Karl Marx-Προοδευτική παραγωγή ενός σχετικού υπερπληθυσμού ή βιομηχανικού εφεδρικού στρατού (ΙIΙ)

Είδαμε πως η ανάπτυξη του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής και της παραγωγικής δύναμης της εργασίας --που' ναι ταυτόχρονα αιτία και αποτέλεσμα της συσσώρευσης-- επιτρέπει στον κεφαλαιοκράτη να κινητοποιεί με την ίδια δαπάνη μεταβλητού κεφαλαίου περισσότερη εργασία, υποβάλλοντας σε μεγαλύτερη εκτατική ή εντατική εκμετάλλευση τις ατομικές εργατικές δυνάμεις. Είδαμε ακόμα πως με την ίδια κεφαλαιακή αξία αγοράζει περισσότερες εργατικές δυνάμεις, εκτοπίζοντας προοδευτικά τους πιο επιδέξιους εργάτες με λιγότερο επιδέξιους, τους ώριμους με ανώριμους, τους άνδρες με γυναίκες, την εργατική δύναμη των ενηλίκων με την εργατική δύναμη των νέων και παιδιών.

Karl Marx-Προοδευτική παραγωγή ενός σχετικού υπερπληθυσμού ή βιομηχανικού εφεδρικού στρατού (ΙI)

Αυτή η ιδιόμορφη πορεία της σύγχρονης βιομηχανίας, που δεν την συναντούμε σε καμιά προηγούμενη εποχή της ανθρωπότητας, δεν ήταν δυνατό να παρουσιαστεί ούτε και στην παιδική περίοδο της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής. Η σύνθεση του κεφαλαίου μεταβαλλόταν μόνο με πολύ αργό ρυθμό. Επομένως, στη συσσώρευσή του αντιστοιχούσε συνολικά μια αναλογική αύξηση της ζήτησης εργασίας.  [...] Η απότομη και σπασμωδική διαστολή της κλίμακας της παραγωγής είναι η προϋπόθεση της απότομής της συστολής· η δεύτερη με τη σειρά της προκαλεί την πρώτη, η πρώτη όμως είναι αδύνατη χωρίς διαθέσιμο ανθρώπινο υλικό, χωρίς αύξηση του πληθυσμού των εργατών, ανεξάτητη από την απόλυτη αύξηση του πληθυσμού. Η αύξηση αυτή δημιουργιέται από το απλό προτσές, που "ελευθερώνει" διαρκώς ένα μέρος των εργατών με μέθοδες που μειώνουν τον αριθμό των απασχολούμενων εργατών σε σχέση με την αυξανόμενη παραγωγή. Επομένως, η όλη μορφή κίνησης της σύγχρονης βιομηχανίας προκύπτει από τη διαρκή μετατροπή ενός μέρους του εργατικού πληθυσμού σε μη απασχολούμενα ή μισοαπασχολούμενα χέρια. 

Ιστορικά μέτρα αντιμετώπισης της απότομης διόγκωσης του σχετικού υπερπληθυσμού της εργασίας

1. Εποικισμός του πλεονάζοντος πληθυσμού (εγκατάστασή του σε αποικίες, περιλαμβανομένων αποικιών-στρατοπέδων εργασίας) (17ος-19ος αιώνας). Μετανάστευση σε χώρες με μεγαλύτερα περιθώρια απορρόφησης της φτηνής εργατικής δύναμης (20ος-21ος αιώνας). Εσωτερική μετανάστευση από αγροτικές σε βιομηχανικές περιοχές (18ος-21ος αιώνας)

2. Ποινικοποίηση της επαιτείας, φυλάκιση αστέγων και πλανόδιων, αναγκαστική απλήρωτη εργασία (φυλακές, workhouses, poorhouses, chain gangs, τιμωρητικές αποικίες, αναγκαστική απλήρωτη εργασία σε πληρώματα εμπορικών πλοίων [impressment], στρατόπεδα συγκέντρωσης) (17ος-21ος αιώνας)

3. Στείρωση, ευθανασία, αυστηροποίηση της πληθυσμιακής πολιτικής και έλεγχος γεννήσεων (19ος-20ος αιώνας)

Karl Marx-Προοδευτική παραγωγή ενός σχετικού υπερπληθυσμού ή βιομηχανικού εφεδρικού στρατού (Ι)

Karl Marx

Προοδευτική παραγωγή ενός σχετικού υπερπληθυσμού ή βιομηχανικού εφεδρικού στρατού

Κεφάλαιο (1867), τομ. 1, κεφ. 23, τμ. 3

Μτφρ. Π. Μαυρομάτης, Εκδ. Σύγχρονη Εποχή

Η συσσώρευση του κεφαλαίου, που αρχικά εμφανίστηκε σαν ποσοτική του διεύρυνση, συντελείται, όπως είδαμε, μέσα σε διαρκή ποιοτική αλλαγή της σύνθεσής του, σε αδιάκοπη αύξηση του σταθερού του συστατικού σε βάρος του μεταβλητού.

Στοιχεία για την μετανάστευση της εργατικής δύναμης από την Ελλάδα στο εξωτερικό

- Από την Ελλάδα στη Γερμανία, 2011: 6999.

- Από την Ελλάδα στη Γερμανία, 2012: 14.570.

- Από την Ελλάδα στη Γερμανία, 2013: 20.388.

- Από την Ελλάδα στην Αυστρία, 2009: 430.

- Από την Ελλάδα στην Αυστρία, 2012: 1201. Αναχώρησαν από την Αυστρία: 565.

Fredric Jameson-Για την ανεργία σήμερα (Από το "Αναπαριστώντας το Κεφάλαιο")

Fredric Jameson 

Αναπαριστώντας το Κεφάλαιο

Λονδίνο, Verso, 2011

Μτφρ.: Radical Desire/Lenin Reloaded

Κεφάλαιο 7: Πολιτικά συμπεράσματα

[....] Για το ίδιο το Κεφάλαιο, θα πρέπει να πούμε ότι συνίσταται στην αναπαράσταση μιας παράξενης μηχανής της οποίας η εξέλιξη συμπίπτει (με διαλεκτικό τρόπο) με την αχρήστευσή της, η επέκτασή της με την δυσλειτουργία της, η ανάπτυξή της με την κατάρρευσή της. Το μυστικό της μοναδικής αυτής ιστορικής δυναμικής μπορεί να βρεθεί στην περίφημη "πτωτική τάση του κέρδους", η οποία σήμερα, στην εποχή της πλήρους παγκοσμιοποίησης, μπορεί επίσης να κατανοηθεί με όρους παγκόσμιας αγοράς, καθώς και των απώτατων ορίων τα οποία αυτή σηματοδοτεί για την απαραίτητη επέκταση μέσω της οποίας ο καπιταλισμός επιλύει τις κρίσεις του. Αλλά η επίδειξη αυτή πλαισιώνεται με όρους συστήματος και όχι ανθρώπινης δυνατότητας για δράση, και θα έμοιαζε να είναι καλύτερα προσαρμοσμένη για την ενθάρρυνση ψευδαισθήσεων του αναπόφευκτου από ό,τι για την ενεργοποίηση προγραμμάτων δράσης. 

Καρλ Μαρξ-Για την ανεργία (Από το "Μισθωτή εργασία και κεφάλαιο")

Στο βαθμό που μεγαλώνει ο καταμερισμός της εργασίας, απλοποιείται η δουλειά. Χάνει την αξία της η ιδιαίτερη επιδεξιότητα του εργάτη. Ο εργάτης μετατρέπεται σε μια απλή, μονότονη παραγωγική δύναμη που δε χρειάζεται να καταβάλλει ούτε σωματική ούτε πνευματική προσπάθεια. 

Η εργασία του γίνεται εργασία που είναι προσιτή σε όλους. Γι' αυτό προστρέχουν ανταγωνιστές απ' όλες τις μεριές, και χώρια απ' αυτό ας θυμηθούμε ότι, όσο πιο απλά, όσο πιο εύκολα μπορεί να μάθει κανείς τη δουλειά, όσο λιγότερα έξοδα παραγωγής χρειάζονται για να την κάνει κανείς κτήμα του τόσο πιο χαμηλά πέφτει ο μισθός της εργασίας, γιατί, όπως και η τιμή κάθε άλλου εμπορεύματος, καθορίζεται κι αυτός από τα έξοδα παραγωγής του.

Γ. Πολυμερίδης-Η σύνθεση του κεφαλαίου - Ο σχετικός υπερπληθυσμός

Η σύνθεση του κεφαλαίου - Ο σχετικός υπερπληθυσμός

Στην πορεία της καπιταλιστικής συσσώρευσης αυξάνει η συνολική μάζα του κεφαλαίου. Τα διάφορα μέρη του, όμως, δεν αλλάζουν με τον ίδιο τρόπο, πράγμα που οδηγεί στην αλλαγή της σύνθεσης του κεφαλαίου.

Οταν λέμε σύνθεση του κεφαλαίου εννοούμε τη σχέση του σταθερού κεφαλαίου (σ) προς το μεταβλητό κεφάλαιο (μ) (σ/μ). Και αλλαγή της σύνθεσης του κεφαλαίου σημαίνει ότι αυξάνεται το σταθερό κεφάλαιο και μειώνεται σχετικά το μεταβλητό κεφάλαιο.

Ο αδύναμος κρίκος

Αν ο καπιταλισμός θεωρηθεί ως μια τέλεια, αψεγάδιαστη μηχανή οκονομικής εκμετάλλευσης για σκοπούς συσσώρευσης, τότε είναι πολύ δύσκολο η σκέψη να προχωρήσει πέρα από την καταγγελία του με ουσιαστικά ηθικούς όρους, πέρα δηλαδή από τη διαπίστωση ότι η τέλεια αυτή μηχανή καταστρέφει ζωές και βυθίζει την ανθρωπότητα στη βαρβαρότητα.

Αυτό που διαχωρίζει τον επαναστατικό Μαρξισμό από προ-μαρξικές θεωρήσεις όμως είναι η διάθεσή του να εντοπίσει επιστημονικά τα σημεία εκείνα που καθιστούν εφικτή την ανατροπή του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής με πολιτικά μέσα. Πρέπει να διασαφηνίσουμε ότι αυτό δεν σημαίνει υποκατάσταση της οικονομίας, των οικονομικών "λύσεων" στις αντιφάσεις του καπιταλισμού, από την πολιτική. Σημαίνει κάτι πολύ διαφορετικό, δηλαδή, επικέντρωση της πολιτικής οργάνωσης, επικέντρωση του πολιτικού αγώνα, στα σημεία εκείνα στα οποία το οικονομικό σύστημα παρουσιάζει μη επιλύσιμες αντιφάσεις και άρα δομικές αδυναμίες που το καθιστούν ασταθές και ευάλωτο.