Διακόσιοι: Χαϊδάρι-Καισαριανή

«Δεκέμβρης του '44: Κρίσιμη ταξική σύγκρουση»

Ο «Ριζοσπάστης» παρουσιάζει νέα έκδοση της «Σύγχρονης Εποχής» αφιερωμένη στα 70 χρόνια από το Δεκέμβρη του 1944

Γ. Δρουσιώτης-Το βάπτισμα στον ΕΛΑΣ

Ο Γιάννης Δρουσιώτης, πρώτος αριστερά, από την εκδήλωση της Κ.Ο ΚΚΕ Κύπρου για τον Β' Τόμο του Δοκιμίου Ιστορίας

Φθάνουμε νύχτα στους λόφους έξω από το Λιτόχωρο. Πού είναι οι αντάρτες, ο σύνδεσμός μας δεν ξέρει φυσικά, είναι κι αυτό συνωμοτικό. Θα στείλουν άλλο να μας οδηγήσει στ’ άγια των αγίων, στα παλικάρια της λευτεριάς.

«Μην το κουνήσετε απ’ εδώ», μας λέει αυστηρότατα. «Μην κοιμηθείτε, όχι, όχι. Θα παγώσετε. Μπορεί και να σας πιάσουν οι Γερμανοί». Αυτό το τελευταίο ήταν ωραίο ψέμα. Το καταλάβαμε κατόπιν, γιατί οι Γερμανοί,ναι, κυκλώνανε κάποιο χωριό τη νύχτα,όμως, δεν βγαίναν στο βουνό νυχτιάτικα. Αλλά, πώς να μην κλείσουν τα μάτια μας; Αδύνατον, αδύνατον. Αρχίζουμε τις γροθιές, στους ώμους, στο στήθος, στα χέρια, ο ένας στον άλλο συνέχεια. Σχεδόν μάταια. Πάλι μας αρπάζει ο ύπνος-θηρίο, έστω για δευτερόλεπτα, μαζί κι όνειρα αμέτρητα, στιγμιαία, απανωτά,να κόβονται στη μέση από τις γροθιές κι άλλα νέα να έρχονται ανάμεσα σε κουβέντες σαν κι αυτή:

Γιάννης Δρουσιώτης-Συνέντευξη στην Τασούλα Ζησάκη-Healey

Από παλιότερη επίσκεψη της Κ.Ο ΚΚΕ Κύπρου στο Γ. Δρουσιώτη

Με δύο άλλους Κύπριους και πριν την εισβολή της Ιταλίας το 1940, αποφασίσαμε να πάμε στην Ελλάδα με τον Κόκο Παντελίδη και κάποιον άλλον Κύπριο από την Λευκωσία. Φτάσαμε το καλοκαίρι του 1940 και το φθινόπωρο πήγαμε στην Θεσσαλονίκη όπου εγώ εγγράφηκα στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης στη Γεωπονική Σχολή, στο τρίτο έτος για να τελειώσω τις σπουδές μου. Μου είχαν μείνει άλλα δύο χρόνια. Μπήκαν οι Γερμανοί τον Απρίλη 1941. Το 1942 με τον Παρίση Κατσαρό, ο οποίος είχε ήδη τελειώσει τις σπουδές του, αποφασίσαμε να πάμε στο βουνό, να πολεμήσουμε ενάντια στους Γερμανούς. Ο Παρίσης Κατσαρός ήταν αριστούχος της Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης.Ήταν στρατιώτης, συνελήφθηκε και τον στείλανε στη Μακρόνησο. Ήταν ήρωας της Μακρονήσου. Είχε μεγάλη ιστορία ο Παρίσης. Δεν ξέρω εάν ζει τώρα. Συνομήλικος μου ήταν. Ο Παρίσης έκανε και στις φυλακές της Κέρκυρας. Αντάρτης ήμουνα περίπου 2 μήνες ως το Φλεβάρη. Κάναμε πορείες, μπαίναμε σε χωριά, τους μιλούσαμε. Κάναμε πορείες ως τα αλβανικά σύνορα, ως το Πεντάλοφο.Εκεί είχαμε και μία συνδιάσκεψη και φτάσαμε για την συνδιάσκεψη πεζοί. Μου είχαν μείνει δύο-τρεις μήνες για να τελειώσω το πανεπιστήμιο κι εγώ.

Κρύβονταν 35 χρόνια σε σπηλιές, για να μην υπογράψουν δήλωση μετανοίας

Κρύβονταν 35 χρόνια σε σπηλιές, για να μην υπογράψουν δήλωση μετανοίας.΄Ετρωγαν σαύρες και σκορπιούς. Οι δύο αντάρτες της Κρήτης, που έζησαν τον εμφύλιο έως το 1975...

Η φτωχόσουπα ήταν μια εύκολη και γρήγορη σούπα που έφτιαχναν οι παλιές γυναίκες της Κρήτης με λάδι, νερό και αλάτι για να ξεγελάσουν την πείνα τους στους δύσκολους καιρούς των πολέμων και της φτώχειας. Αυτό το φαγητό ήταν μια από τις ελάχιστες απολαύσεις για τον Σπύρο Μπλαζάκη και το Γιώργο Τσομπανάκη, οι οποίοι μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου το 1949, έζησαν κυνηγημένοι για 35 χρόνια στα Λευκά Όρη της Κρήτης. Ήταν τα δύο τελευταία στελέχη του Δημοκρατικού Στρατού που παρέμεναν ασύλληπτα, από τότε που το ΚΚΕ κηρύχθηκε παράνομο. 

Κ. Κάππος-Εισαγωγή και επίμετρο στο βιβλίο του Η. Παπαδημητρίου "Απάντηση"

Ηλίας Παπαδημητρίου, Απάντηση

Εισαγωγή-Επίμετρο

Κώστας Κάππος

Εκδόσεις Αλήθεια, Αθήνα 2004

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας, και την παράδοση των όπλων απ’ τον ΕΛΑΣ, οι συνεργάτες των Γερμανών, οι ταγματασφαλίτες υπό την κάλυψη του κράτους, και ουσιαστικά των αγγλικών κατοχικών στρατευμάτων εξαπέλυσαν έναν απηνή διωγμό, σε κάθε αντιστασιακό, σε κάθε δημοκρατικό άθρωπο.

Λέμε ότι όλα αυτά γίνονταν υπό την κάλυψη των Άγγλων γιατί η ελληνική αστική τάξη, δεν είχε να προτείνει, ούτε πρωθυπουργό. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος έχει πει στην Ελληνική Βουλή ότι το 1945 ένα πρωί τον ξύπνησε ο Άγγλος πρεσβευτής και τον παρακάλεσε να αναλάβει την κυβέρνηση για 15 μέρες μέχρι να βρουν άλλον πρωθυπουργό. Και αυτό πραγματικά έγινε.

Εξιλέωσης συνέχεια

Εξιλέωσης συνέχεια

Έχω δει πολλές φορές να σπάνε και να σφαδάζουν μπροστά μου, καρφωμένοι από τις ερωτήσεις μου. Αλλά σήμερα με συνέλαβα στον καθρέφτη των ματιών του, σα μεγάλη νυχτερίδα που τρεφόταν από τη νιότη του.

Και σε ποια μούσα να χρεώσω τη βεβήλωση της ψυχής;

Πώς να δικαιολογήσω το σπάσιμο μιας ιερής σιωπής;

Τρανταζόταν σε κάθε του λέξη. Το είδες;

Απόψε είμαι άυπνος.

Για συμπαράσταση.

Πηγή: Πού να σου εξηγώ τώρα...

Μια χούφτα άνθρωπος, βουνό

Κάθεται στην πρώτη σειρά. Στις δυόμιση περίπου ώρες που είμαστε μέσα, κόσμος μπαίνει, κόσμος βγαίνει από την αίθουσα. Για καφέ, τσιγάρο, για μια άλλη υποχρέωση, από απλή ανία. Οι επίσημοι βιάζονται να πάνε στο σπίτι τους και αποχωρούν πομπωδώς, όπως ταιριάζει σε επισήμους. Δεν πρέπει ν' άκουσαν λέξη. Αυτός φοράει το ακουστικό του και δεν πάει πουθενά. Δεν ξέρω πώς του ακούγονται τα λόγια απ' τ' ακουστικό βαρυκοϊας, ίσως σα μια θάλασσα, ίσως σαν αέρας χειμωνιάτικος πάνω σε κεραμίδια, κι ίσως σαν κρύσταλλα του σταλαχτίτη σε σπηλιά.

Ετών 94. Όσο ο παππούς μου όταν πέθανε. Οι άνθρωποι τότε γεννιόντουσαν μικροί, όπως ανακάλυψα όταν είδα πρώτη φορά αρχαία φέρετρα· έμοιαζαν φτιαγμένα για ένα άλλο είδος, πιο μικροκαμωμένο. Λεπτός, πετσί και κόκκαλο, σκυφτός απ' τα χρόνια, τα γυαλιά του πιο μεγάλα απ' το πρόσωπο. Περπατάει με δυσκολία όταν τελειώνουμε και βγαίνουμε έξω. 

Δίκη της ΟΠΛΑ, Θεσσαλονίκη, 1947: Απολογία Αλβανού Ακίνδυνου

Από το βιβλίο του Τάσου Κατσαρού Μια απόφαση: Μάχομαι μέχρι το τέλος: Στενή Αυτοάμυνα (Ο.Π.Λ.Α.), εκδόσεις Ντοκουμέντα, 2003.

Πρόεδρος: «Κατηγορούμενε, γνωρίζεις την κατηγορία σου. Τι απολογείσαι;»

Praxis-Τα τρία γράμματα του Νίκου Ζαχαριάδη (και ένα σχόλιο για τους "Ζαχαριαδικούς" οπαδούς του....Σχεδίου Β)

Praxis:

Παραθέτουμε απόσπασμα από κείμενο από το Ριζοσπάστη με αφορμή μια κριτική (1) με βαρύτατους χαρακτηρισμούς κατά των Κομμουνιστών και του ΚΚΕ απο το μέλος του Μετώπου Αλληλεγύης και Ανατροπής Κώστα Παπουλή, που στην "κριτική" του για τις Θέσεις του ΚΚΕ, εμφανίζεται όχι μόνο ώς υπερασπιστής των......υπουργείων που πήραν οι αναρχικοί στην Ισπανία το 36 (με τα γνωστά αποτελέσματα), νοσταλγός της εποχής του κομμουνιστικού κινήματος "μετά το 40", που στο μεγαλύτερο μέρος περιλαμβάνει τον Χρουτσώφ, τον Μπρέζνιεφ και τον Γκορμπατσώφ αλλά και αντίστοιχες απόψεις που υπήρξαν στην Ελλάδα, στις οποία αυτές οι δυνάμεις ασκούσαν μέχρι τώρα κριτική, αλλά διαστρεβλώνει και την ίδια την ιστορία και τον Ζαχαριάδη.

Μετά τον Λένιν σαν οπαδό της ψωροκώσταινας έχουμε τώρα και τον Ζαχαριάδη να γίνεται επιχείρημα απο τους υποστηρικτές του..... Σχεδίου Β, δηλαδή της καπιταλιστικής Ελλάδας της δραχμής με τους αριστερούς στις καρέκλες των υπουργείων. Είναι πραγματικά λυπηρό, όπως γίνεται στην συγκεκριμένη προσέγγιση του Κώστα Παπουλή, να κρύβονται οι πραγματικές προτάσεις και ενώ η θέση τους είναι μια αστική αριστερή κυβέρνηση που θα ασκήσει κεϋνσιανή αστική πολιτική να μην το υποστηρίζουν ανοιχτά αλλά αντίθετα να διαστρεβλώνουν την ιστορία του Κομμουνιστικού Κινήματος.

Ας είμαστε ξεκάθαροι: Εμείς υποστηρίζουμε ένα πρόγραμμα εξόδου από την Ε.Ε και εργατικής εξουσίας που δεν θα κρίνεται στα "μέτωπα" πολιτικών παραγόντων αλλά στο εργατικό κίνημα και τις πρωτοβουλίες πάλης. Εκεί μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά και όλες οι Κομμουνιστικές δυνάμεις με την δράση τους. Ανεξάρτητα από την κριτική και τις θέσεις που μπορεί να έχει κανείς απέναντι στο ΚΚΕ και την κριτική που ασκούμε και εμείς εδώ στο ιστολόγιο στα ιστορικά ρεύματα του Κομμουνιστικού κινήματος.

3 Δεκέμβρη 1944: Η ματωμένη Κυριακή

ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ 1944

Η ματωμένη Κυριακή 

Το ξημέρωμα της Κυριακής, 3ης του Δεκέμβρη 1944, έβρισκε το βασανισμένο λαό της Αθήνας και του Πειραιά στο πόδι. Οι προετοιμασίες, για το μεγάλο συλλαλητήριο, που είχε καλέσει η ΚΕ του ΕΑΜ, για την ίδια μέρα στην πλατεία Συντάγματος, έχουν φτάσει στην τελική τους φάση. Αλλωστε, οι μέρες που είχαν προηγηθεί ήταν γεμάτες ένταση και όλοι συναισθάνονταν την κρισιμότητα των στιγμών.

Τη νύχτα της 30ής Νοέμβρη προς 1η Δεκέμβρη, μετά την ανακοίνωση - τελεσίγραφο του Γ. Παπανδρέου, πραγματοποιήθηκε ολονύχτια συνεδρίαση της ΚΕ του ΕΑΜ, η οποία συζήτησε τις εξελίξεις και αποφάσισε:

α. Να απευθύνει έκκληση στις κυβερνήσεις των συμμάχων της Μ. Βρετανίας, της Σοβιετικής Ενωσης και των ΗΠΑ.

β. Να κηρυχτεί παλλαϊκή απεργία το Σάββατο, 2 του Δεκέμβρη

γ. Να οργανωθεί παλλαϊκή συγκέντρωση στην πλατεία Συντάγματος στις 3/12, στις 11 το πρωί.

δ. Να ανασυγκροτηθεί η ΚΕ του ΕΛΑΣ

Δεκέμβρης του 44 (902)

Δείτε επίσης: Ι. Χανδρινός, Ο ΕΛΑΣ στη μάχη της Αθήνας (1944), via Fadomduck

Προκρούστεια κλίνη (Dies Brumalis)

ΠΡΟΚΡΟΥΣΤΕΙΑ ΚΛΙΝΗ

Η ολιγόλογη αναφορά του Ριζοσπάστη στο θάνατο του Χρόνη Μίσσιου πυροδότησε αντιδράσεις και κατηγορίες από όψιμους και παλιούς αριστερούς για την εμπάθεια του ΚΚΕ, ενώ ο ίδιος ο θάνατός του στάθηκε αφορμή σε όλους, από την αριστερά έως τη δεξιά να μη φεισθούν επαίνων και επιδοκιμασιών για τους αγώνες που έγιναν, πάντα στο όνομα κάποιας αόριστης νεφελώδους ιδεολογίας, εκείνα τα σκληρά χρόνια.

Η αρνητική κριτική στο ΚΚΕ για το μονόστηλο στο Ριζοσπάστη και οι αγωνιστικές κορώνες, που αναφέρονται όμως σε άλλες εποχές, είναι η αρνητική και η θετική έκφραση της ίδιας αντίληψης, η οποία στοχεύει από τη μια στη συναίνεση και παραδοχή του τωρινού καθεστώτος, η οποία στηρίζεται στην εμπιστοσύνη που πρέπει να απολαμβάνει η κυρίαρχη τάξη εξαιτίας της θέσης της και της λειτουργίας της στον κόσμο της παραγωγής, κι από την άλλη στην επιβολή του γοήτρου της, το οποίο το αντλεί από το σφετερισμό των αγώνων άλλων, που βέβαια έγιναν σε άλλες συγκυρίες.

Στην επίσημη εκδοχή που καθιερώθηκε μετά τη μεταπολίτευση μιλάμε για εθνική αντίσταση και εμφύλιο και αποσιωπάται η ταξική βάση αυτής της σύγκρουσης και ο επαναστατικός της χαρακτήρας που ήθελε να καταλύσει το ίδιο το καθεστώς. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι όλοι όσοι συμμετείχαν ήθελαν την κατάλυσή του. Κάποιοι στόχευαν μόνο στη μεταρρύθμισή του, αλλά από τη μια η ανικανότητα και η απροθυμία των αστών για μαζική αντίσταση στο γερμανό κατακτητή και από την άλλη η αγριότητα στους αγωνιστές από την μεριά του κυρίαρχου κράτους, μετά την απελευθέρωση, οδήγησε πολλούς στο ΚΚΕ, χωρίς όμως να ονειρεύονται κατ’ ανάγκη όλοι τον κομμουνιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Γι’ αυτό και πολλοί αγωνιστές, που στρατεύθηκαν στα σκληρά χρόνια της δεκαετίας του ’40 με το ΚΚΕ, τράβηξαν αργότερα διαφορετικούς δρόμους μέσα από διαφωνίες, έντονες συγκρούσεις κλπ. Ιδιαίτερα μετά την κατοχή, όπου επικρατεί ο νόμος της ζούγκλας και δεν υπάρχει ούτε θεσμικό ούτε νομικό ούτε άλλου είδους καταφύγιο για την αριστερά και τους αριστερούς, μόνο το ΚΚΕ στη σκέψη πολλών ήταν βασική πολιτική δύναμη και μια πραγματική πρόταση εναλλακτικής πορείας.

Praxis-Σχόλιο περί "μετώπων"

[..] Το ζήτημα τελικά των μικροαστών και των συμμαχιών ή όχι μας πηγαίνει, αντικειμενικά, στο πολιτικό ζήτημα των "μετώπων".

Η αντίληψη λοιπόν ότι υπάρχει το "πολιτικό" πεδίο όπου η εργατική τάξη πραγματοποιεί κάποιους αναγκαίους συμβιβασμούς με τις άλλες τάξεις και το κοινωνικό όπου παλεύει για τα οικονομικά ζητήματα αποτελεί για μας λανθασμένη προσέγγιση και του πολιτικού και του οικονομικού στοιχείου.

Η εργατική πολιτική δεν διαφοροποιείται (ή δεν θα έπρεπε να διαφοροποιείται) από την αστική πολιτική μόνο στο ότι προβάλει ένα διαφορετικό περιεχόμενο (η και μορφή) για το ένα ή το άλλο θέμα.

Διαφοροποιείται στο ότι έχει μια τελείως διαφορετική αντίληψη για την ανάπτυξη της εργατικής συνείδησης, που αναγνωρίζει π.χ την απεργία και την οικονομική πάλη γενικά σαν μικρογραφία της πάλης για την συνολική αλλαγή της κοινωνίας.

Όποιο λοιπόν πολιτικό μέτωπο δεν έχει στο κέντρο του αυτό το κοινωνικό ζήτημα και δεν έχει πρόγραμμα θέσεις, αρχές και πρακτικές που να το υπηρετούν στην πραγματικότητα είναι σεχταριστικό απέναντι στην πραγματική ζωή του κόσμου της εργασίας και ενωτικό με τα διάφορα μικροαστικά γκρουμπούσκουλα και πολιτικά και επιστημονικά γραφεία "σωτηρίας" της εργατικής τάξης (σχέδια α, β, γ κλπ)

Η επανεξόρμηση των κομμουνιστικών ιδεών και του εργατικού κινήματος περνάει, για εμάς, από το ξεκαθάρισμα και αυτών των απόψεων.

Το ΕΑΜ ως καρικατούρα και η διαπάλη για την σημερινή τακτική του εργατικού κινήματος

Σχόλιο Praxis: Δημοσιεύουμε δύο άρθρα που συνεχίζουν την συζήτηση και διαπάλη για τον χαρακτήρα του ΕΑΜ, διαπάλη που φυσικά δεν αφορά ιστορικές αναδρομές αλλά την συζήτηση για το σήμερα. Εχουμε γράψει μια τοποθέτηση για το ζήτημα σε παλαιότερη ανάρτηση για το θέμα εδώ, στην οποία υπάρχει και ένας διάλογος με αναγνώστες για τον χαρακτήρα του ΕΑΜ. Το άρθρο του Μ.Μαίλη αναπτύσσει παραπέρα την επιχειρηματολογία προηγούμενων άρθρων και του Β τόμου της ιστορίας του ΚΚΕ, προσέγγιση που είναι η μόνη σήμερα που μπορεί να θέσει σε ταξική βάση την αποτίμηση της ιστορίας του κομμουνιστικού κινήματος και την σημασία της για τους σημερινούς αγώνες.

Η απάντηση της ISKRA απορρίπτει αυτήν την προσέγγιση και υπερθεματίζει στο θέμα των "ηγεσιών" ώστε να αποφευχθεί η συζήτηση για την πολιτική γραμμή και στρατηγική και να μεταφερθεί αυτούσια στο σήμερα η γραμμή της "λαοκρατίας". Οι ηγεσίες όμως παίζουν πάντα τον δικό τους ιστορικό ρόλο (που μπορεί να είναι και κρίσιμος) μέσα στις συγκεκριμένες συνθήκες της ταξικής πάλης και τα πολιτικά ρεύματα που διαμορφώνονται και δεν στέκουν πάνω απο την κοινωνική και ιστορική πραγματικότητα.

Βέβαια και εδώ αυτή η γραμμή του ΕΑΜ περιγράφεται σαν μια καρικατούρα, χωρίς τον ταξικό χαρακτήρα που είχε στο κέντρο του το εργατικό κίνημα και χωρίς την ένοπλη πάλη του ΕΛΑΣ και μένει μόνο ένα αποστειρωμένο "μέτωπο" αστικού/εθνικού κυρίως χαρακτήρα. Αν εφαρμοζόταν η μεθοδολογία της ISKRA στα ιστορικά γεγονότα τότε π.χ για την μη εφαρμογή της 3ης Σεπτέμβρη θα έφταιγε... η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ. Φυσικά αυτή η γραμμή προωθείται γιατί είναι και συνολικά μια απολογία και για το ίδιο το εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ, αφού και εκεί η η ταχεία μετατροπή του σε αστικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, που θα ολοκληρωθεί και τυπικά στην επερχόμενη συνδιάσκεψη του θα εμφανιστεί πάλι ως ζήτημα ηγεσιών και όχι πολιτικών θέσεων και πρακτικής. Έτσι δικαιώνεται και η ίδια η ύπαρξη του αριστερού ρεύματος.

Αυτή η προσέγγιση του τύπου "η γραμμή ήταν σωστή αλλά δεν την εφαρμόσαμε" πέρα απ;o τα εξόφθαλμα μεθοδολογικά προβλήματα προσέγγισης της ιστορίας και της κοινωνικής πραγματικότητας έχει συγκεκριμένους πολιτικούς στόχους: να εμφανιστούν τα αριστεροσοσιαλδημοκρατικά προγράμματα, τα ανέφικτα plan B ενός σοσιαλισμού μέσα στην Ε.Ε χωρίς επανάσταση και οι προτεινόμενες αστικές κυβερνήσεις με τους αριστερούς στα υπουργεία, σαν συνέχεια του ΕΑΜ. Για μια ακόμα φορά στην Ελληνική ιστορία μετά το 1981, το ΕΑΜ εμφανίζεται σαν κάλπικο παράσημο για μια αριστερή αστική πολιτική. Πολιτική που σήμερα είναι ακόμα πιο ανέφικτη και από τις αρχές τις δεκαετίας του 80, όταν έγινε η προηγούμενη απόπειρα ενός τέτοιου ψευτό- "ΕΑΜ".

Για το ΕΑΜ: Ένα κείμενο του Ριζοσπάστη και ένα σχόλιο του Praxis

Η πάλη του ΕΑΜ και το ταξικό ζήτημα 

Κάποιοι «ιστοριολόγοι» γράφουν ότι το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ πολέμησαν μόνο το φασίστα Γερμανο-Ιταλό κατακτητή για να απελευθερώσουν την Ελλάδα. Αλλά έτσι δεν αποτυπώνεται ολόκληρη η ιστορική αλήθεια της εξελισσόμενης στη συγκεκριμένη περίοδο πραγματικότητας. Εκτιμά την πάλη ενάντια στους ιμπεριαλιστές κατακτητές ως ουδέτερη ταξικά, δηλαδή ότι και η αστική τάξη και η εργατική τάξη με τους συμμάχους της είχαν την ίδια στάση απέναντι στον κατακτητή. Ετσι, συγκαλύπτει το ταξικό στοιχείο στην εθνικοαπελευθερωτική πάλη που στην Ελλάδα ήταν κυρίαρχο, αφού η αστική τάξη δεν πολέμησε τον κατακτητή. Στην Ελλάδα, μετά την κατάκτησή της από τους Γερμανούς, ένα τμήμα της επέλεξε το δρόμο της ανοιχτής συνεργασίας με τους κατακτητές, ένα άλλο τμήμα της διέφυγε στην Αίγυπτο.

Το ταξικό ζήτημα

Είναι χαρακτηριστικά για τη σχέση της οικονομικής ολιγαρχίας στην Ελλάδα με τις δυνάμεις Κατοχής τα εξής:

Στις 4 Φεβρουαρίου 1943 οι γερμανικές οικονομικές αρχές έριξαν στο Χρηματιστήριο της Αθήνας 48.000 χρυσές λίρες και 1.250.000 χρυσά γαλλικά φράγκα. Επρόκειτο για ματωμένο χρυσάφι αρπαγμένο από τις χώρες που κατακτήθηκαν, από τις λεηλασίες και από τις περιουσίες των Εβραίων που είχαν σταλεί στα κρεματόρια. Οι ενδιαφερόμενοι δεν ασχολούνταν με το αίμα που έσταζε από αυτόν το χρυσό. Τα λαμπερά νομίσματα έγιναν ανάρπαστα από όλους εκείνους, οι οποίοι έβλεπαν να αυγατίζουν τα εισοδήματά τους σε δραχμές και επιθυμούσαν διακαώς να μετατρέψουν τα κέρδη τους σε κάτι πιο σταθερό: σε χρυσάφι. Στις 28 Φεβρουαρίου, αυτή η διά του χρυσίου αναγνώριση των υπηρεσιών που ο ελληνικός καπιταλισμός πρόσφερε στη Νέα Τάξη του ναζισμού επαναλήφθηκε: 63.000 χρυσές λίρες έπεσαν στην αγορά. Στις 2 Μαρτίου ρίχτηκαν στην αγορά 33.000 ακόμα χρυσές λίρες, την επομένη, στις 3 Μαρτίου, δύο ημέρες πριν το αιματοκύλισμα της Αθήνας, οι συνεργάτες των Γερμανών αμείφθηκαν διά του τρόπου αυτού με ακόμα 1.700.000 χρυσά γαλλικά φράγκα. Την ώρα που στους δρόμους της πρωτεύουσας οι διαδηλώσεις του ΕΑΜ πνίγονταν στο αίμα από τους κατακτητές και την Αστυνομία, αποτρέποντας την επικράτηση της δουλικής εργασίας, μερικοί είχαν άλλου τύπου ασχολίες: Μετρούσαν το χρυσάφι που οι υπηρεσίες τους στον κατακτητή και η συμμετοχή τους στην καταλήστευση της ίδιας τους της χώρας και του λαού της, τους εξασφάλισαν.

71 χρόνια ΕΑΜ

Σήμερα 27 του Σεπτέμβρη συμπληρώνονται 71 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ, του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου, που συσπείρωσε τη μεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού και με την καθοδήγηση του ΚΚΕ οργάνωσε την αντίσταση του λαού μας ενάντια στο γερμανικό φασισμό.

Οταν τα στρατεύματα της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Βουλγαρίας κατέκτησαν την Ελλάδα και οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα (27 Απρίλη 1941), οι κομμουνιστές που δραπέτευσαν από τους τόπους εξορίας, όπου τους κρατούσε η κυβέρνηση Μεταξά, καθώς και άλλοι, που δρούσαν στην παρανομία, έσπευσαν να ανασυγκροτήσουν το ΚΚΕ και να οργανώσουν την Αντίσταση κατά των κατακτητών.

Στις 31 Οκτώβρη 1940 το (πρώτο) «ανοιχτό γράμμα προς τον ελληνικό λαό» του Νίκου Ζαχαριάδη, Γενικού Γραμματέα της ΚΕ του ΚΚΕ, από τα μπουντρούμια της Κρατικής Ασφάλειας, χάραξε τη γραμμή της πάλης στον ελληνοϊταλικό πόλεμο. Το πρώτο ανοιχτό γράμμα δημοσιεύτηκε στις 2 Νοέμβρη 1940 και ανάμεσα σε άλλα, καλούσε «(...) Δίπλα στο κύριο μέτωπο και Ο ΚΑΘΕ ΒΡΑΧΟΣ, Η ΚΑΘΕ ΡΕΜΑΤΙΑ, ΤΟ ΚΑΘΕ ΧΩΡΙΟ, ΚΑΛΥΒΑ ΜΕ ΚΑΛΥΒΑ, Η ΚΑΘΕ ΠΟΛΗ, ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΣΠΙΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ. (...) Επαθλο για τον εργαζόμενο λαό και επιστέγασμα για το σημερινό του αγώνα, πρέπει να είναι και θα είναι, μια καινούργια Ελλάδα της δουλειάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξένη ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μ' έναν πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό (...)».

Για την μάζωξη του μίσους στον Μελιγαλά (Jungle Report)

Ο βόθρος άνοιξε για τα καλά. Από τα δυσώδη έγκατά του δεν ξεπήδησαν μόνο τα θρασύδειλα κρατικοδίαιτα «λεβεντόπαιδα» με τους σουγιάδες και τα στυλιάρια, αλλά και οι παππούδες τους, αυτά τα θλιβερά φαντάσματα του παρελθόντος που όλοι νόμιζαν ότι είχαν εξαφανιστεί.

Όλοι μαζί τώρα λυσσομανούν για μια καθολική «ρεβάνς», που θα τους επιτρέψει να επαναφέρουν την προ του 1974 κυριαρχία τους την οποία πριν τέσσερις περίπου δεκαετίες έχασαν μέσα από τα χέρια τους, όταν η ιστορία και η κοινωνία τους έθεσε στο περιθώριο.

Αντικομμουνισμός και παραχάραξη της ιστορίας

Αντικομμουνισμός και παραχάραξη της Ιστορίας

(Από την Κατοχή στην εποχή του διαδικτύου)

Είναι γεγονός πως, ιστορικά, κάθε φορά που ο καπιταλισμός περνούσε κρίση, ο αντικομμουνισμός οξυνόταν (δίπλα σε κάθε μορφής καταστολή) υπό το φόβο της ριζοσπαστικοποίησης των μαζών και με στόχο την ενσωμάτωσή τους. Ενα δείγμα της έντασης αυτής του αντικομμουνισμού σήμερα αποτελεί η αναβίωση μιας σειράς «επιχειρημάτων» κατά του ΚΚΕ που κατασκευάστηκαν την περίοδο της Κατοχής και διαδίδονται στις μέρες μας ευρέως από διάφορα αστικά, εθνικιστικά, νεοναζιστικά έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα. «Αξιοποιούνται» δε στην πρώτη γραμμή της αντικομμουνιστικής επίθεσης από κόμματα όπως η «Χρυσή Αυγή» ή το ΛΑ.Ο.Σ. και όχι μόνο.

Πρόκειται για «ντοκουμέντα» που στη διάρκεια της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης παράχθηκαν μαζικά, προκειμένου να δυσφημιστεί ο αγώνας του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Δεκάδες «συμφωνίες» έκαναν τότε την εμφάνισή τους, με τις οποίες το ΕΑΜ και το ΚΚΕ άλλοτε «πρόδιδαν» την Ελλάδα στους Αλβανούς, άλλοτε στους Βούλγαρους, άλλοτε στους Γιουγκοσλάβους, άλλοτε στους Γερμανούς, κ.ο.κ. Οπως παρατήρησε ο ιστορικός H. Fleischer «οι περισσότερες από τις πλαστογραφίες αυτές είχαν κατασκευασθεί μάλλον αδέξια».1

Ι. Χανδρινός-Το τιμωρό χέρι του λαού. Αόρατοι εκτελεστές/Η πρώτη γεύση της εκδίκησης Ι

Αόρατοι εκτελεστές

Όταν οι ομάδες περιφρούρησης εξελίχθηκαν σε ομάδες κρούσης, η τήρηση πλήρους ανωνυμίας και η εξαφάνιση των ιχνών έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι του παιχνιδιού. Το βράδυ της 17ης Ιουλίου 1944 μια παρέα φοιτητών που βάδιζε κοντά σε μια από τις πλατείες της Νέας Σμύρνης δέχθηκε έλεγχο ταυτοτήτων από πέντε άτομα που φορούσαν καπαρντίνες με σηκωμένους γιακάδες και κατεβασμένες τραγιάσκες. Όταν ο στόχος τους --ένας από τους τέσσερις νεαρούς--αντέδρασε, τον πυροβόλησαν στο θώρακα και εξαφανίστηκαν. Οι φίλοι του θύματος δεν μπόρεσαν να αναγνωρίσουν τους εκτελεστές. Αυτονόητο και με απόσταση πιο αποτελεσματικό στοιχείο καμουφλάζ ήταν οι μεταμφιέσεις: "Και χωροφύλακας έχω ντυθεί και τσολιάς έχω ντυθεί και πυροσβέστης έχω ντυθεί -- μια φορά που έπρεπε να ξαπλώσουμε ένα καρακόλι στην πλατεία Κουμουνδούρου..." (μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Νίκου Σφακιανάκη, ΟΠΛΑ Περιστερίου). Σε μυθολογία έχουν αναχθεί οι γερμανικές στολές και τα χαρακτηριστικά νεφροειδή πέταλα στήθους της γερμανικής Στρατοχωροφυλακής (Feldgendarmerie) που συχνά χρησιμοποιούνταν όταν ο στόχος ήταν αρκετά δύσκολος στην προσέγγιση ή αρκετά διάσημος ώστε ο περίγυρος να μάθει την ταυτότητα των δραστών. Στις 11 Οκτωβρίου του 1944 ο αρχηγός της Χ, Γεώργιος Γρίβας, έκανε την συνηθισμένη καθημερινή διαδρομή του με το υπηρεσιακό του αυτοκίνητο από το Στρατοδικείο (Κριεζιώτου και Ακαδημίας) στο σπίτι του στο Θησείο, όταν στην οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου, στο ύψος του Συντάγματος Μακρυγιάννη, βρέθηκαν ξαφνικά μπροστά του είκοσι άνδρες με γερμανικές στολές και κράνη βάλλοντας με αυτόματα εναντίον του αυτοκινήτου. Ο οδηγός ανέπτυξε ταχύτητα και ο Γρίβας, που σώθηκε χωρίς γρατζουνιά, ανταπέδωσε τα πυρά με το πιστόλι του φωνάζοντας στους συνεπιβάτες του: "Μην φοβάστε, είναι κομμουνιστές με γερμανικές στολές!" Στις εμπόλεμες ανατολικές συνοικίες, οι κάτοικοι γνώριζαν πως οι γερμανικές περίπολοι που κυκλοφορούσαν τις νύχτες μιλούσαν άπταιστα ελληνικά. Το φράδυ της 2ας Αυγούστου 1944 μια πολυμελής ομάδα της ΟΠΛΑ με επικεφαλής τον ήδη θρυλικό ομαδάρχη Γιώργο Κολλημένο και στολές της Feldgendarmerie εισέβαλλαν στο σπίτι του συνταγματάρχη Σωτηρίου Κασίμη στο Παγκράτι. Ο νεαρός Σ. Κ. από το Βύρωνα βρισκόταν σε μία από τις κλιμακωτές ζώνες περιφρούρησης της επιχείρησης: "Ένας Σωκράτης Φαληρέας, Καισαριανώτης που ήταν στην ΟΠΛΑ (το θυμάμαι γιατί είχαμε επαφή φιλική), ήταν ντυμένος [γερμανικά] σίγουρα. Και μάλιστα κάποιος από κάποιο σπίτι ένιωσε την κίνηση και πήγε να ανοίξει κάποιο παράθυρο. Και βάζει μια αγριοφωνάρα ο Φαληρέας: 'Λος! Λος!' για να μη δούνε ποιοι ήρθανε και τι κάνανε -- αυτός ήτανε ο σκοπός. Για αυτό έγινε και νύχτα..." (Μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Σ. Κ., ΟΠΛΑ Βύρωνα, αρχείο Ληξιαρχείου Δήμου Αθηναίων, ληξιαρχική πράξη θανάτου Σωτηρίου Κασίμη). "Γερμανοί" πραγματοποίησαν επίσης την "φαντασμαγορική επιχείρηση" εναντίον του αρχηγού του ΕΔΕΣ Πειραιά, Σήφη Βαρδινογιάννη, στα Κρητικά του Πειραιά (βλ. και παρακάτω).

Ωστόσο, και παρά την αίσθηση πως η ΟΠΛΑ δρούσε "εν κρυπτώ", οι περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν λαμβάνονταν μέτρα προφύλαξης και η εκτέλεση γινόταν μπροστά στα μάτια τρίτων, ακόμα και συγγενών του θύματος, μπορεί και να ήταν ο κανόνας. Στις 4 Αυγούστου 1944 τρεις άνδρες της ΟΠΛΑ, χωρίς καμία μεταμφίεση, μπήκαν στο τσαγκαράδικο του Ξενοφώντα Α. στον Πειραιά και τον σκότωσαν μπροστά στα μάτια του αδελφού του και δύο υπαλλήλων του μαγαζιού. Μεταπολεμικά, ο αδελφός του θύματος ήταν σε θέση να αναγνωρίσει στο εδώλιο του δικαστηρίου το πρόσωπο ενός από τους δράστες. Χωρίς να επιδιώκουμε στατιστικά συμπεράσματα, πολλές δολοφονίες λάμβαναν χώρα μέρα μεσημέρι και "εν πλήρη αγορά", σε δρόμους και πλατείες, ακόμα και μέσα σε δημόσιους χώρους (καφενεία, εστιατόρια, κουρεία), σηματοδοτώντας μια σαφέστατη μετάβαση από ένοπλες δράσεις άκρας μυστικότητας σε τελετουργικές εκτελέσεις δημόσιου χαρακτήρα. Στις 4 Μαϊου 1944 ο χωροφύλακας Ιωάννης Κοκκινάκης, ένα από τα "λαγωνικά" της Ειδικής Ασφάλειας Πειραιά, δέχτηκε μία σφαίρα στον τράχηλο τη στιγμή που έπινε τον καφέ του στο καφενείο της γωνίας Αγίου Δημητρίου και Αγχίαλου, στην καθ' όλα επικίνδυνη για τους Εαμίτες συνοικία της Αγίας Σοφίας (Μανιάτικα). Χωρίς να μπορούμε να αποκλείουμε πάντα και τον παράγοντα της επιπολαιότητας από τα εκτελεστικά όργανα, η ΟΠΛΑ μοιάζει να επιζητά την κοινοποίηση της δράσης της μέσα από θεαματικές εισβολές στις "βάσεις" του εχθρού στο όνομα ενός αγώνα προπαγάνδας και εντυπώσεων.

[...]

Η πρώτη γεύση της εκδίκησης

Λίγες μέρες μετά τη σύλληψη των πενήντα τροχιοδρομικών, οι ανθρακωρύχοι της Καλογρέζας, καθοδηγούμενοι από την ισχυρή εαμική οργάνωση των εργοστασίων τους, κατέβηκαν σε απεργία διαμαρτυρίας και συμπαράστασης. Την 1η Σεπτεμβρίου [1943] αστυνομικές δυνάμεις διέλυσαν την συγκέντρωση στην Καλογρέζα και συνέλαβαν πέντε άτομα. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας κάπου 1.200 οργισμένα άτομα από την Νέα Ιωνία και την Καλογρέζα συγκεντρώθηκαν στον σταθμό του ΗΣΑΠ Νέας Ιωνίας και κατευθύνθηκαν στο αστυνομικό τμήμα απαιτώντας με φωνές την απόλυση των συναδέλφων τους. Η μαχητική πορεία πέρασε από το δημαρχείο αλλά εμποδίστηκε να φτάσει στο αστυνομικό τμήμα από δύναμη Χωροφυλακής με επικεφαλής τον ταγματάρχη Δημήτριο Αλεξόπουλο. Όταν η διαδήλωση έφτασε στην συμβολή της λεωφόρου Ηρακλείου με την οδό Μικράς Ασίας και κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, ο Αλεξόπουλος έδωσε το σύνθημα του πυρός. Οι χωροφύλακες πυροβόλησαν κατευθείαν πάνω στους διαδηλωτές. Από τα πυρά τραυματίστηκαν έξι, από τους οποίους ένας, ο Παναγιώτης Κούτρας (25 ετών), εξέπνευσε δύο ημέρες αργότερα, ενώ σκοτώθηκαν επί τόπου οι Γεράσιμος Κεραμιδάς (32 ετών) και Παναγιώτης Γεωργίου (60 ετών), όλοι τους ανθρακωρύχοι από την Καλογρέζα.

Για πρώτη φορά στην Κατοχή, άνδρες των Σωμάτων Ασφαλείας πυροβολούσαν στο ψαχνό διαδηλωτές χωρίς την παρουσία κατακτητών. Για το ΚΚΕ η δολοφονία εργατών ήταν διπλά κολάσιμη πράξη, καθώς το εθνικοαπελευθερωτικό πρόταγμα ανμιγνυόταν με το ταξικό "αίσθημα." Έτσι ακριβώς ερμηνεύτηκε το γεγονός από την κομματική οργάνωση της Νέας Ιωνίας και όλη την 8η Αχτίδα Βορειοανατολικών Συνοικιών, η οποία θεώρησε τον ταγματάρχη Αλεξόπουλο ως φυσικό αυτουργό. Το απόγευμα της 27ης Σεπτεμβρίου, την ώρα που ο Αλεξόπουλος περπατούσε στη γέφυρα της Νέας Ιωνίας, βρέθηκε μπροστά σε μια ομάδα αγνώστων οι οποίοι ξαφνικά τράβηξαν τα περίστροφά τους και τον άφησαν στον τόπο. Στο πτώμα του βρέθηκε ένα χαρτάκι που έγραφε: "Ο ΕΛΑΣ έτσι τιμωρεί τους προδότες" (Μαρτυρία Λευτέρη Βουτσά, στο Λευτέρης Μαυροειδής, Οι δύο όψεις της ιστορίας, σελ. 209-10). Αν και παραμένει στη σφαίρα των υποθέσεων, η ημερομηνία του συμβάντος μπορεί να μην είναι τυχία με την επέτειο ίδρυσης του ΕΑΜ. Σχεδόν μια εβδομάδα αργότερα έπεφτε νεκρός ο υπαστυνόμος Διεύθυνσης Ασφάλειας του Υπουργείου Εσωτερικών Χρήστος Κουρεμένος, όταν το πρωί της 6ης Οκτωβρίου, βρισκόμενος στη γωνία Αδριανού και Νήσου στην Κυψέλη, δέχτηκε τρεις σφαίρες από κοντινή απόσταση. Στην προκειμένη περίπτωση --ίσως για να μην θιγεί το άτυπο modus vivendi του με την Αστυνομία-- το ΕΑΜ δεν ανέλαβε την ευθύνη, αντίθετα μίλησε για "προβοκάτσια" μέσα από προκηρύξεις που αποδείκνυαν πως ο φόνος έγινε από τη "Γκεστάπο και αρχηγούς του ΕΔΕΣ" επειδή ο Κουρεμένος ήταν μέλος της Αντίστασης (Ανακοίνωση της Γραμματείας της ΚΕ του ΕΑΜ, 7/10/1943).

Η εξόντωση αξιωματικών του ένοπλου κατοχικού μηχανισμού από το ΕΑΜ ήταν κάτι καινοφανές. Η είδηση πρως τέσσερις "οπαδοί του ΕΑΜ" δολοφόνησαν εναν ταγματάρχη της Χωροφυλακής στην Νέα Ιωνία έκανε την άλλη κιόλας μέρα το γύρο της πόλης μέσα από τον κατοχικό Τύπο, μαζί με ανακοινώσεις του Ταβουλάρη για απαγόρευση αδιακρίτως όλων των "πάρτυ" και των εράνων "άνευ ειδικής αδείας." Έξυπνα, η κυβέρνηση Ράλλη μετέβαλλε και τις δύο κηδείες σε "χαρακτηριστική εκδήλωση του αναληφθέντος υπό του κράτους 'αγώνος τάξεως'", ενώ "η δολοφονία απεφασίσθη όπως αποτελέσει την απαρχήν μιας αντεπιθέσεως κατά των κομμουνιστών μέχρι της τελικής εξουδετερώσεώς των." Το πιο ενδιαφέρον όμως στην περίπτωση Αλεξόπουλου ήταν ότι το ΚΚΕ δεν επιχείρησε να αποκρύψει την αλήθεια: "Η εκδίκηση του λαού τον ξάπλωσε νεκρό" (Ριζοσπάστης, 3/10/1943). Εμπνευσμένα συνθήματα του τύπου "οι προδότες θα ακολουθήσουν τον Αλεξόπουλο--ΕΛΑΣ) άρχισαν να πυκνώνουν στους τοίχους της πρωτεύουσας θεσπίζοντας τρόπον τινά την τακτική των ατομικών εκτελέσεων. Η συγκεκριμένη εκτέλεση, που θεωρείται η γενέθλιος πράξη της ΟΠΛΑ, ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα για έναν ανελέητο αγώνα εξόντωσης, ο οποίος επρόκειτο να διαρκέσει έναν ολόκληρο χρόνο.