Παρασκευή, 6 Μαρτίου 2015

Β.Ι. Λένιν-Ηγεμονία και δικτατορία ΙΙΙ

Ας ξεκινήσουμε από το τέλος, από το απόσπασμα #11: θα βρούμε εδώ μια αντίστιξη ανάμεσα σε δύο έννοιες, αυτή της "κυριαρχίας" και αυτή της "δικτατορίας", η οποία είναι ολότελα ακατανόητη αν η έννοια "κυριαρχία" εννοηθεί απλώς με όρους βίας. Όταν ο Λένιν γράφει: "Η ιστορία διδάσκει ότι καμιά καταπιεζόμενη τάξη δεν έφθασε ποτέ στην κυριαρχία και δεν μπορούσε να φτάσει στην κυριαρχία χωρίς να περάσει μια περίοδο δικτατορίας, δηλ. κατάκτησης της πολιτικής εξουσίας και βίαιης καταστολής της αντίστασης που πρόβαλλαν πάντα οι εκμεταλλευτές", είναι σαφές ότι η βίαιη καταστολή της αντίστασης των εκμεταλλευτών περιέχεται συγκεκριμένα στον όρο "δικτατορία", και είναι εξίσου σαφές ότι η "δικτατορία" νοείται ως μεταβατικό μέσο προς την κυριαρχία, η οποία είναι και ο τελικός στόχος της ανερχόμενης τάξης. Κατά συνέπεια, ο όρος "κυριαρχία" δεν μπορεί παρά να περιλαμβάνει την συναινετική αποδοχή της εξουσίας της τάξης, την συναίνεση σ' αυτή, την χωρίς τη μεσολάβηση βίας, "αυθόρμητη" αποδοχή της. Θα ήταν υπερβολή να ισχυριστούμε ότι εδώ ο Λένιν προοικονομεί (και βάζει στη σωστή προοπτική) ακριβώς την γκραμσική έννοια της "ηγεμονίας" ως απώτερου στόχου της "δικτατορίας";

Παραμένει φυσικά σαφές το γεγονός ότι, σε δραματική αντίστιξη με τον "γκραμσιανισμό" εκείνο του ευρωκομμουνισμού και των επιγόνων του, που θέλουν την "ηγεμονία" να είναι "μέσο" προς την πολιτική εξουσία, ο Λένιν βλέπει την κατάκτηση της κρατικής εξουσίας ως προϋπόθεση ηγεμονίας. Γιατί; Γιατί πρέπει πρώτα να κατακτήσεις την πολιτική εξουσία αν θέλεις να κατακτήσεις την "ηγεμονία";

Το ερώτημα δεν τίθεται ούτε για μας ούτε για τον Λένιν ως αμιγώς "υποθετικό"· ξέρουμε ήδη ότι η τάξη που ασκεί τώρα ηγεμονία, η τάξη της οποίας τα κόμματα είναι "δημοφιλέστερα" στο λαό, κατέκτησε πριν, με βίαια μέσα, με "δικτατορία", την πολιτική εξουσία -- ή, όπως έγινε στην Ελλάδα το 1944 και στην συνολική περίοδο 1949-1974 συνέτριψε, με τη συνδρομή των διεθνών συμμάχων της, όσους αμφισβήτησαν με έμπρακτο τρόπο το "μονοπώλιο βίας" της και την δικτατορία της. Ξέρουμε λοιπόν ότι η αρχή που διατυπώνει ο Λένιν ισχύει ήδη για την αστική τάξη, και συνεπώς το μοναδικό ζήτημα είναι αν αποτελεί μια γενική ιστορική αναγκαιότητα για κάθε τάξη, ή αν τάχα μπορεί να επιτευχθεί η προλεταριακή ηγεμονία με άλλον τρόπο. 

Η απάντηση του Λένιν στο απόσπασμα #11 είναι απόλυτα σαφής: "καμιά καταπιεζόμενη τάξη δεν έφθασε ποτέ στην κυριαρχία και δεν μπορούσε να φτάσει στην κυριαρχία χωρίς να περάσει μια περίοδο δικτατορίας". Πρόκειται λοιπόν για αναγκαιότητα με καθολική ιστορική ισχύ.

