Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015

Θέσεις για την προβλεψιμότητα στο πεδίο της πολιτικής

1. Πέρα από την ελέγξιμης φύσης πρόταση ότι τα πεδία της Φυσικής και της Πολιτικής συνδέονται επειδή και στα δύο επενεργούν "δυνάμεις", δεν υπάρχει καμία επιστημονική θεμελίωση για το ότι είναι εφικτό να αναχθεί το ένα στο άλλο, ή να μεταφερθεί η αναλυτική γλώσσα του ενός στο άλλο. Κατά συνέπεια, η  διερώτηση αν το πεδίο της πολιτικής είναι δομημένο με όρους νευτώνειας ή κβαντικής φυσικής δεν έχει κανένα λογικό νόημα και δεν μπορεί να απαντηθεί.

2. Ως εκ τούτου, ο βαθμός της προβλεψιμότητας στην πολιτική δεν έχει σε τίποτε να κάνει με ζητήματα προβλεψιμότητας στις φυσικές επιστήμες και δεν προαπαιτεί αναφορές σε αυτή, που μόνο έλλειψη σεβασμού στην ίδια την επιστήμη προδίδουν.

3. Τα μοναδικά εργαλεία που διαθέτει η πολιτική ανάλυση για να κάνει προβλέψεις είναι α) η αντίληψη για τις υφιστάμενες κοινωνικο-οικονομικές δυνάμεις σε μια δοσμένη κοινωνία β) η αντίληψη για τον ιδεολογικό χαρακτήρα και προσανατολισμό τους, γ) η αντίληψη για τον συσχετισμό τους, περιλαμβανομένης της αντίληψης της σχετικής τους ισχύος ή αδυναμίας, καθώς και της ανοδικής ή καθοδικής τάσης τους σε σύνδεση με την εξέλιξη του τρόπου παραγωγής.

4. Εάν κάποιος έχει μια σχετικά βάσιμη, σχετικά ακριβή, αντίληψη των τριών παραπάνω στοιχείων είναι σε θέση να κάνει επαληθεύσιμες προβλέψεις στην πολιτική.

5. Εάν κάποιος δεν έχει μια σχετικά βάσιμη και ακριβή αντίληψη των παραπάνω, είτε επειδή είναι ανίκανος να επιτελέσει απλή εμπειρική παρατήρηση, είτε επειδή έχει συμφέρον στην προαγωγή  μιας τέτοιας ανικανότητας, τότε είτε θα διαψεύδεται εις το διηνεκές, είτε (και) θα επιχειρηματολογεί ότι η πολιτική πρόβλεψη είναι εκ φύσης αδύνατη, αναγάγοντας τα σχετικά απλά της ζητήματα ψευδώς σε ανεπίλυτα ζητήματα θεωρητικής φυσικής, ανάλογα του προβλήματος της ύπαρξης ή όχι singularity ή της ακριβούς φύσης μιας μαύρης τρύπας.

6. Ένα πολιτικό σύστημα στο οποίο οι δυνάμεις που προσανατολίζονται στην συντήρηση του συστήματος κυριαρχούν είναι ένα υψηλά προβλέψιμο (έως βαρετά προβλέψιμο) πολιτικό σύστημα.

7. Το πολιτικό σύστημα στις χώρες της Δύσης σήμερα είναι από υψηλά ως βαρετά προβλέψιμο. Η θεμελιώδης αιτία για αυτήν την προβλεψιμότητα έχει διατυπωθεί ήδη απ' το 1902 και αφορά στις συνέπειες της εξάπλωσης των ωφελημάτων απ' την ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση τρίτων χωρών.

8. Αντίθετα από ό,τι αφήνει να εννοηθεί η δήθεν πολυπλοκοποιητική επίθεση στον "οικονομισμό", η οικονομία είναι ένα πολυπλοκότερο σύστημα από ό,τι η πολιτική, και για αυτό είναι α) λιγότερο προβλέψιμο και β) ο βασικός μοχλός εισαγωγής αλλαγών στη φύση και τον συσχετισμό των δυνάμεων σε ένα πολιτικό σύστημα. Μόνο η μελέτη των οικονομικών σχέσεων προστατεύει την ενασχόληση με την πολιτική απ' το να έχει το ίδιο ενδιαφέρον με το δελτίο καιρού της Κύπρου κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

9. Ως συνέπεια της προηγούμενης θέσης, θα πρέπει να λαμβάνεται πάντα ως δεδομένο α) ότι η κυρίαρχη τάξη ελέγχει πολύ αμεσότερα το πεδίο της πολιτικής από αυτό της εξέλιξης της οικονομίας και β) για τον λόγο αυτό μπορεί να σχεδιάζει πολιτικά πολύ πιο μακροπρόθεσμα από ό,τι μπορεί να σχεδιάζει οικονομικά. Στον υπεραναπτυγμένο καπιταλισμό συγκεκριμένα, ο ενσυνείδητος πολιτικός σχεδιασμός της άρχουσας τάξης φτάνει στο ύψιστο στάδιό του και ο ρόλος της τυχαιότητας στο ελάχιστο, την ίδια στιγμή που η ίδια η φύση του τρόπου παραγωγής καθιστά τον οικονομικό σχεδιασμό ακόμα και του άμεσου μέλλοντος εξαιρετικά δύσκολο.   

10. Δεν υπήρξε τίποτε καταστροφικότερο για την ουσιώδη σκέψη για την πολιτική από την ιδέα ότι αποκτά μεγαλύτερο βάθος όταν προσποιείται πως είναι κάτι άλλο από σκέψη για την πολιτική, περιλαμβανομένων των προσποιήσεών της ότι είναι επίσης σκέψη για την οντολογία, την ανθρωπολογία, την ψυχανάλυση, την ηθική ή τις φυσικές επιστήμες. Όσο περισσότερο προσπαθεί μια πολιτική σκέψη να δανείσει ύψος και εμβρίθεια στον εαυτό της λεηλατώντας έννοιες από άλλους χώρους για να καλύψει τα κενά της σε ό,τι αφορά το δικό της χώρο ευθύνης, τόσο περισσότερο αναδεικνύει την ένδεια και τον εκφυλισμό της. Δεν υπάρχει κωμικότερο σημείο στον Αριστοτέλη, για παράδειγμα, από αυτό στο οποίο προσπαθεί να θεμελιώσει φιλοσοφικά και ηθικά την αναγκαιότητα της δουλείας. 

11. Όσο πιο προβλέψιμο έχει γίνει ένα πολιτικό σύστημα στην εποχή της αστικής δημοκρατίας, όσο κοντύτερα στην απόλυτη αδράνεια έχει φτάσει, τόσο περισσότερο θα τείνει να προάγει ιδεολογικά την ψευδαίσθηση ότι είναι απρόβλεπτο, χαώδες, πλήρες αναπάντεχων εξελίξεων στη βάση της δικής του, αυτόνομης δυναμικής (που είναι στην πραγματικότητα ανύπαρκτη). Όπως πάντα, ο ρόλος της ιδεολογίας είναι να αντιστρέφει συμμετρικά την πραγματικότητα. 

12. Ο σαρκασμός ενάντια σε όσους υπογραμμίζουν την ακρίβεια των πολιτικών τους προβλέψεων ως "μέντιουμ" ή "προφητών" και η υποβολή τους σε διάλεξη για το ότι η πολιτική δεν αφορά την ικανότητα πρόβλεψης κινείται στα πλαίσια ενός ιδεολογικού σκοταδισμού που συχνά ντύνεται καταχρηστικά τον μανδύα του "επιστημονικού σεβασμού στο ενδεχομενικό". Το ότι η πολιτική πρόβλεψη δεν μπορεί να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις δεν αποδεικνύει στο παραμικρό την αχρηστία της, για τον απλούστατο λόγο ότι η πρόβλεψη είναι μονάχα αναγκαία συνθήκη της αποτελεσματικής πολιτικής δράσης και όχι ικανή. Είναι όμως ίδιο του μεταμοντέρνου σκοταδισμού να συγχέει ακόμα και τις απλούστερες έννοιες και να προσποιείται κατόπιν ότι αυτή η σύγχυση αποτελεί σημάδι και εγγύηση εμβρίθειας.

3 σχόλια:

  1. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι το ιδεολόγημα της "μη προβλεψιμότητας" ή "ενδεχομενικότητας" (contingency) είναι κυρίαρχο στο σύνολο σχεδόν των "αριστερών" διανοητικών κύκλων που στηρίζουν τον ΣΥΡΙΖΑ και μάλιστα συγκεκριμένα την ανάδειξη του ΣΥΡΙΖΑ σε κυβέρνηση. Μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι ειδικά τα δήθεν "ριζοσπαστικά" στοιχεία βασίζουν στην στήριξη τους στο γεγονός ότι μια τέτοια "αλλαγή" ανοίγει ένα πεδίο που επαναπροσδιορίζει αόριστα τις δυνατότητες. Κατά κάποιο τρόπο είναι μια τακτική αποσταθεροποίησης χωρίς πραγματικό περιεχόμενο, χωρίς καμιά αντικειμενική βάση για αλλαγή συσχετισμών. χωρίς πραγματικό υποκείμενο ανατροπής και εξουσίας (ταξικό εργατικό κίνημα). Και για αυτό είναι εντέλει παράγοντας σταθεροποίησης της αστικής εξουσίας ή/και προβοκατόρικης πρακτικής.

    Για την "αριστερά" είναι η ιδεολογική νομιμοποίηση του αχαλίνωτου τυχοδιωκτισμού.
    Η πολιτική ως μπαρμπούτι.
    Στις πλάτες άλλων φυσικά...

    Θεωρητικά το όλο ζήτημα σχετίζεται κατά την άποψη μου με την άρνηση της αντικειμενικότητας στην πολιτική (και γενικά;). Στην διαστρέβλωση της διαλεκτικής, η οποία στα χέρια διαφόρων γίνεται παιχνίδι με τις λέξεις, άρνηση και συγκάλυψη οποιασδήποτε αναγκαιότητας και νομοτέλειας.

    Βέβαια έχεις και την άλλη όψη του νομίσματος με την οποία πάνε χέρι χέρι συνήθως: την πίστη σε κάποιους αυτοματισμούς ριζοσπαστικοποίησης των μαζών, τους οποίους το ΚΚΕ έχει εγκαίρως απορρίψει και καταδείξει ως ανεδαφικούς. Εντέλει πάλι συνδέεται με εγκατάλειψη της αντικειμενικής ανάλυσης (και της πραγματικής αδιάκοπης πολιτικής δουλειάς μέσα στο εργατικό και λαϊκό κίνημα).

    Στο σημείο 10, το οποίο το βρίσκω σημαντικό, νομίζω ότι πρέπει να τονίσει κανείς την διαφορά της σχέσης με την οικονομία στον μαρξισμό προς αυτήν την "λεηλασία". Εδώ είναι σημαντικό να καταστεί σαφές ότι και γιατί η οικονομία δεν είναι απλά άλλος ένας χώρος, αλλά ότι η πολιτική ως ανθρώπινη πρακτική, αλλά και ως αντικείμενο σκέψης/στοχασμού δεν νοείται πέρα από την ύπαρξη τάξεων που διαμορφώνονται στα πλαίσια ενός δεδομένου τρόπου παραγωγής.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η βάσικη άρνηση του οπορτουνισμού αφορά την άρνηση της πολιτικής ως πεδίο διαχείρησης της οικονομίας.
      Από εκεί και μετά ο αγνωστικισμός (δεν μπορεί παρά να) είναι συνεπακόλουθο...

      Διαγραφή
  2. πολύ σωστες οι αναλυσεις.

    ψαχτε όμως τον αλτουσερ,πριν παμε στην μεταμοντερνα τυχαιοτητα.

    αντι της ενδεχομενικοτητας χρησιμοποιει την εννοια της συγκυριας,αποσπασμενη από το πλαισιο στο οποιο εκδηλωνεται.

    ο καλυμενος θετικισμος του αλτουσερ, εκληφθηκε ,στην ελλαδα σαν ορθόδοξος μαρξισμος
    και πλασαρισθηκε σαν μεσο για τον αφοπλισμο του εργατικου κινηματος.



    ΑπάντησηΔιαγραφή