Ηλ. Παπαγεωργίου-Το ημερολόγιό μου (ΙΙ)

Αρχικός εμπνευστής και οργανωτής της αντίστασης, το κατακυνηγημένο και διαλυμένο [μετά τον Εμφύλιο] Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, το Κ.Κ.Ε.

Είχε την πρόβλεψη και τη διορατικότητα για τις δυσχέρειες που θα συναντούσε στον αγώνα κατά του κατακτητή, γι' αυτό πριν εγκρίνει το καταστατικό του Εθνικοαπελευθερωτικού Μετώπου (Ε.Α.Μ), απευθύνθηκε σε όλα τα αστικά κόμματα να συνεργαστούν σ' αυτό το μέτωπο. Εκείνα όμως για πολλούς λόγους, ο κυριότερος που δεν ήθελαν να συμπράξουν με το ΚΚΕ, και επίσης να αποφύγουν τις ταλαιπωρίες και τους κινδύνους που ήθελε ένας τέτοιος αγώνας, αρνήθηκαν. Ελάχιστα κόμματα μικρά δέχθηκαν, προς τιμή τους, συνεργασία. Αυτά ήταν το Αγροτικό Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας με επικεφαλής το Σβώλο και η Ε.Λ.Δ με τον Ηλία Τσιριμώκο. 

Όταν το ΕΑΜ άρχισε να αναπτύσσεται, τότε ανησύχησε η συντήρηση και έκανε σπασμωδικές κινήσεις να δημιουργήσει αντισταστιακές ομάδες για αντιπερισπασμό του ΕΑΜ. Μια τέτοια κίνηση έκανε ο Ευάγγελος Αβέρωφ στη Λάρισα-Τρίκαλα, η οποία απέτυχε από έλλειψη οργανωτικής υποδομής.

Δεύτερη κίνηση ο Γεώργ. Κωστόπουλος στην επριοχή Τρίκαλα-Πύλη. Αυτός ξεκίνησε με την στήριξη του ΕΑΜ, μα γρήγορα άλλαξε κατεύθυνση και συγκέντρωσε δυνάμεις για να τις στρέψει κατά του ΕΑΜ. Απέτυχε όμως στην προσπάθειά του γιατί του έλλειπε επίσης η οργανωτική πείρα και η λαϊκή υποστήριξη.

Τρίτος που επιχείρησε να δημιουργήσει αντάρτικα σώματα, ήταν ο Ναπολέων Ζέρβας, αρχίζοντας απ' την Ήπειρο.

Ίδρυσε τον Ε.Δ.Ε.Σ, με καταστατικό και πρόγραμμα δημοκρατικό, αντιβασιλικό. Είτε όμως δεν πίστευε στη δημοκρατία, είτε πιέστηκε απ' τους Άγγλους, οι οποίοι απ' την αρχή άρισαν να βάζουν το δαχτυλάκι τους στην αντιεαμική προπαγάνδα, γρήγορα άλλαξε κατεύθυνση και έπαιρνε εντολές απ' την εξόριστη στο Κάιρο μοναρχική κυβέρνηση, και φυσικά άφθονες λίρες και οπλισμό απ' τους Άγγλους. Έτσι αναγκαστικά το ΕΑΜ, με την άρνηση των αστικών κομμάτων να συμπράξουν απ' την αρχή σε ένα αντιστασιακό αντιφασιστικό απελευθερωτικό μέτωπο, χαρακτηρίστηκε αριστερή αντιστασιακή οργάνωση που κατόρθωσε ν' αποκτήσει τη συμπάθεια και λαϊκή υποστήριξη, αλλά και την εχθρότητα των αστικών κομμάτων και την οργή των Άγγλων.

...

Το ΕΑΜ κατάφερε να επικρατήσει σχεδόν σ'όλη την ελεύθερη Ελλάδα και να δημιουργήσει μια πραγματική λαϊκή εξουσία μ'όλες τις αναγκαίες υπηρεσίες για τη λειτουργία της. Με την ίδρυση μάλιστα της ΠΕΕΑ, της Κυβέρνησης του βουνού, η εξουσία αυτή πήρε και θετική δύναμη. Ας μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε σε τριπλή κατοχή και ότι η ελεύθερη Ελλάδα ήταν δημιούργημα αντάρτικων δυνάμεων. Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ δεν συγκρίνονται φυσικά σε καμία περίπτωση με τις άλλες αντάρτικες ομάδες και ιδιαίτερα του Ζέρβα που ήταν ο κυριότερος εκπρόσωπος των ομάδων αυτών.

Ο ΕΛΑΣ αποτελούνταν από μαχητές εθελοντές που κατατάχτηκαν σ' αυτόν όχι για να πληρωθούν, αλλά να χτυπήσουν τον κατακτητή και ελευθερώσουν την πατρίδα τους απ' τα δεσμά της σκλαβιάς. Φυσικά με τις ελεύθερες εκλογές ή και δημοψήφισμα θα στερέωναν τη δημοκρατία στον τόπο διώχνοντας τη μοναρχία. [...] Το ΕΑΜ και οι αγωνιστές του ήταν ο ξεσηκωμένος γίγαντας λαός, όπως το 1821, που επαναστάτησε για λευτεριά ή θάνατο. [...] Όποιος όμως έζησε τα γεγονότα και διάβασε τον Μακρυγιάννη, συγκρίνει τις δυο επαναστάσεις, το 21 και την αντίσταση, η δεύτερη ήταν μια μελετημένη επανάσταση με νόμους και πειθαρχία, με οργάνωση και παλμό, με ενότητα και συνοχή αξιοζήλευτη. Αυτό φόβισε τους εχθρούς της και κάνανε το παν να τη διαβάλλουν, να τη συκοφαντήσουν, να τη σβήσουν απ' τη μνήμη ακόμα και των αγωνιστών.

Ηλ. Παπαγεωργίου-Το ημερολόγιό μου (Ι)

Τον Οκτώβρη του 2011 έχασα τον γεννημένο το 1919 εκ μητρός παππού μου, τον τελευταίο των παππούδων και γιαγιάδων μου. Η μητέρα μου έτυχε αυτές τις μέρες να μου παραδώσει το ημερολόγιό του, καθώς και μια συλλογή με ποιήματά του και μια μελέτη που έγραψε για τους δασκάλους της Αντίστασης, όπως κι ένα ογκώδες βιβλίο απ' τη βιβλιοθήκη του για την πολιτική παρακαταθήκη του Άρη Βελουχιώτη. Ελπίζω να επισκεφθώ σύντομα το σπίτι του και να συλλέξω το αρχείο του για το ΕΑΜ, το ΚΚΕ και την Εθνική Αντίσταση. Παίρνω το θάρρος εδώ να μεταφέρω κάποια κομμάτια από το ημερολόγιό του, που διάβασα με συγκίνηση, ως την δική του πολιτική παρακαταθήκη σε μένα και στη δική μου γενιά.

Αντώνης, Lenin Reloaded

---

....Όπως τόνισα και στην αρχή, απ' τις μεσαίες τάξεις του Γυμνασίου, Τρίτη προς Τετάρτη, ενστερνίστηκα προοδευτικές πολιτικές ιδέες. Ήταν κάτι το αναπόφευκτο. Η φτώχεια και η ανέχεια, απ' τη μια μεριά, αποτελούσαν χτυπητή αντίθεση στον πλούτο και την ευμάρεια της ζωής των εύπορων συμμαθητών μας. Η καταπίεση της στεγνής δικτατορίας [του Μεταξά] απ' την άλλη μεριά, σαν καταπιεστικός βρόγχος καταπίεζε τα στήθη μας και δεν μας επέτρεπε να ανασάνωμε, διαμαρτυρόμενοι έστω για τη φτώχεια μας. 

Έπρεπε να τραγουδάμε τον ύμνο της 4ης Αυγούστου: "Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελάει πατέρα...'

Έτσι, απ' τους πρώτους μήνες της κατοχής, ήμουνα κιόλας στην αντίσταση. Το καλοκαίρι του 1941 ήμουνα στο χωριό (στο Μάραθο). Εκεί με το δάσκαλό μου- (τον είχα μια χρονιά στην Στ' Δημοτικού)-- Θεοδόση Αστρίτη, τα λέγαμε. 

-Ήταν θαυμάσιος τύπος, καλός συζητητής, προοδευτικός στις απόψεις του. Εγώ ήμουνα γραμμένος στην Παιδαγωγική Ακαδημία Λαρίσης, και με υπολόγιζε σχεδόν φίλο και συνάδελφο. 

-Κατά τα τέλη Αυγούστου λοιπόν το 41, μου εμπιστεύτηκε και ανταμώσαμε μυστικά με ένα άτομο. Πρέπει να ήταν από τους εξόριστους της δικτατορίας που είχαν ήδη ελευθερωθεί. 

-Το ψευδώνυμό του ήταν Δήμος αν δεν μ' απατάει η μνήμη.

-Παρίστανε τον Παλιατζή-γυρολόγο- για να καμουφλάρεται.

-Στην συνάντηση εκείνη, μας έθεσε τις αρχές του ΕΑΜ.

-Αντίσταση κατά του εχθρού. Προετοιμασία μιας ομάδας από εμπειροπόλεμους νέους, με οπλισμό και όλα τα είδη εκστρατείας. Θα τους προετοιμάζαμε για αντίσταση.

-Παράλληλα θα κινητοποιούσαμε τους χωριανούς με υπομνήματα και διαμαρτυρίες προς τις αρχές του κατοχικού κράτους να δώσουν τρόφιμα και άλλα είδη απαραίτητα για την αντιμετώπιση του χειμώνα 41-42.

-Συντάξαμε μάλιστα το πρώτο υπόμνημα το οποίο διάβασα στους χωριανούς μας σε μια συγκέντρωση.

...

...τον Απρίλιο του 44 βγήκα κι εγώ ολοκληρωτικά στον υπέρτατο αντιστασιακό αγώνα για τη συντριβή του χιτλεροφασιστικού τέρατος, το οποίο σφάδαζε κάτω απ' τα χτυπήματα όλης της ανθρωπότητας. Εργάστηκα στις πολιτικές οργανώσεις στην αχτίδα Φήκης. Είχα αναλάβει υπεύθυνος Τύπου και διαφώτισης στα χωριά της αχτίδας, περίπου 25. Από Νικλίτσι-Μεγάρχη-Διαλεκτό-Φωτάδα-Βαλομέντρι-Παραπόταμο-Λιλή-Φήκη-Δούσικο και όλα τα ριζά. Αυτά ήταν τα όρια της αχτίδας.

Η αχτιδική επιτροπή αποτελούνταν από (7) νομίζω μέλη. Τους α' και β' γραμματέα, τον ταμία, τον υπεύθυνο τύπου, τον υπεύθυνο πληροφοριών, υπεύθυνο γυναικών, δηλαδή μια γυναίκα, και ένα μέλος ακόμη. Έδρα της αχτίδας ήταν το Γοργογύρι, γιατί η Φήκη δεν ήταν ασφαλισμένη από επιδρομές. Γραμματέας α' ήταν ο Κ. Αγγελής-με το ψευδώνυμο (αγρότης). Εγώ πήρα το ψευδώνυμο Μαραθιώτης β', γραμματέας ήταν ο Βάιος Σπαθής, ταμίας ο Μίμης Τσιπόπουλος. Υπεύθυνη γυναικών η Αλκμήνη Λογοθέτη-πληροφοριών ο Στέφανος Χριστάκος.

Εκτός από μένα, όλα τα άλλα μέλη της επιτροπής είχαν στοιχειώδεις γραμματικές γνώσεις.

Ο Γραμματέας ήταν β' δημοτικού. Απέκτησε όμως σ' ένα χρόνο που εργαζότανε, οργανωτική πείρα και ευφράδεια λόγου.

Δεν μπορούσε να γράγει ένα κείμενο με ευχέρεια. Εγώ ανέλαβα να φτιάξω το πρώτο έντυπο της αχτίδας. Το βαφτίσαμε "ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ", ήταν 2σέλιδο και βγαλμένο σε πολύγραφο.

Κυκλοφορούσε στις (25) κομματικές οργανώσεις των χωριών, έγραφε ειδήσεις, οργανωτικές κατευθύνσεις, επαναστατική διαφώτιση και συμπεριφορά. 

Αργότερα ο αγράμματος Κ. Αγγελής--με την αναμόρφωση στην Μακρόνησο--ποιος να το φανταζότανε ότι θα εξελισσόνταν σε συγγραφέα. Έγραψε 1) Ταξιδιωτικές εντυπώσεις 2) Οι Κολλήγοι και 3) Η Αντίσταση. Αρθρογραφούσε δε στον τοπικό τύπο αρκετές φορές. Τα χωριά της αχτίδας τα επισκεπτόμασταν σχεδόν κάθε εβδομάδα. Αν δε λάβουμε υπόψη μας πως υπήρχαν παράλληλα: η επιτροπή του τομέα ΕΑΜ-της ΕΠΟΝ-της Εθνικής Αλληλεγγύης-του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, της Επιμελητείας του Αντάρτη (ΕΤΑ)-με ισάριθμα (6-7) μέλη η κάθε μία, τότε φαντάζεται κανείς τι όργωμα γινότανε καθημερινά στα χωριά, απ' τα στελέχη αυτά που εργαζότανε τότε σαν μόνιμα. Σε κάθε χωριό υπήρχαν αντίστοιχα κομματικές οργανώσεις με 5-6 μέλη που αντιπροσώπευαν όλους τους παραπάνω τομείς...

Να γιατί κυριάρχησε το ΕΑΜ- σ' όλη σχεδόν την Ελλάδα. Έδεσε οργανωτικά χωριά και πόλεις και το ξεσήκωμα ήταν παλλαϊκό. Οι 7-8 αχτίδες ή τομείς στον Νομό, καθοδηγούνταν απ' την Περιφερειακή ή Νομαρχιακή Επιτροπή με ανώτερα στελέχη πιο μορφωμένα και με οργανωτική πείρα. Αυτές ήταν οι πολιτικές οργανώσεις. Ο ΕΛΑΣ αποτελούσε το μάχιμο τμήμα με ανάλογη ανεξάρτητη διάρθρωση και οργάνωση.