Θ. Αλεξίου-Η ταξική θέση στην κοινωνική συνείδηση: αντινομίες της συνδικαλιστικής δράσης των πανεπιστημιακών

Η ταξική θέση στην κοινωνική συνείδηση: αντινομίες της συνδικαλιστικής δράσης των πανεπιστημιακών

Η απεργία σε θολό πολιτικό τοπίο

Ο βαθμός συμμετοχής σε μια απεργία, πόσο μάλλον σε μια απεργία διαρκείας, όπως αυτή του συλλόγου διδασκόντων του Πανεπιστημίου Αιγαίου, δείχνει το βαθμό συνειδητοποίησης ενός επαγγελματικού κλάδου αλλά και το βάθος των αιτημάτων που μπορεί να θέσει. Συνάρτηση αυτών των παραγόντων είναι και το μέσο αγώνα που θα επιλέξει κανείς. Το να θέτεις όλα τα αιτήματα χωρίς μια συμπαγή απεργιακή βάση, σε καθιστά αν μη τι άλλο αναξιόπιστο. Εδώ είναι εμφανής η αναντιστοιχία, καθώς από τη μια έχουμε μια ισχνή κοινωνική βάση (μέρος των πανεπιστημιακών), και από την άλλη την επιλογή ενός δυναμικού μέσου που η χρησιμοποίησή του θα μπορούσε να στηρίξει αιτήματα που αφορούν ολόκληρη την ακαδημαϊκή κοινότητα αν όχι ολόκληρη την κοινωνία. Και πραγματικά ενώ στην αρχή τα αιτήματα διακρίνονταν για τον μαξιμαλιστικό τους χαρακτήρα (κατάργηση του μνημονίου, υπεράσπιση του δημόσιου πανεπιστημίου, κατάργηση των νόμων για τα συμβούλια διοίκησης, μισθολογικά, θέσεις συμβασιούχων διδασκόντων κ.λπ.), συνεπώς θα μπορούσε σ' αυτό το επίπεδο να δικαιολογηθεί η επιλογή του μέσου, η διατήρηση και μόνο των θέσεων συμβασιούχων διδασκόντων (ΠΔ 407/80) οδήγησε τελικά -με δεδομένη την περιορισμένη συμπαράσταση των φοιτητών και των άλλων εργαζομένων- στην αναδίπλωση και στην αναστολή της απεργίας. Πέρα από την αναντιστοιχία απεργιακής βάσης και μέσου, καταδείχτηκε επίσης η ανυπαρξία ενός σαφούς πολιτικού πλαισίου για να «σηκώσει» αιτήματα που ξεφεύγουν από τα στενά αιτήματα ενός επαγγελματικού κλάδου και να συμβάλλει κατ' αυτόν τον τρόπο στη σύμπτυξη των αναγκαίων συμμαχιών.

Για το ΚΚΕ και τις κοινωνικές συμμαχίες (συνέχεια διαλόγου με τον Θ. Αλεξίου)

Θα ξεκινήσω απολογούμενος για την καθυστέρηση στην απάντηση στο απαντητικό κείμενο του Θ. Αλεξίου που δημοσιεύτηκε εδώ στις 1/9/2012, και η οποία οφείλεται σε βεβαρυμένο φόρτο εργασίας. Στο πρώτο σκέλος του απαντητικού του κειμένου, που ουσιαστικά είναι η πρώτη μεγάλη παράγραφος, κρίνω πως ο συγγραφέας δίνει σημαντικές διευκρινήσεις για σημεία στα αρχικά κείμενα που πράγματι ήγειραν ερωτήματα. Θεωρώ, πιο συγκεκριμένα, ιδιαίτερα χρήσιμη την διευκρίνιση της διαφωνίας του συγγραφέα με την πριμοδότηση ιδεολογικών κριτηρίων ταξινόμησης στον Πουλαντζά, καθώς και την διαύγαση του γεγονότος ότι δεν διατείνεται πως η θέση στην εργασιακή διαδικασία αναγάγεται σε ξεχωριστή κοινωνική τάξη. Ιδιαίτερα θετικά βλέπω επίσης την κριτική του απόσταση από θεωρήσεις που πριμοδοτούν τις σχέσεις εξουσίας έναντι των σχέσεων εκμετάλλευσης, και κατόπιν επιμένουν σε ένα μοντέλο "διάχυσης" της εξουσίας (Φουκώ), καθώς και από διασταλτικές ερμηνείες του τι είναι η εργατική τάξη (αλλά και η εργασία που αντιστοιχεί στο υποκείμενο της εργατικής τάξης) όπως αυτή του Νέγκρι. Συνοπτικά, θεωρώ βάσιμες τις μεθοδολογικές παρατηρήσεις που γίνονται στο πρώτο αυτό μέρος και θα ευχόμουν να υπήρχαν σαφέστερες ενδείξεις της κατεύθυνσης της ανάλυσης στα αρχικά κείμενα.

Θα παραλείψω αναφορά στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου --περί λουμπενοποίησης και εκφασισμού-- περιοριζόμενος στο να πω ότι αγγίζει ζητήματα που μας απασχολούν και πρέπει να μας απασχολούν όλους, διότι ακόμη λείπει μια ολοκληρωμένη θεωρία του νέου φασισμού που να λαμβάνει υπόψη τόσο γενικότερους, δομικούς παράγοντες όσο και τοπικές ιδιαιτερότητες, τόσο "αντικειμενικά" όσο και "υποκειμενικά" στοιχεία.

Περνώ, κατά συνέπεια, άμεσα στο τρίτο θέμα που θίγεται στο κείμενο και που αφορά τις διαταξικές συμμαχίες, καθώς και τις προτάσεις του συγγραφέα για τα πεδία παρέμβασης που θα μπορούσαν να "αποτελέσουν τη βάση" μιας κοινωνικής συμμαχίας κάτω από την πρωτοπορία του ΚΚΕ. Εδώ έγινε για μένα μια εκτεταμένη παρανόηση στα σχόλια που ακολούθησαν, η οποία όμως πιθανόν να οφείλεται εν μέρει στο ότι στο ίδιο το κείμενο δεν διευκρινίζεται ότι έχουμε πολλαπλές και σαφείς ενδείξεις πως τέτοιες παρεμβάσεις με τέτοια ακριβώς στόχευση αποτελούν ήδη μέρος της πολιτικής του ΚΚΕ.

Ας δώσω ορισμένα πρόσφατα παραδείγματα από κείμενα του κόμματος και των συνδεόμενων με αυτό ταξικών δυνάμεων:

Στις 20 Ιουνίου, λίγο μετά δηλαδή τις εκλογές, το γραφείο της ΚΕ του ΚΚΕ σημείωνε τα εξής (οι εμφάσεις δικές μου):

Το ΚΚΕ στη βουλή θα καταθέτει και σχέδια νόμου και τροποποιήσεις για καίρια λαϊκά προβλήματα. Ανάμεσα στα πρώτα θα είναι η κατάργηση των Μνημονίων, της Δανειακής Σύμβασης και όλων των σχετικών νόμων που πέρασαν από την προηγούμενη βουλή στο μεσοδιάστημα. 

Το ΚΚΕ με όλες του τις δυνάμεις στη βουλή και στο λαό θα ριχτεί στη μάχη για να οργανώσει την εργατική – λαϊκή παρέμβαση, πάλη και αντεπίθεση για την προστασία των ανέργων και της λαϊκής οικογένειας, για να εξασφαλιστούν τα φάρμακα, η λειτουργία των νοσοκομείων, για να εμποδιστεί η φορολογική εξόντωση, η νέα σφαγή μισθών και συντάξεων. Για να προστατευτούν τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά και να εξασφαλιστεί η λειτουργία της εκπαίδευσης που είναι σοβαρά υποχρηματοδοτούμενη. Για δημόσια έργα που υπηρετούν το λαό και δημιουργούν θέσεις εργασίας.

Πιο πρόσφατα, στα τέλη Αυγούστου, το Πολιτικό Γραφείο της ΚΕ έκανε ρητά λόγο για:

συσπείρωση και συμμαχία εργατών, αγροτών, ΕΒΕ, μαζί με τη νεολαία και τις γυναίκες της λαϊκής οικογένειας, για να επιστρέψει η αισιοδοξία και η δύναμη για μια νικηφόρα πορεία ρήξης και ανατροπής της εξουσίας των μονοπωλίων, των καπιταλιστικών ομίλων, απαλλαγής από τα δεσμά της ΕΕ, με την κατάκτηση της εργατικής - λαϊκής εξουσίας.

όπως επίσης για "συσπείρωση του λαού και της νεολαίας", για "εργατική τάξη και λαϊκά στρώματα" και για "παραγωγικό συνεταιρισμό μικρομεσαίων αγροτών και επαγγελματιών". Στο ίδιο κείμενο, το ΠΓ της ΚΕ προέτασσε ως αιτήματα:

Δουλειά για όλους, εξάλειψη της ανεργίας.

Διατροφική επάρκεια για όλο το λαό.

Δημόσια, δωρεάν Υγεία, Πρόνοια για όλους, με κατάργηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Μόρφωση για όλους. Αξιοποίηση του επιστημονικού δυναμικού, της έρευνας και της τεχνολογίας.

Δωρεάν κρατική φροντίδα των παιδιών, των ηλικιωμένων, των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες.

Φθηνή και ποιοτική λαϊκή στέγη, με ρεύμα, θέρμανση, ύδρευση.

Αθλητισμό, πολιτισμό, διακοπές για όλους με οργανωμένες υποδομές.

Στα δικά του πρόσφατα κείμενα, το ΠΑΜΕ αναφέρεται (3 Ιουλίου 2012) στην ανάγκη "μαζικής συμμετοχής" "των εργαζομένων, των γυναικών, των νέων και των άλλων λαϊκών στρωμάτων" για την "ανασύνταξη" του ταξικού κινήματος. Κάνει λόγο για "εργαζόμενους", "αυτοαπασχολούμενους", "φτωχή αγροτιά", "γυναίκες" και "νέους", καθώς και για "λαϊκές επιτροπές της κοινωνικής συμμαχίας."

Στην δε "Κεντρική Προκήρυξη για τη ΔΕΘ", το ΠΑΜΕ απευθύνεται σε: "Εργάτες, άνεργους, συνταξιούχους, φτωχούς αγρότες, αυτοαπασχολούμενους, νέους" και κάνει λόγο για "Κοινωνική Συμμαχία εργαζόμενων, φτωχών αγροτών, αυτοαπασχολούμενων, γυναικών και νεολαίας".

Γνωρίζουμε ακόμα ότι το ΚΚΕ εντάσσει τους μετανάστες στην εργατική τάξη της χώρας, ότι έχει, μέσω του ΠΑΜΕ, συγκροτημένη παρέμβαση για τα εργατικά δικαιώματα των μεταναστών, και ότι δείχνει διαρκές ενδιαφέρον για τα προβλήματα εκμετάλλευσης και διακρίσεων, καθώς και κρατικής και παρακρατικής βίας, που υφίστανται οι μετανάστες, ως μέρος της εργατικής τάξης, στη χώρα.

Με άλλα λόγια, το ΚΚΕ και οι συνδεόμενες με αυτό ταξικές δυνάμεις κάνουν διαρκώς λόγο ακριβώς για κοινωνικές συμμαχίες και συσπειρώσεις: εργατών, αυτοαπασχολούμενων, μικρομεσαίων και φτωχών αγροτών, ανέργων, συνταξιούχων, μικρομεσαίων επαγγελματιών, νεολαίων, γυναικών και μεταναστών. Αυτό είναι το ταξικό μέτωπο στο οποίο απευθύνεται και το οποίο προσπαθεί να οργανώσει αγωνιστικά μέσα στα ταξικά συνδικάτα. Το μέτωπο αυτό εριλαμβάνει ένα μεγάλο φάσμα "θέσεων στην παραγωγή", από τον μικροβιοτέχνη στον μικρομεσαίο αγρότη, από τον φοιτητή στην νοικοκυρά, από τον μετανάστη εργάτη στον συνταξιούχο του ΙΚΑ και του ΟΓΑ, από τον ναυτικό στον οικοδόμο, τον δημόσιο υπάλληλο, τον ανειδίκευτο εργάτη, τον αυτοαπασχολούμενο τεχνίτη. Είναι μια ευρεία συμμαχία της εργατικής τάξης με την μικροαστική τάξη, η οποία δεν αποκλείει την διανόηση που επιθυμεί να συνταχθεί με τούτη τη συμμαχία, όπως φυσικά ήδη γνωρίζει ο Θανάσης Αλεξίου, ο οποίος έπραξε ακριβώς αυτό. Οι παρεμβάσεις άλλωστε του ΠΑΜΕ στην οργάνωση ταξικού αγώνα μαρτυρούν ακριβώς το εύρος αυτής της αντίληψης: από την Phone Marketing στην Χαλυβουργία μεσολαβεί τεράστια απόσταση στο είδος της εργασίας (υπηρεσίες καθαρά "μετανεωτερικού" τύπου vs παραδοσιακή βαριά βιομηχανία), η οποία όμως γεφυρώνεται από την ωμότητα της εκμετάλλευσης των εργαζομένων. Αγωνιστικές οργανωτικές πρωτοβουλίες υπήρξαν για τους ναυτικούς αλλά και για τους τραπεζοϋπαλλήλους της ΑΤΕ· για τους εμποροϋπαλλήλους, αλλά και για τους εργαζόμενους στο δημόσιο· για τους μετανάστες ψαράδες στη Μηχανιώνα και τους υπερεκμεταλλευμένους συλλέκτες φράουλας στη Μανολάδα αλλά και για τους εργαζόμενους στην υφαντουργία και την Ανακύκλωση. Με άλλα λόγια, το εύρος απεύθυνσης, το εύρος της οραματιζόμενης κοινωνικής συμμαχίας, δεν είναι απλά ρητορικό αλλά έμπρακτο διακύβευμα της ταξικής πολιτικής του ΚΚΕ και των ταξικών δυνάμεων σε όλους τους κλάδους που συσπειρώνονται γύρω απ' αυτό.

Όσο για το είδος και την κατεύθυνση των παρεμβάσεων, αυτές περιλαμβάνουν αναλυτικό "Πλαίσιο πάλης για τη Φορολογία", πλαίσιο πάλης για τα εργασιακά (συμβάσεις εργασίας, μισθοδοσία, απολύσεις, κλπ), "Κοινό Πλαίσιο Πάλης για την Υγεία", για τα χαράτσια και για ένα σωρό κοινωνικά ζητήματα, από τον (υπο)σιτισμό των παιδιών στα σχολεία μέχρι ζητήματα "πράσινης" ανάπτυξης στα νησιά του Αιγαίου.

Δεν είναι λοιπόν καθόλου το ζήτημα ότι το ΚΚΕ έχει κάποιου είδους "στενή" αντίληψη του πού απευθύνεται ταξικά, ούτε είναι ότι δεν προσανατολίζεται στις διαταξικές συμμαχίες, ούτε είναι ότι δεν παίρνει πρωτοβουλίες όπως αυτές που προτείνει ο Αλεξίου (τέταρτη παράγραφος, σημεία 1-5), πρωτοβουλίες δηλαδή που αφορούν επιμέρους αλλά σημαντικά ζητήματα της καθημερινής ζωής, του επιπέδου και της ποιότητας διαβίωσης των μαζών, της δικαιότερης κατανομής πόρων, κλπ. Η ειρωνεία, σε ό,τι με αφορά, δεν συνίσταται στη διαφωνία του ΚΚΕ με τα όσα προτείνει ο συγγραφέας στο απαντητικό του κείμενο, αλλά στο ότι παρά την έμπρακτη συμφωνία του με αυτά, δεν έχει καταφέρει να εξασφαλίσει ως τώρα αυτό που ο ίδιος (αλλά και όλοι μας νομίζω) οραματίζεται, δηλαδή τη δημιουργία ενός αγωνιστικά και ριζοσπαστικά προσανατολισμένου αριστερού (με τη λέξη εκτός εισαγωγικών) κοινωνικού μπλοκ. Το γιατί χωρά πολλή συζήτηση, φυσικά. Αλλά αυτή η συζήτηση δεν είναι η συζήτηση που έγινε ως τώρα, δυστυχώς.

Κλείνω με δυο λόγια για το ΑΑΔΜ, που αναφέρθηκε στο δεύτερο απαντητικό κείμενο του Θανάση Αλεξίου. Πρώτα από όλα, νομίζω ότι όσα παρέθεσα πιο πάνω πιστοποιούν πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η "κοινωνική συμμαχία των εργατικών και λαϊκών στρωμάτων με τα μεσαία στρώματα" στην οποία αναφέρεται ο Αλεξίου αποτελεί ήδη ουσιώδες τμήμα της ταξικής αντίληψης του ΚΚΕ και των πολιτικών του επιδιώξεων. Δεύτερον, το κόμμα έχει απαντήσει αναλυτικά σε κατηγορίες που διατυπώθηκαν αλλού (βλ. Νέα Σπορά, κλπ) περί δήθεν εγκατάλειψης των θέσεων του 15ου Συνεδρίου. Επαναλαμβάνω τις συνοπτικές διευκρινίσεις που παρέχονται στην πιο πάνω απάντηση:

1. Το ΑΑΔ Μέτωπο ως συμμαχία συγκροτείται από τα κάτω, ως κοινωνική συμμαχία, της εργατικής τάξης και των άλλων φτωχών λαϊκών στρωμάτων.

2. Το ΑΑΔ Μέτωπο είναι η συμμαχία που δρα ως ένα ενιαίο ισχυρό λαϊκό ρεύμα για την αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων για την ανατροπή της εξουσίας του κεφαλαίου και το πέρασμα στο σοσιαλισμό.

3. Το 15ο Συνέδριο δεν ταυτίζει το ΑΑΔ Μέτωπο με την κυβέρνηση των αντιιμπεριαλιστικών αντιμονοπωλιακών δημοκρατικών δυνάμεων. Και σε κάθε περίπτωση, ο σχηματισμός κυβέρνησης της αριστεράς δεν έχει καμιά σχέση με την κυβέρνηση που περιγράφει το 15ο Συνέδριο.

4. Το ζήτημα της κυβέρνησης των αντιιμπεριαλιστικών, αντιμονοπωλιακών δημοκρατικών δυνάμεων μπαίνει ως ενδεχόμενο, ότι μπορεί και να προκύψει και όχι ως διεκδίκηση του ΑΑΔ Μετώπου, πολύ περισσότερο του ΚΚΕ. Αλλωστε, αν το Πρόγραμμα του ΚΚΕ το τοποθετούσε όπως το βάζουν οι «όψιμοι υπερασπιστές του Προγράμματος», πολέμιοι του ΚΚΕ, είναι σαν το ΚΚΕ να αποδεχόταν ότι ανάμεσα στον καπιταλισμό και το σοσιαλισμό υπάρχει ενδιάμεσο κοινωνικοοικονομικό σύστημα, αλλά τέτοιο δεν υπάρχει. Είναι σαν να έπρεπε στη στρατηγική του ΚΚΕ, να υπάρχει ενδιάμεσο στάδιο και στόχος, η κυβέρνηση του ΑΑΔ Μετώπου, ανάμεσα στην εξουσία του κεφαλαίου και στην εργατική λαϊκή εξουσία.

Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να προσθέσω πολλά γιατί το κείμενο είναι σαφέστατο, όπως σαφείς είναι και οι θέσεις του 15ου Συνεδρίου. Συζητούμε, και νομίζω ότι και ο Θανάσης Αλεξίου για αυτό συζητά, για κοινωνική συμμαχία.  Δεν συζητούμε για εκλογική τακτική. Κάποιοι θέλησαν να μετατρέψουν το ΑΑΔΜ σε μοχλό πίεσης για "συνεταιρισμό" με τον ΣΥΡΙΖΑ. Ουδεμία σχέση έχει ένας τέτοιος συνεταιρισμός με την καθόλα νόμιμη συζήτηση για την διαταξική κοινωνική συμμαχία της οποίας μπορεί να ηγηθεί το ΚΚΕ, και την οποία πρέπει να αγωνιστεί για να καταστήσει πολιτικά συνεκτική και βιώσιμη. Εικάζω ότι αναφερόμενος στο ΑΑΔΜ και το 15ο συνέδριο, ο Αλεξίου ήθελε απλώς να βεβαιώσει πως όσα λέει δεν είναι εκτός της πολιτικής λογικής του ΚΚΕ, διότι όσα λέει αφορούν ακριβώς την κοινωνική, "από τα κάτω", οργανική συμμαχία τμημάτων των εργαζομένων και όχι βέβαια χρεοκωπημένα και εκ των πραγμάτων γελοιοποιημένα σενάρια "αριστερής κυβέρνησης" με την επισήμως "μνημονιακή" ΔΗΜΑΡ και με την παρωδία Ανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ του ΣΥΡΙΖΑ.

Ας κρατήσουμε λοιπόν την συζήτηση στο πώς μπορεί να γίνει αποτελεσματικότερη η παρέμβαση του κόμματος και των ταξικών δυνάμεων που συσπειρώνονται σ' αυτό για την οικοδόμηση μιας τέτοιας κοινωνικής συμμαχίας, γιατί οι καταστάσεις είναι αφόρητα επείγουσες. Αλλά ας λάβουμε και ρεαλιστικά υπόψη, στα πλαίσια αυτής της συζήτησης, τόσο τον δραστικό περιορισμό της πολιτικής δυναμικής του ΚΚΕ που έφεραν οι εκλογές όσο και την υποκειμενική κούραση και απογοήτευση που δημιούργησε το εκλογικό αποτέλεσμα. Είναι τελείως διαφορετικό πράγμα το εύρος του εφικτού για ένα μαζικό κομμουνιστικό κόμμα και κίνημα και για ένα κόμμα του οποίου τα μέλη και στελέχη έχουν φτάσει να βάζουν διαρκώς από την (άδεια) τσέπη τους για να στηρίξουν, οργανωτικά και ιδεολογικά, μάζες που  έχουν γυρίσει την πλάτη στην ενεργό συμμετοχή στο ταξικό κίνημα και στην στήριξη του κόμματος που αποτελεί τον πυρήνα του και απλώς περιμένουν την "σωτηρία" από κάπου.

Θανάσης Αλεξίου-Ταξικές καταστάσεις της μισθωτής εργασίας και κοινωνικές συμμαχίες

Το παρακάτω είναι η απάντηση του Θ. Αλεξίου σε κάποια από τα σχόλια που έγιναν στην προηγούμενη του τοποθέτηση εδώ. Δημοσιεύεται ως ξεχωριστή ανάρτηση λόγω μεγέθους.

LR

---

Θανάσης Αλεξίου

Ταξικές καταστάσεις της μισθωτής εργασίας και κοινωνικές συμμαχίες

Στο σχολιασμό μου (1η Σεπτεμβρίου) ήθελα απλώς να εξηγήσω ότι η μισθωτή εργασία υπάρχει σε πολλές ταξικές καταστάσεις (Lenin Reloaded: Θ. Αλεξίου-Η «κοινωνική διαστρωμάτωση» της ...). Οι ταξικές καταστάσεις δημιουργούνται υπό την επίδραση εργασιακών παραγόντων (σχεδιαστική-ελεγκτική/εκτελεστική) και ιδεολογικών (κύρος, αναγνώριση κ.λπ.) που διαμορφώνουν μια διαφοροποίηση στο εσωτερικό της τάξης των μισθωτών που λειτουργεί ανασταλτικά όσον αφορά την έγερση μιας (ενιαίας) ταξικής συνείδησης της μισθωτής εργασίας. Η κοινωνική διατρωμάτωση δεν είναι το ίδιο με τη ταξική δομή. Η πρώτη αποτυπώνεται περισσότερο ποσοτικά (εισόδημα, περιεχόμενο εργασίας, πολιτισμικό κεφάλαιο κ.λπ.) και αναφέρεται στον τεχνικό καταμερισμό εργασίας (εργασιακή διαδικασία) ενώ η δεύτερη αποτυπώνεται ποιοτικά και αναφέρεται στη θέση στα μέσα παραγωγής και στον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας (σφαίρα παραγωγής). Η αναφορά μου στο διαχωρισμό της εργατικής τάξης με βάση το κριτήριο της εργασίας σε παραγωγική, όπου αυτή ταυτίζεται πρωτίστως με τη βιομηχανική (χειρωνακτική) εργασία και μη παραγωγική (υπηρεσίες) είναι όπως ανέφερα -και έθιξε με ιεροεξεταστικό ύφος ένας συνομιλητής (Ανώνυμος 1 Σεπτεμβρίου), ο οποίος απ’ ότι φαίνεται δεν ζει στην Ελλάδα-, προβληματικό, καθώς στη βάση μιας νατουραλιστικής αντίληψης για την εργασία (μορφή της εργασίας), παραγνωρίζεται το γεγονός ότι εκμετάλλευση σημαίνει πρωτίστως ιδιοποίηση απλήρωτης εργασίας (υπερεργασίας/υπεραξίας). Επομένως οι εργαζόμενοι με μπλοκάκι παροχής υπηρεσιών (κατ’ ευφημισμό «αυτοαπασχολούμενοι») ανήκουν υπό προϋποθέσεις στην εργατική τάξη (επίπεδο αμοιβών, χαρακτήρας των υπηρεσιών που προσφέρονται, συνθήκες εργασίας κ.λπ.), γιατί υπάρχουν και οι «ελεύθεροι επαγγελματίες» (γιατροί, μηχανικοί, δικηγόροι κ.λπ.) όπου η ταρίφα κυμαίνεται από 50 έως 200 Ε την επίσκεψη. Εξάλλου εγώ σε σχέση μ’ αυτούς έκανα τη διαφοροποίηση. Ωστόσο ένα από τα κύρια κοινωνικά χαρακτηριστικά των μεσαίων στρωμάτων είναι ότι, εκμεταλλευόμενα τη θέση τους στην αγορά (π.χ. συνειδητά απαξιώνονται οι δημόσιοι φορείς υγείας, εκπαίδευση κ.λπ. για να καταξιωθούν οι ιδιώτες και οι επιχειρήσεις), αποσπούν από το κοινωνικό πλεόνασμα αμοιβές που είναι πάνω από το κόστος αναπαραγωγής της εργατικής τους δύναμης. Αυτούς τους τοποθετώ, μαζί με τους άλλους που έχω αναφέρει στο άρθρο μου στα μεσαία στρώματα. Ο διαχωρισμός της εργασίας σε διανοητική (ελεγκτική) και εκτελεστική δεν έχει να κάνει, όπως λανθασμένα θέλει να καταλαβαίνει πάλι ο ίδιος συνομιλητής, με την γνωστική κατάσταση των ανθρώπων, αλλά με τον υφιστάμενο καταμερισμό εργασίας που προσδιορίζει το χαρακτήρα και το περιεχόμενο της εργασίας. Επομένως και σε συνάρτηση με τα κριτήρια ταξινόμησης που έθεσα, ο δάσκαλος δεν ανήκει κατά τη γνώμη μου στην εργατική τάξη, όπως προτείνει ο Κ. Κάππος, καθώς αυτός ελέγχει σε μεγάλο βαθμό το περιεχόμενο της εργασίας του, ενώ η εργασία του είναι αναβαθμισμένη κοινωνικά (ιδεολογικά). Για να κατανοήσετε τι εννοώ, μπορείτε να συγκρίνετε την εργασία του δασκάλου με την εργασία της πωλήτριας στο σούπερ μάρκετ, ή του εργάτη στην φορντική αλυσίδα παραγωγής (όπου, σ’ αντίθεση με τον τεϊλορισμό, το αντικείμενο πάει στον εργάτη), οι εργασίες των οποίων είναι μονότονες και αποειδικευμένες. Βεβαίως εργασιακές καταστάσεις σαν του δασκάλου, του λογιστή (ως μισθωτού και όχι ως ελεύθερου επαγγελματία) συνιστούν, όπως τόνισα στο προηγούμενο σχόλιό μου διαφορετικές ταξικές καταστάσεις της μισθωτής εργασίας.

Επίσης θα ήθελα να υπενθυμίσω στους συνομιλητές που εμφανίζονται ως ΚΚΕ και αντιτίθενται στην κοινωνική συμμαχία των εργατικών και λαϊκών στρωμάτων με τα μεσαία στρώματα, ότι οι απόψεις τους έρχονται σ’ ευθεία αντίθεση με τις θέσεις του 15ου Συνεδρίου του ΚΚΕ (κεφ. Γ. Ο χαρακτήρας της επανάστασης) που επιβεβαιώνεται από το 18ο Συνέδριο, όπου εκεί ρητά γίνεται λόγος για μέτωπο (βλ. KKE - Αρχική): «Το αντιιμπεριαλιστικό αντιμονοπωλιακό μέτωπο πάλης εκφράζει αντικειμενικά μια ευρύτερη κοινωνική βάση(…):Τα συμφέροντα της εργατικής τάξης, της εργαζόμενης αγροτιάς, των μεσαίων στρωμάτων της πόλης, των κοινωνικών κινημάτων που αγωνίζονται για τα δημοκρατικά δικαιώματα, για την απόκρουση των ιμπεριαλιστικών σχεδίων σε βάρος των λαών και της ειρήνης. Συσπειρώνει τους εργαζομένους στον τομέα του πολιτισμού και της επιστήμης, που αντιστέκονται στην υποκουλτούρα, στην εμπορευματοποίηση και στη χειραγώγηση». Tα υπόλοιπα που αναφέρουν κάποιοι εκ των συνομιλητών είναι εκ του πονηρού.

Μπορεί ο καθένας να διαφωνεί με το διεκδικητικό πλαίσιο αλλά ας κάνει τον κόπο να διαβάσει εκ νέου τις θέσεις του 15ου Συνεδρίου. Αντίθετα ο συνομιλητής (Ανώνυμος 1 Σεπτεμβρίου) πριν γίνει «πρεζάκιας» και τον χάσουμε από την κουβέντα, καλό θα ήταν να διαβάσει δύο φορές (και να το γράψει εκατό φορές) το πρόγραμμα του ΚΚΕ, το οποίο πρόγραμμα φαίνεται επίσης να «ντιλάρει» το προνοιακό κράτος: «Σε συνθήκες ταξικών αναμετρήσεων και μεγάλης φθοράς στην επιρροή των αστικών κομμάτων και των συμμάχων τους, μπορεί να προκύψει κυβέρνηση αντιιμπεριαλιστικών αντιμονοπωλιακών δυνάμεων με βάση το κοινοβούλιο χωρίς να έχουν διαμορφωθεί ακόμα οι όροι για το επαναστατικό πέρασμα. Η δρομολόγηση κυβερνητικών μέτρων που στοχεύουν στην ανακούφιση του λαού, ενάντια στο πολυεθνικό κεφάλαιο, στην εξάρτηση και τη συμμετοχή της χώρας στις ιμπεριαλιστικές ενώσεις, είναι δυνατόν να συσπειρώνει και να πείθει για την ανάγκη γενικότερης ρήξης» (δική μου η υπόμνηση). Επομένως ο συνομιλητής μας (Ανώνυμος 1 Σεπτεμβρίου) μόνο αν είναι ραντιέρης του πέφτει λίγο να έχει σταθερή δουλειά, αυτή να αναγνωρίζεται ανεξάρτητα από τη μορφή της κοινωνικά και να έχει καλά σχολεία, καλά νοσοκομεία, πεζοδρόμια για τους πεζούς, αξιοπρεπείς συντάξεις για τους γονείς του κ.λπ. Επομένως σε μια τέτοια μεταβατική περίοδο, αυτά τα κυβερνητικά μέτρα θα αποσκοπούσαν στην ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών, όπως περίπου το έθεσα και εγώ. Η διάθεση των κοινωνικών αγαθών εκτός αγοράς (ως δημόσια αγαθά που καταναλώνονται συλλογικά), δηλαδή η κοινωνικοποίηση του κόστους αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης (παιδικοί σταθμοί, σχολεία, αθλητισμός, τέχνη, μουσική κ.λπ.) θα μπορούσε να ήταν μια μεταβατική λύση έως ότου οι πολιτικές συνθήκες (κοινωνικός έλεγχος της παραγωγής, εργατική εκπροσώπηση κ.λπ.) επιτρέψουν την πραγματοποίηση της αρχής του Κομμουνιστικού Μανιφέστου, «από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές τους, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του». Και αν βγούμε λίγο από τον ελλαδοκεντρισμό μας και δούμε τι προσπαθεί να κάνει ο Τσάβες, ο Μοράλες αλλά και άλλοι στον κόσμο, αλλά και σε ποιο κοινωνικό και διεθνές πλαίσιο, θα γίνουμε πραγματικά σοφότεροι. Γι’ αυτό το μέτωπο οφείλει να έχει, εκτός από αντικαπισταλιστικό και αντιιμπεριαλιστικό χαρακτήρα.

Σαφώς και είναι ένα ζήτημα κατά πόσο μη εργάτες μπορούν να εκπροσωπούν εξαιτίας των βιωμάτων τους τα συμφέροντα των εργατικών και λαϊκών τάξεων, όπως το έθεσε ένας συνομιλητής μας (Poe). Από την άλλη όμως η εμμονή στα βιώματα της εργατικής τάξης, που σ’ ένα βαθμό έχουν διαμορφωθεί από το κεφάλαιο και τον κρατικό πατερναλισμό, αλλά και από την ανάγκη, μπορεί να καθηλώσει την εργατική τάξη στο πλαίσιο της εμπειρίας της (δες το άρθρο μου http://chrreppas.blogspot.gr/2010/01/blog-post_1109.html). Παρόλο που το ταξικό βίωμα είναι η βάση για την έγερση, -μέσω της διαμεσολάβησης του Κόμματος που είναι φορέας του συλλογικού κοινωνικού κεφαλαίου (κοινωνικοί αγώνες, τεχνογνωσία οργάνωσης κ.λπ.) και της συλλογικής μνήμης της εργατικής τάξης-, μιας ταξικής συνείδησης, εντούτοις, και στο βαθμό που δεχτούμε το βίωμα ως αξιωματική αρχή συγκρότησης του κοινωνικού, οδηγούμαστε σ’ ένα γνωσιοθεωρητικό σχετικισμό (δηλαδή τα πάντα μπορεί να ισχύουν, ή όλα είναι σχετικά), όπου η εμπειρία και η γνώση είναι υποκειμενικές ή, διϋποκειμενικές διεργασίες και ισχύουν μόνο για ένα άτομο ή για ένα βιόκοσμο. Δεν υπάρχει μια ενιαία πραγματικότητα αλλά οι πραγματικότητες είναι τόσες, όσες είναι και οι βιωμένες εμπειρίες, δηλαδή, επιτρέψτε μου την έκφραση: «πιασ’ τ’ αυγό και κούρευτο».

Μ’ αυτή την έννοια η εργασία των εργατικών κομμάτων είναι σισύφεια και έχει πρωτίστως παιδαγωγικό χαρακτήρα, καθώς ενώ θα πρέπει να πατήσουν στα ταξικά βιώματα «των υποτελών τάξεων» (A. Gramsci), κυρίως της εργατικής τάξης, αλλά και των λαϊκών στρωμάτων όπως και των άλλων στρωμάτων της μισθωτής εργασίας, οφείλουν να τα αποσπάσουν από την αγοραία (ταξική) τους κατάσταση προσφέροντάς τους την παράσταση, τη συνείδηση των «συνεργατικών παραγωγών».

