Το "Μπενίτο Σερένο" και η 18η Μπρυμαίρ

Η νουβέλα "Μπενίτο Σερένο" του Χέρμαν Μέλβιλ, του σημαντικότερου, πιθανώς, αμερικανού πεζογράφου στον 19ο αιώνα, εκδόθηκε αρχικά στην Νέα Υόρκη το 1855, τρία χρόνια μετά την έκδοση στην ίδια πόλη της "18ης Μπρυμαίρ" του Καρλ Μαρξ.

Η νουβέλα του Μέλβιλ αποτελεί μια εκτεταμένη επανεπεξεργασία πραγματικών ιστορικών γεγονότων, και συγκεκριμένα των γεγονότων που αφηγείται ο καπετάνιος Amasa Delano για μια ανταρσία δούλων, που έγινε στο ισπανικό πλοίο Tryal το 1805. Ο Μέλβιλ επανατοποθετεί τα γεγονότα στα 1799, έτος της πρώτης μαύρης επανάστασης (στην Αϊτή), συνδέοντας έτσι την ναυτική ανταρσία με την αλυσίδα των επαναστατικών γεγονότων 1776 (ΗΠΑ), 1789 (Γαλλία), 1799 (Αϊτή), με το ζήτημα της επαναστατικής τρομοκρατίας, καθώς και με το ζήτημα της αντεπανάστασης. Για να παγιώσει την σύνδεση της εξέγερσης με την αϊτινή επανάσταση, ο Μέλβιλ αλλάζει επίσης το όνομα του πλοίου, από Tryal σε "San Dominick": San Domingo ήταν η ονομασία της Αϊτής στην περίοδο εκείνη, ενώ η σημερινή "Δομινικανή Δημοκρατία", που συνορεύει με την Αϊτή στο ίδιο νησί, ονομαζόταν Santo Domingo.

"Ο Θεός είναι νεκρός" (για τον Νίκο Ρωμανό, φορέα της Ιδέας, 21 μέρες απεργό πείνας)

Ο Θεός είναι νεκρός. Ο Θεός παραμένει νεκρός. Και τον έχουμε σκοτώσει εμείς.

Friedrich Nietzsche, Χαρούμενη επιστήμη, #125, "Ο τρελός"

Πριν μιλήσει κανείς για το τι σημαίνει η διάσημη φράση "ο Θεός είναι νεκρός" είναι αναγκασμένος να αποσαφηνίσει πώς αντιλαμβάνεται τη λέξη "Θεός". Τι εννοεί ο Νίτσε με τη λέξη; Η απάντηση "τον Θεό, όπως καταλαβαίνουμε όλοι την έννοια Θεός, τον Θεό ως δημιουργό του κόσμου, αιώνιο, παντογνώστη, παντοδύναμο, πανταχού παρόντα" είναι εμφανώς ανεπαρκής. Αν ο "Θεός" του Νίτσε ήταν παντοδύναμος, δεν θα μπορούσαμε να τον σκοτώσουμε. Αν ήταν αιώνιος, δεν θα ήταν νεκρός. Αν ήταν πανταχού παρών, δεν θα ήταν τώρα απών. Αν ήταν παντογνώστης, θα γνώριζε τον κίνδυνο που διατρέχει από εμάς. Αν ήταν ο δημιουργός του κόσμου, ο κόσμος δεν θα μπορούσε να συνεχίσει να υπάρχει χωρίς αυτόν εφόσον αυτή η δημιουργία ήταν η αφετηρία και πηγή κάθε δημιουργίας, η μοναδική, κατ' εξαίρεση πράξη ενός μοναδικού και κατ' εξαίρεση όντος, κάτι εξ ορισμού αδύνατο να επαναληφθεί, κάτι που δεν έχει νόημα χωρίς την ύπαρξη του όντος αυτού.

Όλοι αυτοί οι κατηγορικοί προσδιορισμού του Θεού αδυνατούν λοιπόν να προσδιορίσουν το τι σημαίνει "Θεός" μέσα στην πρόταση "ο Θεός είναι νεκρός."

Το Ένα και το Μηδέν: Οντοθεολογική παρένθεση

...η πρώτη ερώτηση που δικαιούμαστε να θέσουμε είναι: γιατί υπάρχει κάτι αντί για τίποτα;

Λάιμπνιτς, Οι αρχές της Φύσης και της Χάριτος σύμφωνα με τη Λογική, 1714

..μιας τάξης της κοινωνίας-των-ιδιωτών που να μην είναι τάξη της κοινωνίας-των-ιδιωτών, ενός κοινωνικού στρώματος που να είναι η διάλυση όλων των στρωμάτων [...] που να είναι, με μια λέξη, η ολική απώλεια του ανθρώπου και, άρα, να μην μπορεί να επανακτήσει τον εαυτό της χωρίς μια ολική επανάκτηση του ανθρώπου.

Μαρξ,  Εισαγωγή στην Κριτική της Φιλοσοφίας του Δικαίου του Χέγκελ, 1844

Στο βιβλίο του Zero: The Biography of a Dangerous Idea (Το μηδέν: Η βιογραφία μιας επικίνδυνης ιδέας), ο Charles Seife μεταφράζει τη λέξη "λόγος" στο "εν αρχή ην ο λόγος" του Ιωάννη ως "ratio."

Η "ratio" (θηλυκό ουσιαστικό στα Λατινικά) αποδίδει πράγματι ένα τμήμα της πολυσημίας της ελληνικής λέξης "λόγος", η οποία αναφέρεται, αφενός, σε φαινόμενα της ομιλίας, και αφετέρου σε ζητήματα της σκέψης. Ο ελληνικός "λόγος" σημαίνει αφενός λέξη, κουβέντα, τρόπος ομιλίας, ρητορική, φυσική/βιολογική ικανότητα για ομιλία, διδασκαλία και περιεχόμενο της διδασκαλίας, αφήγηση, ή το συζητούμενο, και αφετέρου σημαίνει λογική, λογάριασμα, υπολογισμός, αιτία, βάση, θεμέλιο. Η λατινική "ratio", απ' τη μεριά της, παραπέμπει αφενός στο λογάριασμα, αριθμητικό και κριτικό ή στοχαστικό, στον λογαριασμό τον ίδιο, στη λογική, την κρίση, την μέθοδο και το σύστημα της σκέψης.

Το Υψηλό

Το συναίσθημα του Υψηλού είναι, επομένως, ένα συναίσθημα της λύπης, λόγω της ακαταλληλότητας της φαντασίας κατά την αισθητική εκτίμηση του μεγέθους σε σχέση με την εκτίμηση μέσω του Λόγου· συγχρόνως δε είναι ηδονή που γεννάται από τη συμφωνία αυτής ακριβώς της κρίσης για την ακαταλληλότητα ακόμη και της μέγιστης αισθητηριακής ικανότητας με τις ιδέες του Λόγου, καθόσον η επιδίωξή τους αποτελεί ασφαλώς για μας νόμο. Πράγματι, αποτελεί για μας νόμο (του Λόγου) και στοιχείο του προορισμού μας να εκτιμούμε καθετί μεγάλο που η φύση περιλαμβάνει για μας, ως αντικείμενο των αισθήσεων, ως μικρό σε σύγκριση με τις ιδέες του Λόγου· και ό,τι διεγείρει σε μας το συναίσθημα του υπεραισθητού αυτού προορισμού, συμφωνεί με τον νόμο εκείνον.

Ιμμάνουελ Καντ

Ιστορία της φιλοσοφίας: Διαδοχή και διακοπή, 1843-1844

Πώς γίνεται κάποιος μείζων φιλόσοφος; 

Η απάντηση δίνεται από νωρίς, ήδη από την αρχαιότητα. Για να γίνει κανείς μείζων φιλόσοφος πρέπει να κάνει ένα από δύο πράγματα, τα οποία όμως συντείνουν στην ίδια κατεύθυνση: α) να διαψεύσει με επιχειρήματα έναν προηγούμενο μείζονα φιλόσοφο ή β) να αναπτύξει ένα φιλοσοφικό σύστημα που να ξεπερνά είτε έναν μεμονωμένο προηγούμενο φιλόσοφο είτε μια ομάδα φιλοσόφων.

Αλήθειες που απαξιώθηκαν με τεράστιο κόστος: Χέγκελ

Για τον ίδιο τον Χέγκελ όμως, το επιχείρημα ότι η πραγματικότητα "υπερνικούσε" την έννοια δεν θα ήταν καθόλου αποδεκτό. Στην κατηγορία ότι η πραγματικότητα δεν συμφωνούσε με την έννοια, ο Χέγκελ ήταν γνωστό πως απαντούσε: τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα. 

Kai Hammermeister, Η γερμανική αισθητική παράδοση

1. Ποιος δικαιούται να κρίνει ποιον:  Η πραγματικότητα την έννοια ή η έννοια την πραγματικότητα; Σε ποιον ανήκει δικαιωματικά το δικαστήριο της κρίσης;

2. Ο Χέγκελ απάντησε: Η έννοια δικαιούται να κρίνει την πραγματικότητα και να την βρει ελλιποβαρή.

3. Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν τον Χέγκελ απαντούν: Αυτό είναι καθαρός ιδεαλισμός!

Για τη σοσιαλδημοκρατική μετάβαση από τον καπιταλισμό στον καπιταλισμό

Alain Badiou

Η Αριστερά: Προαγωγή τής συνένοχης ανικανότητας στο επίπεδο τής Ιδέας

(Sarkozy pire que prévu. Les autres : prévoir le pire, σελ. 67-83 [pdf])

Μετάφραση, πηγή: Waltendegewalt

Αυτό που αποκαλείται «αριστερά» είναι η σφίγγα τής κοινοβουλευτικής πολιτικής.

Με ποιο τρόπο το ναυάγιο τής κοινοβουλευτικής πολιτικής που εδράζεται στην έννοια τής «αριστεράς» μπόρεσε να επιβιώσει τής μονότονης υποκειμενικής καταστροφής που ανέκαθεν συνόδευε την άνοδό της στην εξουσία; Πώς γίνεται ένα τεράστιο ρεύμα ψηφοφόρων να της χορηγεί κάθε φορά άφεση αμαρτιών για τις αλλεπάλληλες και σοβαρότατες αθετήσεις των υποσχέσεών της, για την προσφορά διακεκριμένων υπηρεσιών και εκδουλεύσεων στην άκρα δεξιά, τον υποτιθέμενο «εχθρό» της, για την άνευ όρων συνθηκολόγησή της άμα τη διαπιστώσει μιας κάπως έντονης απροθυμίας εκ μέρους των αντιδραστικών αστών, για τον συνεχή ενδοτισμό της απέναντι στις υποτιθέμενες «αναπόδραστες αναγκαιότητες» τής φιλελεύθερης οικονομίας, για τη σθεναρή αποδοκιμασία και καταστολή κάθε μαζικής λαϊκής κινητοποίησης, για τις αλλεπάλληλες και συνεχιζόμενες αποκηρύξεις — στο όνομα μάλιστα τής «νεωτερικότητας» — τής ιδεολογίας που υποτίθεται ότι ενστερνίζεται και προωθεί, για την εγγενή της τάση προς κάθε είδους διαφθορά, για την πειθήνια συμμόρφωσή της στον τομέα τής εξωτερικής πολιτικής προς τις υποδείξεις τού κάθε φορά κυρίαρχου ιμπεριαλισμού, για την αναβίωση εκ μέρους της ξεπερασμένων και αντιδραστικών αντιλήψεων, για την ομολογημένη και ολοκληρωτική της αδυναμία μείωσης τής ανεργίας και ανάσχεσης τής αποβιομηχανοποίησης, για τα αναρίθμητα λεκτικά της ατοπήματα που αποπνέουν μεταποικιακό ρατσισμό και παράφορη ισλαμοφοβία, για τη δρομολόγηση τής διπλής μάστιγας τής χρηµατοοικονοµικής απελευθέρωσης και τής αντιπαλότητας τού κράτους τόσο προς τη λαϊκή νεολαία όσο και προς τους αλλοδαπούς εργάτες; 

Η Ζηνωνική θεωρία των σταδίων προς τον σοσιαλισμό, aka πολιτική θεωρία αλά ΣΥΡΙΖΑ

Αράχτε εκεί που είστε μάγκες. Ζήνων speaking!

Στόχος της ελληνικής αριστεράς είναι η μετάβαση της ελληνικής κοινωνίας από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό.

Αλλά επειδή η απόσταση αυτή είναι πολύ μεγάλη και δεν μπορεί να διανυθεί μεμιάς, ανακύπτει ο ενδιάμεσος στόχος της κυβέρνησης της ριζοσπαστικής αριστεράς.

Αλλά αυτός ο ενδιάμεσος στόχος είναι επίσης πολύ μεγάλος και δεν μπορεί να διανυθεί μεμιάς, οπότε η ριζοσπαστική αριστερά πρέπει πρώτα να εγκολπώσει σύσσωμο τον ιδεολογικό και οργανωτικό κορμό του ΠΑΣΟΚ. Διότι το ΠΑΣΟΚ έχει εμπειρία από αριστερή κυβέρνηση.

Ζήνων ο Ελεάτης, θεωρητικός των σοσιαλδημοκρατικών σταδίων

Η διχοτομία

Ένας δρομέας ξεκινά με σκοπό να φτάσει στο τέρμα του στίβου. Όμως για να φτάσει στο τέρμα θα πρέπει να τρέξει άπειρο αριθμό από διαδρομές που προστίθενται η μία στην άλλη. Καταρχήν πρέπει να φτάσει στο μέσο της διαδρομής ως το τέρμα. Στη συνέχεια πρέπει να φτάσει στο ενδιάμεσο σημείο μεταξύ του μέσου και του τέρματος, μετά στο μέσο του δεύτερου μέσου, κ.ο.κ. Όσο ο χώρος μπορεί και χωρίζεται (κάθε φορά στο μισό του μισού κλπ) σε όλο και πιο μικρά μέρη, οι διαδρομές όλο και προστίθενται και τελικά γίνονται άπειρες σε αριθμό. Όμως κανείς δε μπορεί να τρέξει άπειρο αριθμό διαδρομών. Ακόμα και αν η απόσταση από την αρχή ως το τέρμα είναι μόνο ένα μέτρο, ή ένα εκατοστό, ή ακόμα και μόνο ένα χιλιοστό του μέτρου, μια άπειρη σειρά διαδρομών δεν μπορεί να την εκτελέσει κανείς. Συνεπώς η κίνηση είναι αδύνατη.

Παράδοξα του Ζήνωνα

Ανταγωνιστικότητα και συγκρουσιακότητα

Είναι πολύ συνηθισμένο στην Ελλάδα να επαναλαμβάνεται πως είναι μια χώρα με πολύ χαμηλή ανταγωνιστικότητα. Αυτή η διάγνωση αφορά φυσικά τη σφαίρα της οικονομίας. Υπάρχει όμως μια διαφορετική (αλλά φευ, στενά αλληλένδετη) σφαίρα όπου η ανταγωνιστικότητα είναι τρομερά υπερτονισμένο χαρακτηριστικό της ελληνικής κοινωνίας: η πολιτιστική και ιδεολογική σφαίρα. Ήδη η οικογενειακή μου εμπειρία μου έμαθε από μικρή ηλικία πόσο βαθιά ανταγωνιστική είναι αυτή η κοινωνία: στο τραπέζι, οι γονείς μου μάλωναν για το ποιος θα μιλήσει πρώτος και ποιος έχει δίκαιο για τα πάντα, από το πιο μικρό και ασήμαντο ως το πιο συγκριτικά σημαντικό. Δεν υπήρχε απολύτως τίποτε ουδέτερο, καμία ζώνη σιωπηλής συναίνεσης, καμία περιοχή όπου η κυριαρχία επί του άλλου να μην θεωρείται ζωτικής σημασίας, αν και ποτέ δεν κατάλαβα γιατί.

Μηδέν

Παντού όπου η αστική τάξη ήρθε στην εξουσία, κατέστρεψε όλες τις φεουδαρχικές, πατριαρχικές και ειδυλλιακές σχέσεις. Έσπασε χωρίς οίκτο τους πολυποίκιλους φεουδαρχικούς δεσμούς που συνδέανε τον άνθρωπο με τους φυσικούς ανώτερούς του και δεν άφησε κανέναν άλλο δεσμό ανάμεσα σε άνθρωπο και σε άνθρωπο, εκτός από το γυμνό συμφέρον, από την αναίσθητη "πληρωμή τοις μετρητοίς". Έπνιξε στα παγωμένα νερά του εγωιστικού υπολογισμού τα ιερά ρίγη του ευλαβικού ρεμβασμού, του ιπποτικού ενθουσιασμού, της μικροαστικής μελαγχολίας. 

[...]

Η αστική τάξη ξέσχισε τον πέπλο του συναισθηματισμού που σκέπαζε τις οικογενειακές σχέσεις και τις έκανε ξεκάθαρες χρηματικές σχέσεις.

Το άλλο ίδιο

Σκεφτόμουν χθες για την γνωστή σοσιαλδημοκρατική γραμμή για την "άλλη Ευρώπη" που είναι, υποτίθεται, εφικτή. 

Η "άλλη Ευρώπη" είναι μια απ' τις ενσαρκώσεις, ιδεολογικά, μιας ευρύτερης προσέγγισης που θα μπορούσε να περιγραφεί ως αναζήτηση του άλλου ίδιου. Υπάρχουν πολλές τέτοιες ενσαρκώσεις στη σοσιαλδημοκρατική ρητορική: ένας άλλος κόσμος, μια άλλη κοινωνία, μια άλλη αριστερά (άλλη απ' τη σοσιαλδημοκρατική, δηλαδή), κλπ.

Το άλλο ίδιο είναι μια κραυγαλέα οξύμωρη φόρμουλα, που υποτίθεται, στη ρητορική της σοσιαλδημοκρατίας, ότι δεν είναι ουσιαστικά οξύμωρη. Αυτό συμβαίνει επειδή η συντακτική της λογική βασίζεται στην ιδέα ότι το ουσιαστικό εκφράζει κάτι τόσο γενικό, τόσο συνολικό, τόσο πολυδιάστατο και πολυεπίπεδο, που δεν μπορεί να ταυτιστεί ποτέ με τον εαυτό του. Με απλά λόγια: η "Ευρώπη", λέει ο σοσιαλδημοκράτης, δεν είναι, δεν μπορεί να είναι, ένα πράγμα. Περιέχει πολλές χώρες, πολλούς πολιτισμούς, πολλές γλώσσες και πολλά είδη ανθρώπων. Άρα η Ευρώπη που βιώνουμε είναι μόνο μια απ' τις δυνητικές Ευρώπες, και άρα υπάρχει και "άλλη" Ευρώπη, και γιατί όχι, και "άλλη άλλη Ευρώπη", ή ακόμα και "άλλη άλλη άλλη Ευρώπη." Και, για να μην φλυαρούμε, πιθανώς, ένα απειροστικό σύνολο άλλων Ευρώπων, ώστε κάθε υλοποιημένη Ευρώπη που τυχαίνει να μας δυσαρεστεί να μπορεί πάντα να έχει ως εναλλακτική και μιαν άλλη.

Περί του ανέφικτου της ιστορικής διδαχής

I am outside of history. I wish I head some peanuts; it looks hungry there in its cage.

I am inside of history; it's hungrier than I thought.

Ishmael Reed

Διάβασα στο ιστολόγιο Red Rock Views ένα άρθρο προβληματισμού με τίτλο "Ο κόσμος αδυνατεί να διδαχτεί από την ιστορία", το οποίο συστήνω σε όλους. Θέτει ένα σημαντικό ζήτημα και παρουσιάζει μια σειρά από σημαντικούς προβληματισμούς. Αυτό που θα ακολουθήσει εδώ δεν είναι "απάντηση" σ' αυτό το άρθρο, αλλά μάλλον ανταπόκριση στην χειρονομία του να θέσει το πρόβλημα προς συζήτηση.

Θα ξεκινήσω απ' το συμπέρασμά μου και μετά θα πάω προς τα πίσω, προς την θεμελίωση του συμπεράσματος αυτού: Ο κόσμος αδυνατεί να διδαχτεί από την ιστορία επειδή η διδαχή από την ιστορία είναι αδύνατη. Αν αδυνατεί να το πράξει, δεν είναι επειδή "πάσχει" απ' αυτό ή το άλλο έλειμμα, δηλαδή, αλλά ακριβώς επειδή είναι αδύνατο. Κατά συνέπεια, η ελπίδα, η προσδοκία ότι η "ιστορία διδάσκει" ή ότι θα έπρεπε να διδάσκει, παρμένη αφηρημένα, είναι μάταιη και φρούδα· είναι ένα ιδεαλιστικό κατάλοιπο το οποίο, στον βαθμό που "παιδεύει", με την απογοήτευση που μοιάζει φτιαγμένο να κυοφορεί, τους μαρξιστές, χρήζει στιβαρής κριτικής.

Die Arbeit des Begriffs

Εξαντλημένος, σκυθρωπός, καθόταν εκεί σαν να είχε εσωτερικά καταρρεύσει, με το κεφάλι του σκυμμένο, και καθώς μιλούσε γύριζε συνεχώς τις σελίδες και έψαχνε μέσα στα μεγάλου μεγέθους τετράδιά του, μπρος και πίσω, ψηλά και χαμηλά. Κάθε ροή λόγου διακόπτονταν απ' το διαρκές καθάρισμα του φάρυγγά του και τον ξερόβηχά του. Κάθε πρόταση έστεκε μόνη και έβγαινε με δυσκολία, κομμένη κομμάτια και ανακατωμένη. Κάθε λέξη, κάθε συλλαβή αποσπώνταν μοναχά διστακτικά, και έπαιρνε μια παράξενα συνολική έμφαση από την μεταλλική, άδεια φωνή με την έντονη τοπική της διάλεκτο, σαν να ήταν η κάθε μια η σημαντικότερη όλων ... Η ευγλωττία που ρέει ομαλά προϋποθέτει ότι ο ομιλητής έχει εξαντλήσει το θέμα του πλήρως και το κατέχει απ' έξω και ανακατωτά, και η τεχνική ικανότητα του επιτρέπει να γλιστρά φλύαρα και με μεγάλη χάρη πάνω σε ό,τι είναι μισοχωνεμένο και επιφανειακό. Αυτός ο άνθρωπος, όμως, έπρεπε να σηκώσει τις πιο δυνατές σκέψεις από τα βαθύτερα θεμέλια των πραγμάτων, και αν ήταν να έχουν ζωντανό αποτέλεσμα, έπρεπε να αναγεννιούνται μέσα του σε ένα διαρκώς ζωντανό παρόν, όσο και αν τις είχε αναλογιστεί και επεξεργαστεί χρόνια πριν, ξανά και ξανά.

Ο H.G. Hotho για τις διαλέξεις του Χέγκελ, Vorstudien für Leben und Kunst, 1835. Στο Τέοντορ Αντόρνο, Hegel: Three Studies, μτφρ.: Lenin Reloaded.

"Χειρότερα δε γίνεται"

Στα αποθέματα φρασεολογίας που απογυμνώνουν το αμάλγαμα της ηλιθιότητας και της δειλίας που συναπαρτίζουν τον τρόπο ζωής του γερμανού αστού, είναι ιδιαίτερα αξιοπρόσεχτη η φράση που αναφέρεται στην επερχόμενη καταστροφή -- ότι "τα πράματα δεν πάνε άλλο". Η ανήμπορη εμμονή σε ιδέες ασφάλειας και ιδιοκτησίας που αντλείται από περασμένες δεκαετίες αποτρέπει τον μέσο πολίτη απ' το να αντιληφθεί τις μάλλον εντυπωσιακές σταθερές νέας κοπής που αποτελούν και το υπόστρωμα της σημερινής κατάστασης. Επειδή η σχετική σταθεροποίηση των προπολεμικών ετών τον εξυπηρέτησε, νιώθει την ανάγκη να βλέπει κάθε κατάσταση που απειλεί το βιός του ως ασταθή. Αλλά οι σταθερές συνθήκες δεν είναι με κανένα τρόπο αναγκασμένες να είναι ευχάριστες συνθήκες, και ακόμα και πριν απ' τον πόλεμο υπήρχαν στρώματα για τα οποία οι σταθερές συνθήκες σήμαιναν σταθερή εξαθλίωση. Η παρακμή δεν είναι λιγότερο σταθερή, ούτε περισσότερο αναπάντεχη από την άνοδο. Μόνο μια οπτική που παραδέχεται την πτώση ως μοναδική αιτία της τωρινής κατάστασης μπορεί να προχωρήσει πέρα από την εκνευριστική έκπληξη με αυτό που καθημερινά επαναλαμβάνεται και να αντιληφθεί τα φαινόμενα της παρακμής ως σταθερά, βλέποντας μόνο την σωτηρία ως εξαιρετική, ως κάτι που αγγίζει το θαυματουργό και το ακατανόητο. Οι άνθρωποι στις εθνικές κοινότητες της Κεντρικής Ευρώπης ζουν όπως οι κάτοικοι μιας περικυκλωμένης πόλης της οποίας οι προμήθειες και το μπαρούτι εξαντλούνται, και για τις οποίες η σωτηρία είναι, με βάση την ανθρώπινη λογική, μάλλον απίθανη -- περίπτωση στην οποία η παράδοση, ίσως άνευ όρων, θα έπρεπε να τύχει της πιο σοβαρής εξέτασης ως λύση. Αλλά η σιωπηρή, αόρατη δύναμη που η Κεντρική Ευρώπη νιώθει ότι έχει απέναντί της δεν διαπραγματεύεται. Τίποτε, συνεπώς, δεν απομένει παρά να κινήσουμε το βλέμμα, εν τη διαρκή αναμονή του τελικού ολέθρου, στην κατεύθυνση τίνος άλλου πράγματος, παρά του εκπληκτικού συμβάντος από το οποίο και μόνο εξαρτάται η σωτηρία πλέον. Αλλά αυτή η απαραίτητη κατάσταση εντατικής και αδιαμαρτύρητης προσοχής θα μπορούσε, επειδή βρισκόμαστε σε μυστηριώδη επαφή με τις δυνάμεις που μας πολιορκούν, να αποφέρει όντως ένα θαύμα. Αντιστρόφως, η υπόθεση ότι "τα πράματα δεν πάνε άλλο" θα βρει μια μέρα τον εαυτό της να αντιλαμβάνεται το γεγονός πως σε ό,τι αφορά την οδύνη των ατόμων και των κοινοτήτων υπάρχει μόνο ένα όριο πέρα από το οποίο δεν μπορούν να πάνε τα πράματα: η εξάλειψη.

Καντ, Χέγκελ: Διεθνής ειρήνη και διεθνής βία

Οι μεταφράσεις είναι δικές μου και είναι βιαστικές γιατί είναι εντελώς εργαλειακές -- σημειώσεις προς έναν στόχο που δεν είναι ούτε ο Χέγκελ ούτε ο Καντ αλλά ο Ιμπεριαλισμός του Λένιν, και μάλιστα ένα συγκεκριμένο απόσπασμά του. Οπότε απολογούμαι προκαταρκτικά για όλες τις μεταφραστικές τσαπατσουλιές.

LR
---

Καντ, Αιώνια ειρήνη:

Ως κράτη, τα έθνη μπορούν να αξιολογηθούν ως άτομα, τα οποία στη φυσική τους κατάσταση, δηλαδή στην ανεξαρτησία τους από εξωτερικούς νόμους, ήδη βλάπτουν το ένα το άλλο όντας το ένα κοντά στο άλλο. Και καθένα απ' αυτά, για χάρη της ασφάλειάς του, μπορεί και πρέπει να απαιτεί από τα άλλα να εισέλθουν μαζί του σε μια συμφωνία παρόμοια με το πολιτικό σύνταγμα, όπου θα εξασφαλίζεται στο καθένα το δικαίωμά του.

Εξαιρετικά σύντομη θεμελίωση της θέσης ότι ο Μαρξισμός δεν έχει εγγενή προοπτικά όρια

Μέσα στην ταξική κοινωνία, ο Μαρξισμός είναι μια επαναστατική διαλεκτική σκέψης και συλλογικής πράξης με σαφέστατες αρχές και όρια. Η αποσαφήνισή τους και η προάσπισή τους αποτελεί την βασική διάσταση της διαπάλης με τον οπορτουνισμό, διαχρονικά και σε όλες του τις μορφές.

Ο επαναστατικός όμως απώτατος στόχος του Μαρξισμού είναι, ως γνωστόν, η κατάργηση των τάξεων μέσω της κατάργησης της εκμετάλλευσης. Το τέλος του, με την έννοια του σκοπού του, είναι η αταξική κοινωνία.

Αλλά η αταξική κοινωνία είναι επίσης το τέλος του Μαρξισμού και με την δεύτερη έννοια, καθώς το νόημα και η σημασία όλων των τμημάτων του που αφορούν την ταξική εκμετάλλευση και την ταξική πάλη θα έπαυε να έχει προτεραιότητα για μια κοινωνία χωρίς τάξεις (αν και κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει σε ποιον βαθμό θα αναδυόταν τότε στην επιφάνεια άλλες και ακόμα εντελώς ανεξερεύνητες διαστάσεις της σκέψης του Μαρξ).

Η ντροπή του να πεθαίνεις

Αρχική δημοσίευση, Radical Desire, 11 Σεπτεμβρίου 2009. Η φωτογραφία από διαμαρτυρία για τη σφαγή στη Γάζα.

---

LR

Τα χέρια όμως ενός απ' τους συνεργάτες ήταν ήδη στο λαρύγγι του Κ., ενώ ο άλλος έμπηξε το μαχαίρι βαθιά μεσ' την καρδιά του και το στριφογύρισε εκεί δύο φορές. Με μάτια που έκλειναν ο Κ. τους έβλεπε ακόμα ευθύς μπροστά του, μάγουλο με μάγουλο, να κοιτάζουν την τελική πράξη. 'Σαν το σκυλί!' είπε· και ήταν σαν να έπρεπε να επιβιώσει του ίδιου η ντροπή.

Franz Kafka, Η Δίκη

"Πραγματικός άνθρωπος" και "αληθινός άνθρωπος": Δυο λόγια ακόμα για ένα απόσπασμα από το "Εβραϊκό ζήτημα"

Παραθέτω εκ νέου το απόσπασμα από το "Εβραϊκό ζήτημα" του Καρλ Μαρξ που συζήτησα, από μια περιορισμένη σκοπιά, στην ανάρτηση "Ο χώρος εργασίας και η πολιτική":

ο άνθρωπος διάγει, κι όχι μόνο στο πεδίο της σκέψης, στη συνείδησή του, αλλά στην πραγματικότητα, διπλή ζωή-- μια ουράνια και μια γήινη. Ζει αφενός μέσα στην πολιτική κοινότητα όπου θεωρείται σαν κοινοτική ύπαρξη, και αφ' ετέρου μέσα στην αστική κοινωνία, όπου ενεργεί σαν ιδιώτης, βλέπει τους συνανθρώπους του σαν μέσα κι ο ίδιος ξεπέφτει σε μέσον και γίνεται άθυρμα αλλότριων δυνάμεων. [...] Η διαφορά μεταξύ του θρησκευτικού ανθρώπου και του πολίτη δεν είναι παρά η διαφορά μεταξύ του εμπόρου και του πολίτη, του μισθωτού και του πολίτη, του γαιοκτήμονα και του πολίτη, δηλ. του ζωντανού [συγκεκριμένου] ατόμου και του [αφηρημένου] πολίτη. Η αντίφαση που υπάρχει μεταξύ θρησκευτικού και πολιτικού ανθρώπου είναι η ίδια μ' αυτήν που υπάρχει μεταξύ αστού και πολίτη, μεταξύ του μέλους της αστικής κοινωνίας και της πολιτικής του λεοντής. [...] η πολιτική χειραφέτηση από μόνη της δεν αποτελεί και την ανθρώπινη απελευθέρωση. Η ατέλεια και η αντίφαση που εμφανίζεται στο γεγονός ότι ζητάτε να χειραφετηθείτε πολιτικά δίχως να απελευθερωθείτε ως άνθρωποι δεν οφείλεται μόνο σε σας αλλά και στη φύση και στην κατηγορία της πολιτικής χειραφέτησης. Όσο παγιδεύεστε μέσα σ' αυτή την κατηγορία δεν ξεφεύγετε από τη γενική πρόληψη.[...] Η πολιτική [σσ. αστική πολιτική] επανάσταση διαλύει την αστική κοινωνία στα συστατικά της μέρη χωρίς να τα επαναστατικοποιεί και να τα υποβάλει σε κριτική. Θεωρεί την αστική κοινωνία, τον κόσμο της ανάγκης, της εργασίας, του ιδιωτικού συμφέροντος και του αστικού δικαίου ως βάση της ύπαρξής της, ως απώτατη προϋπόθεσή της και συνεπώς ως φυσική της βάση. [...] Ο πραγματικός άνθρωπος αναγνωρίζεται μόνο με τη μορφή του εγωιστικού ατόμου και ο αληθινός άνθρωπος μόνο με τη μορφή του αφηρημένου πολίτη.

Θέατρο σκιών, ξανά

Αρχική δημοσίευση: 20 Ιουνίου 2013

[514a] Μετὰ ταῦτα δή, εἶπον, ἀπείκασον τοιούτῳ πάθει τὴν
ἡμετέραν φύσιν παιδείας τε πέρι καὶ ἀπαιδευσίας. ἰδὲ γὰρ
ἀνθρώπους οἷον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει, ἀναπεπταμένην
πρὸς τὸ φῶς τὴν εἴσοδον ἐχούσῃ μακρὰν παρὰ πᾶν
τὸ σπήλαιον, ἐν ταύτῃ ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ
σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας, ὥστε μένειν τε αὐτοὺς εἴς τε τὸ
[514b] πρόσθεν μόνον ὁρᾶν, κύκλῳ δὲ τὰς κεφαλὰς ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ
ἀδυνάτους περιάγειν, φῶς δὲ αὐτοῖς πυρὸς ἄνωθεν καὶ πόρρωθεν
καόμενον ὄπισθεν αὐτῶν, μεταξὺ δὲ τοῦ πυρὸς καὶ
τῶν δεσμωτῶν ἐπάνω ὁδόν, παρ’ ἣν ἰδὲ τειχίον παρῳκοδομημένον,
ὥσπερ τοῖς θαυματοποιοῖς πρὸ τῶν ἀνθρώπων
πρόκειται τὰ παραφράγματα, ὑπὲρ ὧν τὰ θαύματα δεικνύασιν.
Ὁρῶ, ἔφη.