Πέμπτη, 5 Μαρτίου 2015

Β.Ι Λένιν-Ηγεμονία και δικτατορία ΙΙ

Ο δυϊσμός "καρότου" και "μαστιγίου", για να το θέσουμε χυδαία, ή πειθούς/συναίνεσης και βίας/εξαναγκασμού, για να το πούμε με θεωρητικότερους όρους, ήταν επί μακρόν θεμελιώδης στην πολιτική θεωρία και δεν αποτελεί ανακάλυψη των μαρξιστών. Ωστόσο, το πέρασμα απ' τον Λένιν στον Γκράμσι, κι έτσι απ' την έννοια της προλεταρικής δικτατορίας σε αυτή της πολιτικής ηγεμονίας αποτελεί ένα ζήτημα με ιδιαίτερα κεντρική σημασία για τον δυτικό μαρξισμό.

Ας συνοψίσουμε τα διακυβεύματα αυτού του περάσματος: εμφορούμενος από την διαρκή δυτική έχθρα απέναντι στον Σοβιετικό μαρξισμό (έχθρα από την εποχή του Μπέρτραντ Ράσελ και αργότερα του Κάουτσκι ως την δική του και κατόπιν δική μας εποχή, και έχθρα εντελώς οργανικά εξαρτώμενη από την συνύπαρξη, στη Δύση, του μαρξισμού με τον ιμπεριαλισμό), ο ευρωκομμουνισμός βρήκε σε μια επιλεκτική και αποσπασματική ανάγνωση των ήδη αποσπασματικών σημειώσεων του Γκράμσι στα Τετράδια της φυλακής έναν νέο τρόπο να αναστυλώσει το οικοδόμημα του "ειρηνικού περάσματος στον σοσιαλισμό" που είχε γκρεμίσει ο κόκκινος Οκτώβρης και η Τρίτη Διεθνής, στο έδαφος των ευνοϊκών συνθηκών που είχε φέρει η "αποσταλινοποίηση" στην ΕΣΣΔ.


Η αναστύλωση αυτή πήρε τη μορφή της απολυτοποίησης μιας διάκρισης που επιχειρεί ο Ιταλός κομμουνιστής ανάμεσα στη ρωσική προεπαναστατική κοινωνία και τις δυτικές αστικές κοινωνίες, ισχυριζόμενος ότι στην πρώτη "η κοινωνία των ιδιωτών" ήταν ασήμαντη σε βαθμό ανάπτυξης κι έτσι ήταν εφικτή η άμεση επίθεση στην κρατική εξουσία, ενώ στις δεύτερες είναι υπεραναπτυγμένη, κι έτσι ο "πόλεμος κίνησης" --η μετωπική σύγκρουση με το αστικό κράτος-- πρέπει αναγκαστατικά να αντικατασταθεί με "πόλεμο θέσης" -- με μια αργή, σταδιακή "μάχη χαρακωμάτων", έναν πολύχρονο "ανταρτοπόλεμο" που παίρνει διαφορετικές, "ηθικο-πολιτικο-πολιτισμικές" μορφές σε συνθήκες καπιταλιστικής εξουσίας.

Για τους ευρωκομμουνιστές και τους διαδόχους τους όπως οι Λακλάου και Μουφ (γνωστοί για την στήριξή τους στον ΣΥΡΙΖΑ), ο "πόλεμος θέσης" ήταν, βασικά, "μάχη για να αποδειχθεί η ηθικοπολιτική ανωτερότητα της αριστεράς", μάχη, μέσα στην αστική κοινωνία, για "ηγεμονία" με όρους ειρηνικής ικανότητας να πειστούν με πολιτικά και πολιτισμικά μέσα τα λαϊκά στρώματα να συστρατευτούν με ένα πλατύ "μέτωπο" προοδευτικών και "φιλολαϊκών δυνάμεων". Είναι ήδη γνωστό πόσο κεντρική σημασία είχε αυτή η ιδέα για την προεκλογική ρητορική του ΣΥΡΙΖΑ, όσο και τι πρακτικά αποτελέσματα είχε -- ας τα συνοψίσουμε στο ονοματεπώνυμο "Ραχήλ Μακρή." 

Βεβαίως, η ιδέα ότι ο δρόμος της "δημοκρατικής αριστεράς" --σε ενσυνείδητη αντίθεση με τον Μπολσεβικισμό, με την κομμουνιστική ιδεολογία-- είναι αυτός της ευκλεούς "ηγεμονίας" σε αντιπαράθεση με την αποκρουστική "δικτατορία του προλεταριάτου" δεν μπορεί να αποδοθεί ως ευθύνη στον απίστευτα ταλαιπωρημένο απ' την παρανάγνωση Γκράμσι, αφού, ως γνωστόν, το τι εννοεί με τον όρο "ηγεμονία" είναι μάλλον αμφιλεγόμενο και ασταθώς ορισμένο στις σημειώσεις που έγραψε στη φυλακή. Για παράδειγμα, είναι ο Γκράμσι που σημειώνει, στα Τετράδια αυτά (Selections from the Prison Notebooks, σελ. 239): "Το Κράτος, με την συνολική του έννοια, είναι δικτατορία συν ηγεμονία" [δηλαδή βίαιος καταναγκασμός συν πειθώ και συναίνεση, μαστίγιο συν καρότο] -- διαπίστωση με την οποία δεν θα είχε καμία διαφωνία ο Λένιν που μας ενδιαφέρει εδώ.

Ποια είναι η βασική, για μένα, ενόραση του Λένιν σε ό,τι αφορά το ζήτημα του δρόμου προς την νίκη; (και ο Λένιν είναι ο θεωρητικός της κομμουνιστικής νίκης, πάνω από όλα).

Είναι η εξής:

Για να κερδίσει το προλεταριάτο την ευρεία λαϊκή αποδοχή [την ηγεμονία δια της μη βίαιης πειθούς] πρέπει πρώτα να έχει νικήσει την αστική εξουσία [να έχει επιβάλλει με τη βία τη δικτατορία του]. 

Ή, περισσότερο αποφθεγματικά και ελλειπτικά:

Για να κερδίσεις τη συμπάθεια πρέπει πρώτα να έχεις νικήσει με τη βία.

Καμία σκέψη άξια λόγου για την λενινιστική σκέψη πάνω στην πολιτική δεν μπορεί να εκπορευτεί χωρίς την αναμέτρηση με αυτό το πρόταγμα. Γιατί η λενινιστική σκέψη όχι απλά δεν είναι "κοινή λογική", αλλά προκαλεί ενσυνείδητα αυτό που η φιλοσοφία θα ονόμαζε "συνηθισμένη σκέψη" (ordinary thinking).

Ας δούμε πρώτα μια σειρά συναφών λενινιστικών προτάσεων για το θέμα:
1. "Έχουμε μπροστά μας όλες τις αντικειμενικές προϋποθέσεις για μια νικηφόρα εξέγερση. Έχουμε μπροστά μας μια εξαιρετικά ευνοϊκή κατάσταση, όπου μόνο η νίκη μας στην εξέγερση θα βάλει τέλος στις ταλαντεύσεις που καταβασάνισαν το λαό, στις ταλαντεύσεις που είναι το πιο βασανιστικό πράγμα στον κόσμο· όπου μόνο η δική μας νίκη στην εξέγερση θα ματαιώσει το παιχνίδι για χωριστή ειρήνη ενάντια στην επανάσταση, θα το ματαιώσει, προτείνοντας ανοιχτή ειρήνη πιο ολοκληρωμένη, πιο δίκαιη, πιο κοντινή, ειρήνη προς όφελος της επανάστασης.

[...]
Στη Σύσκεψη πρέπει να συσπειρώσουμε αμέσως την ομάδα των μπολσεβίκων, χωρίς να κυνηγάμε τον αριθμό, χωρίς να φοβόμαστε ν’ αφήσουμε τους ταλαντευόμενους στο στρατόπεδο των ταλαντευομένων: για την υπόθεση της επανάστασης αυτοί είναι πιο ωφέλιμοι εκεί, παρά στο στρατόπεδο των αποφασιστικών και αφοσιωμένων αγωνιστών.

[...]
ο λαός βαρέθηκε τις ταλαντεύσεις, ο λαός βασανίστηκε από την αναποφασιστικότητα των εσέρων και των μενσεβίκων· εμείς ξεκόβουμε οριστικά απ’ αυτά τα κόμματα, γιατί πρόδοσαν την επανάσταση.
"Ο Μαρξισμός και η εξέγερση", 1917.

2. "Κάποτε ήμασταν μειοψηφία στα Σοβιέτ, τα συνδικάτα και τους συνεταιρισμούς. Με επίμονη προσπάθεια και μακρόχρονη πάλη--και πριν και μετά την κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας--κερδίσαμε την πλειοψηφία [...] Το προλεταριάτο διεξάγει την ταξική του πάλη, ανατρέποντας την αστική τάξη, χωρίς να περιμένει να διενεργηθεί γι’ αυτό καμιά προκαταρκτική ψηφοφορία (από την αστική τάξη, κάτω από το ζυγό της), συνάμα το προλεταριάτο ξέρει πολύ καλά πως για την επιτυχία της επανάστασης του, για την επιτυχή ανατροπή της αστικής τάξης πρέπει να έχει οπωσδήποτε τη συμπάθεια της πλειοψηφίας των εργαζομένων (και συνεπώς και της πλειοψηφίας του πληθυσμού)"
"Χαιρετισμός στους ιταλούς, γάλλους και γερμανούς κομμουνιστές", 1919.

3. "Το προλεταριάτο, αφού έχει συγκεντρώσει αρκετές πολιτικές και στρατιωτικές "δυνάμεις κρούσης" πρέπει να ανατρέψει την αστική τάξη, να της πάρει την κρατική εξουσία ώστε να την χρησιμοποιήσει για τους ταξικούς του στόχους."

4. "Γελοιοποιώντας τη διδασκαλία του Μαρξ, αυτοί οι κύριοι, οι οπορτουνιστές, ανάμεσά τους και οι Καουτσκικοί, 'διδάσκουν' το λαό ότι πρέπει πρώτα το προλεταριάτο να πάρει την πλειοψηφία δια μέσου της καθολικής ψηφοφορίας και μετά να πάρει την κρατική εξουσία με την ψήφο αυτής της πλειοψηφίας [...] Το προλεταριάτο πρέπει πρώτα να ανατρέψει την αστική τάξη και να κερδίσει την κρατική εξουσία και μετά να χρησιμοποιήσει αυτή την εξουσία, δηλαδή, τη δικτατορία του προλεταριάτου, ως όργανο της τάξης του με στόχο να κερδίσει τη στήριξη της πλειοψηφίας του εργαζόμενου λαού."

5. "Ενα τέτοιο πέρασμα με το μέρος της αστικής τάξης κάνουν στην πραγματικότητα οι εκπρόσωποι και οι οπαδοί της II Διεθνούς και όλοι οι ηγέτες της λεγόμενης «ανεξάρτητης» γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, όταν, αναγνωρίζοντας στα λόγια τη δικτατορία του προλεταριάτου, υποβάλλουν στην πράξη με την προπαγάνδα τους στο προλεταριάτο την ιδέα ότι πρέπει πρώτα να κερδίσει την επίσημη έκφραση της θέλησης της πλειοψηφίας του πληθυσμού στις συνθήκες του καπιταλισμού (δηλ. την πλειοψηφία των ψήφων στην αστική Βουλή) για να γίνει μετά το πέρασμα της πολιτικής εξουσίας στο προλεταριάτο.

Ολες οι κραυγές των Γερμανών «ανεξάρτητων» σοσιαλδημοκρατών και των άλλων ηγετών του σάπιου σοσιαλισμού ενάντια στη «δικτατορία της μειοψηφίας» και τα παρόμοια, κραυγές που έχουν αυτήν την αφετηρία, δείχνουν απλώς την ανικανότητα αυτών των ηγετών να καταλάβουν τη δικτατορία της αστικής τάξης, που στην πραγματικότητα κυριαρχεί ακόμη και στις πιο δημοκρατικές αστικές δημοκρατίες, και την ανικανότητα να καταλάβουν τους όρους της συντριβής της με την ταξική πάλη του προλεταριάτου."

