Γιάννης Κορδάτος-Για την μικροϊδιοκτησία και τους συνεταιρισμούς

Γιάννης Κορδάτος

Εισαγωγή στη Μελέτη του αγροτικού

Κομμουνιστική Επιθεώρηση, τευχ. 7, Ιούλιος 1923

Αρθρογραφίες στην Κομμουνιστική Επιθεώρηση 1921-1924, εκδόσεις Συλλογή

VIII. Κοινωνικοί όροι της παραγωγής

Πληθυσμός

Στατιστικές πληροφορίες επίσημες και ακριβείς δεν έχουμε. Μπορούμε όμως κατά προσέγγιση να υπολογίσουμε ότι ο γεωργικός πληθυσμός της χώρας είναι τα 70% απέναντι του άλλου πληθυσμού. Ιδιαίτερα για μας πρέπει να γίνουν ειδικές μελέτες στατιστικές, για να μπορέσουμε να βρούμε τις αναλογίες που υπάρχουν ανάμεσα στον γεωργικό πληθυσμό, που είναι και σε μας διαιρεμένος σε τάξεις: 1) σε ακτήμονες (κολλίγους, παρακεντέδες, εμφυτευτές, μεροκαματιάρηδες) 2) μικροϊδιοκτήτες 3) μεσαίους χωρικούς και 4) μεγαλοϊδιοκτήτες. Είναι όμως γεγονός που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση ότι οι δύο πρώτες τάξεις των αγροτών (ακτήμονες και μικροϊδιοκτήτες) βρίσκονται σε πολύ μεγάλη πλειοψηφία απέναντι των μεγαλοϊδιοκτητών και μεσαίων χωρικών. Εννούμε μικροϊδιοκτήτες τους έχοντας κάτω των 50 στρέμματα γης, μεσαίους εκείνους που έχουν 50-1000 στρεμμάτων και μεγάλους ιδιοκτήτες από 1000 στρέμματα και άνω.

Συστήματα ιδιοκτησίας

Στη Θεσσαλία, Μακεδονία, Ήπειρο, ένα μέρος της Λαμίας και της Ευβοίας, επικρατεί ακόμα το μεσαιωνικό σύστημα της δουλοπαροικίας ή το κολλιγικό σύστημα. Στην Αττικοβοιωτία δε και εν μέρει στην Πελοπόννησο κ' Επτάνησο ισχύει ακόμα και ο "εμφυτευτικός θεσμός" του Ρωμαϊκού Δικαίου. Στην Αιγιαλεία (Πελοπόννησος) μονάχα υπάρχουν 6-7 χιλιάδες στρέμματα που καλλιεργούνται κατά το εμφυτευτικόν σύστημα. Στην Αττική περί τα 45 μεγάλα αγροκτήματα που ανήκουν σε ιδιώτες και στα Μοναστήρια. Μεταξύ των μεγαλυτέρων γαιοκτημόνων συγκαταλέγονται τα Μοναστήρια καθώς και το Δημόσιο.

[...]

