Έξι στοχασμοί για το κόμμα

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1910        1920         1930        1940        1950         1960        1970        1980           1990              2000           2010
                  1924 ΚΚΕ                                                                         1974 ΠΑΣΟΚ          1993          2004    2010    2012
                  (1918 ΣΕΚΕ)                                                                         1974 ΝΔ                    Χ.Α.       ΣΥΡΙΖΑ  ΔΗΜΑΡ   ΑΝΕΛ
                 

1. "Ένα είναι το κόμμα." Το κόμμα --κάθε κόμμα-- είναι μια μορφή της διαίρεσης, είναι έκφραση της πολιτικής διαίρεσης. Το κομμουνιστικό κόμμα όμως είναι ταυτόχρονα η αναγωγή της μορφικής διαίρεσης σε ιδεολογικό περιεχόμενο: ταξική πάλη. "Ενα είναι το κόμμα": Αυτό που αποτελεί μορφή της διαίρεσης, αυτό, συνάμα, που έχει ως ιδεολογικό περιεχόμενο τη διαίρεση, είναι ένα. Το λάβαρό του είναι η εργατική ενότητα, ο στόχος του η εξάλειψη κάθε κοινωνικής διαίρεσης -- ο κομμουνισμός. Γι αυτό, επειδή είναι ο φορέας ενότητας των διαιρεμένων από την πραγματικότητα της υποτέλειας, το κομμουνιστικό κόμμα δεν μπορεί να διαιρεθεί σε επιμέρους κομμάτια και να παραμείνει το κόμμα. Το κομμουνιστικό κόμμα είναι η αδιαίρετη διαίρεση, η διαμεσολάβηση της ενότητας με τη διαίρεση. Δεν πρόκειται για απλή παραδοξολογία: η οντολογία της αδιαίρετης διαίρεσης έχει γραφεί απ' τον Δημόκριτο εδώ και χιλιετίες [1], η επιστήμη της από την ατομική φυσική.

Alain Badiou-Το υποκείμενο της αλλαγής, σεμινάριο 5 (ΙΙ)

Η δική μου θέση είναι πως η αλλαγή δεν είναι στην πραγματικότητα στην πλευρά της οντολογικής πολλαπλότητας αλλά στην πλευρά της σχέσης ανάμεσα σε κάποια πολλαπλά. Έτσι, η αλλαγή είναι ένας σχεσιακός καθορισμός και όχι ένας καθαρά οντολογικός καθορισμός. Υπάρχουν σχέσεις ανάμεσα σε κάποια επίπεδα μόνο στον συγκεκριμένο κόσμο. Έτσι, η αλλαγή δεν είναι ιδιότητα του είναι ως τέτοιου. Καταλαβαίνετε, η αλλαγή δεν είναι το πεπρωμένο του είναι όπως φαίνεται στον Ηράκλειτο, αλλά μια προϋπόθεση του είναι όταν το είναι τοποποιείται, εγγράφεται, σε έναν συγκεκριμένο κόσμο και υπόκειται σε κάποιες σχέσεις με άλλα πολλαπλά. Η αλλαγή είναι μια συνέπεια της συμπαρουσίας κάποιων πολλαπλών στον ίδιο κόσμο, γιατί αν βρίσκονται στον ίδιο κόσμο έχουν σχέση μεταξύ τους, και το πεδίο των σχέσεων πρέπει να είναι ένα πεδίο αλλαγών. Μπορούμε να πούμε κάτι σαν το εξής: μαζί με τον Ηράκλειτο, ισχυρίζομαι πως το είναι ως είναι δεν είναι Ένα αλλά συνίσταται το ίδιο από πολλαπλότητες. Μπορώ να ισχυριστώ μαζί με τον Ηράκλειτο ότι το είναι είναι το ίδιο κάτι που αποτελείται από την πολλαπλότητα. Ενάντια στον Παρμενίδη, και ενάντια επίσης στον Αριστοτέλη, ισχυρίζομαι ότι δεν υπάρχει το Ένα. Αν το είναι αποτελείται από πολλαπλότητες, τότε δεν μπορούμε να εξαγάγουμε λογικά το Ένα ως τέτοιο. Συνεπώς το Ένα δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει ούτε ως μια μεγάλη ολότητα, όπως στον Παρμενίδη, ούτε ως διαχωρισμένο ον [όπως στον Αριστοτέλη].

Alain Badiou-Το υποκείμενο της αλλαγής, σεμινάριο 5

Alain Badiou

Το υποκείμενο της αλλαγής

Σεμινάριο 5

Μτφρ.: Lenin Reloaded

Αύριο θα απαντήσω στα ερωτήματά σας. Σήμερα πρέπει να εξηγήσω την νέα μου λύση σε ό,τι αφορά το ερώτημα της αλλαγής.

Εξέτασα ήδη τις τρεις βασικές θέσεις αναφορικά με το ερώτημα της αλλαγής. Η πρώτη θέση, η οποία αφορούσε το είναι ως είναι --και σύμφωνα με την οποία το είναι ως τέτοιο δεν υπόκειται σε αλλαγή-- ισχυριζόταν ότι οι εμπειρικές ενδείξεις της αλλαγής είναι ψεύδος ή αυταπάτη. Αυτός ήταν ο παρμενίδιος προσανατολισμός. Η δεύτερη θέση ήταν πως το είναι είναι αλλαγή, και έτσι οι εμπειρικές ενδείξεις της αλλαγής είναι οντολογικές εμπειρίες. Για την θέση αυτή, οι εμπειρικές ενδείξεις της αλλαγής είναι απλώς μια πραγματική εμπειρία της αλλαγής. Δεν υπάρχει τίποτε άλλο από την αλλαγή, αλλά η αλλαγή δεν μπορεί να ονομαστεί το Ένα διότι είναι καθαρή πολλαπλότητα. Η αλλαγή είναι μια διαρκής μεταμόρφωση ενός τινός σε κάτι άλλο. Αυτός ήταν ο προσανατολισμός του Ηράκλειτου. Η τρίτη θέση ισχυρίστηκε πως ένα τμήμα του είναι δεν υπόκειται σε αλλαγή και ένα τμήμα του είναι υπόκειται σε αλλαγή. Αυτός ήταν ο προσανατολισμός του Αριστοτέλη.

Alain Badiou-Το υποκείμενο της αλλαγής, σεμινάριο 4 (ΙΙΙ)

Αυτό το σημείο είναι σημαντικό για τους φιλοσόφους διότι έχουμε πολύ συχνά τον πειρασμό να αποδείξουμε ότι κάτι δεν υπάρχει. Για παράδειγμα, αν είσαι άθεος, είναι καλό να έχεις μια απόδειξη ότι ο Θεός δεν υπάρχει. Στην πραγματικότητα, είναι πολύ δύσκολο να βρεις τέτοια απόδειξη. Μοιάζει με τον πειρασμό του Ζήνωνα να αποδείξει ότι δεν υπάρχει κίνηση. Η χρήση της άρνησης είναι πάντα προβληματική όταν η απόδειξη αφορά το ότι κάτι δεν υπάρχει. Γενικά, η απόδειξη είναι κυκλικού χαρακτήρα. Υποθέτεις ότι το πράγμα δεν υπάρχει ώστε να έχεις απόδειξη ότι το πράγμα δεν υπάρχει. Το ερώτημα της αλλαγής βρίσκεται πάντα σε δύσκολη σχέση με το ερώτημα της άρνησης. Αυτό ήταν που ανέδειξε η φαινομενολογική συζήτηση. Η αλλαγή είναι άρνηση.

Δεν μπορούμε να στοχαστούμε την αλλαγή χωρίς να ισχυριστούμε ότι κάτι δεν είναι αυτό που ήταν. Και έτσι έχουμε πάντα μια άρνηση μέσα στην ιδέα της αλλαγής. Για τον λόγοα αυτό η ιδέα του Παρμενίδη ήταν να δεχτεί την αν-υπαρξία της άρνησης. Αλλά βλέπετε τις επιπλοκές; Αν αποδεχτείς την αν-υπαρξία της άρνησης, χρησιμοποιείς άρνηση, με τη μορφή της άρνησης της άρνησης. Πρόκειται για την απαρχή της μεγάλης ιστορίας της άρνησης της άρνησης στην συζήτησή μας περί διαλεκτικής.

Alain Badiou-Το υποκείμενο της αλλαγής, σεμινάριο 4 (II)

Ο Αριστοτέλης οργάνωσε μια απάντηση στην ερώτηση δια μέσω μιας διάκρισης: υπάρχει ένα μέρος του κόσμου το οποίο δεν υπόκειται σε αλλαγή. Το μέρος του κόσμου το οποίο δεν υπόκειται σε αλλαγή είναι ο Θεός. Παραθέτω τον Αριστοτέλη από τη Μεταφυσική: "υπάρχει κάτι το οποίο κινεί χωρίς να μπορεί να κινηθεί, καθώς είναι αιώνια ουσία και πραγμάτωση." Θα πρέπει να αναγνωρίζετε εδώ το Ένα του Παρμενίδη: κάτι το οποίο είναι αιώνιο, ουσία, πραγμάτωση, και το οποίο δεν κινείται. Έτσι, δεν υπάρχει κίνηση, υπάρχει μόνον ενότητα, καθαρή ουσιακότητα, και καθαρή πραγμάτωση. Κι έτσι, είναι κάτι που δεν βρίσκεται στον χρόνο. Αυτή είναι η αρχή του φιλοσοφικού Θεού. Στο κάτω-κάτω ο Θεός της δημιουργίας είναι ο φιλοσοφικός Θεός, ορισμένος ως μέρος του υπαρκτού είναι, το οποίο είναι με κάποιο τρόπο το παρμενιδικό τμήμα του. Είναι το τμήμα χωρίς πολλαπλότητα, χωρίς αλλαγή, χωρίς εμμενή χρόνο, και τα λοιπά.

Υπάρχει ένα άλλο τμήμα του κόσμου που είναι ηρακλείτιας φύσης. Είναι το τμήμα το οποίο μπορεί να κινηθεί, δεν είναι αιώνιο αλλά φθαρτό, υπόκειται στον θάνατο και στην απόγνωση. Είναι το τμήμα που υπόκειται στη φθορά και το οποίο δεν είναι καθαρή πραγμάτωση, αλλά ένα μείγμα πραγμάτωσης και δυνατότητας. Η αριστοτελική κατασκευή ήταν κυρίαρχη ως θέση για πολλούς αιώνες. Ήταν μια ακριβής σύνθεση των θέσεων του Παρμενίδη και του Ηράκλειτου σε ό,τι αφορά την αλλαγή, μέσα από μια οργάνωση του σύμπαντος σε ένα τμήμα που δεν υπόκειται στην αλλαγή και ένα τμήμα που υπόκειται σ' αυτή. Η σχέση ανάμεσα στις δύο θέσεις είναι η σχέση του αιτιατού.

Alain Badiou-Το υποκείμενο της αλλαγής, σεμινάριο 4 (Ι)

Alain Badiou

Το υποκείμενο της αλλαγής, σεμινάριο 4

Μτφρ.: Lenin Reloaded

[...]

Από την αρχή, η ίδια η φύση της αλλαγής ήταν ένα θεμελιώδες ερώτημα για τη φιλοσοφία. Ίσως και να είναι το πρώτο της ερώτημα. Πράγματι, είναι ένα ερώτημα που φέρνει μαζί του την πρώτη μεγάλη διαφοροποίηση στις φιλοσοφικές στάσεις. Στην ιστορία της φιλοσοφίας, το ζήτημα της αλλαγής χωρίζεται σε τρείς μεγάλες υποερωτήσεις. Υπάρχει το οντολογικό ερώτημα που αφορά την αλλαγή. Είναι το ερώτημα του είναι. Υπάρχει το φαινομενολογικό ερώτημα που αφορά τις εμπειρικές ενδείξεις της αλλαγής. Τέλος, υπάρχει το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στα δύο: της σχέσης ανάμεσα στο οντολογικό ερώτημα της αλλαγής και το φαινομενολογικό ερώτημα της αλλαγής. Για να το ξαναπώ: υπάρχει το ερώτημα της αλλαγής στο επίπεδο του είναι ως τέτοιου και το ερώτημα της αλλαγής στο επίπεδο της εμπειρίας μας. Και τέλος, υπάρχει η σχέση ανάμεσα στα δύο.

Το οντολογικό ερώτημα έχει διατυπωθεί ως το πιο σημαντικό ερώτημα στην αρχή της ελληνικής φιλοσοφίας. Το ερώτημα είναι: είναι το είναι ως τέτοιο, το είναι ως είναι, κάτι που υπόκειται σε αλλαγή; Το οντολογικό ερώτημα αφορά την βασική πραγματικότητα της αλλαγής στο επίπεδο του είναι ως τέτοιου και όχι στο επίπεδο των φαινομένων του απτού κόσμου. Η φιλοσοφία ξεκίνησε με την αρνητική απάντηση εκ μέρους του Παρμενίδη. Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι η φιλοσοφία ξεκίνησε μέσα από την καθαρή άρνηση της αλλαγής. Το είναι ως τέτοιο δεν αλλάζει καθόλου. Και η θέση δεν ήταν απλώς ότι το είναι ως τέτοιο δεν αλλάζει, αλλά και ότι το είναι ως τέτοιο είναι πλήρως ενωμένο, και έτσι δεν έχει καμία πολλαπλότητα. Για αυτό και η συνέπεια ήταν ότι το είναι είναι ένα. Είναι η κατάφαση του ενός ως τέτοιου, του καθαρού ενός. Δεν υπάρχει διαίρεση, δεν υπάρχει διαχωρισμός, δεν υπάρχει κίνηση. Το ένα είναι η καθαρή κατάφαση του εαυτού του.