Σάββατο, 14 Μαρτίου 2015

'Η αριστερή λιτότητα"-Άρθρο στην "Αυγή", 2/7/2013

Η Αριστερή λιτότητα
Κουτεντάκης Φραγκίσκος |02.07.2013

Η δημοσιονομική πολιτική είναι ο κατεξοχήν μηχανισμός αναδιανομής του εθνικού εισοδήματος. Οι φόροι και οι εισφορές αποσπούν εισόδημα από κάποιους, οι δημόσιες δαπάνες το μεταβιβάζουν σε κάποιους άλλους και η διαφορά του πρώτου ποσού από το δεύτερο γίνεται δανεισμός από κάποιους τρίτους.

Παρόλα αυτά η συζήτηση συνήθως επικεντρώνεται στη λογιστική πλευρά του πράγματος, δηλαδή στο ύψος των εσόδων και των δαπανών που καθορίζουν το πρόσημο και το μέγεθος του δημοσιονομικού αποτελέσματος. Έτσι χαρακτηρίζουμε μια δημοσιονομική πολιτική επεκτατική ή περιοριστική ανάλογα με το αν αυξάνει ή μειώνει το έλλειμμα, χωρίς ωστόσο να πολυψάχνουμε τις αναδιανεμητικές επιπτώσεις. Με το ίδιο σκεπτικό, θεωρούμε τη λιτότητα "κακό πράγμα", λες και το να ξοδεύεις λιγότερα και να εισπράττεις περισσότερα είναι αρνητικό από τη φύση του.


Αυτή η απλούστευση είναι εν μέρει δικαιολογημένη αφενός γιατί η κατεύθυνση της δημοσιονομικής πολιτικής επηρεάζει ευθέως την οικονομική δραστηριότητα και αφετέρου γιατί είναι δύσκολο έως αδύνατο να μετρήσει κανείς με ακρίβεια το κόστος και το όφελος επιμέρους ομάδων.

Παρότι λοιπόν σε φυσιολογικές συνθήκες μια κυβέρνηση της Αριστεράς θα υιοθετούσε ένα γενναίο πρόγραμμα δημοσιονομικής επέκτασης, η σημερινή κατάσταση δυσκολεύει τα πράγματα. Με δεδομένο τον αποκλεισμό της χώρας από τις διεθνείς αγορές, μοναδική πηγή χρηματοδότησης του ελλείμματος είναι ο δανεισμός από τους θεσμικούς φορείς της τρόικας στο πλαίσιο μιας πολιτικής συμφωνίας που η κυβέρνηση της Αριστεράς προτίθεται να καταγγείλει.

Αυτοί οι περιορισμοί αναγκάζουν την Αριστερά να σκεφτεί έξω από το παραδοσιακό κεϋνσιανό σχήμα του τύπου "δημοσιονομική επέκταση, μεγέθυνση, απασχόληση". Αντίθετα, πρέπει να αναζητήσει ρεαλιστική διέξοδο εκμεταλλευόμενη τις αναδιανεμητικές επιπτώσεις της δημοσιονομικής πολιτικής και συγκεκριμένα το γεγονός ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να επιτευχθεί ένα δεδομένο λογιστικό αποτέλεσμα, που διαφέρουν ριζικά όσον αφορά την κατανομή του βάρους και του οφέλους στον πληθυσμό.

Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι η κυβέρνηση της Αριστεράς, θέλοντας να κερδίσει χρόνο, δηλαδή να κρατήσει ανοικτή τη χρηματοδότηση και την τρόικα στο τραπέζι, κάνει έναν "ιστορικό συμβιβασμό" αποδεχόμενη την αναγκαιότητα της δημοσιονομικής σταθεροποίησης. Ταυτόχρονα, καταγγέλλει το Μνημόνιο ως μέσο επίτευξης αυτής της σταθεροποίησης και καταθέτει ένα εναλλακτικό δημοσιονομικό πρόγραμμα που επιτυγχάνει παρόμοια λογιστικά αποτελέσματα με άλλα μέσα. Έχει νόημα μια τέτοια αριστερή λιτότητα; Υπάρχουν τρεις λόγοι που η απάντηση είναι καταφατική.

Πρώτον, παρότι δεν υπάρχουν εγγυήσεις για τη στάση της τρόικας, μια τέτοια κίνηση μπορεί να τη βραχυκυκλώσει στερώντας τη δικαιολογία για άμεση αποχώρηση και διακοπή της χρηματοδότησης. Ειδικά αν το εναλλακτικό πρόγραμμα διαθέτει τεχνική επάρκεια και σοβαρή κοστολόγηση, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να μην ληφθεί υπόψη από τον διεθνή παράγοντα.

Δεύτερον, η ανακατανομή θα λειτουργήσει επεκτατικά με έμμεσο τρόπο αναδιανέμοντας εισόδημα από τα υψηλότερα εισοδήματα στα χαμηλότερα, που έχουν μεγαλύτερη ροπή προς κατανάλωση. Με απλά λόγια, αν ένας φτωχός βρεθεί με ένα χιλιάρικο παραπάνω στην τσέπη, θα το καταναλώσει χωρίς δεύτερη σκέψη, ενώ ο πλούσιος που θα το χάσει είναι μάλλον απίθανο να μειώσει την κατανάλωσή του ισόποσα. Για παράδειγμα η επιβολή υψηλών φορολογικών συντελεστών σε εισοδήματα πάνω από κάποιο επίπεδο ή ένας ειδικός φόρος σε μεγάλες κερδοφόρες επιχειρήσεις μπορούν να συνοδεύσουν μια επαναφορά του αφορολόγητου. Μια τέτοια πολιτική μπορεί να αφήνει αμετάβλητα τα έσοδα ή ακόμα και να τα αυξάνει ενισχύοντας ταυτόχρονα την ιδιωτική καταναλωτική δαπάνη.

Τρίτον και κυριότερο, ο έλεγχος του προϋπολογισμού δίνει την εξουσία στο πολιτικό υποκείμενο που κυβερνάει να επιλέξει τους κερδισμένους και τους χαμένους μιας δημοσιονομικής προσαρμογής. Πάνω σε αυτή την επιλογή μπορεί να χτίσει κοινωνικές συμμαχίες και να διαμορφώσει φίλους και εχθρούς που θα κρίνουν την πολιτική του επιβίωση. Ούτως ή άλλως, αυτό κάνουν κατά κανόνα όλες οι κυβερνήσεις από καταβολής κοινοβουλευτικού συστήματος.

Αν η κυβέρνηση της Αριστεράς καταφέρει να κερδίσει τη στήριξη των φτωχότερων τμημάτων του πληθυσμού και εξασφαλίσει τουλάχιστον προσωρινά την ουδετερότητα της τρόικας, τότε έχει σοβαρές πιθανότητες να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τους βασικούς εχθρούς της, που δεν είναι άλλοι από την εγχώρια οικονομική μαφία.

*Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης διδάσκει στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης

4 σχόλια:

  1. Δεν θα μπορούσε να εκφραστεί με μεγαλύτερη ωμότητα ο πολιτικός τους σχεδιασμός.

    Πρώτον, απόλυτη υποταγή στη στρατηγική του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και συνεπώς στον ιμπεριαλισμό.

    Δεύτερον, αναδιανομή από τους εξαθλιώσιμους στους εξαθλιωμένους.

    Τρίτον, αναδιάταξη των πελατειακών σχέσεων με σκοπό την πολιτική τους επιβίωση, όπως ομολογούν ανοιχτά. Μπροστά σε τέτοιο κυνισμό, ωχριά το "Τσοβόλα δώσ' τα όλα κι έχουν το θράσος να μιλάνε και για μαφία, μάλλον επειδή η ιταμότητα καταργεί πλήρως την αυτογνωσία.

    Τελευταίο και πολύ σημαντικό, ο εντοπισμός του εχθρού τους σε μια "εγχώρια οικονομική μαφία", δηλαδή σε κάτι τόσο γενικό κι αόριστο που τους επιτρέπει να στοχοποιήσουν όποια ομάδα θέλουν, κάποια αστική μερίδα π.χ. που ίσως αντιτεθεί μελλοντικά στους σχεδιασμούς των ατλαντικών προστατών τους, αλλά σίγουρα το οργανωμένο εργατικό - λαϊκό κίνημα.

    Όσο για τη στηλίτευση των "βασικών εχθρών τους" ως "μαφία", πρόκειται για υποκατάσταση του όποιου πολιτικού, κοινωνικού, ταξικού ή οικονομικού επιχειρήματος από την αγοραία ρητορεία, τη λαϊκίστικη κολακεία της απλοϊκότητας και την εισαγγελική καταγγελτικότητα - όλα τα κλασικά στοιχεία του φασιστικού λόγου.

    gdmn1973

    ΥΓ: Φαίνεται πως απαραίτητη προϋπόθεση για να διδάσκεις σήμερα σε οικονομικό τμήμα είναι να βλέπεις τη δυναμική του καπιταλισμού στο μονοπωλιακό στάδιο ως "μαφιοζοποίηση" της οικονομίας... Και να σου είναι αδιανόητη η δυναμική της "κανονικής" μαφίας ως φαινόμενο που έχει και μια σαφώς οικονομική διάσταση - έστω - και εντελώς συμπτωματικά αρχίζει να αποκτά τη σύγχρονή του μορφή κατά την ίδια περίοδο που εδραιώνεται ο μονοπωλιακός καπιταλισμός στις ΗΠΑ. Οι ρηξικέλευθες αναλύσεις τους μάραναν...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αντώνη, στην κουβέντα που, φαντάζομαι, ελπίζεις ότι θα μπορούσε να γίνει εδώ, καλό θα ηταν να ακουστούν γνώμες μαρξιστών οικονομολόγων που παρακολουθούν το ιστολόγιο.
    Να πω ομως οτι, εν προκειμένω, δεν χρειαζεται να ειναι οικονομολόγος κάποιος (αν και θεωρώ την μελέτη της οικονομικής απαραίτητη προϋπόθεση αν θέλει κάποιος να αισθάνεται οτι μπορεί να αποφύγει χοντρές αναλυτικές ολίσθήσεις σε απόκριση απόψεων για την οικονομία που συχνά εκφράζονται απο θέση "κυρους") για να σχολιάσει.
    Θεωρώ ότι το σκεπτικό του συγγραφέα στηρίζεται σε λάθος έδαφος.
    Το πρόβλημα της Ελλάδας και της όποιας κυβέρνησης της, στο πλαίσιο της ΕΕ, ειναι οτι δεν μπορεί να ασκήσει ουσιαστική δημοσιονομική πολιτική.
    Να θυμίσω στόν συγγραφέα του κειμένου οτι το πρώτο πράγμα που έκανε ο Ντάισελμπλουμ με το σχέδιο Μοσκοβισί για συμφωνία στο Γιούρογκρουπ στην αρχή της ψευτοδιαπραγμάτευσης ήταν να αφαιρέσει τα περί "δικαιότερου φορολογικού συστηματος" στο δικό του σχέδιο, το οποίο γλοιωδώς αντέγραψε ο Βαρουφάκης, υπαναχωρώντας. Αυτό είναι ένδειξη ότι ενα φορολογικό σύστημα που θα τολμούσε να αυξήσει το βάρος στο κεφάλαιο, ελαττώνοντας το απο την εργασία, θα ήταν ανάθεμα για τους "εταίρους". Αν αυτό εννοεί ο συγγραφέας (μεγαλύτερο φορολογικό βάρος στο κεφάλαιο), με βάση τις ενδείξεις και το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο, πως μπορεί να λέει οτι "δεν υπάρχουν εγγυήσεις για τη στάση της τρόικας, σε μια τέτοια κίνηση;" Η στάση της είναι ασφαλώς προβλέψιμη.
    Μετά, τι συγκεκριμένα μπορεί να ειναι "το εναλλακτικό πρόγραμμα"το οποίο, υποτίθεται, θα μπορούσε να "διαθέτει τεχνική επάρκεια και σοβαρή κοστολόγηση";
    Μου φαίνεται αστείος ο ισχυρισμός.
    http://fromredrock.blogspot.co.uk/2015/03/blog-post_6.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Λες και το κεφάλαιο θα δεχτεί να αυξηθούν οι μισθοί, άρα να πέσουν τα κέρδη του, με την προοπτική να καταναλώσει πιο πολύ η μεσαία και η εργατική τάξη προϊόντα με πολύ χαμηλό ποσοστό κέρδους...
    Νομίζω ο κύριος παρόλο που είναι οικονομολόγος με περγαμηνές, ξεχνά ότι το πιο βασικό που παίζει στον καπιταλισμό, είναι ο ανταγωνισμός και η επιβίωση του ισχυρότερου.
    Τέλος νομίζω είναι περιττό να σημειώσει κάποιος ότι η μείωση της ανταγωνιστικότητας με αύξηση των μισθών, διώχνει επενδύσεις, και άρα πάμε πάλι από την αρχή...

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Αυτα που γραφει ο κουτεντακης (δεστε τι σημαινει κουτεντες στο λεξικο) δεν είναι τιποτε αλλο παρα μια περιγραφη του κευνσιανικου πολλαπλασιαστη

    Πιο αναλυτικα εδώ
    http://sfyrodrepano.blogspot.gr/2014/11/blog-post_19.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή