Ι. Χανδρινός-Το τιμωρό χέρι του λαού. Αόρατοι εκτελεστές/Η πρώτη γεύση της εκδίκησης Ι

Αόρατοι εκτελεστές

Όταν οι ομάδες περιφρούρησης εξελίχθηκαν σε ομάδες κρούσης, η τήρηση πλήρους ανωνυμίας και η εξαφάνιση των ιχνών έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι του παιχνιδιού. Το βράδυ της 17ης Ιουλίου 1944 μια παρέα φοιτητών που βάδιζε κοντά σε μια από τις πλατείες της Νέας Σμύρνης δέχθηκε έλεγχο ταυτοτήτων από πέντε άτομα που φορούσαν καπαρντίνες με σηκωμένους γιακάδες και κατεβασμένες τραγιάσκες. Όταν ο στόχος τους --ένας από τους τέσσερις νεαρούς--αντέδρασε, τον πυροβόλησαν στο θώρακα και εξαφανίστηκαν. Οι φίλοι του θύματος δεν μπόρεσαν να αναγνωρίσουν τους εκτελεστές. Αυτονόητο και με απόσταση πιο αποτελεσματικό στοιχείο καμουφλάζ ήταν οι μεταμφιέσεις: "Και χωροφύλακας έχω ντυθεί και τσολιάς έχω ντυθεί και πυροσβέστης έχω ντυθεί -- μια φορά που έπρεπε να ξαπλώσουμε ένα καρακόλι στην πλατεία Κουμουνδούρου..." (μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Νίκου Σφακιανάκη, ΟΠΛΑ Περιστερίου). Σε μυθολογία έχουν αναχθεί οι γερμανικές στολές και τα χαρακτηριστικά νεφροειδή πέταλα στήθους της γερμανικής Στρατοχωροφυλακής (Feldgendarmerie) που συχνά χρησιμοποιούνταν όταν ο στόχος ήταν αρκετά δύσκολος στην προσέγγιση ή αρκετά διάσημος ώστε ο περίγυρος να μάθει την ταυτότητα των δραστών. Στις 11 Οκτωβρίου του 1944 ο αρχηγός της Χ, Γεώργιος Γρίβας, έκανε την συνηθισμένη καθημερινή διαδρομή του με το υπηρεσιακό του αυτοκίνητο από το Στρατοδικείο (Κριεζιώτου και Ακαδημίας) στο σπίτι του στο Θησείο, όταν στην οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου, στο ύψος του Συντάγματος Μακρυγιάννη, βρέθηκαν ξαφνικά μπροστά του είκοσι άνδρες με γερμανικές στολές και κράνη βάλλοντας με αυτόματα εναντίον του αυτοκινήτου. Ο οδηγός ανέπτυξε ταχύτητα και ο Γρίβας, που σώθηκε χωρίς γρατζουνιά, ανταπέδωσε τα πυρά με το πιστόλι του φωνάζοντας στους συνεπιβάτες του: "Μην φοβάστε, είναι κομμουνιστές με γερμανικές στολές!" Στις εμπόλεμες ανατολικές συνοικίες, οι κάτοικοι γνώριζαν πως οι γερμανικές περίπολοι που κυκλοφορούσαν τις νύχτες μιλούσαν άπταιστα ελληνικά. Το φράδυ της 2ας Αυγούστου 1944 μια πολυμελής ομάδα της ΟΠΛΑ με επικεφαλής τον ήδη θρυλικό ομαδάρχη Γιώργο Κολλημένο και στολές της Feldgendarmerie εισέβαλλαν στο σπίτι του συνταγματάρχη Σωτηρίου Κασίμη στο Παγκράτι. Ο νεαρός Σ. Κ. από το Βύρωνα βρισκόταν σε μία από τις κλιμακωτές ζώνες περιφρούρησης της επιχείρησης: "Ένας Σωκράτης Φαληρέας, Καισαριανώτης που ήταν στην ΟΠΛΑ (το θυμάμαι γιατί είχαμε επαφή φιλική), ήταν ντυμένος [γερμανικά] σίγουρα. Και μάλιστα κάποιος από κάποιο σπίτι ένιωσε την κίνηση και πήγε να ανοίξει κάποιο παράθυρο. Και βάζει μια αγριοφωνάρα ο Φαληρέας: 'Λος! Λος!' για να μη δούνε ποιοι ήρθανε και τι κάνανε -- αυτός ήτανε ο σκοπός. Για αυτό έγινε και νύχτα..." (Μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Σ. Κ., ΟΠΛΑ Βύρωνα, αρχείο Ληξιαρχείου Δήμου Αθηναίων, ληξιαρχική πράξη θανάτου Σωτηρίου Κασίμη). "Γερμανοί" πραγματοποίησαν επίσης την "φαντασμαγορική επιχείρηση" εναντίον του αρχηγού του ΕΔΕΣ Πειραιά, Σήφη Βαρδινογιάννη, στα Κρητικά του Πειραιά (βλ. και παρακάτω).

Ωστόσο, και παρά την αίσθηση πως η ΟΠΛΑ δρούσε "εν κρυπτώ", οι περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν λαμβάνονταν μέτρα προφύλαξης και η εκτέλεση γινόταν μπροστά στα μάτια τρίτων, ακόμα και συγγενών του θύματος, μπορεί και να ήταν ο κανόνας. Στις 4 Αυγούστου 1944 τρεις άνδρες της ΟΠΛΑ, χωρίς καμία μεταμφίεση, μπήκαν στο τσαγκαράδικο του Ξενοφώντα Α. στον Πειραιά και τον σκότωσαν μπροστά στα μάτια του αδελφού του και δύο υπαλλήλων του μαγαζιού. Μεταπολεμικά, ο αδελφός του θύματος ήταν σε θέση να αναγνωρίσει στο εδώλιο του δικαστηρίου το πρόσωπο ενός από τους δράστες. Χωρίς να επιδιώκουμε στατιστικά συμπεράσματα, πολλές δολοφονίες λάμβαναν χώρα μέρα μεσημέρι και "εν πλήρη αγορά", σε δρόμους και πλατείες, ακόμα και μέσα σε δημόσιους χώρους (καφενεία, εστιατόρια, κουρεία), σηματοδοτώντας μια σαφέστατη μετάβαση από ένοπλες δράσεις άκρας μυστικότητας σε τελετουργικές εκτελέσεις δημόσιου χαρακτήρα. Στις 4 Μαϊου 1944 ο χωροφύλακας Ιωάννης Κοκκινάκης, ένα από τα "λαγωνικά" της Ειδικής Ασφάλειας Πειραιά, δέχτηκε μία σφαίρα στον τράχηλο τη στιγμή που έπινε τον καφέ του στο καφενείο της γωνίας Αγίου Δημητρίου και Αγχίαλου, στην καθ' όλα επικίνδυνη για τους Εαμίτες συνοικία της Αγίας Σοφίας (Μανιάτικα). Χωρίς να μπορούμε να αποκλείουμε πάντα και τον παράγοντα της επιπολαιότητας από τα εκτελεστικά όργανα, η ΟΠΛΑ μοιάζει να επιζητά την κοινοποίηση της δράσης της μέσα από θεαματικές εισβολές στις "βάσεις" του εχθρού στο όνομα ενός αγώνα προπαγάνδας και εντυπώσεων.

[...]

Η πρώτη γεύση της εκδίκησης

Λίγες μέρες μετά τη σύλληψη των πενήντα τροχιοδρομικών, οι ανθρακωρύχοι της Καλογρέζας, καθοδηγούμενοι από την ισχυρή εαμική οργάνωση των εργοστασίων τους, κατέβηκαν σε απεργία διαμαρτυρίας και συμπαράστασης. Την 1η Σεπτεμβρίου [1943] αστυνομικές δυνάμεις διέλυσαν την συγκέντρωση στην Καλογρέζα και συνέλαβαν πέντε άτομα. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας κάπου 1.200 οργισμένα άτομα από την Νέα Ιωνία και την Καλογρέζα συγκεντρώθηκαν στον σταθμό του ΗΣΑΠ Νέας Ιωνίας και κατευθύνθηκαν στο αστυνομικό τμήμα απαιτώντας με φωνές την απόλυση των συναδέλφων τους. Η μαχητική πορεία πέρασε από το δημαρχείο αλλά εμποδίστηκε να φτάσει στο αστυνομικό τμήμα από δύναμη Χωροφυλακής με επικεφαλής τον ταγματάρχη Δημήτριο Αλεξόπουλο. Όταν η διαδήλωση έφτασε στην συμβολή της λεωφόρου Ηρακλείου με την οδό Μικράς Ασίας και κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, ο Αλεξόπουλος έδωσε το σύνθημα του πυρός. Οι χωροφύλακες πυροβόλησαν κατευθείαν πάνω στους διαδηλωτές. Από τα πυρά τραυματίστηκαν έξι, από τους οποίους ένας, ο Παναγιώτης Κούτρας (25 ετών), εξέπνευσε δύο ημέρες αργότερα, ενώ σκοτώθηκαν επί τόπου οι Γεράσιμος Κεραμιδάς (32 ετών) και Παναγιώτης Γεωργίου (60 ετών), όλοι τους ανθρακωρύχοι από την Καλογρέζα.

Για πρώτη φορά στην Κατοχή, άνδρες των Σωμάτων Ασφαλείας πυροβολούσαν στο ψαχνό διαδηλωτές χωρίς την παρουσία κατακτητών. Για το ΚΚΕ η δολοφονία εργατών ήταν διπλά κολάσιμη πράξη, καθώς το εθνικοαπελευθερωτικό πρόταγμα ανμιγνυόταν με το ταξικό "αίσθημα." Έτσι ακριβώς ερμηνεύτηκε το γεγονός από την κομματική οργάνωση της Νέας Ιωνίας και όλη την 8η Αχτίδα Βορειοανατολικών Συνοικιών, η οποία θεώρησε τον ταγματάρχη Αλεξόπουλο ως φυσικό αυτουργό. Το απόγευμα της 27ης Σεπτεμβρίου, την ώρα που ο Αλεξόπουλος περπατούσε στη γέφυρα της Νέας Ιωνίας, βρέθηκε μπροστά σε μια ομάδα αγνώστων οι οποίοι ξαφνικά τράβηξαν τα περίστροφά τους και τον άφησαν στον τόπο. Στο πτώμα του βρέθηκε ένα χαρτάκι που έγραφε: "Ο ΕΛΑΣ έτσι τιμωρεί τους προδότες" (Μαρτυρία Λευτέρη Βουτσά, στο Λευτέρης Μαυροειδής, Οι δύο όψεις της ιστορίας, σελ. 209-10). Αν και παραμένει στη σφαίρα των υποθέσεων, η ημερομηνία του συμβάντος μπορεί να μην είναι τυχία με την επέτειο ίδρυσης του ΕΑΜ. Σχεδόν μια εβδομάδα αργότερα έπεφτε νεκρός ο υπαστυνόμος Διεύθυνσης Ασφάλειας του Υπουργείου Εσωτερικών Χρήστος Κουρεμένος, όταν το πρωί της 6ης Οκτωβρίου, βρισκόμενος στη γωνία Αδριανού και Νήσου στην Κυψέλη, δέχτηκε τρεις σφαίρες από κοντινή απόσταση. Στην προκειμένη περίπτωση --ίσως για να μην θιγεί το άτυπο modus vivendi του με την Αστυνομία-- το ΕΑΜ δεν ανέλαβε την ευθύνη, αντίθετα μίλησε για "προβοκάτσια" μέσα από προκηρύξεις που αποδείκνυαν πως ο φόνος έγινε από τη "Γκεστάπο και αρχηγούς του ΕΔΕΣ" επειδή ο Κουρεμένος ήταν μέλος της Αντίστασης (Ανακοίνωση της Γραμματείας της ΚΕ του ΕΑΜ, 7/10/1943).

Η εξόντωση αξιωματικών του ένοπλου κατοχικού μηχανισμού από το ΕΑΜ ήταν κάτι καινοφανές. Η είδηση πρως τέσσερις "οπαδοί του ΕΑΜ" δολοφόνησαν εναν ταγματάρχη της Χωροφυλακής στην Νέα Ιωνία έκανε την άλλη κιόλας μέρα το γύρο της πόλης μέσα από τον κατοχικό Τύπο, μαζί με ανακοινώσεις του Ταβουλάρη για απαγόρευση αδιακρίτως όλων των "πάρτυ" και των εράνων "άνευ ειδικής αδείας." Έξυπνα, η κυβέρνηση Ράλλη μετέβαλλε και τις δύο κηδείες σε "χαρακτηριστική εκδήλωση του αναληφθέντος υπό του κράτους 'αγώνος τάξεως'", ενώ "η δολοφονία απεφασίσθη όπως αποτελέσει την απαρχήν μιας αντεπιθέσεως κατά των κομμουνιστών μέχρι της τελικής εξουδετερώσεώς των." Το πιο ενδιαφέρον όμως στην περίπτωση Αλεξόπουλου ήταν ότι το ΚΚΕ δεν επιχείρησε να αποκρύψει την αλήθεια: "Η εκδίκηση του λαού τον ξάπλωσε νεκρό" (Ριζοσπάστης, 3/10/1943). Εμπνευσμένα συνθήματα του τύπου "οι προδότες θα ακολουθήσουν τον Αλεξόπουλο--ΕΛΑΣ) άρχισαν να πυκνώνουν στους τοίχους της πρωτεύουσας θεσπίζοντας τρόπον τινά την τακτική των ατομικών εκτελέσεων. Η συγκεκριμένη εκτέλεση, που θεωρείται η γενέθλιος πράξη της ΟΠΛΑ, ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα για έναν ανελέητο αγώνα εξόντωσης, ο οποίος επρόκειτο να διαρκέσει έναν ολόκληρο χρόνο.

Ι. Χανδρινός-Το τιμωρό χέρι του λαού. 'Ενα άρτιο δίκτυο πληροφοριών ΙΙ

Τέτοιες φράξιες ήταν ο μόνος τρόπος να ξηλωθούν στηρίγματα του εχθρού στη συνοικία, όπως η περίπτωση της πανίσχυρης οργάνωσης Χ στο Παγκράτι με επικεφαλής τον εύελπι Νικόλαο Παπαγεωργίου (βλ. παρακάτω) ή της προοδευτικής εξόντωσης όλων των μελών μιας δοσίλογης ομάδας στην περιοχή του Αγίου Σπυρίδωνα στο Αιγάλεω, γνωστής ως "τα SS του Αγίου Σπυρίδωνα." Στην Ειδική Ασφάλεια, οι "φράξιες" φρόντιζαν επίσης να παίρνουν κρυφά τα στοιχεία των κρατουμένων για να τα διοχετεύσουν στον παράνομο Τύπο μαζί με τα ονόματα των βασανιστών τους. Τέτοιες αποστολές ήταν κυριολεκτικά ένα παιχνίδι με τον θάνατο: Στις 21 Σεπτεμβρίου 1944 μια ομάδα Ευζώνων ενήργησε ονομαστική έρευνα στο Η' Αστυνομικό Τμήμα στην οδό Αχαρνών. Όταν ένας από τους αναγραφόμενους στον κατάλογο επιχείρησε να διαφύγει τρέχοντας τον πυροβόλησαν και τον σκότωσαν. Ήταν ένας σαρανταδυάχρονος δικηγόρος, ενεργό μέλος του ΕΑΜ Ποδαράδων και "φράξια" στο επισιτιστικό γραφείο του Τμήματος. Τεράστιος ήταν ο κίνδυνος από ενδεχόμενα κενά στη στεγανότητα των πληροφοριών αλλά και από την ακραία τήρηση συνομωτικών κανόνων που συχνά έφερνε το εντελώς αντίθετο αποτέλεσμα. "Φράξιες" αλλά και στελέχη του Κόμματος κινδύνεψαν να σκοτωθούν από Ελασίτες ή μέλη της ΟΠΛΑ που, αγνοώντας την πραγματική τους ταυτότητα, προτιμούσαν να πυροβολήσουν παρά να ρωτήσουν οποιονδήποτε τους φαινόταν ύποπτος!

Ως "φράξιες" χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά γυναίκες που έδιναν άλλο νόημα στην τακτική της παγίδας. Το βράδυ της 26ης Απριλίου 1944 τρεις άγνωστοι ακινητοποίησαν σε απομακρυσμένο σημείο του Κατσιποδίου (Δάφνη) τον Γεώργιο Μιχαλολιάκο, δραστήριο μέλος της Χ, και τον εκτέλεσαν εν ψυχρώ. Η αρραβωνιαστικιά του που τον συνόδευε παραδόξως δεν πειράχτηκε και μόνο πολλούς μήνες αργότερα αποδείχθηκε πως ήταν εκείνη που τον είχε οδηγήσει στην παγίδα, όντας συνδεδεμένη με την ΟΠΛΑ Κατσιποδίου. [...]

Στο θανατηφόρο παιχνίδι κατασκοπείας και αντικατασκοπείας, οι αντίπαλες φράξιες ήταν ο πιο θανάσιμος εχθρός. Γνωρίζουμε πως η Ειδική Ασφάλεια είχε τους δικούς της πληφοροριοδότες μέσα στις ένοπλες οργανώσεις του Κόμματος. Από τον Ιανουάριο έως τις αρχές Μαρτίου του 1944 η ΟΠΛΑ στις ανατολικές συνοικίες αναζητούσε απεγνωσμένα την αιτία μιας ακατανόητης διαρροής πληροφοριών και δολιοφθορών στον οπλισμό. Μετά από παγίδες και εξαντλητικές διασταυρώσεις στοιχείων, το νήμα έφτασε σε τρεις "χαφιέδες", οι οποίοι φαίνεται να είχαν σκόπιμα διεισδύσει στην ομάδα της ΟΠΛΑ που δρούσε στην περιοχή Αγίου Λαζάρου στο Βύρωνα. Ο ένας εκτελέστηκε, οι δύο κατάφεραν να διαφύγουν την τιμωρία. Το ενδιαφέρον στην όλη υπόθεση είναι πως η κατηγορία πράγματι ευσταθούσε, αφού και οι τρεις αποδείχτηκαν δραστήρια μέλη των "Παπαγιώργηδων", της ισχυρής οργάνωσης της Χ στο Παγκράτι με ειδική εντολή "κατασκοπείας." Η άμυνα απέναντι σε τέτοια κρούσματα επέβαλλε ακραία σκληρότητα σε περιπτώσεις απροδειδοποίητης αποχώρησης από την οργάνωση, μάλλον ως ύστατη προσπάθεια διαφύλαξης ανθρώπων και πληροφοριών παρά ως εκδικητικό μέτρο. [...] Όχι σπάνια, μέλη και στελέχη του Κόμματος υπεράνω πάσης υποψίας εκτελέστηκαν ως συνεργάτες της Ασφάλειας, με την υπόδειξη ενός και μόνου ανώνυμου σημειώματος. Στις 23 Αυγούστου 1944 η Ειδική Ασφάλεια μπλόκαρε ένα σπίτι στο Περιστέρι και έπιασε κατά τη διάρκεια συνεδρίασης πέντε μέλη της 4ης Αχτίδας της ΚΟΑ. Όταν μετά από δυο μέρες, δύο από αυτούς αφέθηκαν ελεύθεροι και επιχείρησαν να συνδεθούν ξανά με την οργάνωση, εκτελέστηκαν από την ΟΠΛΑ Περιστερίου που, αν και υποπτεύθηκε την αποφυλάκισή τους ως τέχνασμα της ασφάλειας, προτίμησε να μη ρισκάρει περαιτέρω αιμορραγία στελεχών. Τους φόβους επιβεβαιώναν οδυνηρά φαινόμενα που μπορούν να θεωρηθούν ταυτόχρονα αιτίες και αποτελέσματα μιας αδυναμίας στην επαγρύπνηση: Οι αποτελεσματικότεροι μασκοφόροι στα μπλόκα του 1944 ήταν πάντοτε πρώην μέλη των ένοπλων οργανώσεων που είχαν συλληφθεί και λυγίσει από τα βασανιστήρια, όπως οι Θεόδωρος Μπαξεβανίδης και Θεόδωρος Μπαντράνης, που πρωταγωνίστησαν με τη νέα τους ιδιότητα ως μέλη ων Ταγμάτων και της Ειδικής Ασφάλειας στα δύο πιο αιματηρά μπλόκα της πρωτεύουσας -- σε Δουργούτι και Κοκκινιά αντίστοιχα.

