Η ΕΣΣΔ, η ιστορία του κυπριακού, και οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω απ' το βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη (ΙΙΙ)

Σατιρικό σκίτσο του Χριστόφια ως κόκκινου προβάτου που δεν ακολουθεί τα λευκά της ΕΕ, από το ιστολόγιο του Μακάριου Δρουσιώτη

Η διαφοροποίηση ανάμεσα στις κατευναστικές δηλώσεις Αναστασιάδη και στη λαύρα αντεπίθεση Δρουσιώτη πιθανό να δημιουργεί την εικόνα "ρήξης" ανάμεσα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον Σύμβουλό του. Μόνο που πάνω από ένα μήνα πριν τα γεγονότα που ανέκυψαν με την ανακοίνωση της ρωσικής πρεσβείας, είχε ήδη διαρρεύσει η είδηση ότι ο Δρουσιώτης, μετά την ολοκλήρωση του πονήματός του, ετοιμαζόταν για άλλο πόστο, εκτός Κύπρου:

Η πρόταση Αναστασιάδη για τον Κύπριο Επίτροπο – Φεύγει ο Μακάριος Δρουσιώτης από το Προεδρικό(;)

Η ΕΣΣΔ, η ιστορία του κυπριακού, και οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω απ' το βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη (ΙΙ)

Μετά την ανακοίνωση της Ρωσικής πρεσβείας, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αποστασιοποιήθηκε από τον Σύμβουλό του μέσω του Κυβερνητικού Εκπροσώπου:

Κυβ. Εκπρόσωπος: Οι θέσεις Μακάριου Δρουσιώτη δεν εκφράζουν την Κυβέρνηση

Δεν με εκφράζουν οι απόψεις του οποιουδήποτε ερευνητή, τόνισε στο Ρώσο Πρέσβη ο Πρόεδρος Αναστασιάδης. 

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης κατέστησε σαφές στο Ρώσο Πρέσβη στη Λευκωσία ότι οι απόψεις του οποιουδήποτε ερευνητή ούτε τον δεσμεύουν ούτε τον εκφράζουν, αναφέρεται σε γραπτή δήλωση του Κυβερνητικού Εκπροσώπου Νίκου Χριστοδουλίδη αναφορικά με ανακοίνωση της Πρεσβείας της Ρωσικής Ομοσπονδίας, που δημοσιεύεται σήμερα στον Τύπο σε σχέση με τα όσα αναφέρει σε βιβλίο του ο Μακάριος Δρουσιώτης. 

Η ΕΣΣΔ, η ιστορία του κυπριακού, και οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω απ' το βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη (Ι)

Στο βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη, Συμβούλου του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Αναστασιάδη, με τίτλο Η εισβολή και οι μεγάλες δυνάμεις: Η realpolitik των ΗΠΑ και το διπλό παιχνίδι της ΕΣΣΔ --βιβλίο συνδεδεμένο άμεσα με τις τωρινές φιλοδοξίες ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και τις αναγκαιότητες αναθεώρησης της ιστορίας που επιβάλλονται από την ειλημμένη απόφαση συστοίχισης με την συμμαχία ΕΕ-ΗΠΑ-- αναφέρθηκα τον Ιούνιο, ξεκινώντας μια ειδική σειρά αναρτήσεων ντοκουμέντων για το ζήτημα του ρόλου των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ στο Κυπριακό.

Στα τέλη Αυγούστου, δημοσιεύτηκε η απάντηση της Ρωσικής Πρεσβείας στη Λευκωσία στο βιβλίο. Η απάντηση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για δύο βασικούς λόγους: πρώτον, αποτυπώνει επίσημα, και σε επίπεδο κράτους, την ενόχληση των Ρώσων για τη στροφή της κυπριακής αστικής τάξης αποκλειστικά στη συμμαχία με την ΕΕ (στροφή που ήρθε όταν η κρίση γύρω από την απόφαση του Eurogroup έκανε σαφές ότι η κυπριακή αστική τάξη δεν θα μπορούσε πια "να πατάει σε δύο βάρκες" ταυτόχρονα -- βλ. LR 1, 2, 3)· δεύτερον, ακολουθεί πιστά το δόγμα, που ήδη έχει καταγραφεί, περί συνέχειας ΕΣΣΔ-Ρωσίας από την σημερινή αστική κυβέρνηση της χώρας, το οποίο έχει ως φυσική συνέπεια την υπεράσπιση των επιλογών και αποφάσεων της ΕΣΣΔ από τη Ρωσική κυβέρνηση. Με έντονα στοιχεία τα σημαντικότερα σημεία:

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Τηλεγραφήματα για τη "Σοβιετική δράση για την Κύπρο", 1974. Τηλεγράφημα 25 Μαρτίου 1974

Από: Υπουργείο Εσωτερικών, ΗΠΑ

Προς: ΝΑΤΟ, Άγκυρα/Αμερικανική Πρεσβεία, Λευκωσία/Αξιωματούχος Εγγράφων των Συμμαχικών Δυνάμεων της Νοτιανατολικής Ευρώπης/Αμερικανική Πρεσβεία, Αθήνα/ΝΑΤΟ [Κεντρικά]/Αμερικανική Πρεσβεία, Μόσχα/Αμερικανική Πρεσβεία, Άγκυρα/Αμερικανική Πρεσβεία, Λονδίνο/Ηνωμένα Έθνη, Νέα Υόρκη/Ευρωπαϊκή Διοίκηση των Ηνωμένων Πολιτειών

Ημερομηνία: 25 Μαρτίου 1974, ώρα 9:21 μ.μ

1. Το ΥΠΕΣ εκτιμά τις απόψεις για το Σοβιετικό διάβημα για την Κύπρο. Πριν την παραλαβή τηλεγραφημάτων Α και Β [REFS A AND B], είχαμε ετοιμάσει οδηγίες για τον γραμματέα σε σχέση με το ταξίδι του στη Μόσχα, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που πρότειναν οι Πρεσβείες στην Άγκυρα και τη Λευκωσία. Όπως είναι σαφές από την κρατική [οδηγία] 54993 ο εν ενεργεία βοηθός γραμματέας Davies έδωσε ευγενική, μη δεσμευτική απάντηση στο Σοβιετικό διάβημα, η οποία σχεδιάστηκε ώστε να κρατήσει ξεκάθαρη απόσταση ανάμεσα σε μας και τους Σοβιετικούς για την Κύπρο, ενώ θα κρατά ανοιχτό το κανάλι επικοινωνίας. Αυτή είναι η στάση που επιθυμεί το ΥΠΕΣ, ώσπου να είναι γνωστό το αποτέλεσμα των συνομιλιών για την Κύπρο στη Μόσχα, αν υπάρξει τέτοιο.

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Τηλεφώνημα Κίσινγκερ-Κάλαχαν, δυο μέρες μετά την πρώτη τουρκική εισβολή

Τηλεφώνημα Κίσινγκερ-Κάλαχαν, 22 Ιουλίου 1974, ώρα 11:25 π.μ.

Εισαγωγή του Αρχείου Εθνικής Ασφάλειας: Οι Κίσινγκερ και Κάλαχαν συνέχισαν να έχουν προβλήματα με τα υπερατλαντικά τηλεφωνήματα, αλλά οι επικοινωνίες ανάμεσα σε ΗΠΑ και ΗΒ αυξήθηκαν κατά το ξεδίπλωμα της κυπριακής κρίσης. Θέλοντας να αποφύγει την σύγκρουση με την ελληνική χούντα, η οποία είχε χρηματοδοτήσει το πραξικόπημα της 18ης Ιουλίου ενάντια στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, ο Κίσινγκερ τέθηκε εναντίον κάθε άσκησης πίεσης εναντίον της. Όπως εξήγησε στην "Ομάδα για την Κύπρο" του Στέιτ Ντεπάρτμεντ, "η απόπειρα να ανατρέψουμε την ελληνική κυβέρνηση για να ικανοποιήσουμε την ψυχή μας και να φέρουμε πίσω τον Μακάριο έχει πολύ ψηλό τίμημα." (Σημείωμα για τη συζήτηση για την "Κυπριακή κρίση", 18 Ιουλίου 1974). Η Τουρκία εισέβαλλε στην Κύπρο στις 20 Ιουλίου και δυο μέρες μετά, την μέρα που έπεσε η ελληνική δικτατορία, στις 22 Ιουλίου, ο Κάλαχαν και ο Κίσινγκερ συζήτησαν τις εξελίξεις. Και οι δύο συμφώνησαν ότι ο Νίκος Σαμψών, ο πιστολάς που είχε εγκαταστήσει η ελληνική χούντα για να διοικήσει το νησί, έπρεπε να βγει απ' τη μέση, εξαιτίας του ρόλου του στην πρόκληση της τουρκικής εισβολής, αλλά η κατάρρευση της χούντας έθεσε γρήγορα τον Σαμψών εκτός εξουσίας. Έτσι, τα αστεία των δύο για το ότι ο Κίσινγκερ ήταν "βρωμιάρης" με τον Σαμψών είναι άσχετα με την πραγματικότητα. Είναι σαφές ότι οι Κάλαχαν και Κίσινγκερ είχαν διαφορετικές προσεγγίσεις στην κατάσταση, με τον Κάλαχαν να λέει ότι ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, ο ανατραπείς πρόεδρος, ήταν ο "νόμιμος Πρόεδρος", ενώ ο Κίσινγκερ πήρε "μη δεσμευτική" στάση. Ο Κίσινγκερ ήθελε ελευθερία δράσης για το κυπριακό και δεν ήθελε να στηρίξει το Μακάριο, τον οποίο έβλεπε ως υπερβολικά ανεξάρτητο. Αν και η συζήτηση ήταν φιλική, ο Κίσινγκερ δήλωσε αργότερα ότι "βασικά, ο Κάλαχαν τα έκανε όλα θάλασσα" επειδή δεν πίεσε τους Έλληνες [δικτάτορες] να είναι πιο ειλικρινείς με την Τουρκία (Σημείωμα για τη συζήτηση "Κύπρος", 14 Αυγούστου 1974).

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Παρέκβαση για τον τρόπο επικοινωνίας των υψηλών αξιωματούχων. Τηλεφώνημα Κίσινγκερ-Κάλαχαν

Το Αρχείο Εθνικής Ασφάλειας του George Washington University, περιέχει, μεταξύ άλλων, το "θησαυρό" των υποκλεμμένων συνομιλιών του Σύμβουλου Εθνικής Ασφάλειας και Υπουργού Εσωτερικών της κυβέρνησης Νίξον Χένρι Κίσινγκερ. Οι συνομιλίες, όπως εξηγείται εισαγωγικά, υποκλάπηκαν από τον ίδιο τον Κίσινγκερ, ο οποίος τις μαγνητοφωνούσε μυστικά από την κυβέρνηση (ακριβέστερα, μυστικά από ορισμένα στελέχη της κυβέρνησης), τις μετέγραφε σε κείμενο, και κατόπιν κατέστρεφε τις κασέτες. Όταν δε έφυγε από τον Λευκό Οίκο, πήρε μαζί του όλα τα αρχεία συνομιλιών του, ισχυριζόμενος ότι επρόκειτο για "προσωπικά έγγραφα." Το 2001, το Αρχείο Εθνικής Ασφάλειας ξεκίνησε νομική αγωγή για να αποκτήσει τις καταγεγραμμένες συνομιλίες και πέτυχε τον αποχαρακτηρισμό των περισσοτέρων. Περίπου 30.000 σελίδες των συνομιλών Κίσιγκερ, που περιλαμβάνουν συνομιλίες στην κρίσιμη περίοδο του πραξικοπήματος και της εισβολής στην Κύπρο, βρίσκονται τώρα στο διαδίκτυο.

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Τηλεγραφήματα για τη "Σοβιετική δράση για την Κύπρο", 1974. Τηλεγράφημα 21 Μαρτίου 1974

Την επομένη του τηλεγραφήματος από την πρεσβεία των ΗΠΑ στη Μόσχα σχετικά με τις εκπεφρασμένες ανησυχίες των Σοβιετικών για φασιστικό πραξικόπημα στην Κύπρο, στις 21 δηλαδή του Μάρτη του 1974, στέλνεται από την Πρεσβεία της Λευκωσίας το ακόλουθο τηλεγράφημα προς τους εξής παραλήπτες: ΥΠΕΣ ΗΠΑ, Αξιωματικός Εγγράφων των Συμμαχικών Δυνάμεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ΝΑΤΟ, Αθήνα, Ελλάδα [Αμερικανική Πρεσβεία], Μόσχα, Ρωσία [Αμερικανική Πρεσβεία], Αγ. Πετρούπολη [Αμερικανικό Προξενείο], Υπουργός Εσωτερικών ΗΠΑ, Άγκυρα, Τουρκία [Αμερικανική Πρεσβεία], Λονδίνο, ΗΒ,  Ηνωμένα Έθνη (Νέα Υόρκη), και Ευρωπαϊκή Διοίκηση των ΗΠΑ:

Σύνοψη. Η Πρεσβεία προτείνει να μην, επαναλαμβάνω να μην, υποστηρίξουμε το Σοβιετικό διάβημα, αλλά αντί για αυτό να ακολουθήσουμε τα σχόλια του Davies, λέγοντας στους Σοβιετικούς ότι εκτιμούμε τις ανησυχίες τους και ότι θα παρακολουθούμε την κατάσταση στην Κύπρο προσεκτικά στα πλαίσια συνεχιζόμενων διαβουλεύσεων με την Αθήνα, την Άκυρα και τη Λευκωσία. Τέλος σύνοψης.

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Τηλεγραφήματα για τη "Σοβιετική δράση για την Κύπρο", 1974. Τηλεγράφημα 20 Μαρτίου 1974

Ξεκινώντας από τις 20 Μαρτίου του 1974, περίπου τέσσερις μήνες πριν το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας και τέσσερις ακριβώς μήνες πριν την πρώτη τουρκική εισβολή στην Κύπρο, το αρχείο του Wikileaks, και συγκεκριμένα το υποαρχείο με γενικό τίτλο "Τηλεγραφήματα Κίσινγκερ", περιέχει σειρά τηλεγραφημάτων με γενικό τίτλο "Soviet Demarche on Cyprus", ή "Σοβιετικό διάβημα για την Κύπρο" (η λέξη "démarche" έχει διάφορα άλλα νοήματα όπως "κατεύθυνση", "δράση", "αντίδραση" και "ελιγμός" στη διπλωματική ορολογία).

Ακολουθεί το πρωτότυπο και η μετάφραση του πρώτου από αυτά τα τηλεγραφήματα, ημερομηνίας 20 Μαρτίου 1974.

SOVIET DEMARCHE ON CYPRUS
Date:1974 March 20, 17:30 (Wednesday) Canonical ID:1974MOSCOW03982_b

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Μερικός κατάλογος σημαντικών εγγράφων που δεν είναι προσβάσιμος ούτε μέσω Wikileaks, παρά τον αποχαρακτηρισμό τους

- "Οι Σοβιετο-Αμερικανικές σχέσεις και η Κύπρος", 11 Φεβρουαρίου 1974

- "Σοβιετικός ελιγμός στην Κύπρο", 22 Μαρτίου 1974

- "Επικοινωνία από τη Σοβιετική κυβέρνηση για την κατάσταση στην Κύπρο", 17 Ιουλίου 1974 (τρεις μέρες πριν την εισβολή)

- "Cyprus Task Force, Αναφορά κατάστασης #9, Κατάσταση στην Κύπρο στις 6 το πρωί", 20 Ιουλίου 1974 (περίπου την ώρα της εισβολής)

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Τηλεγράφημα από Λονδίνο στη Λευκωσία μετά το πραξικόπημα, 15 Ιουλίου 1974, Wikileaks

Date:1974 July 15, 18:41 (Monday) Canonical ID:1974LONDON08866_b
Original Classification:CONFIDENTIAL Current Classification:UNCLASSIFIED
Handling Restrictions:-- N/A or Blank -- Character Count:2578
Executive Order:X1 Locator:TEXT ON MICROFILM,TEXT ONLINE
TAGS:CY - Cyprus | PFOR - Political Affairs--Foreign Policy and Relations | PINT - Political Affairs--Internal Political Affairs | SAMPSON | SO - Somalia | TU - Turkey | UK - United Kingdom | UR - Soviet Union (USSR) Concepts:FOREIGN POLICY POSITION | GOVERNMENT REACTIONS | POLITICAL SITUATION | PRESIDENT

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Τηλεγράφημα από Πρεσβεία ΗΠΑ Κύπρου στο Υπουργείο Εσωτερικών, 28 Σεπτεμβρίου 1960

Τηλεγράφημα από την Πρεσβεία [των ΗΠΑ] στην Κύπρο στο Υπουργείο Εσωτερικών

Λευκωσία, 28 Σεπτεμβρίου 1960, 4 μμ.

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Λίστα περιεχομένων του US State Department Central Files για τις ΕΣΣΔ και Κύπρο

Στο κείμενο παρουσίασης του βιβλίου του, ο Μ. Δρουσιώτης σημειώνει:

Η Σοβιετική Ένωση άρχισε να διαδραματίζει ρόλο στο Κυπριακό από το 1964, μετά την κατάρρευση των Συμφωνιών της Ζυρίχης.

Ωστόσο, στο διαδίκτυο μπορεί να εντοπιστεί το έγγραφο "Οδηγός στην έκδοση μικροφίλμ" του "Confidential U.S. State Department Central Files: The Soviet Union, 1960-January 1963". Στον οδηγό (δυστυχώς δεν έχω εντοπίσει τους ίδιους τους φακέλους), υπάρχουν πολλαπλές αναφορές σε τμήματα που αφορούν τις παρατηρήσεις των υπηρεσιών των ΗΠΑ για τις σχέσεις ΕΣΣΔ-Κύπρου. Θα ήταν ενδιαφέρον να δει κανείς τι πληροφορίες καταγράφονταν εκεί. Ανεξάρτητα από αυτό όμως, είναι σαφές ότι οι ΗΠΑ ενδιαφέροντουσαν ήδη για τον ρόλο της ΕΣΣΔ στην Κύπρο πολύ πριν το 1964.

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Επιστολή Λόυντ στον Ντάλες, 9 Ιανουαρίου 1958

Με τη μορφή που παρουσιάζεται, το έγγραφο προέρχεται από το University of Wisconsin Digital Collections και είναι τμήμα του τόμου του Αμερικανικού Υπουργείου Εσωτερικών (US Department of State) με τίτλο Διεθνείς σχέσεις των ΗΠΑ, 1958, Περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης, ΕΣΣΔ, Κύπρος, 1958-1960. Το έγγραφο είναι επιστολή του υπουργού εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας Selwyn Lloyd προς τον υπουργό εσωτερικών των ΗΠΑ John Foster Dulles.

Σελίδα 1:

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Εισαγωγή και πρώτο ντοκουμέντο

Στις αμέσως επόμενες μέρες, αναμένεται η κυκλοφορία στην Κύπρο ενός βιβλίου του δημοσιογράφου Μακάριου Δρουσιώτη, με τίτλο Η εισβολή και οι μεγάλες δυνάμεις: Η realpolitik των ΗΠΑ και το διπλό παιχνίδι της ΕΣΣΔ. Ο Δρουσιώτης, γνωστός τόσο για παλιότερα βιβλία που εξέταζαν την αμερικανική εμπλοκή στο Κυπριακό και τη συμβολή του αντικομμουνισμού στην Κυπριακή τραγωδία (ΕΟΚΑ Β και CIA, 1974, το άγνωστο παρασκήνιο της τουρκικής εισβολής, ΕΟΚΑ: Η σκοτεινή όψη, κλπ.) ανέκρουσε πρύμναν εδώ και αρκετά χρόνια, δια της γνωστής οδού του "αντιεθνικιστικού κοσμοπολιτισμού", και το ριξε στο επικερδές σπορ του αντικομμουνισμού. Το βιβλίο του, όπου επιχειρείται ταυτόχρονα αθώωση των ΗΠΑ στον μέγιστο εφικτό βαθμό, και συνάμα ενοχοποίηση της ΕΣΣΔ, επίσης στον μέγιστο εφικτό βαθμό, για την εισβολή και την διχοτόμηση της Κύπρου, έχει προκαλέσει θύελλα ενθουσιασμού στους περί το ΔΗΣΥ "διανοουμένους", μιας και έρχεται, όλως τυχαίως, σε μια πολύ καλή συγκυρία για την περιπόθητη για τους ίδιους ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ. Έχει επίσης προκαλέσει ήδη κάποιες πρώτες αντιδράσεις από το ΑΚΕΛ και από την εξω-ΑΚΕΛική αριστερά στην Κύπρο, και η λογική λέει ότι μετά την κυκλοφορία του θα συνεχίσει να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης και αντιπαραθέσεων.