Τι επιτρέπει, πάντα σύμφωνα με τον Λένιν, η κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας, δηλαδή το τσάκισμα του προηγούμενου είδους κράτους και η αντικατάστασή του με ένα διαφορετικό (η "δικτατορία") σε ό,τι αφορά την επίτευξη της "κυριαρχίας" (δηλαδή, της "ηγεμονίας");

1. Την άρση της λειτουργίας του κράτους ως εγγυητή της οικονομικής και ταξικής ανισότητας προς όφελος της αστικής τάξης (πρώτο επίπεδο της "αρνητικής"/"καταστροφικής" πλευράς της εξουσίας): "η ταξική πάλη του προλεταριάτου γκρεμίζει, κατακτώντας την κρατική εξουσία, τα βάθρα και τις βάσεις της ουσιαστικής ανισότητας" (#7)

2. Την καταστολή όσων αμφισβητούν έμπρακτα ή συνωμοτούν ενάντια στην νέα εξουσία (δεύτερο επίπεδο της "αρνητικής"/"καταστροφικής" πλευράς της εξουσίας): "βίαιης καταστολής της αντίστασης που πρόβαλλαν πάντα οι εκμεταλλευτές" (#11)

3. Την έμπρακτη, τελεσίδικα αποτελεσματική υπόσκαψη των μηχανισμών ιδεολογικής εξαπάτησης των λαϊκών μαζών που προαπαιτούν, για τη λειτουργία τους, την πραγματική, αντικειμενική κυριαρχία ενός τρόπου παραγωγής (τρίτο επίπεδο της "αρνητικής"/"καταστροφικής" πλευράς της εξουσίας): "τα αστικά κόμματα κυριαρχούν σε τεράστιο βαθμό χάρη στο ότι εξαπατούν τις μάζες του πληθυσμού, χάρη στην καταπίεση του κεφαλαίου. Σ' αυτό προστίθεται ακόμη η αυταπάτη σχετικά με την ουσία του καπιταλισμού, αυταπάτη που είναι χαρακτηριστική κυρίως για τα μικροαστικά κόμματα, που συνήθως θέλουν να αντικαταστήσουν την ταξική πάλη με λίγο ή πολύ καλυμμένες μορφές συμφιλίωσης των τάξεων." (#6)· "Σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες, παράλληλα με το προλεταριάτο ή με το τμήμα εκείνο του προλεταριάτου που κατανόησε τα επαναστατικά του καθήκοντα και είναι ικανό να παλέψει για την πραγματοποίησή τους, υπάρχουν πολυάριθμα μη συνειδητά προλεταριακά, μισοπρολεταριακά, μισομικροαστικά στρώματα των εργαζόμενων μαζών, που ακολουθούν την αστική τάξη και την αστική δημοκρατία (καθώς και τους σοσιαλιστές της II Διεθνούς), εξαπατημένα απ' αυτή, μην πιστεύοντας στις δυνάμεις τους ή στις δυνάμεις του προλεταριάτου, μην κατανοώντας τη δυνατότητα ικανοποίησης των ζωτικών αναγκών τους σε βάρος της απαλλοτρίωσης των εκμεταλλευτών" (#8)

4. Την έμπρακτη αρπαγή του στην υλική ισχύ βασισμένου συμβολικού "κύρους", της "επιρροής"  της κυρίαρχης τάξης απέναντι στους υποτελείς της, που τώρα γίνονται "κύρος" και "επιρροή" απέναντι σε τάξεις που ωθούνται συναινετικά στη συμμαχία με το προλεταριάτο (πρώτο επίπεδο της "καταφατικής"/"δημιουργικής" πλευράς της εξουσίας): "Το προλεταριάτο [...] Πρέπει, δεύτερον, να εγκαθιδρύσει τη Σοβιετική εξουσία, κάνοντας θρύψαλα τον παλιό κρατικό μηχανισμό, υποσκάπτοντας έτσι μεμιάς την κυριαρχία, το κύρος, την επιρροή της αστικής τάξης και των μικροαστών συμφιλιωτιστών μέσα στις μη προλεταριακές εργαζόμενες μάζες" (από το "Οι εκλογές για τη Συντακτική Συνέλευση", 1919)