Ένα άρτιο δίκτυο πληροφοριών Ι

Ι. Χανδρινός-Το τιμωρό χέρι του λαού. 'Ενα άρτιο δίκτυο πληροφοριών Ι

Ιάσων Χανδρινός

Το τιμωρό χέρι του λαού

Εκδ. Θεμέλιο, 2011

Ένα άρτιο δίκτυο πληροφοριών

Η βασική μονάδα μέτρησης για τη δύναμη μιας παράνομης οργάνωσης είναι η αρτιότητα του δικτύου πληροφοριών της. Η διείσδυση του ΕΑΜ/ΚΚΕ στον κατοχικό κρατικό μηχανισμό έγινε για πρώτη φορά γνωστή στις πραγματικές της διαστάσεις τη νύχτα της 6ης προς 7η Απριλίου 1943, όταν μια ομάδα ενόπλων χωροφυλάκων μπήκαν στο σανατόριο φυματικών "Η Σωτηρία" στη Λεωφόρο Μεσογείων, αφόπλισαν τους έκπληκτους συναδέλφους τους της φρουράς και ελευθέρωσαν 56 κομμουνιστές κρατούμενους που είχαν μετατεθεί από τις φυλακές της Ακροναυπλίας. Άλλες ομάδες είχαν κόψει τις τηλεφωνικές γραμμές και είχαν κόψει με σιδεροπρίονο τα συρματοπλέγματα που έφραζαν την είσοδο του παρακείμενου ρέματος, από όπου κρατούμενοι και ελευθερωτές διέφυγαν χωρίς να πέσει ούτε πυροβολισμός. Το σχέδιο και η εκτέλεση της επιχείρησης αυτής, που οργανώθηκε από την ηγεσία της ΚΟΑ και του ΕΛΑΣ (με προσωπική συμμετοχή του Κωτσάκη), βασίστηκε στη συνδρομή αστυφυλάκων και χωροφυλάκων οργανωμένων στο ΚΚΕ, που διέθεσαν όπλα, στολές για το καμουφλάζ, συνθήματα, και τα 18 από τα 24 πρόσωπα της ομάδας "εισβολής."