Οικονομική κατάσταση των γεωργών

Όσον αφορά τους κολλίγους, παρακεντέδες, μεροκαματιάρηδες (κουλουκτζήδες) και εμφυτευτές είναι γνωστή η οικονομική τους κατάσταση. Αυτοί είναι πραγματικοί σκλάβοι των τσιφλικάδων. Ας εξετάσουμε τώρα τη θέση των μικροϊδιοκτητών. Παίρνουμε ως βάση την Πελοπόννησο, τον κατεξοχήν τόπο της μικροϊδιοκτησίας. Κατά μέσον όρο ο κάθε γεωργός έχει ένα ζευγάρι που μπορεί να καλλιεργήση 200 στρέμματα, δεν έχει όμως παραπάνω από 20-30 στρέμματα γης, που έχουν απόδοση και στις πιο καλύτερες ακόμα χρονιές τόση, όση αρκεί για να ψωμοζήση μια γεωργική οικογένεια. Γι αυτό, η μικροϊδιοκτησία είναι μάλλον φαινομενική. Απόδειξη ότι τα 8/10 των μικροϊδιοκτησιών είναι υποθηκευμένες. Δυστυχώς δεν υπάρχει καμία επίσημη στατιστική για τις υποθήκες, ούτε κτηματολόγιο. Πάντα όμως ο υπολογισμός μας είναι μέσα στην πραγματικότητα. Η τοκογλυφία σε παλιότερη εποχή, είναι πασίγνωστο και πανθομολογούμενο, ήταν μια αγιάτρευτη πληγή για τους αγρότες, αλλά και σήμερα εξακολουθεί ακόμα να λυμαίνεται τους αγροτικούς πληθυσμούς. Σύμφωνα με τις ανωτέρω συνθήκες που δεν είναι υποθετικές, ο μικροϊδιοκτήτης δεν είναι τίποτ' άλλο παρά ένας προσωρινός ενοικιαστής του κτήματός του, που σε περίπτωση αφορίας, επειδή δεν θα 'χει να πληρώση το χρέος του, θα χάσει το χωράφι του ή τ' αμπέλι του. Άμα σηκωθή το Δικαιοστάσιο, οι μικροϊδιοκτήτες κατά 80% θα χάσουν τα κτήματά τους και θ' απειληθή εξέγερση στα χωριά ασφαλώς.

Το Κόμμα μας οφείλει και πρέπει να προσέξει την κατάσταση αυτήν των μικροϊδιοκτητών. Μπορούμε, όχι μοναχά για τους κολλίγους και τους εμφυτευτές, να ζητήσουμε την άμεσο και χωρίς αποζημίωση απαλλοτρίωση ολόκληρων των τσιφλικιών και εμφυτευτικών κτημάτων και την παροχή δανείων (χωρίς τόκο) από το Κράτος στους κολλίγους, εμφυτευτές, κλπ, αλλά και την άμεσον απαλλοτρίωση των υποθηκών που βαραίνουν την μικροϊδιοκτησία.

[...]

Συνεταιρισμοί

Μιλούμε σε ιδιαίτερο κεφάλαιο για τους γεωργικούς συνεταιρισμούς, γιατί πρέπει να δώσουμε όλως διόλου ιδιαίτερη προσοχή στο ζήτημα αυτό. Η συνεταιριστική κίνηση και οργάνωση των αγροτών επί των ημερών μας δεν είναι αυθόρμητη, αλλ' επιβλήθηκε από το Κράτος (νόμος 602-1915). Σε παλαιότερη εποχή, σε πολλά μέρη της Τουρκοκρατούμενης Ελλάδος ήκμασαν οι διάφοροι αυθόρμητα και από οικονομικές ανάγκες δημιουργηθέντες τότε συνεταιρισμοί στον τύπο των cooperatives. Μάλιστα και κοινότητες ολόκληρες υπήρχανε που λειτουργούσανε σαν κοπερατίβες (Αμπελάκια, χωριά Πηλίου, Αλμυρός, τα νησιά Ύδρα, Σπέτσαι κλπ). Επίσης υπήρχανε και άλλοι συνεταιρισμοί (τυροκομικοί και κτηνοτροφικοί Μακεδονίας και Ηπείρου και τα κινιάτα της Κρήτης), οι σημερινοί συνεταιρισμοί όμως είπαμε μάλλον είναι δημιούργημα αυθαίρετο του Κράτους. Μόνον στην Μεσσηνία και κάπως στη Μακεδονία το συνεταιριστικό πνεύμα σήμερα έχει κάποια οντότητα πραγματική και η συνεταιριστική ιδέα βγαίνει σαν αποτέλεσμα ανάγκης οικονομικής των συνεταιριζομένων χωρικών ή αγροτών. Κατά τη στατιστική υπάρχουν παραπάνω από 1300 συνεταιρισμοί, απ' αυτούς περί τους 800 είναι πιστωτοί, 75 παραγωγικοί, περί τους 110 προμηθευτικοί. Υπάρχει ακόμα Συνομοσπονδία Συνεταιρισμών, στα χαρτιά όμως. Η οικονομική δράση των συνεταιρισμών είναι πολύ δυσανάλογη προς τον αριθμό των μελών και τα κεφάλαια που διαθέτουν. Οι περισσότεροι απ' αυτούς υπάρχουν κατά τύπους και διοικούνται και διευθύνονται από τους ίδιους τοκογλύφους και μεγαλοϊδιοκτήτες και δικολάβους των χωρικών. Το Κόμμα μας, έχοντας υπόψη ότι οι Συνεταιρισμοί είναι πια γεγονός, οφείλει να δώση μεγάλη σημασία στο ζήτημα αυτό και να διαθέση τις δυνάμεις του για το ξύπνημα των χωρικών στο να διώξουν από τους συνεταιρισμούς τα εχθρικά κι επικίνδυνα γι' αυτούς στοιχεία (εμπόρους, πλουσίους, χωρικούς, τοκογλύφους, δικολάβους, γεωπόνους κλπ). Μαζί όμως πρέπει να καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια να "κατακτήσουμε" εκείνους τους συνεταιρισμούς που εκπροσωπούν συμφέροντα οικονομικά των ακτημόνων γεωργών ή μικροϊδιοκτητών και να εξηγούμε στους αγρότες το επιζήμιο και επικίνδυνο γι' αυτούς και τα συμφέροντά τους, το να κηδεμονεύη το Κράτος τους συνεταιρισμούς των. Αυτή την κηδεμονία του Κράτους επί των συνεταιρισμών πρέπει να την καταπολεμήσουμε.

Εάν δεν δώσουμε την ανάλογη σημασία το ζήτημα της σταδιοδρομίας, της εξελίξεως, και του οικονομικού ρόλου των συνεταιρισμών στο μέλλον και βλέπουμε το ζήτημα αυτό με μοιρολατρικήν αντίληψη, τότε δεν θ' αργήσουμε πολύ γρήγορα ν' αντιμετωπίσουμε τους γεωργικούς συνεταιρισμούς ως αντιδραστικούς και οικονομικούς οργανισμούς.

Ο Γιάννης Κορδάτος ως οργανωμένος κομμουνιστής

Σταύρος Παναγιωτίδης

Ο Γιάννης Κορδάτος ως οργανωμένος κομμουνιστής

περ. Διαβάζω, Νοέμβριος 2011

Η ελληνική κοινωνία, μέσω ενός μικρού αριθμού εργαζομένων και διανοουμένων, συστήθηκε με τη σοσιαλιστική ιδεολογία και τα δοκίμιά της στις αρχές του 20ου αιώνα. Το 1908 δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, των Μαρξ και Ένγκελς, σε συνέχειες στην εφημερίδα Ο Εργάτης του Βόλου, σε μετάφραση του δημοτικιστή νομικού Κωνσταντίνου Χατζόπουλου. Τα επόμενα χρόνια ιδρύθηκαν πολλές σοσιαλιστικές ομάδες, κατά βάση βραχύβιες αλλά και ορισμένες με κεφαλαιώδους σημασίας δράση, όπως η Φεντερασιόν στην Θεσσαλονίκη. Το εργατικό αλλά και το αγροτικό κίνημα εξέλισσαν τις οργανωτικές τους δομές και ενέτειναν τις συγκρουσιακές τους τάσεις. Τον Νοέμβριο του 1918 στον Πειραιά ιδρύθηκε το Σοσιαλιστικό Εγατικό Κόμμα Ελλάδας (ΣΕΚΕ), με κοινή απόφαση σοσιαλιστικών οργανώσεων και εντύπων. Η ιδρυτική πράξη του ΣΕΚΕ φέρει και την υπογραφή του Γιάνη Κορδάτου. 

Ο Κορδάτος είχε μεγαλώσει στο Βόλο, όπου η ανάπτυξη των εργατικών αγώνων ήταν έντονη. Όπως μας λέει ο ίδιος: "Είχαν οργανωθεί μεγάλες απεργίες και οι εργάτες στις μαχητικές διαδηλώσεις τους (1909-1910) τραγουδούσαν εργατικά τραγούδια. Ο ψυχικός μου κόσμος αναστατώθηκε [...] Δεν έκρυβα τη συμπάθειά μου προς τους εργάτες και κολλήγους της Θεσσαλίας [...] Ο δημοτικισμός μου φούντωσε κι άρχισα να διαβάζω σοσιαλιστικές μπροσούρες."

Τον Απρίλιο του 1920, στο 2ο συνέδριό του, το ΣΕΚΕ αποφασίζει την προσχώρηση στην Γ' Διεθνή διά της αποδοχής των "21 όρων" της και στον τίτλο του κόμματος προστίθεται ο όρος "κομμουνιστικό." Επίσης, αποφασίζεται να τεθεί ο Ριζοσπάστης υπό τον έλεγχο του κόμματος και ανατίθεται στον Κορδάτο, που έχει γίνει μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, η ευθύνη για την πολιτική αρθρογραφία. Την επόμενη χρονιά αναλαμβάνει τη διεύθυνση της εφημερίδας, θέση που κράτησε ως το 1925. Σε αυτό το συνέδριο ο Κορδάτος ήταν ο εισηγητής για το αγροτικό ζήτημα. Ήδη απο το 1919 δημοσίευε με το ψευδώνυμο Πέτρος Χαλκός σχετικά άρθρα, γεγονός που τελικά τον καθιέρωσε ως  τον "αγροτολόγο" του ΣΕΚΕ. Η πρόταση του Κορδάτου για ολοκληρωτική απαλλοτρίωση των τσιφλικιών χωρίς αποζημίωση, αν και είχε εγκριθεί από την Κ.Ε, απορρίπτεται από το συνέδριο υπέρ αυτής του Δημητράτου περί εθνικοποίησης της γης. Αργότερα, η Γ' Διεθνής θα υιοθετήσει θέση αντίστοιχη αυτής που είχε προτείνει ο Κορδάτος και το κόμμα θα αναπροσαρμόσει τη γραμμή του.

Η εκστρατεία στη Μικρά Ασία αφήνει έντονο το στίγμα της στο σώμα του ΣΕΚΕ και αναδεικνύει ίσως πιο έντονα από ποτέ ως τότε τη μεγάλη ετερογένεια που χαρακτήριζε τις ομάδες που το ίδρυσαν. Η 1η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη τον Φεβρουάριο του 1922 ανακηρύσσει τον Κορδάτο γραμματέα του ΣΕΚΕ (Κομμουνιστικού). Παράλληλα, όμως, η ρεφορμιστική του πτέρυγα, ενισχυμένη από την απουσία του μεγαλύτερου τμήματος του κόμματος στο μέτωπο και στις φυλακές, καταφέρνει να υιοθετήσει η Συνδιάσκεψη το σύνθημα για την ανάγκη "μακράς νομίμου υπάρξεως" του εργατικού κινήματος και την ανατροπή της απόφασης του 2ου Συνεδρίου του ΣΕΚΕ για σύνδεση με την Γ' Διεθνή, με βασικούς εισηγητές τους Γεωργιάδη, Σιδέρη, Μπεναρόγια και Δημητράτο. Με την επιστροφή των πολεμιστών από τη Μικρά Ασία, οι οποίοι και εντέινουν τη ριζοσπαστικοποίηση του κόμματος, στο Εθνικό Συμβούλιο του Μαϊου του 1923 οι αποφάσεις αυτές ανατρέπονται ως οπορτουνιστικές.

Τον ίδιο χρόνο το ΣΕΚΕ(Κ) διαγράφει από τις τάξεις του στελέχη της προηγούμενης ηγεσίας. Ο Κορδάτος με αρθρογραφία του στη ΚΟΜΕΠ το 1924 θα επιτεθεί έντονα στους εισηγητές των αποφάσεων του 1922 Γεωργιάδη και Δημητράτο, λέγοντας πως διέπραξαν "πραξικόπημα κατά των προγραμματικών αποφάσεων του Κόμματος εις τα δύο του Συνέδρια." Είχε προηγηθεί, όπως μας πληροφορεί ο Άγις Στίνας, μια τεράστια κρίση στο ΣΕΚΕ(Κ), αφού οι αιματηρές συγκρούσεις του 1923 που ακολούθησαν τη γενική απεργία το βρήκαν απροετοίμαστο και η ηγεσία του στάθηκε αναντίστοιχη των γεγονότων, με συνέπεια την ανάγκη ριζικής ανασυγκρότησης του κόμματος. Το έργο αυτό αναλαμβάνει μια τριμελής επιτροπή στην οποία συμμετέχει ο Κορδάτος μαζί με τους Μάξιμο και Αποστολίδη. Ο Στίνας επισημαίνει πως ο Κορδάτος ήταν ο μόνος από την παλιά γενιά διανοουμένων του ΣΕΚΕ που παρέμεινε στο κόμμα μετά από αυτή την κρίση.

Η τριμελής επιτροπή προκηρύσσει το 3ο (έκτακτο) συνέδριο του ΣΕΚΕ(Κ), το οποίο συνέρχεται τον Οκτώβριο του 1924. Εκεί αποφασίζεται η μετονομασία του ΣΕΚΕ σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, γίνεται αποδεκτό το σύνολο των αποφάσεων της Κομμουνιστικής Διεθνούς, προχωρά η "μπολσεβικοποίηση" του ΚΚΕ με την αποδοχή της αρχής του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, και υιοθετείται το σύνθημα για την ανεξαρτησία της Μακεδονίας και της Θράκης. Το τελευταίο αποτελούσε αίτημα του Βουλγαρικού Κ.Κ από το 1922 και έγινε δεκτό από τη Διεθνή στο 5ο της Συνέδριο. Οι έλληνες κομμουνιστές δεν δέχτηκαν αδιαμαρτύρητα αυτήν την απόφαση (η οποία βασίστηκε, μεταξύ άλλων, στο ότι θα διευκόλυνε το Βουλγαρικό Κ.Κ στο να συμπτήξει τις απαραίτητες συμμαχίες ώστε να ανατρέψει το φασιστικό πραξικόπημα του Τσαγκώφ), αλλά η απόρριψή της θα σήμαινε την αποκοπή του κόμματος από τη Διεθνή. Ο Κορδάτος διαφώνησε σφοδρότατα, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, πως μετά το 1922 και τη μεταφορά προσφύγων στη Μακεδονία και τη Θράκη η εθνολογική σύνθεση των περιοχών είχε αλλάξει και δεν δικαιολογούσε το αίτημα για αυτονομία. Μετά την απόφαση αποστασιοποιείται από το κόμμα (κι ενώ λίγους μήνες πριν είχε πραγματοποιηθεί απόπειρα δολοφονίας του στον Εθνικό Κήπο), από το οποίο τελικά θα διαγραφεί το 1927 κατά το 3ο τακτικό συνέδριο, λόγω αρθρογραφίας του σε γαλλική εφημερίδα (της οποίας ο εκδότης είχε προσχωρήσει στην τροτσκική αντιπολίτευση) που θεωρούνταν πως στρεφόταν εναντίον του κόμματος. Ο Κορδάτος αρκετές φορές κατηγορήθηκε (ή απλώς χαρακτηρίστηκε) ως τροτσκιστής, ο ίδιος όμως ποτέ δεν ενσωματώθηκε ρητά σε αυτό το ρεύμα.

Η περίοδος που ακολουθεί είναι για τον Κορδάτο η περίοδος του μεγάλου επιστημονικού του έργου, το οποίο τον φέρνει σε σύγκρουση με τη νέα ηγεσία που αποκτά το 1931 το ΚΚΕ μετά από την επέμβαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς, όταν ο Γιάννης Ζέβγος με αρθρογραφία του στην ΚΟΜΕΠ τον κατηγορεί πως με το έργο του Η κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επαναστάσεως διαπράττει συνειδητή διαστρέβλωση της μαρξιστικής ιστορικής μεθόδου. Το 1940 θα φυλακιστεί για την αντιφασιστική του αρθρογραφία, αργότερα θα συμμετάσχει στην Εθνική Αντίσταση, στα Δεκεμβριανά θα φυλακιστεί από τους Άγγλους μαζί με τη σύζυγό του, και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου θα φυλακιστεί για πολλούς μήνες και θα δικαστεί. Μετά τον Εμφύλιο ο Κορδάτος θα ενταχθεί στην ΕΔΑ και θα αναδειχθεί μέλος του Γενικού Συμβουλίου της, σχεδόν 40 χρόνια μετά τη συμμετοχή του στην ίδρυση της ΣΕΚΕ. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1961, ο θάνατος θα βρει τον Γιάνη Κορδάτο παραμονές της Πρωτομαγιάς, καθώς έγραφε το κεντρικό άρθρο της Αυγής για την επέτειο της πιο μεγάλης εργατικής εξέγερσης. Ως οργανωμένο και μαχόμενο κομμουνιστή.

Αναμνήσεις απ' το μέλλον: Γιάνης Κορδάτος, "Ο Πολιτικός ανταγωνισμός μεταξύ των τάξεων στην Ελλάδα"

Γιάνης Κορδάτος

Ο πολιτικός ανταγωνισμός μεταξύ των τάξεων στην Ελλάδα

(απόσπασμα)

Κομμουνιστική Επιθεώρησις, αρ. 11, Νοέμβριος 1924

Αρθρογραφίες στην Κομμουνιστική επιθεώρηση, 1921-1924

Εκδόσεις Συλλογή

[...] Ανασκοπούντες τα ανωτέρω δυνάμεθα ως εξής εις γενικάς γραμμάς να καθορίσομεν την σημερινήν πολιτικήν κατάστασιν.

1ον Ότι η αποσύνθεσις των δυο μεγάλων Κομμάτων της αστικής τάξεως είνε αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσεως, ήτις δεν επαρουσιάσθη ως επαναστατική ευθύς αμέσως μετά την χρεωκοπίαν της ιμπεριαλιστικής μικροαστικής πολιτικής, λόγω των μεγάλων συσσωρευθέντων εκ του πολέμου κερδών και της αδυναμίας του πολιτικού κόμματος της εργατικής τάξεως, του Κομμουνιστικού, να αναμιχθή ενεργώς και αποφασιστικώς με σύνθημα την κατάληψιν της Εξουσίας. 

2ον Ήδη είνε έκδηλα τα φαινόμενα της οικονομικής κρίσεως. Η προσπάθεια δε της κεφαλαιοκρατίας να επιρρίψη επί του λαού γενικώς τα βάρη της καταστροφής (φόρους, πρόσφυγας, κλπ) και ακόμη η αδυναμία της συναγωνισθή το ξένον κεφάλαιον την αναγκάζει να καταφύγη εις μέτρα βίαια δια μέσου του Κράτους και δια της δημιουργίας φασιστικών οργανώσεων κατά της οργανωμένης εργατικής τάξεως, ώστε αύτη (η εργατική τάξις) δια του υποβιβασμού των ημερομισθίων, αυξήσεως ωρών εργασίας κλπ. να πληρώση μέρος ή και το όλον των διαφυγόντων κερδών εκ του ανταγωνισμού του εντοπίου κεφαλαίου με το ξένον και ν' αναλάβη την συντήρησιν των προσφύγων και την εγκατάστασίν των.

3ον Η προσπάθεια αύτη της κεφαλαιοκρατίας έχει ως συνέπειαν την όξυνσιν του αγώνος των τάξεων και μοιραίως την ισχυροποίησιν της επαγγελματικής συνειδήσεως των εργατών και την εξάπλωσιν του Κομμουνισμού.

4ον Ο πολιτικός αγών υπό μορφήν καθεστωτικήν δεν θα συνεχισθή εντός του πολιτικού πλαισίου του αστικού καθεστώτος, ήτοι μεταξύ βενιζελισμού και αντιβενιζελισμού, υπό το σύνθημα της αστικής αβασιλεύτου Δημοκρατίας ή της βασιλευομένης. Τοιαύτη πιθανότης δεν υπάρχει, εκτός εάν το πολιτικόν Κόμμα της εργατικής τάξεως, το Κομμουνιστικόν, δείξει πολιτικήν ανεπάρκειαν και δεν εμφανίση και εις το μέλλον πολιτικήν δράσιν ανάλογον με την περίοδο που διερχόμεθα.

[...]

Η ελληνική κεφαλαιοκρατία [...] δια να έχη την υποστήριξην και του ξένου κεφαλαίου και κατ' ακολουθίαν η οικονομική και πολιτική αυτή υποδούλωσις της χώρας θα έχη ως συνέπειαν δια τους εργάτας και τας λαϊκάς και προσφυγικάς μάζας πολιτικάς και οικονομικάς πιέσεις αγνώστους μέχρι τούδε υπό τη μορφή φασιστικών συλλόγων, διαλύσεως των εργατικών οργανώσεων, κηρήξεως εν διωγμώ του Κ.Κ. και λοιπών άλλων τρομοκρατικών ενεργειών και πράξεων. Άλλωστε η έναρξις του διωγμού έγινε και αι τελευταίαι καταδιώξεις, εξορίαι εις την Μακεδονίαν, Θράκην και αλλαχού αποτελούν ασφαλώς το προοίμιον γενικωτέρου συστηματικού διωγμού. - Το Κ.Κ εγκαίρως προείδε την τοιαύτην τροπήν της καταστάσεως και εγκαίρως προέβλεψε την γενικήν επίθεσιν της αστικής τάξεως. - Αλλά γεννάται το ερώτημα εκ των ανωτέρω, είνε απολύτως επαναστατική η κρίσις; Και αν ναι, τίθεται ενώπιον του προλεταριάτου ζήτημα καταλήψεως της εξουσίας;

Πριν δώσωμεν απ' ευθείας απάντησιν εις τα ανωτέρω ερωτήματα πρέπει να εξετάσωμεν και να αναλύσωμεν ποιός είνε ο θεμελιώδης νόμος των Επαναστάσεων. Και εις το ερώτημα αυτό την απάντηση θα την δώση ο ίδιος ο Λένιν απ' το βιβλίο του ο "Εξτρεμισμός." [...] Μόνον όταν 'κατώτερα στρώματα' δεν θέλουν πλέον το παληό καθεστώς και όταν 'ανώτερα στρώματα' δεν μπορούν να εξακολουθήσουν να ζουν στο παληό καθεστώς, τότε μόνο μπορεί να θριαμβεύση η Επανάστασις. Μ' άλλα λόγια η αλήθεια αυτή εκφράζεται με την πρότασιν: 'η Επανάστασις είνε αδύνατη χωρίς μια Εθνική κρίση γενική και των εκμεταλλευτών και των εκμεταλλευομένων.'

Διότι ναι μεν η κυβερνώσα τάξις ευρίσκεται προ αδιεξόδου και αδυναμίας να κυβερνήση [...] αλλά τα 'κατώτερα' στρώματα των εκμεταλλευομένων ακόμη δεν έφθασαν εις τοιούτον βαθμόν πολιτικής συνειδήσεως ώστε να σκέπτωνται την ανάγκην της επαναστάσεως: και ο ίδιος ο Λένιν λέγει "πρέπει πρώτα-πρώτα να επιτύχουμε να καταλάβη η πλειοψηφία των εργατών (ή εν πάση περιπτώσει η πλειοψηφία των συνειδητών, των σκεπτόμενων, των δρώντων πολιτικώς ηγετών) εξ ολοκλήρου την ανάγκη της επαναστάσεως και να είνε έτοιμη να θυσιάση τη ζωή της γι' αυτήν."

Δια να πραγματοποιηθή ο απαραίτητος αυτός όρος έπρεπε και πρέπει το Κόμμα μας να γίνη Κόμμα μαζών. Πρέπει δε να έχωμεν και την ειλικρίνειαν και το θάρρος να το είπωμεν ότι ακόμη δεν είμεθα Κόμμα μαζών με την πραγματική σημασία του όρου. Εκάναμε όμως πολλά θετικά βήματα προς τα εκεί ώστε να είμεθα αισιόδοξοι δια το προσεχές μέλλον.