Τα μέλη της Κομμούνας χωριζόταν σε μια πλειοψηφία Μπλανκιστών, η οποία ήταν επίσης κυρίαρχη στην Κεντρική Επιτροπή της Εθνικής Φρουράς· και μια μειοψηφία, μελών της Διενθούς Ένωσης Εργατών, η οποία αποτελούνταν κυρίως από πιστούς της προυντονικής σχολής του σοσιαλισμού. [...] Αυτό που είναι πιο δύσκολο να κατανοήσει κανείς είναι βέβαια το ιερό δέος με το οποίο έμειναν να στέκονται ευσεβώς έξω απ' τις πύλες της Τράπεζας της Γαλλίας. Αυτό ήταν συνάμα σοβαρό πολιτικό λάθος. Η τράπεζα στα χέρια της Κομμούνας -- αυτό θα ήταν πιο σημαντικό από δέκα χιλιάδες αιχμαλώτους [της κυβέρνησης Βερσαλλιών]. Θα σήμαινε την πίεση ολόκληρης της γαλλικής μπουρζουαζίας στην κυβέρνηση των Βερσαλλιών υπέρ της ειρήνης με την Κομμούνα. Αλλά αυτό που είναι ακόμα πιο εκπληκτικό είναι η ορθότητα πολλών από αυτά που πράχθηκαν απ' την Κομμούνα, απαρτιζόμενη καθώς ήταν από Μπλανκιστές και Προυντονικούς. Φυσικά, οι Προυντονικοί ήταν κυρίως υπεύθυνοι για τα οικονομικά διατάγματα της Κομμούνας, τόσο για τις αξιέπαινες όσο και για τις μη αξιέπαινές τους πλευρές. Όπως και οι Μπλανκιστές ήταν υπεύθυνοι για τις πολιτικές της δράσεις και παραλείψεις. Και στις δύο περιπτώσεις η ειρωνεία της ιστορίας θέλησε --όπως συμβαίνει συνήθως όταν οι δογματικοί βρίσκονται στο τιμόνι-- και οι δύο να κάνουν τα αντίθετα από ότι υπαγόρευαν τα δόγματα της σχολής τους.
Ο Προυντόν, ο σοσιαλιστής του μικροαγρότη και του τεχνίτη-μάστορα, έβλεπε τον συνεταιρισμό με οξύ μίσος. Ειπε για αυτόν ότι είχε περισσότερα κακά από ότι καλά. Ότι ήταν εκ φύσης στείρος, ακόμα και βλαβερός, γιατί εμπόδιζε την ελευθερία των εργατών· ότι ήταν καθαρό δόγμα, αντιπαραγωγικό και επαχθές, σε σύγκρουση τόσο με την ελευθερία των εργατών όσο και με την οικονομία της εργασίας· ότι τα μειονεκτήματά του πολλαπλασιάζονταν πιο γρήγορα από τα πλεονεκτήματα· ότι, συγκρινόμενα με τον συνεταιρισμό, ο ανταγωνισμός, η διαίρεση της εργασίας και η ιδιωτική περιουσία ήταν οικονομικές δυνάμεις.
[...]
[Μ]ακράν το σημαντικότερο διάταγμα της Κομμούνας ήταν η θέσπιση μιας οργάνωσης βιομηχανίας μεγάλης κλίμακας και ακόμη και μανιφακτούρας, η οποία δεν βασιζόταν απλώς στον συνεταιρισμό των εργατών σε κάθε εργοστάσιο, αλλά είχε επίσης ως στόχο τον συνδυασμό όλων αυτών των συνεταιρισμών σε ένα μεγάλο συνδικάτο. [...] Και έτσι, η Κομμούνα έγινε επίσης ο τάφος της προυντονικής σοσιαλιστικής σχολής. Σήμερα, η σχολή αυτή έχει εξαφανιστεί από τους κύκλους της γαλλικής εργατικής τάξης [...] Μόνο η "ριζοσπαστική" μπουρζουαζία εξακολουθεί να είναι προυντονική.
Οι Μπλανκιστές δεν τα πήγαν καλύτερα. Έχοντας ανατραφεί στη σχολή της συνομωσίας, και όντας ενωμένοι από την αυστηρή πειθαρχία που τη συνόδευε, ξεκίνησαν απ' την θέση ότι ένας συγκριτικά μικρός αριθμός αποφασιστικών, καλά οργανωμένων ανδρών θα μπορούσε, σε μια δεδομένη ευνοϊκή στιγμή, όχι απλώς να αρπάξει το τιμόνι του κράτους, αλλά, μέσα από την ενεργητική και ακάματη δράση, να κρατήσει την εξουία ώσπου να πετύχει να φέρει τη μάζα του λαού μέσα στην επανάσταση και να την παρατάξει γύρω από την μικρή ομάδα ηγετών. Η αντίληψη αυτή ενέπλεκε, πάνω από όλα, την πιο αυστηρή δικτατορία, και την συγκέντρωση όλης της εξουσίας στα χέρια της νέας επαναστατικής κυβέρνησης. Και τι έκανε στην πράξη η Κομμούνα, με την πλειοψηφία αυτών των ίδιων Μπλανκιστών της; Σ' όλες της τις διακηρύξεις στους Γάλλους στην επαρχία, τούς πρότεινε μια ελεύθερη ομοσπονδία όλων των Κομμούνων της Γαλλίας με αυτή του Παρισιού, μια εθνική οργάνωση, η οποία, για πρώτη φορά, θα δημιουργούνταν απ' το ίδιο το έθνος. Ήταν ακριβώς η καταπιεστική εξουσία μιας πρότερα συγκεντρωτικής κυβέρνησης, του στρατού, της πολιτικής αστυνομίας και της γραφειοκρατίας [...] ήταν ακριβώς αυτή η εξουσία που γινόταν η έκκληση να πέσει παντού, όπως ακριβώς είχε ήδη πέσει στο Παρίσι.
Friedrich Engels, Εισαγωγή στο Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία του Καρλ Μαρξ, 1891.
Μτφρ.: Lenin Reloaded