5. Την άρση, ως συνέπεια, των "ταλαντεύσεων", βασανιστικών συχνά, ευρείων τμημάτων των λαϊκών μαζών, την καλλιέργεια σε αυτές αυτοπεποίθησης καθώς και αποφασιστικότητας υπέρ μιας διαφορετικής ταξικής συμμαχίας (δεύτερo επίπεδο της "καταφατικής"/"δημιουργικής" πλευράς της εξουσίας): "μόνο η νίκη μας στην εξέγερση θα βάλει τέλος στις ταλαντεύσεις που καταβασάνισαν το λαό, στις ταλαντεύσεις που είναι το πιο βασανιστικό πράγμα στον κόσμο [...] ο λαός βαρέθηκε τις ταλαντεύσεις, ο λαός βασανίστηκε από την αναποφασιστικότητα των εσέρων και των μενσεβίκων" (#1)· "υπάρχουν πολυάριθμα μη συνειδητά προλεταριακά, μισοπρολεταριακά, μισομικροαστικά στρώματα των εργαζόμενων μαζών, που ακολουθούν την αστική τάξη και την αστική δημοκρατία (καθώς και τους σοσιαλιστές της II Διεθνούς)[...] μην πιστεύοντας στις δυνάμεις τους ή στις δυνάμεις του προλεταριάτου" (#8)· "το προλεταριάτο [...] είναι ικανό και να ανατρέψει την αστική τάξη και να τραβήξει ύστερα με το μέρος του πολλούς συμμάχους μέσα από τις μάζες εκείνες των μισοπρολεταρίων και των μικροαστών που ποτέ δεν θα ταχθούν προκαταβολικά υπέρ της κυριαρχίας του προλεταριάτου" (#9)· "Το προλεταριάτο για να νικήσει πρέπει, πρώτο, να διαλέξει σωστά τη στιγμή της αποφασιστικής επίθεσης ενάντια στην αστική τάξη, παίρνοντας υπόψη, ανάμεσα στ' άλλα, τη διάσπαση που υπάρχει ανάμεσα στην αστική τάξη και στους μικροαστούς συμμάχους της ή την αστάθεια της συμμαχίας τους κ.τ.λ. Το προλεταριάτο, δεύτερο, πρέπει ύστερα από τη νίκη του να εκμεταλλευτεί αυτές τις ταλαντεύσεις της μικροαστικής τάξης έτσι που να την ουδετεροποιήσει, να την εμποδίσει να πάει με το μέρος των εκμεταλλευτών, να ξέρει να κρατηθεί ορισμένο διάστημα παρά τις ταλαντεύσεις της" (#10).

6. Την απόκτηση, μέσα από την βίαιη κατάκτηση της κρατικής εξουσίας, της έμπρακτης δυνατότητας της προλεταριακής εξουσίας να νομοθετήσει φιλολαϊκά, να στηρίξει έμπρακτα άλλα ως τώρα υποτελή κοινωνικά στρώματα, κι έτσι να δώσει απτό περιεχόμενο στην νέα ταξική συμμαχία (τρίτο και ανώτερο επίπεδο της "καταφατικής"/"δημιουργικής" πλευράς της εξουσίας): "Το προλεταριάτο πρέπει πρώτα να ανατρέψει την αστική τάξη και να κερδίσει την κρατική εξουσία και μετά να χρησιμοποιήσει αυτή την εξουσία, δηλαδή, τη δικτατορία του προλεταριάτου, ως όργανο της τάξης του με στόχο να κερδίσει τη στήριξη της πλειοψηφίας του εργαζόμενου λαού" (#4)·"«Ας ανατρέψει πρώτα το επαναστατικό προλεταριάτο την αστική τάξη, ας τσακίσει το ζυγό του κεφαλαίου, ας συντρίψει τον αστικό κρατικό μηχανισμό - τότε το προλεταριάτο που κέρδισε τη νίκη θα μπορέσει να κατακτήσει γρήγορα τη συμπάθεια και την υποστήριξη της πλειοψηφίας των εργαζόμενων μη προλεταριακών μαζών, ικανοποιώντας τα αιτήματά τους σε βάρος των εκμεταλλευτών» - λέμε εμείς." (#6)· "Πρέπει, τρίτο, να εξαλείψει την επιρροή της αστικής τάξης και των μικροαστών συμφιλιωτιστών στην πλειοψηφία των μη προλεταριακών εργαζομένων μαζών, ικανοποιώντας επαναστατικά τις οικονομικές τους ανάγκες σε βάρος των εκμεταλλευτών" (Από το "Οι εκλογές για τη Συντακτική Συνέλευση").