6. "Η ανικανότητα αυτή βρίσκεται κυρίως στα παρακάτω: ξεχνούν πως τα αστικά κόμματα κυριαρχούν σε τεράστιο βαθμό χάρη στο ότι εξαπατούν τις μάζες του πληθυσμού, χάρη στην καταπίεση του κεφαλαίου. Σ' αυτό προστίθεται ακόμη η αυταπάτη σχετικά με την ουσία του καπιταλισμού, αυταπάτη που είναι χαρακτηριστική κυρίως για τα μικροαστικά κόμματα, που συνήθως θέλουν να αντικαταστήσουν την ταξική πάλη με λίγο ή πολύ καλυμμένες μορφές συμφιλίωσης των τάξεων.

«Ας εκδηλωθεί πρώτα η πλειοψηφία του πληθυσμού σε συνθήκες διατήρησης της ατομικής ιδιοκτησίας, δηλ. σε συνθήκες διατήρησης της εξουσίας και καταπίεσης του κεφαλαίου, υπέρ του κόμματος του προλεταριάτου - μόνο τότε το κόμμα αυτό μπορεί και πρέπει να πάρει την εξουσία» - έτσι λένε οι μικροαστοί δημοκράτες, οι πραγματικοί υπηρέτες της αστικής τάξης, που αυτοκαλούνται «σοσιαλιστές».

«Ας ανατρέψει πρώτα το επαναστατικό προλεταριάτο την αστική τάξη, ας τσακίσει το ζυγό του κεφαλαίου, ας συντρίψει τον αστικό κρατικό μηχανισμό - τότε το προλεταριάτο που κέρδισε τη νίκη θα μπορέσει να κατακτήσει γρήγορα τη συμπάθεια και την υποστήριξη της πλειοψηφίας των εργαζόμενων μη προλεταριακών μαζών, ικανοποιώντας τα αιτήματά τους σε βάρος των εκμεταλλευτών» - λέμε εμείς.

7. Είτε με άλλα λόγια: «Πρώτα θα αναλάβουμε την υποχρέωση να αναγνωρίσουμε την αρχή της ισότητας ή της συνεπούς δημοκρατίας σε συνθήκες διατήρησης της ατομικής ιδιοκτησίας και του ζυγού του κεφαλαίου (δηλ. της ουσιαστικής ανισότητας σε συνθήκες τυπικής ισότητας) και πάνω σ' αυτή τη βάση θα επιδιώκουμε την απόφαση της πλειοψηφίας» - έτσι λέει η αστική τάξη και τα φερέφωνά της, οι μικροαστοί δημοκράτες, που αυτοκαλούνται σοσιαλιστές και σοσιαλδημοκράτες.

«Πρώτα η ταξική πάλη του προλεταριάτου γκρεμίζει, κατακτώντας την κρατική εξουσία, τα βάθρα και τις βάσεις της ουσιαστικής ανισότητας, κι έπειτα το προλεταριάτο που νίκησε τους εκμεταλλευτές παίρνει με το μέρος του όλες τις εργαζόμενες μάζες και τις οδηγεί προς την εξάλειψη των τάξεων, δηλ. προς τη μοναδικά - σοσιαλιστική ισότητα που δεν είναι απάτη» - λέμε εμείς.

8. "Σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες, παράλληλα με το προλεταριάτο ή με το τμήμα εκείνο του προλεταριάτου που κατανόησε τα επαναστατικά του καθήκοντα και είναι ικανό να παλέψει για την πραγματοποίησή τους, υπάρχουν πολυάριθμα μη συνειδητά προλεταριακά, μισοπρολεταριακά, μισομικροαστικά στρώματα των εργαζόμενων μαζών, που ακολουθούν την αστική τάξη και την αστική δημοκρατία (καθώς και τους σοσιαλιστές της II Διεθνούς), εξαπατημένα απ' αυτή, μην πιστεύοντας στις δυνάμεις τους ή στις δυνάμεις του προλεταριάτου, μην κατανοώντας τη δυνατότητα ικανοποίησης των ζωτικών αναγκών τους σε βάρος της απαλλοτρίωσης των εκμεταλλευτών.

Τα στρώματα αυτά των εργαζομένων και εκμεταλλευομένων προμηθεύουν στην πρωτοπορία του προλεταριάτου συμμάχους, που μαζί μ' αυτά το προλεταριάτο αποκτά τη σταθερή πλειοψηφία του πληθυσμού. Το προλεταριάτο όμως μπορεί να κατακτήσει αυτούς τους συμμάχους μόνο με τη βοήθεια ενός οργάνου, όπως είναι η κρατική εξουσία, δηλ. μόνο ύστερα από την ανατροπή της αστικής τάξης και τη συντριβή του κρατικού μηχανισμού της."

9. Γι' αυτό το προλεταριάτο, ακόμη και όταν αποτελεί τη μειοψηφία του πληθυσμού (ή όταν η συνειδητή και η πραγματικά επαναστατική πρωτοπορία του προλεταριάτου αποτελεί τη μειοψηφία του πληθυσμού), είναι ικανό και να ανατρέψει την αστική τάξη και να τραβήξει ύστερα με το μέρος του πολλούς συμμάχους μέσα από τις μάζες εκείνες των μισοπρολεταρίων και των μικροαστών που ποτέ δεν θα ταχθούν προκαταβολικά υπέρ της κυριαρχίας του προλεταριάτου, δεν θα κατανοήσουν τους όρους και τα καθήκοντα αυτής της κυριαρχίας και μόνο από την παραπέρα πείρα τους θα πειστούν για το αναπόφευκτο, την ορθότητα, το νομοτελειακό χαρακτήρα της προλεταριακής δικτατορίας.

10. Το προλεταριάτο για να νικήσει πρέπει, πρώτο, να διαλέξει σωστά τη στιγμή της αποφασιστικής επίθεσης ενάντια στην αστική τάξη, παίρνοντας υπόψη, ανάμεσα στ' άλλα, τη διάσπαση που υπάρχει ανάμεσα στην αστική τάξη και στους μικροαστούς συμμάχους της ή την αστάθεια της συμμαχίας τους κ.τ.λ. Το προλεταριάτο, δεύτερο, πρέπει ύστερα από τη νίκη του να εκμεταλλευτεί αυτές τις ταλαντεύσεις της μικροαστικής τάξης έτσι που να την ουδετεροποιήσει, να την εμποδίσει να πάει με το μέρος των εκμεταλλευτών, να ξέρει να κρατηθεί ορισμένο διάστημα παρά τις ταλαντεύσεις της και τα λοιπά και τα παρόμοια.

11. "Η ιστορία διδάσκει ότι καμιά καταπιεζόμενη τάξη δεν έφθασε ποτέ στην κυριαρχία και δεν μπορούσε να φτάσει στην κυριαρχία χωρίς να περάσει μια περίοδο δικτατορίας, δηλ. κατάκτησης της πολιτικής εξουσίας και βίαιης καταστολής της αντίστασης που πρόβαλλαν πάντα οι εκμεταλλευτές"

12 σχόλια:

  1. https://www.academia.edu/11224883/%CE%97_%CE%9A%CE%91%CE%A0%CE%99%CE%A4%CE%91%CE%9B%CE%99%CE%A3%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%97_%CE%9A%CE%A5%CE%A1%CE%99%CE%91%CE%A1%CE%A7%CE%99%CE%91_%CE%A9%CE%A3_%CE%91%CE%A0%CE%9F%CE%A6%CE%91%CE%A3%CE%97_%CE%9A%CE%91%CE%99_%CE%95%CE%9E%CE%91%CE%99%CE%A1%CE%95%CE%A3%CE%97_%CE%A4%CE%BF_%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%AC%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%B3%CE%BC%CE%B1_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9C%CE%B5%CF%83%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82_%CE%93%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B1%CF%82

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ευχαριστώ για το λινκ, το κείμενο με ενδιαφέρει. Χρειάζεται όμως ψευδώνυμο ο σχολιασμός εδώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. ἡ πειθώ, τῆς πειθόος/πειθοῦς

    Ο τύπος πειθώς δεν υπάρχει· το σωστό είναι πειθώ: η πειθώ, της πειθούς.

    Επομένως όχι συν πειθώς, αλλά συν πειθώ.

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Θα με εκτελέσω...

    θενκς για τη διόρθωση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Υπάρχει διπλοτυπία εδώ: γεν. και «πειθώς» (δημοτική) και «πειθούς» (αρχ.). Η σχολική γραμματική του Τριανταφυλλίδη τα έχει αυτά κατά το «Αργυρώ», άρα «πειθώς». Συνηθέστερο πάντως σήμερα, τουλάχιστον στον γραπτό λόγο, είναι όπως φαίνεται μέσα από το Σώμα Ελληνικών Κειμένων το «πειθούς» (το «πειθώς» δεν εμφανίζει κανένα αποτέλεσμα). Έτσι είναι η γενική και στο Λεξικό Κοινής Νεοελληνικής.

      Έφη Α.

      Διαγραφή
    2. Τη γενική σχολίασα γιατί την είδα πρώτη-πρώτη στο κείμενο, αλλά τώρα που το διάβασα όλο κατάλαβα ότι μιλούσατε για την ονομαστική :)
      Έφη Α.

      Διαγραφή
    3. ΠΑΡΕΚΒΑΣΗ ΜΕΝ, ΧΡΗΣΙΜΗ ΔΕ (1/2)

      @ Έφη Α.

      Αγαπητή φίλη, αφού αρχικά σας ευχαριστήσω για το χρήσιμο σχόλιό σας, θα επιτρέψω στον εαυτό μου, με την ευγενή άδεια του οικοδεσπότη μας του Αντώνη, μια παρέκβαση που πιστεύω πως θα είναι χρήσιμη για όλους κι όλες τους αναγνώστες κι αναγνώστριες τούτου του ιστολογίου —και στην Ελλάδα και στην Κύπρο και παντού όπου υπάρχουν Ελληνόφωνοι κι Ελληνόφωνες— που τους ενδιαφέρει η καλή, αλλά και σωστή χρήση της μητρικής μας γλώσσας.

      Δεν είμαι κατά βάση εχθρός των διπλοτυπιών και όσοι κι όσες παρακολουθούν τα γραφόμενά μου εδώ θα θυμούνται μιαν παλιότερη αντιπαράθεσή μου με τον «πολύ» «κύριο» Σαραντάκο στα πλαίσια της οποίας του τα ’χα «ψάλλει», εμμέσως πλην σαφώς, και γι’ αυτό το ζήτημα. Κι αυτό το ’χα κάνει γιατί ο εν λόγω «κύριος» συνηθίζει στις «περισπούδαστες» «παρεμβάσεις-διορθώσεις» του να βουτάει ένα υποδεκάμετρο που είτε λέγεται Γραμματική του Τριανταφυλλίδη είτε Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, να μετράει την περί ης ο λόγος λέξη κι ανάλογα να την βγάζει «τζούφια» και να την εξορίζει στο πυρ το εξώτερο ή να την «καθαγιάζει» και να την εγκρίνει. Δεν περιμένει κανείς και καμιά τίποτα καλύτερο από έναν άνθρωπο που ποτέ του δεν σπούδασε ή δεν θέλησε να σπουδάσει ελληνικά, γλωσσολογία και φιλοσοφία της γλώσσας κι επιμένει να το παίζει «ειδικός» επί του αντικειμένου (τώρα πώς έφτασε αυτός ο «κύριος» να κατέχει την θέση που κατέχει είναι αλλουνού παπά ευαγγέλιο κι ας το αφήσουμε για την ώρα κατά μέρος γιατί τώρα που είναι οι δικοί του στην Ελλάδα στην κυβέρνηση πρέπει να ’μαστε προσεκτικοί με κάποιον που τόσο αρέσκεται στα κάτω από την ζώνη χτυπήματα). Τα πράγματα είναι όμως πιο πολύπλοκα.

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
    4. ΠΑΡΕΚΒΑΣΗ ΜΕΝ, ΧΡΗΣΙΜΗ ΔΕ (2/2)

      Για να ’ρθουμε στο συγκεκριμένο. Η λέξη «πειθώ» είναι λέξη λόγια. Δεν απαντάται σαν τέτοια στην μεσαιωνική δημοτική και μέσα στον κυκεώνα της βυζαντινής «τριγλωσσίας» διατηρήθηκε από τους λόγιους μέχρι την εποχή της εθνικής μας παλιγγενεσίας και θεωρήθηκε υπό την επιρροή του Κοραή (αν θέλετε, δεν βρίσκεται εδώ το πρόβλημα, από τους «καθαρίζοντες») ως λέξη που έπρεπε να ανήκει στην σύγχρονη —του 19ου αιώνα— επίσημη ελληνική (την λεγόμενη «καθαρεύουσα»). Ο Τριανταφυλλίδης ήταν γενικά διστακτικός απέναντι σε τέτοιες λέξεις, αλλά συμπεριέλαβε κι αυτήν την λέξη —όχι ακριβώς την ίδια, αλλά την λέξη «ηχώ», βλέπε § 140 της Αναπροσαρμογής της Μικρής Νεοελληνικής Γραμματικής στην έκδοση του ΟΕΔΒ— στα ισοσύλλαβα θηλυκά σε -ω· οι συντάκτες του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής έκαναν ένα βήμα παραπέρα και προσομοιώνοντας λεξικογραφικά την «πειθώ» προς την «ηχώ» την καταχώρησαν στο λεξικό τους. So far so good.

      Κι ερχόμαστε τώρα στο πρόβλημα. «Της πειθούς» ή «της πειθώς»; Τι είναι σωστό; Τι είναι αποδεκτό; Εδώ «κολλάει» η παραδοσιακή —ιδεαλιστική θα έλεγα— γλωσσολογία με το κανονιστικό της οικοδόμημα (και μαζί «κολλάει», τελευταίος και καταϊδρωμένος, κι ο «κύριος» Σαραντάκος με τους γλωσσικούς του «ταλμουδισμούς»). Αλλά αν πάρουμε τον ορισμό της γλώσσας που έδωσαν οι Μαρξ και Ένγκελς πρωτίστως στην «Γερμανική Ιδεολογία» (ακριβή παράθεση των αποσπασμάτων δεν κάνω για να μην καταχραστώ την φιλοξενία του φίλου Αντώνη, αν ενδιαφέρεται κανείς ή καμιά, είμαι στην διάθεσή τους) και ο οποίος συνδέει την γλώσσα με την ανθρώπινη συνείδηση, τότε και οι δύο τύποι είναι «ορθοί» εφόσον διαφορετικά συλλαμβάνει και αποδίδει την λέξη «πειθώ» ο λόγιος και διαφορετικά ο μη λόγιος. Έτσι υπάρχει αρκετός χώρος για τέτοιες διπλοτυπίες που η ακατάσχετη —επιστημονική ή μη— προσφυγή στην αναλογία θέλει να καταργήσει, δια μιας και δια παντός.

      Για να κλείσω. Αποδοχή των διπλοτυπιών δεν σημαίνει «ταξικότητα» της γλώσσας (αυτές τις αντιλήψεις τις ανασκεύασε πειστικά ο Στάλιν στα σχετικά του γραφτά για τον μαρξισμό και την γλωσσολογία), αλλά διαφορετική αντίδραση της συνείδησης ανάλογα και με την γλωσσική παιδεία —λόγια ή μη λόγια, χωρίς απαξιωτικό πρόσημο για την δεύτερη— σε λέξεις που ιστορικά για μεγάλα χρονικά διαστήματα είχαν πέσει σε αχρηστία ή εκπέσει της χρήσης σε πλατιά στρώματα του πληθυσμού. Αποδοχή των διπλοτυπιών επίσης δεν σημαίνει απόρριψη του Τριανταφυλλίδη και του κολοσσιαίου έργου του. Και οπωσδήποτε αποδοχή των διπλοτυπιών δεν σημαίνει καθαρευουσιανισμό γλωσσαμυντόρων νέας κοπής. Σημαίνει όμως κι επισημαίνει τις αδυναμίες και τα όρια της κανονιστικής γλωσσολογίας και την ανάγκη ανάπτυξης μιας γλωσσολογίας και φιλοσοφίας της γλώσσας που να θεμελιώνονται στην θεωρία του επιστημονικού κομμουνισμού.

      Αντώνη, ελπίζω να μην το παράκανα μ’ αυτό το off the topic…

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
  5. Πρακτικά τι σημαίνει αυτό για την καθημερινή δουλειά του κομμουνιστή; Απλώς να μην απογοητεύεται που δεν μπορεί να κερδίσει την πλειοψηφία της εργατικής τάξης υπό συνθήκες καπιταλιστικής κυριαρχίας; Ή κάτι περισσότερο από αυτό;

    Νίκος SB

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η "καθημερινή δουλειά" δεν είναι αυτοσκοπός αλλά μέσο για κάτι πέρα απ' αυτή, και προφανώς η συζήτηση στο απόσπασμα της ΚΟΜΕΠ και ο σχολιασμός στο θέμα μέσω περαιτέρω αναρτήσεων αφορούν αυτό το πέρα στο οποίο πρέπει να τείνει, και με το οποίο οφείλει να συνδέεται όλο και περισσότερο, η καθημερινή δουλειά.

      Διαγραφή
  6. Oλη η ΟΥΣΙΑ εδω :

    "Για να κερδίσει το προλεταριάτο την ευρεία λαϊκή αποδοχή [την ηγεμονία δια της μη βίαιης πειθούς] πρέπει πρώτα να έχει νικήσει την αστική εξουσία [να έχει επιβάλλει με τη βία τη δικτατορία του].

    Ή, περισσότερο αποφθεγματικά και ελλειπτικά:

    Για να κερδίσεις τη συμπάθεια πρέπει πρώτα να έχεις νικήσει με τη βία."

    ο Παππους μου ελεγε τρια πραγματα :
    1) παντα στην ιστορια λιγοι "δυνατοι" γυρνουσαν τον τροχο της και οι πολλοι απλα ακολουθουσαν ή ανεχονταν την "δυναμη"
    2) Ισως να ειναι ευκολοτερο να συντριψεις την πλουτοκρατια απο το να οδηγησεις "μαλακα" μετα ,την κοινωνια μακρυα απο τη γαγραινα της Ιδιοκτησιας και του ατομικα "πετυχημενου" .Το μεδουλι δλδ που αναγεννα τις αξιες των πρωτων διαρκως
    3) Το να παντρεψεις τα "εγω" του μικροαστου με τα "εμεις" της κοινωνιας που ονειρευεσαι και χτιζεις ,ειναι το δυσκολοτερο πραγμα και πριν και μετα την επανασταση .Πριν σου ειναι αρκετο να τον εχεις φιλα προσκειμενο , μετα πρεπει να τον πειθει καθε μερα το Κρατος ΣΟΥ με το μαλακο ή ...με το αγριο .Η μαεστρια σου ειναι να το κανεις με το μαλακο

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Να 'σαι καλά!!
    Το σημείο 11 θυμόμουνα ότι το είχες ξανανεβάσει και το έψαχνα αλλά δεν μπορούσα να το βρω με τίποτα...
    Είχα διαβάσει κάτι παρόμοιο από αποφάσεις της Γ' Διεθνούς...
    Στο ότι η πάλη για αστικοδημοκρατικές ελευθερίες γίνεται ώστε να αγωνίζεσαι από καλύτερες θέσεις για την ανατροπή του καπιταλισμού...
    Αν το δούμε αντίστροφα και οι προσπάθειες αντεπανάστασης για περισσότερα δημοκρατικά δικαιώματα μιλάγανε αλλά δεν μείνανε μόνο εκεί...Η δημοκρατία ήταν η πάλη βιτρίνας...Από πίσω άλλα σχεδίαζαν και τα αποτελέσματα δυστυχώς τα είδαμε...
    Ευχαριστώ και πάλι...
    Το ζήτημα το πώς εννοούνε οι κομμουνιστές τη δημοκρατία είναι σημαντικότατο και πολύς κόσμος λόγω αντικομμουνισμού έχει μαύρα μεσάνυχτα....

    ΑπάντησηΔιαγραφή