Εκείνη την περίοδο, οι κομματικοί πυρήνες σε Αστυνομία και Χωροφυλακή συγκροτούσαν μια μυστική στρατιωτική οργάνωση, γνωστή με τον τίτλο "26 ΣΤ' Γκρούπα", άμεσα ελεγχόμενη από το Π.Γ. και καθοδηγούμενη από ανώτατο κομματικό στέλεχος. Η "γκρούπα" ήταν υπεύθυνη για όλη τη διαφωτιστική και διαβρωτική δουλειά στα Σώματα Ασφαλείας, διακίνηση παράνομου υλικού και φυσικά συλλογή πληροφοριών, τομέας ο οποίος έφτασε σε τέτοιο επίπεδο, ώστε "για τις εμπιστευτικές διαταγές του αρχηγείου, πρώτα ελάμβανε γνώση το Πολιτικό Γραφείο και μετά οι υπηρεσίες της Αστυνομίας" (ΑΣΚΙ, Αρχείο ΚΚΕ, κ. 428, Φ-26/3/21, Νικολός Τζαμαλούκας, "Δράση της κομματικής οργάνωσης Αστυνομικών και Χωροφυλάκων της Αθήνας", 20.8.1960). Αντίγραφα αναφορών του Υπουργείου Εσωτερικών, επιχειρησιακά σχέδια και οργανογράμματα εθνικών οργανώσεων και κάθε είδους εσωτερικές πληροφορίες έφταναν στο Κόμμα σε χρόνο μηδέν, ενώ δεν έλειπαν και οι πολιτικές εκδηλώσεις, όπως η καθοδήγηση της απεργίας των αστυνομικών τον Ιούνιο του 1943 και ρίψεις προκηρύξεων μέσα σε οχήματα της Χωροφυλακής (Μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Παναγιώτη Βαζούρα (ΕΑΜ Χωροφυλακής, ΟΠΛΑ)), ακόμα και δολιοφθορές στον οπλισμό, όπως είχε συμβεί με τα κινητά ουραία των εκπαιδευτικών τυφεκίων στη Σχολή Υπαστυνόμων (ΓΑΚ, Αρχείο Ειδικού Δικαστηρίου Αθήνας, Βιβλίο Πρακτικών 10 (1946), συνεδρίαση 22ης Νοεμβρίου 1945 (αρ. 1238), κατάθεση αστυνόμου Ν.Α.). Ένα μικρό δίκτυο πληροφοριών (που πιθανότατα να μην υπερέβαινε τα 5-10 άτομα) με τον εντυπωσιακό τίτλο "Γύπες", επανδρωμένο κυρίως από κομμουνιστές φοιτητές, και ειδικότερη αποστολή την παρακολούθηση προσώπων και σπιτιών, είχε υπό την άμεση εποπτεία του ο Βασίλης Μπαρτζιώτας (Μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Γ.Κ (ΟΚΝΕ Πειραιά, ΟΠΛΑ)). 

Αυτοί οι μηχανισμοί ήταν οι προδρομικές μορφές της "Οργάνωσης Περιφρούρησης Λαϊκού Αγώνα (ΟΠΛΑ)", η οποία ουσιαστικά ξεπήδησε από τις μυστικές διακλαδώσεις ("φράξιες") του Κόμματος στα Σώματα Ασφαλείας αναλαμβάνοντας στη συνέχεια αντίστοιχα "αστυνομικά" καθήκοντα στα πλαίσια του εαμικού κινήματος. Η ταύτιση φαίνεται να μην περιορίζεται στην τεχνογνωσία ή στις λειτουργίες του μηχανισμού, αλλά προεκτείνεται και στα πρόσωπα, αφού έχει διατυπωθεί εσωκομματικά ότι οι πρώτες ομάδες εκτελεστών της ΟΠΛΑ συγκροτήθηκαν από κομμουνιστές αστυνομικούς που επιφορτίστηκαν με την τιμωρία "προδοτών" (ΑΣΚΙ, Αρχείο ΚΚΕ, κ. 428, Φ=26/3/21, Νικολός Τζαμαλούκας, "Δράση της κομματικής οργάνωσης Αστυνομικών και Χωροφυλάκων της Αθήνας", 20.8.1960). Παραδόξως, η πληροφορία αυτή επιβεβαιώνει εν μέρει τη βασική υπόνοια που κυκλοφορούσε στο αντίπαλο στρατόπεδο, ότι δηλαδή η ηγεσία της μυστηριώδους οργάνωσης βρισκόταν στα χέρια ανώτατων αστυνομικών υπαλλήλων που ήταν μυστικά οργανωμένοι στο ΚΚΕ (ΓΑΚ, Αρχείο Ειδικού Δικαστηρίου Αθήνας, Βιβλίο Πρακτικών 10 (1946), συνεδρίαση 22ης Νοεμβρίου 1945 (αρ. 1238), κατάθεση αστυνόμου Ν.Α). [...]

Στις 30 Νοεμβρίου 1944, τρεις μέρες πριν τα Δεκεμβριανά, μια ομάδα αστυνομικών του Κέντρου Αλλοδαπών --υπεύθυνου για τη δίωξη δοσίλογων--, μετά από γενικευμένη συμπλοκή με πολεμικά όπλα και χειροβομβίδες στην αρχή της οδού Πειραιώς, τραυμάτισε θανάσιμα έναν αξιωματικό της Ειδικής Ασφάλειας ο οποίος επέβαινε μαζί με άλλους συναδέλφους του σε ταξί με προορισμό το λιμάνι του Πειραιά. [...] Ο τραυματίας, που εξέπνευσε την ίδια μέρα, ήταν ο ασύλληπτος μέχρι τότε Μηνάς Καθρέφτης, διαβόητος βασανιστής δεκάδων αντιστασιακών και τακτικός επισκέπτης της οδού Μέρλιν, ο οποίος επιδίωκε να διαφύγει στη γενέτειρά του την Αίγυπτο (ήταν γεννημένος στο Πορτ-Σάιντ). Εάν αποκλείσουμε τον παράγοντα της τύχης, θα πρέπει να υποθέσουμε πως ο εντοπισμός του αυτοκινήτου δεν ήταν άσχετος με την συνάφεια ανάμεσα στα κομματικά δίκτυα πληροφοριών και τους εαμικούς κύκλους της Αστυνομίας (Ριζοσπάστης, 1.12.1944, Γ. Κυριακίδης, Εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας, σ. 448-449, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Στέλιου Ζαμάνου (ΕΛΑΣ Παλαιού Φαλήρου), Αρχείο Ληξιαρχείου Δήμου Αθηναίων, Βιβλίο Θανάτων ΙΘ 1944). [...]

Γνωρίζουμε από μια πανσπερμία πηγών ότι τις παραμονές της Απελευθέρωσης, "φράξιες" του Κόμματος είχαν διεισδύσει σε κάθε υπηρεσία του κατοχικού κράτους και στις αντίπαλες οργανώσεις: Αστυνομία, Χωροφυλακή, Τάγματα Ευζώνων, Μηχανοκίνητο Τμήμα, Σχολή Χωροφυλακής, Γενική Ασφάλεια, Ειδική Ασφάλεια, Υπουργείο Εσωτερικών, Υπουργείο Δημόσιας Τάξης, ΕΔΕΣ, Χ, ΕΕΕ, ΠΑΤ, ίσως ακόμα και στους έλληνες συνεργάτες των SS. Οι πληροφορίες που παρείχαν αυτοί οι "πράκτορες" αποδεικνυόταν ατόφιο χρυσάφι και υπάρχουν αναρίθμητα περιστατικά γύρω από αριστοτεχνικές παγίδες που στήνονταν με βάση τις πληροφορίες τους, ενίοτε και την πρωταγωνιστική συμμετοχή των ίδιων: Τις βραδινές ώρες της 26ης Αυγούστου 1944, μια ένοπλη ομάδα τεσσάρων εθελοντών της Ειδικής Ασφάλειας (μέλη της Χ), με επικεφαλής τον ανθυπασπιστή Ελευθέριο Μήστα έλαβε πληροφορία για ύπαρξη αποθήκης όπλων στην περιοχή των Πετραλώνων. Μπαίνοντας στα σκοτεινά δρομάκια των "Κουκουλάδικων", η ομάδα προχώρησε στην οδό Ορφέως και ο Μήστας άναψε ένα φανάρι. Τότε οι τέσσερις άνδρες άκουσαν "Αλτ! Εδώ Φρουραρχείο ΕΛΑΣ! Σας φάγαμε!" και ταυτόχρονα είδαν έκπληκτοι τον ανθυπασπιστή τους να στρέφει εναντίον τους το αυτόματό του και να τρέχει προς τα εμπρός. Από τις ριπές του "ανθυπασπιστή" Μήστα και των αγνώστων --που όπως αποδείχθηκε ήταν όλη η δύναμη της ΟΠΛΑ Πετραλώνων-- σκοτώθηκαν δύο και τραυματίστηκαν σοβαρά οι υπόλοιποι (ΓΑΚ, Αρχείο Κακουργιοδικείου Αθηνών, Βιβλίο πρακτικών 15 (Φεβρουάριος-Μάρτιος 1947), συνεδρίαση 10ης Φεβρουαρίου 1947 (αρ. 17-18), Αρχείο Ληξιαρχείου Δήμου Αθηναίων, Ληξιαρχικές Πράξεις Θανάτου Βασιλείου και Ευθυμίου Πίπα (294/ΙΓ/1944, 295/ΙΓ/1944)).