Χωρίς καταστροφή της αστικής εξουσίας, καμία πραγματική δυνατότητα χρήσης της προλεταριακής εξουσίας για καταφατικούς και δημιουργικού χαρακτήρα στόχους· χωρίς κατάκτηση του μονοπωλίου της βίας, καμία δυνατότητα για "γη, ειρήνη, ψωμί", για την γνήσια προσφορά κατακτήσεων του προλεταριάτου στους συμμάχους του, την δυνατότητα, για πρώτη φορά στην ιστορία, μιας συμμαχίας που δεν θα βασίζεται απλώς στη βία απ' τη μια και την εξαπάτηση απ' την άλλη.

Έχει τεράστια (και υποτιμημένη) σημασία το γεγονός ότι, κάτω απ' την προλεταριακή εξουσία, ο νόμος μεταμορφώνεται από παράγωγο της βίας των όπλων που συντηρεί την βία της εκμετάλλευσης σε παράγωγο της βίας των όπλων που αναιρεί τη βία της εκμετάλλευσης, ότι ο προλεταριακός νόμος είναι βία και αντιβία (μη βία) ταυτόχρονα, ότι είναι η βασική και θεμελιώδης γέφυρα προς την συρρίκνωση, σε ιδανικές συνθήκες, του ποσοστού "δικτατορίας" που εμπεριέχει η "ηγεμονία", πέρα από κάθε προηγούμενο ιστορικό όριο. Ας δούμε ένα έξοχο σχετικό απόσπασμα του Λένιν που δεν συμπεριλάβαμε πρωτύτερα:
Τέλος, μόνο το Κόμμα μας, νικώντας στην εξέγερση, μπορεί να σώσει την Πετρούπολη, γιατί, αν η πρότασή μας απορριφθεί και δεν πετύχουμε ούτε ανακωχή, τότε εμείς θα γίνουμε «αμυνίτες», τότε θα μπούμε επικεφαλής των πολεμικών κομμάτων, θα είμαστε το πιο «πολεμικό» κόμμα, θα κάνουμε τον πόλεμο κατά τρόπο πραγματικά επαναστατικό. Θα πάρουμε όλο το ψωμί κι όλες τις μπότες από τους καπιταλιστές. Θα τους αφήσουμε τα ξεροκόμματα, θα τους φορέσουμε τσαρούχια, θα δώσουμε όλο το ψωμί κι όλη την υπόδηση στο μέτωπο. ("Ο Μαρξισμός και η εξέγερση")
"Θα είμαστε το πιο πολεμικό κόμμα" στον βαθμό που θα "πάρουμε" δια της βίας "όλο το ψωμί κι όλες τις μπότες από τους καπιταλιστές" για να ντύσουμε και να ταϊσουμε τους στρατιώτες που τριγυρνάνε ξυπόλυτοι και πεινασμένοι: η σύνοψη της βίας της δικτατορίας του προλεταριάτου είναι αυτή ακριβώς η μετατροπή της αρπαγής σε αντιβία, σε μη βία, σε φροντίδα για τους στερημένους -- φροντίδα που έχει τη βία της "δικτατορίας" ως αναγκαία προϋπόθεσή της αλλά όχι ως σκοπό και τέλος της

1 σχόλιο:

  1. Η Ελλάδα της δεκαετίας του ΄40 είναι τρανταχτό παράδειγμα του γιατί το προλεταριάτο πρέπει να καταλάβει την εξουσία όταν εκδηλώνεται η επαναστατική κατάσταση και του τι συμβαίνει αν καθυστερήσει αυτή τη διαδικασία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή