Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ηθική. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ηθική. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή, 10 Μαΐου 2015

Το αδιάφθορο

Σε μας δεν πρέπει να σαπίζουμε γαλήνια σε τάφους. [...] Τι είναι ο θάνατος για μας; Κάτι που το περιφρονούμε.
Nicolai Mayorov, σκοτώθηκε στο πεδίο της μάχης, Σμόλενσκ, 1942.

Ο 76χρονος Grigory Tepoyan, Αρμένης, περπάτησε 2.200 χιλιόμετρα, απ' την Αρμενία στη Μόσχα, προς τιμή και μνήμη του πατέρα του, που έφυγε από την Αρμενία για να υπερασπίσει την ΕΣΣΔ στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πατέρας του δεν γύρισε ποτέ πίσω απ' τον δικό του δρόμο. Σκοτώθηκε, 30 ετών, τον Δεκέμβρη του 1943. Ο Grigory κάλυπτε 50 χιλιόμετρα τη μέρα για 46 μέρες. Έμενε όπου έβρισκε στο δρόμο. Όταν έφτασε, άφησε λουλούδια στον τάφο του Άγνωστου Στρατιώτη, στη μνήμη όλων των Σοβιετικών που έχασαν τη ζωή τους στην πάλη κατά του φασισμού.

Δευτέρα, 27 Απριλίου 2015

Η οικουμενικότητα και το δικαίωμα να σκοτώνεις

Οι ενδείξεις που έχουμε για την ανθρώπινη σκέψη σχετικά με το δικαίωμα στο φόνο είναι πως, τουλάχιστον απ' το ιστορικό στάδιο της επινόησης του Μονοθεϊσμού, το δικαίωμα αυτό συνδεόταν με την καθολική, απόλυτη εξουσία και άρα με την αναγνώριση της οικουμενικότητας, των καθολικών δικαιωμάτων αυτής της εξουσίας.

Αρχικά λοιπόν, ο ηθικά νόμιμος δολοφόνος ήταν ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος προβαίνει σε διάφορα μαζικά ξεπαστρέματα στην Παλαιά Διαθήκη, ακριβώς επειδή είναι ο δημιουργός των πάντων, η ενσάρκωση της οικουμενικής βούλησης -- και συνεπώς μπορεί να είναι επίσης η απόλυτη πηγή νομιμοποίησης των φόνων του ως κάτι άλλου από ηθικά κολάσιμων πράξεων.

Κατά την περίοδο μετά την πτώση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, η πολιτική θεολογία εργάστηκε για να μεταφέρει αυτό το θεϊκό προνόμιο της νομοθετικής και άρα και βίαιης οικουμενικότητας στον κυρίαρχο, τον απολυταρχικό βασιλέα, τον οποίο απεικόνιζε ως επί γης εκπρόσωπο του Θεού. Αρχικά, το δικαίωμα του μονάρχη επί ζωής και θανάτου --το δικαίωμα, με όρους Φουκώ, να θανατώνει ή να αφήνει να ζουν-- ήταν δικαίωμα "κατ' εικόνα και ομοίωση" της θεϊκής οικουμενικότητας, καθώς, όπως αναδεικνύει η κορπορατιστική έννοια της κυριαρχίας στον Χομπς, ο κυρίαρχος είναι η ενσάρκωση του συνθετικού σώματος του πληθυσμού του κράτους, ο Λεβιάθαν ή υπερσώμα που ανακύπτει από τα επιμέρους σώματα των υπηκόων του.

Πέμπτη, 5 Μαρτίου 2015

Β.Ι. Λένιν-Ηγεμονία και δικτατορία Ι

Θα ξεκινήσω από ένα δημοσκοπικό εύρημα των ημερών μας, από αυτά που δεν συζητήθηκαν στον κομματικό Τύπο και δεν απασχόλησαν κανέναν σοβαρά στον αστικό: το εύρημα είναι ότι πρόσφατη δημοσκόπηση έδειξε ότι για πρώτη φορά στη μεταπολίτευση, ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας είναι λιγότερο δημοφιλής από τον ΓΓ του ΚΚΕ. Ο αστικός Τύπος, για παράδειγμα το "Κουτί της Πανδώρας", από όπου πήραμε την είδηση,  ερμήνευσε το γεγονός με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο -- ως ένδειξη ότι η Νέα Δημοκρατία πηγαίνει τόσο τραγικά άσχημα μετά τις εκλογές ώστε να έχει ξεπεράσει και το ΚΚΕ σε απαξία: "Το πιο εντυπωσιακό ωστόσο εύρημα είναι ότι για πρώτη φορά στα χρόνια της Μεταπολίτευσης, ο εν ενεργεία πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας είναι περισσότερο αντιδημοφιλής από τον Γ.Γ του ΚΚΕ." Η θέση "ΓΓ του ΚΚΕ", με άλλα λόγια, εκλαμβάνεται ως περίπου συνώνυμη της "αντιδημοφιλίας", ως ένα είδος αρνητικό ορόσημο πέρα απ' το οποίο υπάρχει μόνο η πολιτική εξαφάνιση.

Πέμπτη, 12 Φεβρουαρίου 2015

Πέρα απ' το καλό και το κακό

Διαβάζοντας σήμερα λίγο περισσότερο για το ζήτημα του "μιλιταριστικού Κεϋνσιανισμού", δηλαδή, για να μην αφήνουμε τους νεολογισμούς να συσκοτίζουν την ουσία, της δημοσιονομικής πολιτικής του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, έπεσα πάνω σε ένα άρθρο της Heidi Garrett-Peltier για λογαριασμό του Political Economy Research Institute.

Αντιγράφω την εισαγωγική παράγραφο που με εντυπωσίασε για την αποκαλυπτική της καθαρότητα:
Είναι αλήθεια ότι οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί δημιουργούν θέσεις εργασίας στην οικονομία, καθώς και ότι πολλές από αυτές τις θέσεις είναι καλά αμοιβόμενες. Όμως σε μια περίοδο που το ποσοστό ανεργίας είναι υψηλό, που οι υποδομές καταρρέουν και που η παγκόσμια κλιματολογική αλλαγή γίνεται επείγον ζήτημα, πρέπει να αναρωτηθούμε αν οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί είναι πράγματι λύση για τα οικονομικά μας προβλήματα ή αν μπορούμε να δημιουργήσουμε περισσότερες θέσεις εργασίας σε παραγωγικούς τομείς που μπορεί να μας βοηθήσουν να πετύχουμε πιο μακροπρόθεσμους στόχους. Σε μια πρόσφατη εργασία που συνέγραψα με τον Robert Pollin είδαμε ότι αν το δούμε δολάριο για δολάριο, η καθαρή ενέργεια, η ιατρική περίθαλψη, και η παιδεία δημιουργούν περισσότερες θέσεις εργασίας από ό,τι ο στρατός.

Τρίτη, 2 Δεκεμβρίου 2014

Για την μεταστροφή στον σοσιαλισμό και τα ζητήματα που θέτει για την σοσιαλιστική κοινωνία


Οι δύο μορφές της αποστασίας

Το ζήτημα της "ταξικής αποστασίας" τίθεται, στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, στη βάση της αποστασίας τμημάτων της εργατικής τάξης και του εργατικού κινήματος από το εγχείρημα της εργατικής ταξικής χειραφέτησης στην υπεράσπιση, έμμεση ή άμεση, του status quo της αστικής εξουσίας. Αναμφίβολα, ο λόγος για αυτό είναι ότι οι περιπτώσεις αυτές είναι σαφώς συχνότερες από την αντίστροφη εκείνη πορεία που διαγράφουν οι λίγοι μικροαστοί οι οποίοι προσχωρούν στο εργατικό κίνημα σε συνθήκες καπιταλιστικής κυριαρχίας. Ο λόγος δε για την ανισομετρία αυτή συχνότητας είναι καταθλιπτικά προφανής: για τον αποστάτη από το εργατικό κίνημα υπάρχουν εξ ορισμού περισσότερες δυνατότητες υλικής ανταμοιβής από ό,τι για όποιον αποστατεί από την αστική τάξη. Τον τελευταίο τον περιμένουν, όσο διατηρείται στην εξουσία η τάξη αυτή, μόνο δυσχέρειες και εμπόδια, αν όχι κακουχίες, διώξεις και μαρτύρια. 

Ο μαρξισμός είναι μια υλιστική θεώρηση των κοινωνικών σχέσεων. Ο υλισμός του όμως δεν είναι χυδαίος και μηχανιστικός. Και για τον λόγο αυτό, δεν είναι μια θεωρία ανίκανη να αντιληφθεί και να εξηγήσει το φαινόμενο της σπανιότερης μεν αλλά συχνά μεγάλης ιστορικής σημασίας αποστασίας από την αστική τάξη. 

Σάββατο, 18 Οκτωβρίου 2014

Ανταγωνιστικότητα και συγκρουσιακότητα

Είναι πολύ συνηθισμένο στην Ελλάδα να επαναλαμβάνεται πως είναι μια χώρα με πολύ χαμηλή ανταγωνιστικότητα. Αυτή η διάγνωση αφορά φυσικά τη σφαίρα της οικονομίας. Υπάρχει όμως μια διαφορετική (αλλά φευ, στενά αλληλένδετη) σφαίρα όπου η ανταγωνιστικότητα είναι τρομερά υπερτονισμένο χαρακτηριστικό της ελληνικής κοινωνίας: η πολιτιστική και ιδεολογική σφαίρα. Ήδη η οικογενειακή μου εμπειρία μου έμαθε από μικρή ηλικία πόσο βαθιά ανταγωνιστική είναι αυτή η κοινωνία: στο τραπέζι, οι γονείς μου μάλωναν για το ποιος θα μιλήσει πρώτος και ποιος έχει δίκαιο για τα πάντα, από το πιο μικρό και ασήμαντο ως το πιο συγκριτικά σημαντικό. Δεν υπήρχε απολύτως τίποτε ουδέτερο, καμία ζώνη σιωπηλής συναίνεσης, καμία περιοχή όπου η κυριαρχία επί του άλλου να μην θεωρείται ζωτικής σημασίας, αν και ποτέ δεν κατάλαβα γιατί.

Η σημασία της (συν)ενοχής

Η απάντηση εις την κατακραυγή που υπάρχει εναντίον του πολιτικού προσωπικού της χώρας «πώς τα φάγατε τα λεφτά», που μας ρωτάει ο κόσμος είναι αυτή: Σας διορίσαμε. Τα φάγαμε όλοι μαζί. Μέσα στα πλαίσια μιας σχέσης πολιτικής πελατείας, διαφθοράς, εξαγοράς και εξευτελισμού της έννοιας της ίδιας της πολιτικής.
Θεόδωρος Πάγκαλος, Βουλή, 21.09.2010

Κυριακή, 30 Μαρτίου 2014

Η αιδώς, ο θάνατος και η ντροπή: Μια αναδημοσίευση με αφορμή τη σκύλευση του ονόματος του Τάκη Τσίγκα


Θα μπορούσε κανείς να ξεκινήσει με το λήμμα του ηλεκτρονικού Βικιλεξικού, σύμφωνα με το οποίο η αιδώς, ουσιαστικό γένους θηλυκού, είναι "ο σεβασμός στα αρχαία ελληνικά/η ντροπή στα νέα ελληνικά." Τι λακωνικός τρόπος της έκθεσης του παράδοξου! Μια λέξη που στην αρχαιότητα σήμαινε τον σεβασμό, λέξη με ρητά θετικό ηθικό πρόσημο, να έχει μεταμορφωθεί σε λέξη με εξίσου ξεκάθαρα αρνητική σημασία! Πόσο πιο παράδοξο αν σκεφτούμε ότι είναι συνηθισμένο αυτό που προκαλεί ντροπή να είναι επίσης η έλλειψη σεβασμού σε κάτι από κάποιον, δηλαδή η έλλειψη της ποιότητας εκείνης που οι νεοέλληνες ταυτίζουν εσφαλμένα με την ντροπή!

Παρασκευή, 28 Μαρτίου 2014

Απ' τον Μπελογιάννη στον Πουλικόγιαννη: Κομμουνιστές στο εδώλιο, 1951-2014

Δικαστήριο έκανε χρήση βίντεο και αθώωσε συνδικαλιστές
Του Βασίλη Τζήμτσου

Οι νέες τεχνολογίες επιστρατεύτηκαν την Τετάρτη από τον πρόεδρο του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιά προκειμένου να λάμψει η αλήθεια...ως προς τις κατηγορίες επιχειρηματιών του Βιομηχανικού Πάρκου Σχιστού σε βάρος συνδικαλιστών του Συνδικάτου Μετάλλου και απλών εργαζομένων της Ναυπηγοεπισκευαστικής Ζώνης Περάματος.

Μέλη της διοίκησης του Συνδικάτου Μετάλλου Πειραιά και απλοί εργαζόμενοι της Ζώνης κάθισαν στο εδώλιο του κατηγορουμένου για πολλοστή φορά (σ.σ. 19 δίκες σε 40 ημέρες) λόγω των αλλεπάλληλων μηνύσεων εργοδοτών του Βιομηχανικού Πάρκου Σχιστού, οι οποίοι δεν θέλουν «στα πόδια τους» το ΠΑΜΕ και τα σωματεία των εργαζομένων για ευνόητους λόγους...

"Αυγή"/ΣΥΡΙΖΑ: Η εμετική υποκρισία στο 11...

"Περισσότερο κι από την πρετεντέρεια μήνιν της Λιάνας Κανέλλη, με θορύβησε το άρθρο που δημοσιεύτηκε στον 902.gr. ως απάντηση σε κείμενο του μέλους της ΚΠΕ του ΣΥΡΙΖΑ Χρήστου Λάσκου. Το άρθρο του 902 είχε τίτλο «Λασκ(αρισμέν)ος Συριζαίος", έπαιζε δηλαδή με το όνομα του συγγραφέα, επιλογή απαίσια, αποτρόπαια και κυρίως τρομακτική."
Γ. Ανανδρανιστάκης, "Γιάννη μου, Λιάνα μου", Αυγή, 27 Μαρτίου 2014

- Γ. Ανανδρανιστάκης, "Μάθε Αλέκα γράμματα", Αυγή, 30 Μαρτίου 2013

- Γ. Ανανδρανιστάκης, "Τι Χομπσμπάουμ, τι Κουτσούμπας", Αυγή, 6 Οκτωβρίου 2012

- Θ. Καρτερός, "Για τον σύντροφο Κουτσούμπα, ειδικό στην κωλοτούμπα", Αυγή, 15 Σεπτεμβρίου 2013

- Θ. Καρτερός, "Κουτσουμπολιά", Αυγή, 5 Φεβρουαρίου 2014

- Θ. Καρτερός, "Σύντροφε Κουτσούμπα, προσοχή στη λούμπα", Αυγή, 5 Δεκεμβρίου 2013

Σάββατο, 11 Ιανουαρίου 2014

...Και να εκτελέσουμε τους διεφθαρμένους

Ο κομμουνισμός είναι όντως το ελάχιστο αίτημα,
είναι αυτό που βρίσκεται απ’ όλα πιο κοντά μας,
είναι η μέση λογική οδός.
Όποιος του πάει κόντρα, όχι, δεν σκέφτεται αλλιώτικα –
όποιος του πάει κόντρα δεν σκέφτεται καθόλου
ή σκέφτεται απλώς και μόνο το τομάρι του.
Είναι εχθρός του ανθρωπίνου γένους, είναι
φριχτός
κακός
αναίσθητος

Δευτέρα, 23 Δεκεμβρίου 2013

Δ.Χρήστου: Το σύστημα χτυπάει τους αγωνιστές Σταθάκη-Τσακαλώτο και χαϊδεύει το ΚΚΕ

Από την εποχή που οι αντικομμουνιστές στις ΗΠΑ δεν είχαν ακόμα ανακαλύψει την τρολιά του ζάπλουτου Μαρξ....
Το σύστημα και οι επιθέσεις στους "δεξιούς" της Αριστεράς
Δημήτρης Χρήστου

Ξεκίνησα με πρόθεση να γράψω για το μέλλον των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά στη σημερινή εποχή, μετά από όλες αυτές τις διαπλεκόμενες κομπίνες. Όμως οργίστηκα πολύ για την υποκρισία των ΜΜΕ και αρκετών μελών και στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ στην υπόθεση του πόθεν έσχες των βουλευτών του Τσακαλώτου, Σταθάκη, και Τσουκαλά, που, αν και χιλιαδιούχοι, βαπτίστηκαν εκατομμυριούχοι! Έτσι, υποκύπτω στον πειρασμό να τοποθετηθώ στις βασικές πτυχές και στις υποκρυπτόμενες προθέσεις κόντρα στο ρεύμα του λαϊκισμού, της υποκρισίας και της ζηλοφθονίας εχθρών και φίλων.

Σταθάκης και Τσακαλώτος έδωσαν δικαιώματα - λένε - με τις φορολογικές δηλώσεις τους. Πριν από τις φορολογικές δηλώσεις τους, ποια δικαιώματα είχαν δώσει για να δέχονται τόσο συκοφαντικές επιθέσεις;

Πέμπτη, 19 Δεκεμβρίου 2013

Νόμιμο, απολύτως νόμιμο

Π. Σκουρλέτης: Το πόθεν έσχες των βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ δεν εγείρει κάποιο πρόβλημα

Αποσπάσματα συνέντευξης του Π. Σκουρλέτη, εκπροσώπου Τύπου, στον ALPHA 9.89. στη Γ. Παπαδάκου

- Από την άλλη πλευρά χθες είχαμε τη δημοσιοποίηση των πόθεν έσχες και είχαμε και έκπληξη… Η είδηση από τη δημοσιοποίηση των πόθεν έσχες έρχεται συνήθως από τα δύο μεγάλα κόμματα, τα πρώην, το ένα τουλάχιστον ήταν μεγάλο… Τώρα όμως ήρθε από σας. Δηλαδή το θέμα που συζητιόταν ιδιαιτέρως από τη δημοσιοποίηση των πόθεν έσχες ήταν του κ. Τσουκαλά. Νιώθετε λίγο άβολα μ΄ αυτό το εκατομμύριο του κ. Τσουκαλά στον ΣΥΡΙΖΑ;

Πέμπτη, 14 Νοεμβρίου 2013

Ο καρκίνος από τη σκοπιά του αστικού κέρδους και από τη σκοπιά του εργατικού χρέους

Οικογένεια Στουρνάρα ΕΠΕ

Άλλο ένα υπέρογκο ποσό, 1,6 εκ. €, έχει χαριστεί στην οικογένεια του Υπουργού Οικονομικών για την επικοινωνιακή εκστρατεία πρόληψης του καρκίνου.

O Γ. Στουρνάρας είναι συνώνυμο της φτωχοποίησης των Ελλήνων και της ευημερίας της οικογένειάς του.

Karl Marx-Παρέκβαση (Για την παραγωγική εργασία) (γνωστό και ως "Εγκώμιο του εγκλήματος")

Από το Καρλ Μαρξ, Θεωρίες της υπεραξίας, τομ. 1, Σύγχρονη Εποχή, 1984, σελ. 432-434.
Μετάφραση: Παναγιώτης Μαυρομάτης

Ένας φιλόσοφος παράγει ιδέες, ένας ποιητής ποιήματα, ένας παπάς κηρύγματα, κλπ. Ένας εγκληματίας παράγει εγκλήματα. Όταν εξετάσει κανείς πιο λεπτομεριακά τη συνάρτηση αυτού του τελευταίου κλάδου παραγωγής με το σύνολο της κοινωνίας, τότε θ' απαλλαγεί από πολλές προκαταλήψεις. Ο εγκληματίας δεν παράγει μόνο εγκλήματα, αλλά και ποινικό δίκαιο και μαζί του και τον καθηγητή που κάνει παραδόσεις για το ποινικό δίκαιο και επιπλέον το αναπόφευκτο εγχειρίδιο, με το οποίο αυτός ο ίδιος καθηγητής ρίχνει τις παραδόσεις του στη γενική αγορά αγορά με τη μορφή “εμπορεύματος”. Έτσι πραγματοποιείται αύξηση του εθνικού πλούτου, χωρίς να γίνεται λόγος για την ατομική απόλαυση, την οποία, όπως μας λέει ένας αρμόδιος μάρτυρας, ο καθηγητής Ρόσερ, το χειρόγραφο του εγχειριδίου χαρίζει στον ίδιο τον συγγραφέα του.

Τρίτη, 29 Οκτωβρίου 2013

Ένα σχόλιο του Στέργιου στο Radical Desire που δεν ξέχασα ποτέ

Όπου Στέργιος, ο σύντροφος και ιστολόγος του "Αριστερά και πολιτική", ένας από τους ανθρώπους στους οποίους χρωστώ ευγνωμοσύνη γιατί ήταν σοφότεροι και εμπειρότεροι από μένα και με βοήθησαν να κρατήσω το μυαλό στο κεφάλι και τα πόδια στο έδαφος σε μια κρίσιμη καμπή. Το σχόλιο έγινε στο Radical Desire στις 28 Απρίλη του 2010 και μού φάνηκε απ' την αρχή απείρως σημαντικότερο απ' την δική μου ανάρτηση, που σήμερα μού φαίνεται τετριμμένη και ανώριμη. Κύλισε πολύ νερό στ' αυλάκι από τότε, και σ' ένα βαθμό κύλισε εξαιτίας αυτών που μου έγραψε τότε ο σύντροφος, και που έμειναν πολύ πιο οικεία στη μνήμη μου από όσα είναι όσα είχα ο ίδιος γράψει, γιατί ήταν πολύ πιο αληθινά και με πολύ μεγαλύτερο βάρος. Ελπίζω να μου επιτρέπει τη νέα αναδημοσίευση, τρία περίπου χρόνια μετά.
LR
---
Αντώνη,

Τετάρτη, 23 Οκτωβρίου 2013

Τα έξι στάδια της προδοσίας

1ο στάδιο
Τα πάντα με δικαιώνουν στα μάτια μου. Βλέπω παντού τα σημάδια της επιβεβαίωσης της ορθότητας της στάσης μου. Θαυμάζω, πάνω απ' όλα, το θάρρος μου, γιατί εγώ στάθηκα μόνος όταν οι άλλοι στάθηκαν μαζί, εγώ ξεχώρισα, πήρα το ρίσκο της απομόνωσης που οι άλλοι δεν τόλμησαν να πάρουν. Φυσικά, δεν ήμουν ο μόνος, και δεν θα μπορούσα να είμαι ο μόνος. Τα πράγματα ήταν σαφές ότι είχαν πάρει άσχημο και στραβό δρόμο· δεν είμαι εγώ ο προδότης αλλά οι άλλοι. Γι αυτό είμαι βέβαιος.

Τρίτη, 16 Ιουλίου 2013

Μύγες

Οι οικιακές μύγες τρέφονται με υγρές ή ημι-υγρές ουσίες, καθώς και με στερεές, που τις έχουν μαλακώσει με σάλιο ή εμετό. Λόγω της μεγάλης τους κατάποσης τροφής, αφήνουν διαρκώς περιττώματα, πράγμα που καθιστά το έντομο επικίνδυνο φορέα παθογενειών.
Λήμμα "Οικιακή μύγα", Wikipedia

Φτύνουμε πρώτα ώστε να μαλακώσουμε το κρέας απ' το κουφάρι:


Τρώμε το κρέας όπου φτύσαμε ώστε να μαλακώσει αρκετά για το δικό μας πεπτικό σύστημα:


Κυριακή, 30 Ιουνίου 2013

Για την μεταστροφή στον σοσιαλισμό και τα ζητήματα που θέτει για την σοσιαλιστική κοινωνία

Οι δύο μορφές της αποστασίας

Το ζήτημα της "ταξικής αποστασίας" τίθεται, στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, στη βάση της αποστασίας τμημάτων της εργατικής τάξης και του εργατικού κινήματος από το εγχείρημα της εργατικής ταξικής χειραφέτησης στην υπεράσπιση, έμμεση ή άμεση, του status quo της αστικής εξουσίας. Αναμφίβολα, ο λόγος για αυτό είναι ότι οι περιπτώσεις αυτές είναι σαφώς συχνότερες από την αντίστροφη εκείνη πορεία που διαγράφουν οι λίγοι μικροαστοί οι οποίοι προσχωρούν στο εργατικό κίνημα σε συνθήκες καπιταλιστικής κυριαρχίας. Ο λόγος δε για την ανισομετρία αυτή συχνότητας είναι καταθλιπτικά προφανής: για τον αποστάτη από το εργατικό κίνημα υπάρχουν εξ ορισμού περισσότερες δυνατότητες υλικής ανταμοιβής από ό,τι για όποιον αποστατεί από την αστική τάξη. Τον τελευταίο τον περιμένουν, όσο διατηρείται στην εξουσία η τάξη αυτή, μόνο δυσχέρειες και εμπόδια, αν όχι κακουχίες, διώξεις και μαρτύρια. 

Ο μαρξισμός είναι μια υλιστική θεώρηση των κοινωνικών σχέσεων. Ο υλισμός του όμως δεν είναι χυδαίος και μηχανιστικός. Και για τον λόγο αυτό, δεν είναι μια θεωρία ανίκανη να αντιληφθεί και να εξηγήσει το φαινόμενο της σπανιότερης μεν αλλά συχνά μεγάλης ιστορικής σημασίας αποστασίας από την αστική τάξη.