Θ. Αλεξίου-Η «κοινωνική διαστρωμάτωση» της μισθωτής εργασίας και το ζήτημα των συμμαχιών

Το παρακάτω κείμενο στάλθηκε  στο ιστολόγιο από τον καθηγητή Θανάση Αλεξίου και αποτελεί μια απόπειρα διαύγασης κάποιων κεντρικών ζητημάτων που ανέκυψαν από τα αρχικά κείμενα του συγγραφέα, από τις σκέψεις που διατύπωσα σχετικά στο "Κοινωνική διαστρωμάτωση και πολιτικές συμμαχίας: Κάποιες σκέψεις για ένα άρθρο του Θανάση Αλεξίου", αλλά και από κάποια από τα σχόλια που ακολούθησαν. Τον ευχαριστώ για την γόνιμη και παραγωγική συμμετοχή σε αυτόν τον σημαντικό --θεωρώ-- διάλογο για την κοινωνική διαστρωμάτωση και για τις επιπτώσεις της στην εφικτή πολιτική τακτική και  στρατηγική στην Ελλάδα σήμερα.

LR
----

Η «κοινωνική διαστρωμάτωση» της μισθωτής εργασίας και το ζήτημα των συμμαχιών

Πρώτα απ’ όλα να σας ευχαριστήσω για τα σχόλια. Και πρώτα τον Αντώνη που παρουσίασε την άποψή μου θέτοντας με ευθύ τρόπο τις διαφωνίες του. Θα προσπαθήσω να διατυπώσω εκ νέου και με πιο συγκεκριμένο τρόπο κάποια πράγματα που κατανοήθηκαν λανθασμένα για να περάσω αμέσως στο δια ταύτα. Γιατί νομίζω πως έτσι έχουν νόημα οι αναλύσεις. Ξεκινάω από το αυτονόητο ότι δεν ανήκουν όλοι οι μισθωτοί εργαζόμενοι στην εργατική τάξη. Ο γιατρός του ΕΣΥ, ο μισθωτός δικηγόρος, ο μηχανικός στην κατασκευαστική εταιρεία, ο ψυχολόγος στη συμβουλευτική, ο πληροφορικός, οι μηχανικοί παραγωγής και διοίκησης κ.ά. είναι μισθωτοί εργαζόμενοι, -δεν μιλάω για τους ελεύθερους επαγγελματίες- αλλά δεν είναι εργάτες. Η αναφορά σε μέσο παραγωγής όσον αφορά τον ορισμό των μεσαίων στρωμάτων («νέα μεσαία στρώματα», ή «νέα μικροαστικά στρώματα») που υπάρχει στο άρθρο γίνεται για να τονιστεί η διαφοροποίηση προς τα παραδοσιακά μικροαστικά στρώματα που βρίσκονται στη σφαίρα της απλής εμπορευματικής παραγωγής και διαθέτουν μέσο παραγωγής (χωράφι, φούρνο κ.ο.κ.) και ενώ ελέγχουν την εργασία τους έχουν εμπορευματοποιηθεί τα προϊόντα της. Τα κριτήρια ταξινόμησης δεν μπορεί να είναι ιδεολογικά (όπως στον Πουλαντζά), ενώ προβληματική είναι και η ταξινόμηση με τους όρους παραγωγική/μη παραγωγική εργασία, αλλά να αναφέρονται στη θέση τους στον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας (σχέση με τα μέσα παραγωγής), -γιατί υπάρχουν και οι μάνατζερς που ναι μεν δεν είναι ιδιοκτήτες, διευθύνουν (ελέγχουν) όμως τα μέσα παραγωγής- και στη θέση τους στην εργασιακή διαδικασία (ελεγκτική-σχεδιαστική/εκτελεστική), δηλαδή στο περιεχόμενο της εργασίας τους. Σε καμία περίπτωση δεν θεωρώ ότι η θέση στην εργασιακή διαδικασία βγάζει σε κοινωνική τάξη, -όπως διατείνονται νεομαρξιστικές (νεοβεμπεριανές) προσεγγίσεις που ανάγουν την εξουσία σε οικουμενικό μέσο-, αποτελεί όμως ταξική κατάσταση. Eπομένως πολύ ορθά δίνεται από τα εργατικά κόμματα έμφαση στον έλεγχο στη σφαίρα παραγωγής και όχι στη σφαίρα της κυριαρχίας (κυρίαρχοι/κυριαρχούμενοι), της εξουσίας (εξουσιαστές/εξουσιαζόμενοι) κ.λπ.. Επομένως πολύ ορθά το ΚΚΕ επιμένει στον αγώνα στου χώρους δουλειάς, σ’ αντίθεση με άλλους που έχουν υποστασιοποιήσει, υιοθετώντας φουκωϊκές απόψεις, την εξουσία και θεωρούν ότι έχει, -καθώς δεν εκπορεύεται ούτε από ένα κέντρο (άκεντρη), ούτε επιβάλλεται από μια κοινωνική τάξη-, διαχυθεί στους δρόμους («μικροφυσική της εξουσίας») κ.λπ. Εντούτοις η σφαίρα παραγωγής (παραγωγή/απόσπαση υπεραξίας) είναι που δίνει αυθύπαρκτα κοινωνικά υποκείμενα (κοινωνικές τάξεις). Γιατί το κάνω αυτό. Για να αποφύγουμε μια διασταλτική ερμηνεία της εργατικής τάξης (βλ. κοινωνικός εργάτης του Negri), όπου η εργατική τάξη θα σβήσει μέσα στο «πλήθος», ενώ η εργασία καθώς έχει γίνει «άυλη», «επικοινωνιακή», «διαδραστική» κ.λπ. δεν θα είναι πλέον και μετρήσιμη, δεν θα προσδιορίζεται δηλαδή σε σχέση με τον εργάσιμο χρόνο (ακύρωση της θεωρίας της αξίας). Η έννοια της προλεταριοποίησης της μισθωτής διανόησης δεν βοηθάει ιδιαίτερα, καθώς το κύρος, η αναγνώριση, η αίσθηση της αυτοπραγμάτωσης, προσφέρουν ως «υποκειμενικά» στοιχεία (κύρος, αναγνώριση κ.λπ.), -αντικειμενικά για τον M. Weber- ένα υλικό υπόστρωμα, που συγκρατεί τουλάχιστον, καθώς συχνά υπάρχουν και ιδιοκτησιακά στοιχεία (ακίνητα, μετοχές κ.λπ.), ένα μεγάλο μέρος αυτών των στρωμάτων από την εξαθλίωση. Η έννοια «μεταβιομηχανική κοινωνία», την οποία εγώ έχω σε εισαγωγικά, και ανέφερε ένας συνομιλητής, είναι πραγματικά προβληματική καθώς αγνοούνται οι κοινωνικές σχέσεις παραγωγής και αναδεικνύεται η τεχνική σύνθεση της παραγωγικής διαδικασίας (τεχνολογικός ντετερμινισμός). Οι περισσότεροι συγγραφείς (Bell, Darendorf, Drucker, Tourain κ.α.) θεωρούν ότι η μείωση της βιομηχανικής εργασίας και η συρρίκνωση της βιομηχανικής εργατικής τάξης με την αντίστοιχη διεύρυνση των υπηρεσιών («κοινωνία των υπηρεσιών») και των μεσαίων στρωμάτων προσδιορίζουν τη «μεταβιομηχανική κοινωνία» διαμορφώνοντας μια άλλη ταξική δομή. Αυτό γίνεται επειδή ερμηνεύουν την εργασία νατουραλιστικά ως μετασχηματισμό της φύσης (στην παράδοση του Homo Faber/ «άνθρωπος κατασκευαστής») (δες το άρθρο μου www.alfavita.gr/epistimonikaartra/ep5.php). Επομένως είναι προτιμότερο, ακόμη και για αναλυτικούς λόγους να δει κανείς τη μισθωτή εργασία με τις υπαρκτές διαφοροποιήσεις της, -που είναι όπως και η ίδια σε μεγάλο βαθμό στιγμές του κεφαλαίου (τάξη αντικείμενο)- ώστε να αντιμετωπίσεις στη συνέχεια και το πρόβλημα της ταξικής συνείδησης (τάξη υποκείμενο). Σε κάθε περίπτωση μια ταξική ανάλυση οφείλει να ιστορικοποιήσει τις συνθήκες ύπαρξης της τάξης των μισθωτών, για να μπορεί να θέσει στη συνέχεια το ζήτημα της συλλογικής δράσης (δες το άρθρο μου http://www.epohi.gr/portal/theoria/9651-Η-πολιτική-οικονομία-της-κοινωνικής-δράσης).

Ποια είναι όμως η μορφολογία της κρίσης; Πως ιστορικοποιείται η σημερινή κρίση που διαμορφώνει τους όρους πολιτικής παρέμβασης, με την έννοια, όπως λέει ο Μαρξ, ότι ο άνθρωποι φτιάχνουν την ιστορία τους σε συνθήκες όμως που δεν επιλέγουν οι ίδιοι; Κατά την άποψή μου υπάρχει μια κρίση εκπροσώπησης στην ελληνική κοινωνία με την έννοια ότι τα κόμματα που μέχρι τώρα συνέθεταν επί μέρους συμφέροντα κοινωνικών στρωμάτων και ομάδων (ΠΑΣΟΚ και ΝΔ) και συγκροτούσαν το αστικό μπλοκ εξουσίας, αδυνατούν εξαιτίας της κρίσης (κρίση υπερσυσσώρευσης του κεφαλαίου) να το κάνουν. Η κρίση εκπροσώπησης χαρακτηρίζει και τη σημερινή κατάσταση στη μορφή της τριμερούς συγκυβέρνησης (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΔΗΜΑΡ). Αυτό συνεπάγεται και μια κρίση αστικής ηγεμονίας. Ο αστισμός (ως καπιταλιστική τάξη και ως κυρίαρχη ιδεολογία) δεν προσφέρει πλέον σταθερά κρατήματα στην ελληνική κοινωνία. Η «ανανέωση» του πολιτικού προσωπικού και του πολιτικού συστήματος με βάση την κεντροαριστερά και τη σοσιαλδημοκρατία (ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ) φαίνεται στη συγκεκριμένη φάση ως μοναδική συστημική απάντηση. Εντούτοις η κοινωνική ανομία ως κρίση των αστικών αξιών (ιδιοκτησία, ατομική ανέλιξη, υποκειμενικότητα κ.λπ.) αλλά και ως απορύθμιση προσωπικών συμπεριφορών τείνει να γενικευτεί. Η «αποταξικοποίηση» μεγάλων κομματιών του κοινωνικού σώματος, δηλαδή η ανεργία, η κοινωνική έκπτωση μικροαστικών στρωμάτων, η υποβάθμιση της ποιότητας ζωής, η κοινωνική ένταση μεταξύ των λαϊκών στρωμάτων και των μεταναστών για πρόσβαση σε σπάνιους πόρους (εργασία, κατοικία, ασφάλεια κ.λπ.), διαμορφώνει σε κάποιες περιπτώσεις συνθήκες λουμπενοποίησης που αγγίζουν το ένστικτο αυτοσυντήρησης των ανθρώπων, ευνοώντας τον εκθειασμό της βίας ως μέσου ρύθμισης των καθημερινών (προσωπικών) σχέσεων, τον φαταλισμό, τον αυθορμητισμό και μαζί τον κοινωνικό και πολιτικό τυχοδιωκτισμό. Όλα αυτά είναι συμπτώματα της κρίσης αστικής ηγεμονίας. Νομίζω κατ’ αυτόν τον τρόπο οφείλουμε να ερμηνεύσουμε την εντυπωσιακή άνοδο του φασιστικού μορφώματος της «Χρυσής Αυγής» που απέκτησε πρόσβαση στα λαϊκά στρώματα. Η περίοδος της ύστερης Βαϊμάρης στη Γερμανία του μεσοπολέμου είναι ένα καλό παράδειγμα για να κατανοήσει κανείς που μπορεί να οδηγήσει η κοινωνική εξαθλίωση. Αυτή δεν συνδυάζεται αυτομάτως με την κοινωνική επανάσταση, αλλά συχνά, και αυτό εξαρτάται από τις κοινωνικές συμμαχίες που οφείλει να κτίσει ένα κόμμα της εργατικής τάξης, με την αντίδραση και την παλινόρθωση.

Ερχόμαστε τώρα στο ζήτημα των κοινωνικών συμμαχιών που έθεσε ο Αντώνης. Η συμμαχία με τα μεσαία στρώματα είναι πραγματικά ιδιαίτερα δύσκολη. Ωστόσο σε περιόδους κρίσης, όπως τώρα, όταν αυτά απειλούνται με πληβειοποίηση («προλεταριοποίηση») είναι δυνατόν υπό όρους να αποδεσμευθούν από την επιρροή του κεφαλαίου. Σε τελική ανάλυση πρόκειται για μισθωτούς εργαζόμενους, οι οποίοι ναι μεν αποζημιώνονται καλά (υλικά και συμβολικά), βιώνουν όμως συχνά την ταξική τους κατάσταση αρνητικά, μερικές φορές και δραματικά (βλ. αυτοκτονίες στην france telecom, ψυχολογική εξουθένωση στην Silicon valley κ.ά.) και ενδιαφέρονται ως εκ τούτου για την άρση αυτής της κατάστασης. Πρωτίστως όμως πρόκειται για κοινωνικά στρώματα που απασχολούνται στη σφαίρα της κοινωνικής και ιδεολογικής αναπαραγωγής (δάσκαλοι, γιατροί, ψυχολόγοι κ.λπ.) και των οποίων η ταξική κατάσταση δεν είναι μεν ίδια μ’ εκείνη των εργατικών και λαϊκών στρωμάτων, η ταξική τους θέση όμως δεν έρχεται σε σύγκρουση με τις ταξικές θέσεις των δευτέρων. Επομένως είναι κεντρική ευθύνη του κόμματος της εργατικής τάξης να τα προσεταιριστεί, αν θέλει να θέσει το ζήτημα της ηγεμονίας. Το παράδειγμα του ΕΑΜ, όπου το ΚΚΕ διεμβόλισε ουσιαστικά το αγροτικό μπλοκ και απέκτησε πρόσβαση στα μικροαστικά και πληβειακά στρώματα, κυρίως με τη βοήθεια των διανοουμένων αγροτικής καταγωγής, δηλαδή των δασκάλων, των γεωπόνων-γεωτεχνικών κ.ά. αλλά και διανοουμένων όπως ο Γληνός, ο Σβώλος, ο Παπαμαύρος, ο Σταύρου, ο Κιτσίκης κ.ά., είναι ιδιαίτερα διδακτικό όσον αφορά τη σύμπτυξη κοινωνικών συμμαχιών. Ασφαλώς και ο κίνδυνος μετάλλαξης ενός κόμματος της εργατικής τάξης, όπως έδειξε η ιστορία της σοσιαλδημοκρατίας (ρεφορμισμός) είναι ένα ανοιχτό ενδεχόμενο, όμως τι απομένει; Απομένει η άρνηση της πραγματικότητας, ο κοινωνικός αναχωρητισμός, και η διαφύλαξη της ορθότητας ή, της επιβεβαίωσης της κομματικής θέσης που απολήγει όμως στη μείωση της επιρροής του Κόμματος. Ο Μαρξ έλεγε, αναφερόμενος στον ιδεαλισμό του Χέγκελ -και νομίζω ότι η φράση αυτή χαρακτηρίζει σ’ ένα βαθμό τη στάση εργατικών κομμάτων στο ζήτημα των συμμαχιών και στη «διαχείριση» της πραγματικότητας-, ότι αυτός (ο Χέγκελ) αρνείται να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα με τις αντιφάσεις και τα αδιέξοδά της, αφήνοντάς τη «βρώμικη δουλειά» (Schmutziges Geschäft) στους άλλους. Σαφώς και είναι κατανοητή η επιφύλαξη απέναντι στους καθηγητές, τους μορφωμένους κ.λπ. που εκφράζεται κατά καιρούς και δικαιολογημένα από τα εργατικά κόμματα, και τέθηκε και από έναν συνομιλητή μας, αυτό έχει οδηγήσει όμως στην αποξένωσή τους από τη (μισθωτή) διανόηση (δες το άρθρο μου http://www.alfavita.gr/artro.php?id=58406).

Πως αρθρώνεται λοιπόν η κοινωνική συμμαχία ανάμεσα στα εργατικά και λαϊκά στρώματα και τα μεσαία στρώματα; Κατά την άποψή μου το ΚΚΕ, καθώς είναι το μοναδικό κόμμα με συμπαγή ταξική βάση (π.χ. το ΠΑΜΕ συνδέει οργανικά τη σφαίρα παραγωγής με το πολιτικό στοιχείο), θα έπρεπε να απευθυνθεί στην κοινωνία με 4-5 προωθημένα σημεία που θα υποδείκνυαν τον τρόπο ανάσχεσης της διάλυσης της κοινωνίας αλλά και που θα συνέδεαν σε μεσοπρόσθεμη βάση το σήμερα με το αύριο, την αντιμετώπιση της κρίσης με την κοινωνική χειραφέτηση της εργατικής τάξης ως καθολικής τάξης. Σαφώς και η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και η αταξική κοινωνία είναι ο στόχος αλλά πως φτάνουμε ως εκεί; Το ΚΚΕ μπορεί, καθώς διαθέτει τον εργατικό βραχίονα του ΠΑΜΕ,-μπορεί επομένως να θέσει το ζήτημα στη σφαίρα παραγωγής υπερφαλαγγίζοντας με ενιαιομετωπικές κινήσεις τα ρεφορμιστικά συνδικάτα-, να εγγυηθεί την πραγματοποίηση αυτών των σημείων, σ’ αντίθεση με άλλους που επικαλούνται το «άφθαρτο» των προσώπων, και τον ακτιβισμό της «κοινωνίας των ιδιωτών». Αναφέρω ενδεικτικά κάποια σημεία που θα μπορούσαν να αποτελέσουν της βάση αυτής της κοινωνικής συμμαχίας: 1) συνταγματική κατοχύρωση του δικαιώματος στην εργασία. Αυτό ενδεχομένως να φαίνεται αφελές ως αίτημα σε συνθήκες ατομικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, εντούτοις συνδέει το πρόβλημα της ανεργίας με τον τρόπο οργάνωσης της εργασίας, 2) ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών μέσα από ένα πρόγραμμα κοινωνικής ανάπτυξης (αντιπλημμυρικά έργα, λειτουργικότητα των πόλεων, αναπλάσεις, όχι εξευγενισμό), ποιοτική αναβάθμιση της λαϊκών συνοικιών (Δυτικές συνοικίες Αθήνας και Θεσσαλονίκης) με έργα κοινωνικών υποδομών (στέγαση, σχολεία, υγεία, αθλητισμός κ.λπ.). Η ανάπτυξη αυτού του προγράμματος θα ενσωμάτωνε εκ των πραγμάτων τα μεσαία στρώματα καθώς η ανάπτυξη των κοινωνικών υποδομών θα διεύρυνε την απασχόλησή τους, 3) αναβάθμιση των σχολείων (ενιαίο σχολείο), αλλά και γενικά όλων των υπηρεσιών κοινής ωφελείας (φροντίδα υγείας, κοινωνική ασφάλιση κ.λπ.), παρέμβαση που θα αποκαθιστούσε τη σχέση αυτών των στρωμάτων με το Δημόσιο (ως παραγωγού αξιών χρήσης) και θα καθιστούσε θελκτική τη δημόσια εκπαίδευση, τη δημόσια υγεία κ.λπ. και σ’ αυτά τα στρώματα, 4) ανασυγκρότηση της παραγωγικής δομής (αγροτικός τομέας, μεταποίηση κ.λπ.) «μέσω υποκατάστασης των εισαγωγών» (dessarollismo), όπως στο μεσοπόλεμο, πράγμα που θα έθετε στο προκείμενο το ζήτημα των σχέσεων με την Ε.Ε., 5) ανακατανομή του κοινωνικού πλούτου, τόσο μέσω της κοινωνικοποίησης του κόστους αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, όσο και μέσω της φορολόγησης του κεφαλαίου, της μεγάλης ιδιοκτησίας, των συναλλαγών, των μετοχών κ.λπ., γεγονός που θα διασφάλιζε τους αναγκαίους πόρους.

Θα παρατηρήσει κανείς ότι αυτά τα σημεία είναι η πεμπτουσία του κεϋνσιανισμού και το πρόγραμμα του Ρούσβελτ (New Deal). Ασφαλώς, αλλά κατ’ αυτόν τον τρόπο συνδέεις τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, καλυτερεύοντας μέσα από ένα «πόλεμο χαρακωμάτων» τη θέση των εργατικών και λαϊκών στρωμάτων, με τη στρατηγική της κοινωνικής χειραφέτησης, ενώ ταυτόχρονα μεταφέρεις την εξουσία στο λαό. Η διαφορά με τις κεϋνσιανές πολιτικές είναι ότι εδώ θα έχει σφυρηλατηθεί μια στέρεα κοινωνική συμμαχία, μια λαϊκή συμμαχία, αλλά θα υπάρχει και το πολιτικό υποκείμενο, το οποίο θα συνθέσει τα επιμέρους συμφέροντα των στρωμάτων που συγκροτούν τη συμμαχία, αίροντας την μερικότητα τους στην καθολικότητα του προτάγματος της κοινωνικής χειραφέτησης.

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία και την κατανόησή σας για τις παραπομπές

Θανάσης Αλεξίου