Πέμπτη, 8 Ιανουαρίου 2015

Η γέννεση του "φονταμενταλισμού": Frantz Fanon, Από το "Η Αλγερία χωρίς πέπλο" (1959)

Από πορνογραφική καρτ-ποστάλ για Γάλλους στρατιώτες στην Αλγερία. Περιλαμβάνεται, μαζί με πολλές παρόμοιες, στο βιβλίο του Malek Alloula Το αποικιακό χαρέμι 
Frantz Fanon
Από το "Η Αλγερία χωρίς πέπλο"
Μια ετοιμοθάνατη αποικιοκρατία
Μτφρ.: Lenin Reloaded

[...] Σήμερα ακόμα, στα 1959, το όνειρο μιας ολικής ενσωμάτωσης της αλγερινής κοινωνίας με το όργανο των "χωρίς πέπλο γυναικών που βοηθούν και δίνουν καταφύγιο στον κατακτητή" συνεχίζει να στοιχειώνει τα όνειρα των αποικιακών αρχών.

Οι άνδρες της Αλγερίας, απ' τη πλευρά τους, αποτελούν στόχο κριτικής για τους ευρωπαίους συντρόφους τους, ή πιο επίσημα, για τα αφεντικά τους. Δεν υπάρχει ευρωπαίος εργάτης ο οποίος αργά ή γρήγορα, στο πάρε-δώσε των σχέσεων που αναπτύσσονται στον χώρο εργασίας, το μαγαζί ή το γραφείο, να μη θέτει στον Αλγερινό τις τελετουργικού χαρακτήρα ερωτήσεις: "Η γυναίκα σου φοράει πέπλο; Γιατί δεν παίρνεις τη γυναίκα σου στο σινεμά, στους αγώνες πυγμαχίας, στα καφέ;

Τα ευρωπαϊκά αφεντικά δεν περιορίζονται στην εκ του πονηρού ερώτηση ή την πρόκληση με το βλέμμα. Χρησιμοποιούν την πανουργία για τα βάλουν τον Αλγερινό στη γωνιά και να τον εξαναγκάσουν σε επώδυνες αποφάσεις. Όταν έρχονται γιορτές --Χριστούγεννα ή Πρωτοχρονιά, ή απλώς μια κοινωνική εκδήλωση της εταιρίας-- το αφεντικό θα προσκαλέσει τον Αλγερινό εργαζόμενο μαζί με τη γυναίκα του. Η πρόσκληση δεν είναι συλλογική. Κάθε Αλγερινός καλείται στο γραφείο του διευθυντή και προσκαλείται ονομαστικά να έρθει "με την οικογενειούλα του." "Αφού η εταιρεία είναι μια μεγάλη οικογένεια, θα ήταν απρεπές κάποιοι να έρθουν χωρίς τις γυναίκες τους, κατανοητό; ...." Ενώπιον αυτής της επίσημης ειδοποίησης να παρουσιαστεί, ο Αλγερινός κάποιες φορές έχει στιγμές δυσκολίας. Αν έρθει με τη γυναίκα του, σημαίνει πως παραδέχεται την ήττα, σημαίνει πως "εκπορνεύει τη γυναίκα του", πως την επιδεικνύει, πως εγκαταλείπει ένα μέσο αντίστασης. Απ' την άλλη, αν πάει μόνος του, σημαίνει πως αρνείται να ικανοποιήσει το αφεντικό του, σημαίνει ότι διακινδυνεύει να χάσει τη δουλειά του. Η μελέτη μιας τυχαίας περίπτωσης --μια περιγραφή των παγίδων που βάζει ο Ευρωπαίος για να κάνει τον Αλγερινό να αποκαλυφθεί, να δηλώσει: "η γυναίκα μου φοράει πέπλο, δεν βγαίνει έξω", ή αλλιώς να προδώσει: "αφού θέλετε να την δείτε, να' τη", θα αναδείκνυε τον σαδιστικό και διεστραμμένο χαρακτήρα αυτών των επαφών και σχέσεων και θα έδειχνε σε μικροκοσμική κλίμακα την τραγωδία της αποικιακής κατάστασης στο ψυχολογικό επίπεδο, τον τρόπο με τον οποίο δύο συστήματα συγκρούονται άμεσα μεταξύ τους, το έπος της αποικιοκρατούμενης κοινωνίας, με τους απτούς τρόπους της να εξασφαλίσει την ύπαρξη της απέναντι στο αποικιοκρατικό θηρίο.

[...]

Οι αρχές του κατακτητή, δίνοντας τη μέγιστη ψυχολογική σημασία στο πέπλο που φορούν οι γυναίκες της Αλγερίας, προφανώς και θα πετύχαιναν κάποια αποτελέσματα. Εδώ και εκεί συνέβαινε λοιπόν κάποια γυναίκα να "σωθεί", και να της αφαιρεθεί συμβολικά το πέπλο.

Αυτές οι γυναίκες-πειραματόζωα, με γυμνά πρόσωπα και ελεύθερα σώματα, άρχισαν από εκείνο το σημείο να κυκλοφορούν σαν το χρήμα στην ευρωπαϊκή κοινωνία της Αλγερίας. Οι γυναίκες αυτές περιβλήθηκαν από μια ατμόσφαιρα καινοτομίας. Οι Ευρωπαίοι, υπερερεθισμένοι και παραδομένοι στη νίκη τους, βυθισμένοι σε ένα είδος ύπνωσης, μιλούσαν για το ψυχολογικό φαινόμενο της αλλαξοπιστίας. [...] Μετά από κάθε επιτυχία, οι αρχές ενισχύονταν στην πεποίθησή τους ότι οι γυναίκες της Αλγερίας θα υποστήριζαν τη δυτική διείσδυση μέσα στην εγχώρια κοινωνία. Κάθε πέπλο που έπεφτε αποκάλυπτε στα μάτια των αποικιοκρατών ορίζοντες που ως τότε τους ήταν απαγορευμένοι, και τους αποκάλυπτε, κομμάτι-κομμάτι, την απογυμνωμένη σάρκα της Αλγερίας. Η επιθετικότητα του κατακτητή, και συνεπώς και οι ελπίδες του, πολλαπλασιάζονταν επί δέκα κάθε φορά που ξεγυμνωνόταν ένα καινούργιο πρόσωπο. Κάθε νέα γυναίκα της Αλγερίας χωρίς πέπλο ανακοίνωνε στον κατακτητή πως η κοινωνία της Αλγερίας, της οποίας τα συστήματα άμυνας κατέρρεαν, ήταν πια ανοιχτή, ανοχύρωτη. Κάθε πέπλο που έπεφτε, κάθε σώμα που ελευθερωνόταν από τον εναγκαλισμό με την παράδοση του χαϊκ, κάθε πρόσωπο που προσφερόταν στο θρασύ και ανυπόμονο βλέμμα του κατακτητή, ήταν μια αρνητική έκφραση του γεγονότος ότι η Αλγερία είχε αρχίσει να αρνείται τον εαυτό της και αποδεχόταν τον βιασμό του αποικιοκράτη. Με κάθε εγκατελειμμένο πέπλο, η κοινωνία της Αλγερίας έμοιαζε να εκφράζει την προθυμία της να πάει στο σχολείο του αφέντη και να αλλάξει τις συνήθειές της κάτω απ' τις οδηγίες και την πατρωνεία του κατακτητή.

[...]

Μια αποκαλυπτική αντανάκλαση --ανάμεσα σε άλλες-- αυτού του τρόπου σκέψης μου κοινοποιήθηκε από έναν Ευρωπαίο που επισκέπτονταν την Αλγερία, και ο οποίος, κατά την άσκηση του επαγγέλματός του (ήταν δικηγόρος), είχε την ευκαιρία να δει κάποιες αλγερινές γυναίκες χωρίς πέπλο. Αυτοί οι άνδρες, είπε, μιλώντας για τους Αλγερινούς, βαρύνονται με το αδίκημα της απόκρυψης τόσο πολλών εξωτικών ομορφιών. Συμπέρανε ότι ένας λαός με τέτοιο θησαυρό, τέτοια τελειότητα της φύσης, το χρωστάει στον εαυτό του να την επιδεικνύει, να τη δείχνει. Στη χειρότερη περίπτωση, πρόσθεσε, θα πρέπει να μπορούμε να τους αναγκάσουμε να το κάνουν.

Μια τούφα μαλλιά, ένα κομμάτι του μετώπου, ένα τμήμα ενός "ακατανίκητα όμορφου" προσώπου που βλέπει κάποιος στο τραμ ή το τραίνο, μπορεί να είναι αρκετό για να κρατήσει ζωντανή και να ενισχύσει την επιμονή του Ευρωπαίου στην παράλογη πεποίθησή του ότι η αλγερινή γυναίκα είναι η βασίλισσα όλων των γυναικών. 

Υπάρχει όμως στον Ευρωπαίο και η αποκρυστάλλωση της επιθετικότητας, ένα είδος βίας απέναντι στην αλγερινή γυναίκα. Η αφαίρεση του πέπλου της αποκαλύπτει την ομορφιά της, απογυμνώνει το μυστικό της, σπάει την αντίστασή της, την κάνει διαθέσιμη για περιπέτειες. Η απόκρυψη του προσώπου είναι επίσης μεταμφίεση ενός μυστικού· δημιουργεί έναν κόσμο μυστηρίου, έναν κόσμο του απόκρυφου. Με έναν συγκεχυμένο τρόπο, ο Ευρωπαίος δομεί τη σχέση του με την αλγερινή γυναίκα σε ένα πολύ πολύπλοκο επίπεδο. Υπάρχει σε αυτό η επιθυμία να φέρει την γυναίκα αυτή στην σφαίρα πρόσβασής του, να την κάνει ένα εφικτό αντικείμενο κτήσης. 

Η γυναίκα που βλέπει χωρίς να την βλέπουν δημιουργεί αναστάτωση στον αποικιοκράτη. Δεν υπάρχει αμοιβαιότητα. Δεν παραδίδεται, δεν δίνεται, δεν προσφέρεται. Ο αλγερινός έχει μια στάση απέναντι στη γυναίκα που συνολικά είναι ξεκάθαρη. Δεν τη βλέπει. Υπάρχει, ακόμα-ακόμα, μια μόνιμη πρόθεση να μην αντιληφθεί τη γυναικεία μορφή, να μη δώσει σημασία στις γυναίκες. Στην περίπτωση συνεπώς του αλγερινού, δεν υπάρχει, στο δρόμο ή τον αυτοκινητόδρομο, η συμπεριφορά που χαρακτηρίζει μια σεξουαλική συνάντηση που περιγράφεται με όρους βλέμματος, στάσης του σώματος, έντασης των μυών, των σημαδιών εκείνων της ταραχής στα οποία μας έχει συνηθίσει η φαινομενολογία της επαφής.

Ο Ευρωπαίος που βλέπει μια αλγερινή θέλει να δει. Αντιδρά με επιθετικό τρόπο απέναντι στον περιορισμό της αντίληψής του. Η απογοήτευση και η επιθετικότητα εξελίσσονται ραγδαία και εδώ. Η επιθετικότητα έρχεται στο φως, εκ πρώτης, στις δομικά αμφίθυμες συμπεριφορές και στο υλικό των ονείρων που μπορεί να αποκαλύπτονται στον Ευρωπαίο, είτε είναι φυσιολογικός είτε υποφέρει από νευροπαθολογικές διαταραχές. 

[...]

Το περιεχόμενο των ονείρων των Ευρωπαίων αναδεικνύει άλλες ιδιαίτερες θεματικές. Ο Ζαν-Πολ Σαρτρ, στο Για το εβραϊκό ζήτημα, έδειξε ότι στο επίπεδο το υποσυνειδήτου, η Εβραία σχεδόν πάντα κουβαλά την αύρα του βιασμού επάνω της.

Η ιστορία της γαλλικής κατοχής στην Αλγερία, περιλαμβανομένων της καταστροφής χωριών απ' το στρατό, της αρπαγής περιουσιών, του βιασμού γυναικών, της λεηλασίας της χώρας, συνεισέφερε στην γέννεση και την αποκρυστάλλωση της ίδιας δυναμικής εικόνας. Στο επίπεδο της ψυχολογίας του κατακτητή, η επίκληση της ελευθερίας που μεταφράζεται σε σαδισμό του κατακτητή, στον ερωτισμό του, δημιουργεί ρήγματα, γόνιμα κενά από όπου αναδύονται τόσο τρόποι συμπεριφοράς που έχουν ονειρικό χαρακτήρα όσο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εγκληματικές πράξεις. 

Έτσι ο βιασμός της αλγερινής στο όνειρο του Ευρωπαίου πάντα έχει ως προηγούμενο το σκίσιμο του πέπλου της. Βλέπουμε εδώ ένα διπλό ξεπαρθένιασμα. Παρομοίως, η συμπεριφορά της γυναίκας δεν είναι ποτέ αυτή της συναίνεσης ή της αποδοχής, αλλά της άθλιας ταπείνωσης.

Όποτε συναντήσει μια Αλγερινή ο Ευρωπαίος σε όνειρα με ερωτικό περιεχόμενο, έρχονται στην επιφάνεια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των σχέσεών του με την αποικιοκρατούμενη κοινωνία. Τα όνειρα αυτά δεν έχουν ούτε το ίδιο ερωτικό επίπεδο, ούτε τον ίδιο ρυθμό, με αυτά που αφορούν Ευρωπαίες γυναίκες.

Με την Αλγερινή δεν υπάρχει βαθμιαία κατάκτηση, δεν υπάρχει αμοιβαία αποκάλυψη. Αμέσως, και με τη μέγιστη βία, υπάρχει κατάκτηση, βιασμός, προσέγγιση του φόνου. Η πράξη αποκτά μια παρα-ερωτική κτηνωδία και σαδισμό, ακόμα και στον φυσιολογικό Ευρωπαίο. Αυτή η κτηνωδία και αυτός ο σαδισμός υπογραμμίζονται στην πραγματικότητα από την τρομαγμένη στάση της Αλγερινής. Στο όνειρο, η γυναίκα-θύμα ουρλιάζει, σφαδάζει σαν περιστέρα, και καθώς αδυνατίζει και λιποθυμά, δέχεται τη διείσδυση, μαρτυροποιείται, την σκίζουν στα δύο.

[...]

Στην αποικιακή επίθεση ενάντια στο πέπλο, ο αποικιοκρατούμενος αντιπαραθέτει τη λατρεία του πέπλου. Κάτι το οποίο ήταν ένα αδιαφοροποίητο στοιχείο σε ένα ομοιογενές σύνολο αποκτά τον χαρακτήρα ταμπού, και η στάση μιας οποιασδήποτε συγκεκριμένης γυναίκας της Αλγερίας απέναντι στο πέπλο συσχετίζεται διαρκώς με την συνολική της στάση σε ό,τι αφορά την ξένη κατοχή.

7 σχόλια:

  1. Για τις φωτογραφίες όπως της ανάρτησης:

    Κατά της διάρκεια της γαλλικής αποικιοκρατίας στην Αλγερία, γάλλοι φωτογράφοι προσλάμβαναν πόρνες και τους ζητούσαν να ποζάρουν με πέπλα, συχνά ζητώντας τους επίσης να γελοιοποιήσουν την συμβολική λειτουργία του πέπλου (απόκρυψη της γυναικείας σεξουαλικότητας), γυμνώνοντας "ερωτικά" μέρη του σώματός τους ενώ απέκρυπταν το πρόσωπό τους.

    Οι φωτογραφίες αυτές χρησιμοποιούνταν μετά ως καρτ-ποστάλ που διατίθονταν σε γάλλους στρατιώτες του στρατού κατοχής, και με τις οποίες έγραφαν πίσω στη Γαλλία τα νέα τους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Για τον Φραντς Φανόν:

      Ο Φραντς Φανόν γεννήθηκε στην Καραϊβική, στην γαλλική αποικία της Μαρτινίκας.

      Το 1940, οι Γάλλοι της φιλοχιτλερικής κυβέρνησης του Βισύ κατέλαβαν το νησί και εγκαθίδρυσαν φιλοχιτλερικό καθεστώς. Τα κρούσματα βίας κατά των κατοίκων συνέβαλαν στην διαμόρφωση του Φανόν ως στρατευμένου αντιπάλου του αποικιακού ρατσισμού. Στα 18 του διέφυγε από το νησί κι έγινε μέλος του γαλλικού απελευθερωτικού στρατού. Από εκεί, μετατέθηκε για δράση στην Αλγερία. Τραυματίστηκε σε μάχη με τους φασίστες το 1944.

      Όταν τελείωσε ο πόλεμος, γύρισε αρχικά στη Μαρτινίκα, όπου βοήθησε την προεκλογική εκστρατεία του κομμουνιστή φίλου του Αιμέ Σεζαίρ, και κατόπιν πήγε στη Γαλλία για σπουδές. Σπούδασε λογοτεχνία και φιλοσοφία (κυρίως φαινομενολογία, υπό τον Μερλώ Ποντύ) στη Λυόν. Το 1951, πέρασε τις εξετάσεις του ως ψυχίατρος.

      Διαγραφή
    2. Το 1952, έγραψε το βιβλίο του "Μαύρο δέρμα, λευκές μάσκες", για την ψυχολογία του αποικιοκρατικού ρατσισμού.

      Το 1953 επέστρεψε στην Αλγερία. Το 1954, με το ξέσπασμα της Αλγερινής επανάστασης, έγινε μέλος του FLN (Μέτωπο Εθνικής Απευλευθέρωσης).

      Απελάθηκε από τις γαλλικές αρχές το 1957. Διέφυγε κρυφά στην Τυνησία. Εκεί διαγνώστηκε με λευχαιμία. Μετέβη για θεραπεία στην ΕΣΣΔ. Επιστρέφοντας απ' την ΕΣΣΔ σε καλύτερη κατάσταση υγείας, υπαγόρευσε το βιβλίο του "Της γης οι κολασμένοι."

      Το 1961, οι ΗΠΑ του επέτρεψαν να μεταβεί για θεραπεία εκεί, όπου και πέθανε τον ίδιο χρόνο.

      Είναι θαμμένος στο νεκροταφείο των μαρτύρων στο Ain Kerma, στην Ανατολική Αλγερία.

      Το έργο "Μια ετοιμοθάνατη αποικιοκρατία" κυκλοφόρησε αρχικά με τον τίτλο "Έτος πέντε της Αλγερινής επανάστασης".

      Διαγραφή
    3. "Οι φωτογραφίες αυτές χρησιμοποιούνταν μετά ως καρτ-ποστάλ που διατίθονταν σε γάλλους στρατιώτες του στρατού κατοχής, και με τις οποίες έγραφαν πίσω στη Γαλλία τα νέα τους."
      Δυτυχώς οι γαλλικές καρποστάλ με λίγα περισσότερα "κεφάλια" Μαροκινών μουσουλμάνων έρχονται από το 1912 όπως σε άπταιστα τούρκικα(!) κάποιος έγραψε στο χασταγκ #ChalieHebdo
      https://twitter.com/muhammettorbali/status/552950559435943936
      "Δεν είναι η φρίκη είναι η ζωή που σου ανήκει!"

      YoungTomy

      Διαγραφή
  2. Η υπόθεση εξελίσσεται σε μπετονάρισμα της μικροαστικής βλακείας. Χίπστερς και νέτιζενς μας διαβεβαιώνουν ότι δεν θα φιμωθούν και ότι η ελευθερία λόγου θα νικήσει. Εμπρός για την συστράτευση γύρω από τα ιδανικά του 18ου αιώνα ενάντια στον θρησκευτικό σκοταδισμό. Ο δρόμος για την ανοιχτή σύμπλευση των απανταχού Ποταμίσιων με την ακροδεξιά ανοίγει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Σαν την υποθεση Μπαλτακου .. http://www.902.gr/eidisi/diethni/58590/gallia-krokodeilia-dakrya-gia-tin-anodo-tis-akrodexias

    εντωμεταξυ αρχισαν και οι επιθεσεις στα τεμενη...
    http://www.philenews.com/el-gr/top-stories/885/236059/pyrovolismoi-sto-notio-parisi-anafores-gia-dyo-astynomikous-travmaties

    ρεδ αλερτ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Το εντυπωσιακό θέαμα για σήμερα έχει:

    Νέοι πυροβολισμοί γύρω - γύρω από Παρίσι.
    Και οι σημερινοί πυροβολισμοί επίσημα είναι τρομοκρατική πράξη.
    Αφρικάνος ή Αφρικανοί (μαύροι;!)για την συνέχεια που σημαίνει πως δεν είναι Αλγερινοί(Άραβες;!) οι σημερινοί.
    Χειροβομβίδες εκπαιδευτικές σε αυλή τεμένους για να φανούν πως αντιδρούν οι στρατιωτικές σχολές.

    Μέσα σε όλα ανατροπή για κρατηθούν λίγο τα γκέμια:
    Ο εκτελεσμένος αστυνομικός Ahmed Merabet ήταν μουσουλμάνος:
    https://pbs.twimg.com/media/B603CTxCcAA2IJp.png

    Η Μαρή Λεπέν που αφορίζει την ΧΑ στον Πρόεδρο της Γαλλίας.

    Μείνετε στις οθόνες σας, ακολουθούν σκληρές σκηνές...

    YoungTomy

    ΑπάντησηΔιαγραφή