T.S. Eliot, "Οι κούφιοι άνθρωποι"
Όπως έγινε γνωστό από την ανακοίνωση των ψηφοδελτίων του ΣΥΡΙΖΑ, ο Στάθης Κουβελάκης, διακεκριμένος πολιτικός επιστήμονας στο ΗΒ, θα είναι υποψήφιος επικρατείας του κόμματος. Του εύχομαι καλή επιτυχία.
Πριν αρκετούς μήνες, τον Νοέμβρη ακριβέστερα, είχα ξεκινήσει την μετάφραση της σημαντικής μελέτης του για τον Λένιν και την ανάγνωσή του στον Χέγκελ, την οποία δυστυχώς δεν βρήκα τον χρόνο να ολοκληρώσω. Σήμερα, πέντε χρόνια μετά τη δημοσίευση εκείνης της μελέτης, διάβασα μια συνέντευξη στο Iskra.
Θα ήθελα να παραθέσω εδώ κάποια αποσπάσματα από το μεταφρασμένο κομμάτι του πρώτου κειμένου και κάποια αποσπάσματα της συνέντευξης. Για τον απλό λόγο ότι προσωπικά αδυνατώ να κατανοήσω την σχέση θεωρίας και πράξης εν προκειμένω. Δεν βλέπω κάποια σύνδεση, κάποιο δρόμο από το ένα στο άλλο. Αν κάποιος αναγνώστης διακρίνει κάποια σύνδεση, θα το εκτιμούσα ιδιαίτερα αν μου εξηγούσε ποια είναι αυτή. Η απορία μου, εξαιτίας της φύσης της, είναι ταυτόχρονα ακαδημαϊκής και πολιτικής φύσης, και έτσι με τρώει διπλά. Με έντονα στοιχεία κάποια σημεία-κλειδιά.
"...
Η κατάρρευση της Δεύτερης Διεθνούς, η απόλυτη ανημπόρια της μπροστά στο ξέσπασμα της ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης, στην πραγματικότητα αποκάλυπτε απλώς βαθιά ριζωμένες τάσεις, που υπήρχαν αρκετά πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, προς την κατεύθυνση μιας "ενσωμάτωσης" των οργανώσεων του κινήματος αυτού (και ενός μεγάλου μέρους της κοινωνικής του βάσης) μέσα
στους συμβιβασμούς που στήριζαν την κοινωνική και πολιτική τάξη των μητροπολιτικών χωρών (κυρίως στην ιμπεριαλιστική της διάσταση). [...]
Ο Λένιν, αν και δεν ήταν βέβαια ο λιγότερο καλά εξοπλισμένος (αν και κατά κάποιο τρόπο δεν το είχε ακόμα συνειδητοποιήσει αυτό), ήταν παρ' όλα αυτά ανάμεσα σ' αυτούς που η καταστροφή τους χτύπησε με τον πιο άμεσο τρόπο.
Η έκπληξή του μπροστά στην ομόφωνη ψήφο υπέρ των πολεμικών πιστώσεων από τους γερμανούς σοσιαλδημοκράτες, και πιο γενικά, μπροστά στην
κατάρρευση της Διεθνούς και του ορθόδοξου "καουτσκικού" της πυρήνα, όπως επίσης και ο αργός και σπάνιος χαρακτήρας των αρχικών του παρεμβάσεων μετά τον Αύγουστο του 1914, μάς λένε πολλά.
[...]
Την στιγμή που ξέσπασε ο πόλεμος, και που ο "τρόμος" της κατάρρευσης της Διεθνούς ήταν το δυσκολότερο από όλα που έπρεπε να αντέξεις,
ο ηγέτης των Μπολσεβίκων εξαπέλυσε ένα σύνθημα "εκτάκτου ανάγκης" το οποίο εντασσόταν ακόμα στην παράδοση της "αντιπολεμικής κουλτούρας" της κατεστραμμένης Διεθνούς.
Επρόκειτο για το δημοκρατικό (Ιακωβινιστικο-καντιανό) σύνθημα της "μεταμόρφωσης όλων των ευρωπαϊκών κρατών σε δημοκρατικές Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης", μια μεταμόρφωση που εξυπάκουε και την ανατροπή των γερμανικών, αυστρο-ουγγαρικών και ρωμανωφικών δυναστειών ανάμεσα σε άλλα.
Λίγο αργότερα (στα 1915), η θέση αυτή εγκαταλείφθηκε, λόγω του προβληματικού της οικονομικού περιεχομένου (μπορούσε να ερμηνευτεί ως θέση που υποστήριζε έναν εφικτό ενωμένο ευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό) και λόγω της κατηγορηματικής απόρριψης απ' τον Λένιν κάθε ευρωκεντρικής αντίληψης της επανάστασης. [...]
Για να το θέσουμε αλλιώς: α
ν για να συλλάβεις την συγκυρία και να ιχνηλατήσεις την γραμμή παρέμβασης είναι απαραίτητο να ξαναδοκιμάσεις και να ξανασυγκροτήσεις τα θεωρητικά σου εργαλεία (τον Μαρξισμό όχι ως δόγμα αλλά ως "οδηγό στη δράση", με τα λόγια ενός από τα αγαπημένα αποφθέγματα του Λένιν), τότε
μπροστά στην καταστροφή είναι ζήτημα της επιστροφής στην ίδια τη βάση, ζήτημα θεωρητικής επαναθεμελίωσης του Μαρξισμού. [...]
...
η συστηματική επιστροφή στα κείμενα του Μαρξ και του Ένγκελς συνδυάστηκε από την αρχή
με μια τεράστια προσπάθεια θεωρητικής ενημέρωσης και ανάλυσης των νέων συνθηκών που δημιούργησε ο ιμπεριαλιστικός ολικός πόλεμος.
Αν, όπως ο ίδιος παραδέχτηκε στην αρχική του "επείγουσα" αντίδραση (σ' ένα κείμενο που δημοσιεύτηκε μόνο μετά θάνατον), "
για τον σοσιαλιστή δεν είναι η φρίκη του πολέμου που είναι δυσκολότερη να αντέξεις --εμείς είμαστε πάντα υπέρ ενός ιερού πολέμου όλων των καταπιεσμένων για την κατάκτηση της δικής τους γης--
αλλά η φρίκη της προδοσίας που δείχνουν οι ηγέτες του σημερινού σοσιαλισμού, η φρίκη της κατάρρευσης της σημερινής Διεθνούς", τούτη η εξομολογημένη "δυσχέρεια" λειτούργησε ως μηχανισμός μιας διαδικασίας εσωτερικής κριτικής και αυτοκριτικής που ήδη εξελισσόταν.
Έξι χρόνια αργότερα, ο Χέγκελ, το μαύρο πρόβατο κάθε "υλισμού", ήταν αυτός στον οποίο στράφηκε ο Λένιν· και η διαλεκτική πάνω από όλα. [...]
...
σε τέτοιες συνθήκες "κρίσης", ο απτός χαρακτήρας των οποίων συνίστατο στις μορφές που υιοθετούσε η απήχηση της κρίσης στο ίδιο το επαναστατικό υποκείμενο (
"ένα τρομερό φιάσκο χτύπησε την σοσιαλδημοκρατία"),
η φιλοσοφική μάχη μπορεί να αποκτήσει πρωταρχική σημασία, εφόσον τα θεωρητικά ζητήματα που διακυβεύονται επηρεάζουν άμεσα το στάτους της πολιτικής πρακτικής.
Στη συγκυρία της "καταστροφής" του καλοκαιριού του 1914, ο συλλογισμός αυτός λειτούργησε με τον αντίστροφο τρόπο:
η εσωτερική κατάρρευση κάθε σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής άλλαξε τα πάντα στο πεδίο της θεωρίας. Η ορθοδοξία, στην εμβληματική ενσάρκωση της δυαρχίας Κάουτσκυ-Πλεχάνοφ, κατέρρευσε μαζί με την ψήφο για πολεμικές πιστώσεις και την μαζική στήριξη στην union sacrée. Το να σκεφτεί κανείς μέσα από αυτή τη χρεοκωπία, και να καταστρέψει θεωρητικά τη μάσκα την μήτρα της Δεύτερης Διεθνούς, ήταν απαραίτητο να αρχίσει καταστρέφοντας την μεταφυσική που κυριαρχούσε πάνω από την τεχνική της εργατικής οργάνωσης. [...]
...αφήνοντας πίσω του το ρεύμα της ορθοδοξίας,
ο Λένιν δεν άλλαξε φιλοσοφικό στρατόπεδο, δεν έγινε ιδεαλιστής περισσότερο από ότι προσκολλήθηκε σε κάποιο από τους διαθέσιμους φιλοσοφικούς ρεβιζιονισμούς, ούτε βέβαια εφήυρε τον δικό του.
Αυτό το οποίο απέρριπτε πάντοτε με κατηγορηματικό τρόπο ήταν αυτό ακριβώς, ο τρίτος δρόμος, μέσος ή συμφιλιωτικός, μεταξύ του υλισμού και του ιδεαλισμού, ή πέρα από την αντίθεσή τους. [...]
Όντας πεπεισμένος για τον επαναστατικό ρόλο της φιλοσοφίας και την ικανότητά της να παρέμβει ενεργά στην πολιτική πραγματικότητα, ο Χέρτζεν επικεντρώθηκε στο προλεταριάτο ως τον κεντρικό δράστη στην επερχόμενη επανάσταση ήδη από το 1842 (πριν απομακρυνθεί απ' αυτό ως συνέπεια των σφαγών του Ιούνη του 1848 και της γενικευμένης ήττας). Ο Χέρτζεν ήταν συγκεκριμένα που εφήυρε την έκφραση "άλγεβρα της επανάστασης" για να δηλώσει την εγελιανή διαλεκτική, μια διατύπωση που στον Πλεχάνοφ άρεσε να επαναλαμβάνει, και την οποία αναμφισβήτητα μετέδωσε στον Λένιν, αν και ο Πλεχάνοφ συχνά την μεταμόρφωνε σε "άλγεβρα της εξέλιξης."
Ως ριζοσπάστης Νέος Εγελιανός πριν καν γίνει εγελιανός, λοιπόν, ο Χέρτζεν εισήγαγε, μέσα στο απόρθητο του ευρωπαϊκού δεσποτισμού, όλη την προβληματική του νέου εγελιανισμού, περιλαμβανομένου του Φόιερμπαχ.
Οι συνέπειες της πράξης αυτής υπήρξαν γνήσια ανυπολόγιστες για γενιές της ρωσικής ιντελιγκέντσια. Εξηγούν το γιατί, μέσα στο κλίμα της γενικευμένης αντίδρασης που ακολούθησε τις ήττες των επαναστάσεων του 1848, και για το οποίο η καταστολή του Χέγκελ χρησίμευε ως μέσο συσπείρωσης σε ευρωπαϊκή κλίμακα (αρχής γενομένης απ' την Γερμανία, όπου ο Χέγκελ αντιμετωπίστηκε ως "ψόφιο σκυλί" όπως διάσημα έγραψε ο Μαρξ στον πρόλογό του στο Κεφάλαιο), το πνεύμα της γενιάς του 48 κατάφερε να επιζήσει ακριβώς σε τούτη την ευρωπαϊκή περιφέρεια, στην καρδιά της τσαρικής Ρωσίας. [...]
Πριν επιστρέψουμε σ' αυτό το ερώτημα του υλισμού, θα πρέπει να σκιαγραφήσουμε μια αρχική παρουσία των γραμμών έντασης γύρω από τις οποίες οργανώνεται αυτό το εξαιρετικά ετερογενές υλικό. Τι ήταν αυτό που ενδιέφερε τον Λένιν στην
Επιστήμη της Λογικής, ποιά ήταν τα σημεία στα οποία η ριζοσπαστική και μοναχική του πράξη θεωρητικής επανέναρξης θα διασταυρωνόταν και ακόμα και θα συγκρουόταν, με το κείμενο του Χέγκελ;
1.
Η διαλεκτική όχι ως "μέθοδος" που είναι εξωγενής στο αντικείμενό της, ή που μπορεί να αποσπαστεί από το "σύστημα" του Χέγκελ (με τις διατυπώσεις του ύστερου Ένγκελς),
αλλά ως η ίδια η θέση της εμμένειας και της αυτο-κίνησης των πραγμάτων που συλλαμβάνει η σκέψη, μια σκέψη που διανύεται από την ίδια κίνηση και που επιστρέφει στον εαυτό της. [...]
2. [...]
Η επιβεβαίωση της δημιουργικής ισχύος της διαίρεσης, η εργασία του αρνητικού,
εξαλείφει κάθε εξελικτικό όραμα της "μετάβασης", και συγκεκριμένα των "αλμάτων" ως επιτάχυνσης της "εξέλιξης" ή των "αντιθέτων" ως απλώς αλληλοσυμπληρούμενων όρων μέσα σε μια ολότητα.
3.
Η αυτο-κίνηση είναι μετασχηματιστική δραστηριότητα και η σύλληψη αυτής της δραστηριότητας στον διαδικαστικό της χαρακτήρα, ως επαναστατική πρακτική. [...]
Στάθης Κουβελάκης
Ενότητα και ανατρεπτικός προσανατολισμός της αριστεράς!
Iskra
Απρίλης 2012
Συνέντευξη στον 'Παρατηρητή' της Ίσκρα
-Ας αρχίσουμε με μια προσωπική ερώτηση. Τα δύο τελευταία χρόνια έχεις επιχειρηματολογήσει υπέρ μιας εναλλακτικής ατζέντας της Αριστεράς με αιχμές τη στάση πληρωμών και την έξοδο από το ευρώ. Γιατί συμμετέχεις σε ψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ που δεν υπερασπίζεται τέτοιες θέσεις;
-Οι θέσεις μου σ'αυτά τα θέματα δεν έχουν αλλάξει στο παραμικρό. Εξ'αλλου, τις επόμενες μέρες θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Λιβάνη ένα μικρό βιβλίο που έχω γράψει με τον Κώστα Λαπαβίτσα, με τίτλο 'Κρίση και αριστερή διέξοδος', όπου αναπτύσουμε με συμπυκνωμένο τρόπο αυτό το σκεπτικό.
Πιστεύω ότι αυτή η συζήτηση δεν έχει κλείσει αλλά αντίθετα ότι μόλις αρχίζει. Και τούτο γιατί τα θέματα αυτά δεν είναι πίσω μας αλλά μπροστά μας. Ούτε το χρέος είναι βιώσιμο,
ούτε η ευρωζώνη στη σημερινή της μορφή και,
το πιθανότερο, ούτε η ίδια η ΕΕ. Επιπλέον
αυτή η συζήτηση διαπερνά όλη την Αριστερά,
συμπεριλαμβανομένου βεβαίως και του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος συμπεριλαμβάνει δυνάμεις που υποστηρίζουν θέσεις παρόμοιες με τις δικές μου ή πολύ κοντινές.
Αυτό που βρίσκω με μια έννοια πολύ πιο σκανδαλώδες είναι θέση της ΔΗΜΑΡ, που υποστηρίζει έναν υποθετικό 'τρίτο δρόμο', που διαφοροποιείται τάχα μου τόσο από την καταγγελία του Μνημονίου όσο και από την απλή συνέχιση της εφαρμογής του. Κατά τα άλλα ο Κουβέλης δηλώνει ότι "αναμφισβήτητα το δεύτερο Μνημόνιο δημιουργεί ένα δεσμευτικό πλαίσιο" και ο Μαργαρίτης συμπληρώνει πως το καλύτερο μετεκλογικό σενάριο είναι "να δημιουργηθεί ένα κλίμα ευρύτερων συναινέσεων'. Πρόκειται δηλαδή, και στις δυό περιπτώσεις, για
εφεδρείες για την ανασυγκρότηση ενός Μνημονιακού μπλοκ, και αυτό ο κόσμος έχει αρχίσει να το καταλαβαίνει, ειδικά στην περίπτωση της ΔΗΜΑΡ, η οποία προφανώς κάνει
κατάχρηση τόσο του όρου Αριστερά όσο και του όρου 'ευθύνη' που έχουν συνέχεια στα χείλη τα στελέχη της.
-Αρα;
-
Εδώ έρχομαι στο κεντρικό επίδικο των εκλογών που είναι για μένα το ακόλουθο: η ενίσχυση της Αριστεράς, δηλαδή, για να είμαι σαφής, του ΣΥΡΙΖΑ, του ΚΚΕ και της ΑΝΤΑΡΣΥΑ. [...]
-
Ωραία αλλά αν είναι έτσι γιατί η επιλογή να είναι ΣΥΡΙΖΑ και όχι κάποια άλλη δύναμη της Αριστεράς;
Γιατί
στη συγκυρία που βρισκόμαστε είναι ζωτική ανάγκη να ξεπεραστούν οι λογικές ενδοαριστερού εμφύλιου και διασπαστικών πρακτικών στους αγώνες που καλλιεργεί το ΚΚΕ αλλά
και οι λογικές περιχαράκωσης και αναδίπλωσης στην επαναστατική καθαρότητα που δυστυχώς ακόμη κυριαρχούν εντός της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς. Και
δεν βλέπω άλλο τρόπο να προχωρήσουν τα πράγματα από την ενίσχυση του ΣΥΡΙΖΑ, που μπορεί κατά τη γνώμη μου να πυροδοτήσει θετικές εξελίξεις σε όλη την υπόλοιπη Αριστερά. Είναι για μένα απόλυτα σαφές ότι
χωρίς μια συμπαραταγμένη Αριστερά, το ευρύτερο μέτωπο κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων που είναι απαραίτητο για να ανατραπούν τα Μνημόνια δεν μπορεί να συγκροτηθεί και η ίδια η Αριστερά δεν θα μπορεί να είναι αποδεκτή από την κοινωνία ως αξιόπιστη εναλλακτική λύση.
-
Εννοείς δηλαδή ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να ενισχυθεί ως η πιο ενωτική δύναμη;
-
Ναι, και όχι μόνο γιατί θέτει το θέμα της ενότητας της Αριστεράς, έστω κι αν νομίζω ότι δε βοηθάει καθόλου να απευθύνεται και στη ΔΗΜΑΡ, αλλά
γιατί αντιπροσωπεύει μια πολιτική κουλτούρα που είναι ανοιχτή στην ανοιχτή αντιπάραθεση απόψεων και γραμμών. Γιατί βεβαίως η επίκληση της ενότητας από μόνη της δεν αρκεί. Είναι αναγκαίος όρος, γιατί χωρίς ενωτική διάθεση δεν θα προκύψει ποτέ ενότητα, αλλά όχι ικανός. Πρέπει να υπάρχει και το αντίστοιχο πολιτικό περιεχόμενο.
- [...]
Αν δεχθούμε όμως ότι είναι κυριολεκτικά ζωτικής σημασίας για την πορεία του λαϊκού κινήματος και της χώρας η ενότητα της Αριστεράς πως μπορούμε να υπερβούμε αυτό το μπλοκάρισμα ;
Θα μου επιτρέψεις εδώ να κάνω κάτι που δεν το συνηθίζω, δηλαδή να αναφερθώ σε μια θέση του
Αλτουσέρ, με τον οποίο γενικά δε συμφωνώ σε θέματα που αφορούν τη μαρξιστική θεωρία.
Οταν όμως έκανε κριτική στη διασπαστική γραμμή που ακολούθησε το ΚΚ Γαλλίας το 1978, όταν έσπασε την συμμαχία με τους σοσιαλιστές, είπε κάτι πολύ σωστό. Οτι υπάρχουν σε γενικές γραμμές δύο αντιλήψεις που συγκρούονται μέσα στο εργατικό και το επαναστατικό κίνημα για το θέμα της ενότητας. Η μια βλέπει την ενότητα κύρια, αν όχι αποκλειστικά, σαν ένα συμβόλαιο μεταξύ των οργανώσεων, δηλαδή μεταξύ επιτελείων που θεωρούνται περίπου ως ιδιοκτήτες των μελών και την ψηφοφόρων τους.
Η δεύτερη αντίληψη, ενώ αποδέχεται την αναγκαιότητα συμβολαίων και του πλουραλισμού των απόψεων, κατανοεί την ενότητα κυρίως ως αγώνα. Ως αγώνα για την ενότητα βέβαια αλλά και ταυτόχρονα ως μια διαπάλη γραμμών που τέμνει εγκάρσια όλες τις συνιστώσες της πολιτικής συμμαχίας και γίνεται ανοιχτά μπροστά στο λαό. [...]
-Ας υποθέσουμε ότι είναι έτσι,
ποιό είναι όμως το κριτήριο για τη θέση, αυτήν που προκύπτει εν πάση περιπτώσει από μια τέτοια διαπάλη, που θεωρείται ότι προωθεί την ενότητα της Αριστεράς ;
-
Κριτήριο κατά την άποψη μου μπορεί να είναι μόνο αυτό που χαράζει σε κάθε συγκυρία τη γραμμή που αντιπαρατίθεται στην πυρήνα της στρατηγικής του ταξικού αντίπαλου. Σήμερα η πάση θυσία παραμονή στην ΟΝΕ είναι η κεντρική επιλογή της ελληνικής αστικής τάξης και των ξένων στηριγμάτων της. [...] Ξεχνούν όμως ότι
η αστική τάξη δεν ενοποιείται στο καθαρά οικονομικό επίπεδο αλλά στο πολιτικό, δια μέσου των κρατικών και γενικότερα των πολιτικών διαμεσολαβήσεων. [...]
Το ερώτημα « έξοδος ή όχι από το ευρώ » δεν αποτελεί λοιπόν ψευτοδίλημμα, όπως ισχυρίζεται το ΚΚΕ και άλλοι μέσα στην Αριστερά αλλά τη σημείο τομής όλης της συγκυρίας, αυτό που συμπυκνώνει το κεντρικό επίδικο και χαράζει τη βασική διαχωριστική γραμμή στην ταξική πάλη.
-
Αποκλείεις δηλαδή εντελώς το ενδεχόμενο να αναγκαστεί η Ελλάδα να φύγει από την Ευρωζώνη υπό την πίεση των κυρίαρχων δυνάμεων του ευρωπαϊκού κέντρου και ειδικότερα της Γερμανίας;
-
Προς το παρόν δε βλέπω να διαγράφεται κάτι τέτοιο. Ολοι ξέρουν ότι μια κίνηση αυτού του είδους θα έδινε το πράσινο φως για την εκδίωξη και άλλων χωρών της περιφέρειας [...]
Αυτό εξ'άλλου παραδέχθηκε η Μέρκελ στη συνέντευξη που έδωσε στο BBC στα τέλη του Μάρτη όταν δήλωσε ότι, παραθέτω κατά λέξη, «θα ήταν καταστροφικό αν λέγαμε σε μία από τις χώρες που έχει αποφασίσει να είναι μαζί μας: δεν σας θέλουμε πια. Εξ'άλλου οι (ευρωπαϊκές) συνθήκες δεν το επιτρέπουν. Οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο θα αναρωτηθούν: ποιος θα είναι ο επόμενος; Η ευρωζώνη θα έβγαινε απίστευτα εξασθενημένη».
Αλλά ας δεχθούμε ότι μπροστά στο μέγεθος του αδιεξόδου, που είναι η μαύρη τρύπα της εξυπηρέτησης του ελληνικού δημόσιου χρέους , οι κυρίαρχες δυνάμεις της ΕΕ αποφασίσουν την αποπομπή της Ελλάδας από το ευρώ. Αν είναι να γίνει έτσι, δεν είναι προτιμότερο να πάρει την πρωτοβουλία η ίδια η Ελλάδα, δηλαδή μια προοδευτική κυβέρνηση που θα στηρίζεται στον λαϊκό παράγοντα, και θα μπορεί έτσι να πετύχει ευνοϊκούς για την κοινωνική πλειοψηφία όρους, αρχίζοντας βέβαια με τη στάση πληρωμών και τη διαγραφή του χρέους; [...]
-Πώς βλέπεις λοιπόν τις μελλοντικές εξελίξεις;
-
Η ελληνική αστική τάξη είναι αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη χρεοκοπία της ιστορίας της μετά το 1922, και αυτή τη φορά δεν οφείλεται σε πόλεμο αλλά σε ενδογενείς αιτίες, στο ίδιο το σύστημα. Αυτή είναι η στιγμή που οι ανταγωνιστικές προς αυτήν δυνάμεις πρέπει να ορθώσουν το ανάστημά τους και να θέσουν τους όρους
μιας άλλης πορείας με σοσιαλιστική κατεύθυνση. Η δυνατότητα ανατρεπτικού επαναπροσανατολισμού της αριστερής στρατηγικής είναι, σε τελευταία ανάλυση το κλειδί των μελλοντικών εξελίξεων.
--------
Αυτά είναι τα αποσπάσματα. Κάθε βοήθεια για το ποια σχέση έχει η οπτική και οι διαγνώσεις του πρώτου κειμένου με αυτές του δεύτερου είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη.
.GIF)
