Τρίτη, 2 Δεκεμβρίου 2014

Για την μεταστροφή στον σοσιαλισμό και τα ζητήματα που θέτει για την σοσιαλιστική κοινωνία


Οι δύο μορφές της αποστασίας

Το ζήτημα της "ταξικής αποστασίας" τίθεται, στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, στη βάση της αποστασίας τμημάτων της εργατικής τάξης και του εργατικού κινήματος από το εγχείρημα της εργατικής ταξικής χειραφέτησης στην υπεράσπιση, έμμεση ή άμεση, του status quo της αστικής εξουσίας. Αναμφίβολα, ο λόγος για αυτό είναι ότι οι περιπτώσεις αυτές είναι σαφώς συχνότερες από την αντίστροφη εκείνη πορεία που διαγράφουν οι λίγοι μικροαστοί οι οποίοι προσχωρούν στο εργατικό κίνημα σε συνθήκες καπιταλιστικής κυριαρχίας. Ο λόγος δε για την ανισομετρία αυτή συχνότητας είναι καταθλιπτικά προφανής: για τον αποστάτη από το εργατικό κίνημα υπάρχουν εξ ορισμού περισσότερες δυνατότητες υλικής ανταμοιβής από ό,τι για όποιον αποστατεί από την αστική τάξη. Τον τελευταίο τον περιμένουν, όσο διατηρείται στην εξουσία η τάξη αυτή, μόνο δυσχέρειες και εμπόδια, αν όχι κακουχίες, διώξεις και μαρτύρια. 

Ο μαρξισμός είναι μια υλιστική θεώρηση των κοινωνικών σχέσεων. Ο υλισμός του όμως δεν είναι χυδαίος και μηχανιστικός. Και για τον λόγο αυτό, δεν είναι μια θεωρία ανίκανη να αντιληφθεί και να εξηγήσει το φαινόμενο της σπανιότερης μεν αλλά συχνά μεγάλης ιστορικής σημασίας αποστασίας από την αστική τάξη. 


Ο μηχανισμός της μικροαστικής μεταστροφής

Σε ό,τι αφορά την εργατική ταξική συνείδηση, η ηθική είναι ένα ζήτημα αναλυτικά δευτερογενές: η εργατική ηθική είναι γνήσια ηθική στον βαθμό που προκύπτει από την εργατική ταξική συνείδηση. Είναι το ίδιο το ενσυνείδητο περιεχόμενο της εργατικής ταξικής συνείδησης που "ανέρχεται" στην σφαίρα της ηθικής, για τους λόγους που εξέθεσε ο Μαρξ στον πρόλογο της Κριτικής στη φιλοσοφία του δικαίου: η εργατική τάξη είναι το οικουμενικό ιστορικό και πολιτικό υποκείμενο γιατί αποτελείται από ανθρώπους που έχουν δια της βίας αποκλειστεί από τη σφαίρα του ιδίου συμφέροντος. Δεν μπορεί να χειραφετηθεί ως τάξη, κατά συνέπεια, χωρίς να χειραφετήσει την κοινωνία συνολικά. Η ανιδιοτέλειά της επιβάλλεται δομικά, αντικειμενικά, και δεν είναι ζήτημα ατομικών προσωπικοτήτων. Και η αποστασία απ' αυτή είναι μόνο η εγκατάλειψη, πάντα σε ατομικό επίπεδο, αυτής της ανιδιοτέλειας με σκοπό το ίδιον όφελος. Η αποστασία αυτή γίνεται εφικτή γιατί οι εργάτες δεν είναι "καλύτεροι άνθρωποι" ως άτομα -- με την αστική δηλαδή έννοια της ηθικής. Είναι ηθικά υποκείμενα ως τάξη, στον βαθμό που αποτελούν μέλη μιας τάξης που συνειδητοποιεί πως είναι αδύνατο για την ίδια να υπηρετήσει το συμφέρον της χειραφέτησής της χωρίς να θυσιάσει το συμφέρον της υλικής αποζημίωσης των μελών της ως ατόμων. Η καθαρότερη έκφραση της ταξικής φύσης της εργατικής ηθικής είναι η ηθική νομιμοποίηση της βίας κατά απεργοσπαστών: ο απεργοσπάστης είναι η εκδήλωση της προδοσίας του δυνάμει οικουμενικού και αναγκαστικά συλλογικού χαρακτήρα του εργατικού συμφέροντος από το επιμέρους και ατομικό συμφέρον.

Σε ό,τι όμως αφορά τις περιπτώσεις της αποστασίας από την αστική τάξη, η ηθική αποτελεί αναγκαστικά η ίδια τον πρωτογενή μηχανισμό ταξικής συνείδησης. Έχουμε δηλαδή να κάνουμε με περιπτώσεις όπου μια ηθική αντίληψη του δικαίου προκαλεί αντιφάσεις στις σχέσεις ενός ατόμου (πάντα και αναγκαστικά ενός ατόμου) με την τάξη στην οποία αντικειμενικά ανήκει. 

Η ηθική αυτή αντίληψη του δικαίου ωθεί το άτομο σε κάτι που μοιάζει ανεξήγητο από μια μηχανιστικά υλιστική σκοπιά: να διακινδυνεύσει τις όποιες ανέσεις και εξασφαλίσεις του παρέχει το ταξικό σύστημα στο όνομα μιας αφηρημένης ιδέας. Ο εργάτης που αναλαμβάνει το ίδιο ρίσκο, το κάνει πάντα στο όνομα της πρωταρχικότητας της τάξης απέναντι στο ατομικό του συμφέρον· αλλά για τον μικροαστό, αυτός ο μηχανισμός είναι εξ ορισμού μη διαθέσιμος. Ο μικροαστός που μεταστρέφεται είναι αδύνατο να θεωρήσει πως ενεργεί εν ονόματι του ταξικού του συμφέροντος, γιατί αυτό είναι το συμφέρον της τάξης από την οποία αποστατεί.

Αναγκαστικά λοιπόν, η μικροαστική μεταστροφή στον σοσιαλισμό εκκινεί από την εξύψωση μιας αφηρημένα οικουμενικής αντίληψης του δικαίου σε αδιαπράγματευτη αρχή πρακτικής δράσης και συνεπειών. Όταν, για να αναφέρουμε ένα μόνο παράδειγμα, ο καταξιωμένος φιλόλογος Δημήτριος Γληνός προσχωρεί στο Κομμουνιστικό Κόμμα σε προχωρημένη ηλικία και στην στιγμή ακριβώς του μεγαλύτερου κινδύνου για τους σοσιαλιστές, επιδεικνύει έμπρακτα την δύναμη και το μεγαλείο αυτής της αφηρημένα ακόμα οικουμενικής αντίληψης του δικαίου.

Όμως την ίδια στιγμή η αποστασία από την αστική τάξη είναι αναγκαστικά συμπόρευση με την εργατική, όχι απόφαση συνέχισης της ατομικής ύπαρξης σε κάποιο αταξικό κενό.

Και ως εκ τούτου, προϋποθέτει ένα απόλυτα κρίσιμο σημείο και στοιχείο: το σημείο εκείνο στο οποίο αναδύεται η συνειδητοποίηση της ανεπάρκειας της ηθικής, που όπως είπαμε, είναι, στην περίπτωση των μικροαστών, το γεννεσιουργό αίτιο της αποστασίας από την αρχή του ατομικού συμφέροντος. 

Και εξηγούμαι: Ένας μικροαστός δεν μπορεί ποτέ να δείξει συμπάθεια στον σοσιαλισμό χωρίς να εκκινήσει από μια αφηρημένα οικουμενική αντίληψη του δικαίου. Αλλά ένας μικροαστός δεν μπορεί ποτέ να γίνει σοσιαλιστής αναλαμβάνοντας όλες τις συνέπειες τούτης της απόφασης (όπως δηλαδή έκανε ο Γληνός· ο Μαρξ· ο Λένιν· ο Τσε) χωρίς να περάσει μέσα από την συνειδητοποίηση της ανεπάρκειας, του ανεδαφικού και έωλου χαρακτήρα αυτής της αντίληψης. Δεν μπορεί ποτέ να γίνει σοσιαλιστής, με άλλα λόγια, παρεκτός κι αν είναι έτοιμος να δεχτεί πως αυτό που τον έθεσε πολιτικά σε κίνηση δεν έχει καμία αντικειμενική υπόσταση, πως είναι ένα φάντασμα της σκέψης του, το οποίο μπορεί να μεταμορφωθεί σε αντικειμενικό κίνητρο μόνο όταν ο ίδιος αποδεχτεί πως η "ηθική" του δεν έχει καμία αντικειμενική υπόσταση ή αξία έξω από την υπηρέτηση της ηθικής της εργατικής τάξης. 

Η ολοκληρωμένη λοιπόν μεταστροφή του μικροαστού στον σοσιαλισμό είναι ταυτόχρονα --και αναγκαστικά-- υπέρβαση της αστικής αντίληψης της ηθικής και όχι "ηθική υπέρβαση". Ή αλλιώς, μια διαδικασία που εκκινεί από την αστικο-προοδευτικά εννοούμενη ηθική υπέρβαση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί παρά μόνο μέσα από την υπέρβαση της ηθικής, νοούμενης ως ατομικής διάστασης του βίου, ξέχωρης από την ταξική πάλη. Ο μόνος τρόπος που έχει ο μετεστραμμένος μικροαστός να φανεί πιστός στο φάντασμα της δικαιοσύνης που τον ωθεί στην πράξη είναι να δεχτεί την ενσάρκωση του φαντάσματος αυτού σε ταξική δικαιοσύνη. Με εγελιανούς όρους, να αντέξει το πέρασμα από την αφηρημένη στην συγκεκριμένη οικουμενικότητα.


Το επώδυνο πέρασμα από την αφηρημένη στη συγκεκριμένη οικουμενικότητα

Αλλά γιατί να το "αντέξει"; Όχι απλά γιατί το πέρασμα αυτό, σε ό,τι τον αφορά ως υποκείμενο του συμφέροντος (αστικό υποκείμενο, δηλαδή), θα έχει οδυνηρές πρακτικές συνέπειες στην προεπαναστατική ή και αντεπαναστατική φάση· αλλά και γιατί θα πρέπει, κάθε φορά που αντιλαμβάνεται τον συγκεκριμένο χαρακτήρα του συμφέροντος που πλέον υπηρετεί και τις συνεπαγωγές του χαρακτήρα αυτού, να αντιστέκεται στη φωνή του αφηρημένου (και για αυτό, υπολειμματικά αστικού) οικουμενισμού από την οποία παροτρύνθηκε αρχικά.

Ακούγεται αφηρημένο, αλλά δεν είναι. Δεν υπάρχει τίποτε πιο εύκολο για τον μικροαστό που αποφάσισε την έμπρακτη συμπόρευση με το εργατικό κίνημα να βρει αυτή η εκείνη την πρακτική του "κατώτερη" σε σχέση με το φάντασμα του αφηρημένου δικαίου που τον ενέπνευσε αρχικά: τη βία κατά των απεργοσπαστών για παράδειγμα, απέναντι στην οποία είναι βέβαιο ότι ο μικροαστός θα αισθανθεί μια ενστικτώδη δυσφορία· την ανάγκη καταστολής της αστικής τάξης· τους συμβιβασμούς με τον εχθρό όταν διακυβεύεται η επιβίωση του εργατικού κράτους. Όλα αυτά θα βασανίσουν τον μικροαστό, θα ξαναφέρουν με άλλη μορφή την εμπόλεμη κατάσταση μέσα στη συνείδησή του, θα τον αναγκάσουν να αντιμετωπίσει τεράστια διλήμματα: η εκκίνηση από το αφηρημένα οικουμενικό δεν ακυρώνεται ολοκληρωτικά μέσα από το πέρασμα στο συγκεκριμένο οικουμενικό, αλλά επιβιώνει --λιγότερο ή περισσότερο έντονα-- με τη μορφή της βιασύνης για τον μετασχηματισμό του συγκεκριμένα οικουμενικού (του υπαρκτού σοσιαλισμού) σε απόλυτα οικουμενικό (σε κομμουνισμό). Ο μετεστραμμένος μικροαστός συχνά βιάζεται το σοσιαλιστικό κράτος να υπερισχύσει παντού και απογοητεύεται όταν αυτό δεν πραγματοποιείται· θέλει να δει κάθε μορφή αδικίας και καταπίεσης να εξαφανίζεται σε ελάχιστο χρόνο· απαιτεί υπερβάσεις στα πάντα· και συνεπώς απογοητεύεται συχνά εύκολα, και, το χειρότερο για την εργατική τάξη, με μια αίσθηση πως έχει εξαπατηθεί προσωπικά στις προσδοκίες του.


Το πρόβλημα της μικροαστικής μεταστροφής από τη σκοπιά της σοσιαλιστικής οικοδόμησης

Η ιστορία του εργατικού κινήματος είναι γεμάτη λαμπρά παραδείγματα εξαιρετικά ταλαντούχων, ενεργητικών και αλτρουϊστικών μικροαστών. Είναι όμως εξίσου γεμάτη από παραδείγματα εγκατάλειψης του αγώνα ή και ευθείας αποστασίας όταν τα πράγματα δεν κυλήσουν όπως οι ίδιοι τα οραματίζονται και τα ονειρεύονται. Οι διαστάσεις αυτές των πραγμάτων αποτελούν ακανθώδη ζητήματα στην ιστορία του υπαρκτού σοσιαλισμού -- και εξαιρετικά δυσεπίλυτα, μιας και θα ήταν παράλογο να υποτεθεί εξ αρχής ότι κάθε δυσαρέσκεια με την πρακτική εφαρμογή του σοσιαλισμού οφείλεται στις μικροαστικές παραξενιές των δυσαρεστημένων. Στην πραγματικότητα, ο υπαρκτός σοσιαλισμός φέρνει στο προσκήνιο μια αδήριτη αντίθεση που στην καπιταλιστική κοινωνία δεν έχει χώρο να εκφραστεί: την αντίθεση ανάμεσα στην αντίληψη του ίδιου του σοσιαλισμού με όρους (εν μέρει, έστω) ατομικής (δηλαδή αστικής) ηθικής και με όρους αναγκαιοτήτων του συλλογικού συμφέροντος. Η αντίθεση αυτή δεν είναι επιφανειακή ή ψευδεπίγραφη: το συλλογικό συμφέρον έχει πολιτικούς μεσολαβητές και εκφραστές, και δεν υπάρχει εκ προοιμίου εγγύηση ότι όλοι οι εκφραστές του συλλογικού συμφέροντος είναι απαλλαγμένοι από την επιδίωξη ατομικών συμφερόντων. Συνεπώς, δεν υπάρχει επίσης καμία εγγύηση ότι οι φωνές διαμαρτυρίας που προέρχονται (και) από μετεστραμμένους μικροαστούς που αγωνίστηκαν για τον σοσιαλισμό στερούνται βάσης ή νομιμότητας από τη σκοπιά του συλλογικού συμφέροντος, ότι δηλαδή είναι απλές εκδηλώσεις ατομισμού. Από την άλλη, ακόμα και οι πιο ηθικά γνήσιες και πεπεισμένες φωνές διαμαρτυρίας μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε μέσα υπονόμευσης του συλλογικού συμφέροντος, να δημιουργήσουν ανασφάλεια, να πυροδοτήσουν την καταστολή "δικαίων και αδίκων", κλπ.

Υπάρχει λύση στο πρόβλημα -- σε ένα πρόβλημα που στην καλύτερη περίπτωση θα είναι πολύ οξύτερο από ό,τι ήταν για την επαναστατική Ρωσία, όπου η μικροαστική τάξη ήταν πολύ μικρότερη σε μέγεθος από ό,τι στις σύγχρονες κοινωνίες; Θεωρητικά και μόνο, υπάρχει (αυτό δεν σημαίνει ότι είναι εύκολη ή γρήγορα εφαρμόσιμη, ανεξάρτητα από άλλους υλικούς, πολιτικούς και στρατιωτικούς παράγοντες): η αντίθεση δεν μπορεί να επιλυθεί από το κομμάτι αυτό της μετεστραμμένης μικροαστικής τάξης που έχει στηρίξει την σοσιαλιστική κοινωνία αλλά νιώθει εύκολα αμφιβολίες και απογοητεύσεις· η αντίθεση μπορεί να επιλυθεί μόνο με την ταχεία άνοδο της εργατικής τάξης σε ένα επίπεδο σκέψης που να αφαιρεί ουσιαστικά από τους μικροαστούς --δίχως βία, φυσικά, αλλά οργανικά και αυθόρμητα-- το "προνόμιο" της πρόσβασης στην ηθική οικουμενικότητα. Αυτό στην πράξη σημαίνει αναγκαιότητα οικοδόμησης σοσιαλιστικού πολιτισμού, τέτοιου ώστε να αναπληρώνονται οι θυσίες στο όνομα της συγκεκριμένης οικουμενικότητας από άλματα σε ό,τι αφορά την συνολική δυνατότητα της κοινωνίας να ζήσει ηθικά, δηλαδή ελαχιστοποιώντας την αναγκαιότητα της καταστολής και αυξάνοντας το στοιχείο της ηδονής του ατόμου ως μέλους της σοσιαλιστικής κοινωνίας. 


Η αναγκαιότητα της σοσιαλιστικής απόλαυσης

Με αυτό εννοούμε πάρα πολύ απλά, πως η επιτάχυνση του περάσματος από την ανάγκη στην ελευθερία είναι αναγκαία προϋπόθεση της διαθετικής επένδυσης του ανθρώπου στον σοσιαλισμό: η θυσία είναι κάτι για το οποίο οι άνθρωποι είναι ικανοί, όχι όμως στόχος της ζωής κανενός. Ο στόχος της ζωής είναι και παραμένει η ευχαρίστηση, η άντληση ηδονής·  ο στόχος αυτός είναι βέβαια ολιστικός, όχι στενά και χυδαία σαρκικός: η αλληλεγγύη και η βοήθεια προς τον άλλο, η ελεύθερη αγάπη, η σύνδεση με την φύση, η δημιουργικότητα χωρίς περιορισμούς είναι στοιχεία αυτής της ηδονής.

Είναι λοιπόν απαραίτητο για μια σοσιαλιστική κοινωνία να είναι σε θέση να αντλήσει ηδονή από τον εαυτό της, από την ύπαρξή της, με άμεσο και καταφατικό τρόπο (και όχι απλώς αρνητικά, με όρους "διαφύλαξης απ' τον εχθρό"). Γι αυτό όμως δεν αρκούν, όπως δυστυχώς είδαμε στην πράξη, τα "επιτεύγματα του σοσιαλισμού" όσο αυτά ερμηνεύονται με όρους ικανοποίησης υλικών και τεχνικής φύσης αναγκών· η ανθρώπινη φύση εύκολα ξεχνά πόσος κόπος και θυσίες χρειάζεται για να ικανοποιηθούν οι λεγόμενες απλές υλικές ανάγκες. Είναι αναγκαίο λοιπόν να υπάρχει μια όλο και πιο γενικευμένη αίσθηση απόλαυσης στην σοσιαλιστική κοινωνία. Μόνο που είναι επίσης τρομακτικά δύσκολο, εφόσον η "απόλαυση" έχει σε όλη την ανθρώπινη ιστορία (και με πραγματικές επιπτώσεις για τα διαθέσιμα ανθρώπινα συναισθήματα) ταυτιστεί με την ύλη, τα υλικά αγαθά, κι έτσι και την συσσώρευση, τον ανταγωνισμό για περισσότερα αγαθά, την κτητικότητα, κλπ. Έτσι, αυτό το οποίο ονομάζουμε "εργατικό πολιτισμό" δεν μπορεί να είναι παρά μια διαφορετική οργάνωση της απόλαυσης, μια σοσιαλιστική και παιδαγωγικά αντικαπιταλιστική άρθρωση του αρχαίου --και ανεκπλήρωτου-- αιτήματος του ευ ζην.


Επίλογος

Με άλλα λόγια, το πρόβλημα της αστάθειας των μετεστραμμένων μικροαστών συμμάχων του εργατικού κινήματος σε συνθήκες οικοδόμησης του σοσιαλισμού είναι ένα πρόβλημα του οποίου η επίλυση περνά μέσα από την ουσιαστική πραγματοποίηση του σοσιαλισμού· όσο μεγαλύτερα είναι τα ποιοτικά άλματα στον μετασχηματισμό της κοινωνίας, τόσο μικρότερη θα είναι η αστάθεια που θα εκπροσωπεί ο μικροαστικός παράγοντας· όσο πιο αργά μετασχηματίζεται η κοινωνία στο πλήρες της εύρος και βάθος (όχι μόνο οικονομικά δηλαδή, αλλά ανθρωπολογικά, ψυχολογικά, πολιτιστικά), τόσο θα αυξάνονται οι φωνές δυσαρέσκειας και αμφισβήτησης, ακόμα κι απ' αυτούς που στήριξαν έμπρακτα το εγχείρημα, και ίσως πρώτα και κύρια απ' αυτούς.

Με αυτή την έννοια, οι μετεστραμμένοι μικροαστοί με πρωτοπόρο ρόλο στο εργατικό κίνημα είναι, σε ό,τι αφορά την στάση τους και την δυνατότητά τους να αμφισβητήσουν την οικουμενικότητα της εργατικής ηθικής, μέτρα της βιωσιμότητας του σοσιαλιστικού εγχειρήματος -- ιδιαίτερα, όπως είπαμε ήδη, σήμερα, που αποτελούν ένα σημαντικότατο κομμάτι του πληθυσμού. Η αφηρημένη αντίληψη του οικουμενικού που κουβαλούν τα εκλεκτότερα και πιο προοδευτικά μέλη της μικροαστικής τάξης δεν είναι άχρηστη για το πέρασμα από την συγκεκριμένη οικουμενικότητα του σοσιαλισμού στην ανώτερη, κομμουνιστική κοινωνία, όσο κι αν είναι ταυτόχρονα και επικίνδυνη για το πέρασμα αυτό, και δυνητικά πολύ επιζήμια για το σοσιαλιστικό εγχείρημα σε περιόδους όπου βάλλεται έξωθεν ή υποσκάπτεται συστηματικά εκ των ένδον. Η σοσιαλιστική κοινωνία παραμένει μια κοινωνία αντιφάσεων, και η μορφή της επίλυσής τους παραμένει κρίσιμης σημασίας για τη βιωσιμότητα και το μέλλον της. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε, όσο κι αν τα σημερινά προβλήματα μας επιβάλλουν να σκεφτόμαστε για πολύ πιο φαινομενικά "πρωτόγονα" --αλλά στην πράξη πόσο δυσεπίλυτα!-- προβλήματα.
Αρχική δημοσίευση 30/6/2013

29 σχόλια:

  1. Ναι, καταλαβαίνω. Δύο σημεία όμως που θέλω διευκρίνιση.

    (α) Ο μεγαλο/μεσο-αστός που περνά με το μέρος της εργατικής τάξης αναμφίβολα ξεκινά από την ηθική του, όπως την αναπτύσσεις. Ο μικροαστός όμως δεν ξεκινά από τη γνώμη ότι η εργατική εξουσία, μετατρέποντάς τον σε εργάτη (ή έστω προσωρινά σε προστατευόμενο από την εργατική τάξη αυταπασχολούμενο), θα βελτιώσει τη ζωή του (το βιοτικό του επίπεδο), που αλλιώς πέφτει ολοένα, όπως σήμερα επί κρίσεως;

    (β) Η αύξηση του ρυθμού (πολιτιστικής) σοσιαλιστικοποίησης στην οποίαν καλείς δεν είναι κατά κάποιο τρόπο μια επιβεβαίωση της διαισθητικής ανυπομονησίας του εργατοποιούμενου μικροαστού; Αυτό δεν είναι κακό, αλλά θέλω να πω, δεν επιβεβαιώνει ψυχολογικά, δεν νομιμοποιεί αυτήν την ανυπομονησία;

    (Γμτ, έχω πολλή θεωρία μπροστά μου ακόμα.)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. α) Εξαρτάται. Σε μειοψηφικές περιπτώσεις νομίζω.

      β) "Οι ποιότητες αυτές επιβεβαιώνονται ασυναίσθητα όταν, για παράδειγμα, ακούμε τον κόσμο να μιλάει υπερβολικά πολύ και με μεγάλη ελαφρότητα για την "προλεταριακή" κουλτούρα. Κατ' αρχάς, θα έπρεπε να είμαστε ικανοποιημένοι με μια πραγματικά αστική κουλτούρα. [...] Για να διαβεβαιώσουμε την επιβίωσή μας ως την νέα στρατηγική σύγκρουση μεταξύ της αντεπαναστατικής ιμπεριαλιστικής Δύσης και της επαναστατικής και εθνικιστικής Ανατολής, ανάμεσα στις πιο πολιτισμένες χώρες του κόσμου και της ανατολίτικα οπισθοδρομικές χώρες που όμως αποτελούν την πλειοψηφία, η πλειοψηφία αυτή θα πρέπει να εκπολιτιστεί. Κι εμείς οι ίδιοι έχουμε έλειμμα στον πολιτισμό που χρειάζεται για να μας επιτρέψει να περάσουμε απευθείας στον σοσιαλισμό, αν και έχουμε τα πολιτικά προαπαιτούμενα για αυτό."
      Β.Ι Λένιν, "Καλύτερα λιγότερα αλλά καλύτερα", 1923
      http://www.marxists.org/ellinika/archive/lenin/works/1923/03/02/kalytera_lenin.htm

      Διαγραφή
    2. Δεν εννοούσα ότι αντιφάσκεις με τον Λένιν σε καμιά περίπτωση :) Ευχαριστώ.

      Διαγραφή
    3. Όχι, δεν το εξέλαβα αυτό. Σου έβαλα τη φράση για να δεις το κείμενο συνολικά, γιατί ήταν θεμέλιο του σκεπτικού μου. Για να μην εξηγώ αναλυτικά τι ακριβώς λέω, είναι καλό να έχεις υπόψη αυτό το κείμενο, το τελευταίο της ζωής του Λένιν.

      Διαγραφή
  2. Το κυριοτερο (μετα την οικονομικη βαση) ειναι η ενοτητα λογων και εργων. Δηλαδη οταν τα οικονομικα στελεχη των επιχειρησεων (που θα ειναι και μελη της ΚΕ) εξασφαλησουν για τον εαυτο τους υψηλους μισθους και για τα τεκνα καλη καριερα, πως θα εκπολιτιστουν μαρξιστικα οι νεες γενεες? Στις ΛΔημοκρατιες ολοι ηταν εναντιων της " ἱσοτητας" στα εισοδηματα.....

    Απο Βαλκανικη πρωην ΛΔ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Να πω την αλήθεια, δεν κατάλαβα το σχόλιο.

      Ενότητα λόγων και έργων ποιου;

      Ποιων επιχειρήσεων και γιατί θα είναι μέλη της ΚΕ;

      Πώς μετά από αυτό προκύπτει η ερώτηση για μαρξιστικό εκπολιτισμό;

      Τι σημαίνει "ολοι ήταν εναντίον τη ισότητας στα εισοδήματα";

      Για να εξηγήσω τι λέω εγώ, εγώ λέω ότι όσο γρηγορότερα σε μια κοινωνία ανεβαίνει το επίπεδο γνώσης τεχνικής και θεωρητικής της εργ. τάξης, τόσο χάνεται η προνομιακότητα της θέσης τεχνικά και θεωρητικά καταρτισμένων προοδευτικών μικροαστών, τόσο συνεπώς ατονεί συνολικά το πρόβλημα του σοσιαλιστικά μετεστραμμένου μικροαστού, οι αντιφάσεις του χάνουν τη δυνατότητα να οξυνθούν. Όσο πιο γρήγορα μια σοσιαλιστική κοινωνία καταφέρει να λύσει την πολιτιστική υστέρηση (με την πλατιά έννοια, όχι στα γράμματα απλώς, στην τεχνογνωσία, τις επιστήμες, κλπ) της εργατικής τάξης, τόσο πιο ομαλά ολοκληρώνεται η διαδικασία ξεπεράσματος του προοδευτικού, του μετεστραμμένου μικροαστού ως θέσης. Και η προλεταριακή κοινωνία πρέπει να ξεπεράσει διαλεκτικά την ηθική της μικροαστικής μεταστροφής. Όχι να την απορρίψει ή να την αντιμετωπίσει εχθρικά, αλλά να την καταστήσει ξεπερασμένη μετατρέποντας την ηθική σε απλή κοινή λογική. Σε συνήθεια.

      Διαγραφή
    2. Νομιζω οτι δεν εχουμε καποια διαφωνια, Απλως αυτο που ελεγε και εκανε ο Λενιν σχετικα με την μη προνομιακη θεση της "προτοποριας" καπου στραβωσε. Η προτοπορια ηταν ενας ωραιος τοπος, παραδεισος για καθε τυχοδιωκτη........Τα αποτελεσματα γνωστα.

      Απο Βαλκανικη πρωην ΛΔ

      Διαγραφή
    3. Ουτε αυτό το κατάλαβα. Ο Λένιν κατανοούσε την ανάγκη επιτάχυνσης της μείωσης του χάσματος ανάμεσα σε διανοητική και χειρωνακτική εργασία. Αυτό είναι ένα ζήτημα που κάθε σοσιαλιστική κοινωνία κληρονομεί απ την προηγούμενη. Δημιουργεί αντιφάσεις που μόνο στη μεταφυσική επιλύονται μαγικά.

      Έχω την αίσθηση ότι ουσιαστικά περιμένεις να συμβούν μαγικά πράγματα στον σοσιαλισμό, αλλά αυτό που λέω είναι ότι αυτή είναι συνταγή για απογοήτευση. Ο σοσιαλισμός κληρονομεί αντιφάσεις απ' τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, και οι αντιφάσεις δεν είναι "προδοσία". Δεν εκκινεί ο σοσιαλισμός από την κάθοδο αγγέλων επί της γης, και ασφαλώς θα αναπαράξει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο την αντίθεση διανοητικής και χειρωνακτικής εργασίας, και άρα την ένταση ανάμεσα στην διευθυντική και την εκτελεστική θέση. Όποιος θεωρεί ότι η ιστορία είναι κάτι άλλο από επώδυνη και ανηφορική διαδικασία, πάει στην πλατεία και βαράει κατσαρόλες να φύγει το κακό.

      Διαγραφή
    4. Επειδη κι εγω καταγομαι απο Βαλκανικη πρωην ΛΔ(παρ' ολο που δεν προλαβα να τη ζησω ), θα προσπαθησω να ερμηνευσω το σχολιο.

      "Ενότητα λόγων και έργων ποιου;"
      Μαλλον αναφερεται στην ενοτητα λογων και εργων των στελεχων των ΚΚ που βρισκονταν στην ηγεσια των χωρων αυτων.Γενικα, ηταν συχνο φαινομενο , η μεγαλορρημοσυνη πολλων στελεχων των κομματων αυτων-- περι της προσεγγισης του κομμουνισμου, περι της εξαλλειψης των διαφορων χειρωνακτικης και πνευματικης εργασιας,περι υλικου και πολιτιστικου προοδου, κλπ, χωρις να λαμβανονται υπ οψιν πολλα συγκεκριμενα προβλημτα στην καθημερινη πραγματικοτητα.Απο ενα σημειο και μετα, επικρατουσε ενας "υπερεπαναστατικος βερμπαλισμος"που κατα καποιο τροπο εκρυβε τα προβληματα κατω απ το χαλι.

      "Ποιων επιχειρήσεων και γιατί θα είναι μέλη της ΚΕ;"

      Νομιζω, αρκετα διευθυντικα στελεχη επιχειρησεων, ηταν επισης στελεχη των ΚΚ(οχι απαραιτητα μελη της ΚΕ)

      "Πώς μετά από αυτό προκύπτει η ερώτηση για μαρξιστικό εκπολιτισμό;"

      Για μενα, που εχω ζησει(και το ζω ακομα) το κλιμα εκεινης της εποχης μεσα στο σπιτι μου(ο πατερας μου ηταν μελος του κομματος, αρκετα κοντα στα τοπικα στελεχη) μια τετοια αλληλουχια διαπιστωσεων και ερωτηματων, μου φαινεται φυσιολογικη.Το ερωτημα,οπως το καταλαβαινω εγω, τιθεται ως εξης:Απο τη στιγμη που τα στελεχη(πολλα στελεχη) δεν ειχαν ειλικρινεια προθεσεων ως προς τη προοδο των σοσιαλιστικων σχεσεων, αλλα ενδιαφερονταν για την προσωπικη τους ανελιξη και τον πλουτισμο, ξεχωριζοντυας τα ιδιαιτερα συμφεροντα τους απο αυτα της κοινωνιας, πως θα μπορουσαν αυτα τα στελεχη να φροντισουν για την μαρξιστικη διιαπαιδαγωγηση της κοινωνιας?

      "Τι σημαίνει "ολοι ήταν εναντίον τη ισότητας στα εισοδήματα";"

      Αυτο νομιζω ειναι ξεκαθαρο:διαφορες στις αμοιβες των εργαζομενων αναλογα με τη θεση τους στην παραγωγη, διαφορες στις αμοιβες χειρωνακτικης και πνευματικης εργασιας, κλπ.


      Προλεκαλτ

      Διαγραφή
    5. μπορει να λεω μαλακιες, αλλα οι "ηγετες τις εργατικης ταξης" ζουσαν στα πουπουλα και αυτο δεν αφορα αποκλισεις πνευματικης-χειρωνακτικης εργασιας. Σε πολλα πραγματα αντεγραφαν την αστικη εξουσια....Δεν ειναι τυχαιο που οι ΓΓ δεν εγκατεληπαν την θεση μεχρι τελικης πτωσης.......

      Απο Βαλκανικη πρωην ΛΔ

      Διαγραφή
    6. καλα ο Τσε ηταν μαλακας που ετρεχε στα εργστασια και τις φυτιες να δουλεψει, αυτος δεν διεθετε ....πνευματικη εργασια¨:))

      Απο Βαλκανικη πρωην ΛΔ

      Διαγραφή
    7. "...μπορει να λεω μαλακιες, αλλα οι "ηγετες τις εργατικης ταξης" ζουσαν στα πουπουλα και αυτο δεν αφορα αποκλισεις πνευματικης-χειρωνακτικης εργασιας. Σε πολλα πραγματα αντεγραφαν την αστικη εξουσια...."

      Ναι, λες μαλακίες, καθόλου στα πούπουλα δεν ζούσαν και τα παραδείγματα είναι πάμπολλα. Πρόκειται για γνωστό κατσαπλιάδικο αστικό επιχείρημα, να προσπαθεί να βγάλει παραλληλισμό με τους κεφαλαιοκράτες, και αφού ξεμείνει από στοιχεία να το γυρίσει στο "όλοι ψωμολυσσάγανε" (ίσως το κάνεις κι εσύ σε επόμενο σχόλιο έτσι όπως σε κόβω).

      Ijon Tichy

      Διαγραφή
  3. Ε καλα τωρα. Οι διευθυνταδες στα εργοστασια μετα απο 50 χρονια σοσιαλιστικης οικοδομησης να εχουν μισθους 5-6 φορες τον εργατικο !!! Αυτοι επισης ελυναν και εδεναν στο Κομμα. Αυτες ειναι αντιφασεις που δεν λυθηκαν εγκαιρα....Εφτασαν αυτα τα κομματα εξουσιας να μετατραπουν σε σοσιαλδημοκρατικα.....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δεν ξέρω αν είσαι ο ίδιος (δεν υπέγραψες), αλλά για σοβαρά ιστορικά ζητήματα συζητάμε συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα. Δεν έχω χρόνο για καφενειακή συζήτηση, οπότε αν θέλεις κάτι να πεις, αναφέρσου συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα στο τι θέλεις να πεις. Από κουβέντες του είδους που κάνεις έχω χορτάσει ειλικρινά.

      Διαγραφή
  4. Ε ναι, δεν ειναι επιστημονικο το λεξιλογιο μου και ελαφρως ακαταλαβιστικο... αλα δεν πηραζει, δεν γεννηθηκα σε σαλονια, ουτε συχναζω σε πανεπιστημια. Περιμενω ομως απο διανουμενους σας την αφεντια σου να μας πουν κατι πιο συγκεκριμενο για την ...ουτοπια.Να κανουν μια εγκιρη σκιαγραφηση δηλαδη του μελλοντικου σοσιαλισμου. Συγνωμη αν ειμαι καυστικος λιγο, αλλα η υπεροψια σου μου εναι ....ελαφρως ενοχλητικη

    Απο Βαλκανικη πρωην ΛΔ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ο σοσιαλισμός του μέλλοντος θα σου αρέσει και θα είναι πάρα πολύ ωραίος.

      Σου απαντάω στο επίπεδο που θέλεις τώρα;

      Διαγραφή
    2. Ό,τι δίνεις παίρνεις, ξέρεις. Γενική αρχή της ζωής.

      Διαγραφή
  5. Απαντήσεις
    1. Γιατί μετά την ήττα του Τρύφωνα εμφανίστηκε βαρυμαγκέν δήθεν κουκουές που λεγε για κρασιά που πίνουμε γιατί κερδίσαμε στην Καισαριανή και θα πίνουμε το κρασί μας ρε, και μετά ο λαϊκός πρόσφυγας της ΛΔ (χωρίς χώρα) που προσβάλλεται γιατί του τα λέω ελιτίστικα.

      Απομένουν να εμφανιστούν (με τυχαία σειρά εμφάνισης):

      α. Ο απογοητευμένος Ζαχαριαδικός
      β. Ο θυμωμένος Φλωρακικός
      γ. Ο κομισσάριος της ΚΕ
      δ. Ο ενθουσιώδης ναρο-αναρχικός
      ε. Ο ζοχάδας κυρ Μήτσος ο υδραυλικός
      στ. Ο πληγωμένος ψηφοφόρος του 2012
      ζ. Ο μεταμελημένος συριζαίος
      η. Ο της Α.Π της Α.Π που διαφωνεί με την Α.Π και με πάει
      θ. Ο Πουλιοπουλικός
      ι. Ο λαϊκομετωπιστής
      ια. Ο σταλινορθόδοξος αντιπαπαρηγικός
      ιβ. Ο αντιγκορμπατσεφικός αντιπαπαρηγικός
      ιγ. Ο ανήσυχος φοιτητής
      ιδ. Ο που το σκέφτεται να ψηφίσει αλλά κάτι τον φοβίζει
      ιε. Ο απογοητευμένος του Συλλαλητηρίου της 1ης Νοέμβρη
      ιστ. Ο δαρμένος απ' το ΠΑΜΕ.

      Διαγραφή
  6. "Οι διευθυνταδες στα εργοστασια μετα απο 50 χρονια σοσιαλιστικης οικοδομησης να εχουν μισθους 5-6 φορες τον εργατικο"
    Ποια χώρα της Βαλκανικής είχε για 50 χρόνια σοσιαλισμό; Σε ποια χώρα της Βαλκανικής οι διευθυντάδες σήμερα παίρνουν μόνο 5 φορές πάνω από τον εργατικό αντί για 50 που είναι σήμερα; Πες μου να ετοιμάσω εισιτήρια.
    Ο.Χ.Ε.Π.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Και στη Ρωσία, να'ούμε, πεινάγαν' ρε συ οι ανθρώποι! Με μια Κολυνός, έβγαζες γκόμενα! gdmn1973

      Διαγραφή
    2. Υπάρχει και με Βουλγαρία ή Ρουμανία και καλσόν. Εγώ πάντως ακόμα ψάχνω να βρω αυτόν που τελικά την έριξε αυτήν ρημάδα την Βουλγάρα-Ρουμάνα-Ρωσίδα και το είπε στους υπόλοιπους.
      Ο.Χ.Ε.Π.

      Διαγραφή
    3. Μην ψάχνεις, ο Χάρρυ Κλυν το είπε, την εποχή που το κοινό γελούσε με κάτι τέτοια στις επιθεωρήσεις. Από τότε, η αίσθηση του γελοίου άλλαξε πολύ. gdmn1973

      Διαγραφή
  7. Πέντε φορές περισσότερα;

    Για να μη λέμε ότι θέλουμε, ας δούμε κάποια νούμερα.

    Το 1940 ο μέσος μισθός στην Σοβιετική οικονομία ήταν τα 339 ρούβλια. Στη βιομηχανία, ήταν 358, για τους εργάτες 340. Ο μέσος μισθός στον διοικητικό οικονομικό και κρατικό μηχανισμό, ήταν 387. Το 1950, τα ίδια νούμερα είναι 646 726 709 683. Το 1955 τα νούμερα είναι 711 807 785 796.

    Από τα παραπάνω βλέπουμε ότι οι βιομηχανικοί μισθοί είναι σταθερά πιο ψηλά από τον μέσο όρο και ότι το 1950 είναι πιο ψηλά και από τον μέσο όρο στον διοικητικό μηχανισμό (κρατικό και οικονομικό). Βλέπουμε επίσης ότι οι εργατικοί μισθοί είναι ελαφρά πιο κάτω από τον μέσο όρο της βιομηχανίας, κάτι που δείχνει προφανώς ότι υπήρχαν υπάλληλοι με υψηλότερους μισθούς.

    Πρέπει βέβαια να πούμε ότι οι μισθοί δεν αντικατοπτρίζουν επαρκός το βιωτικό επίπεδο του κόσμου στην ΕΣΣΔ, καθώς πολλά αγαθά παρέχονταν ως υπηρεσίες ή ως "μπόνους" ανάλογα με τη θέση. Αυτό προφανώς όξυνε τις αντιφάσεις σε περιόδους σπάνης καταναλωτικών αγαθών (πρόβλημα δηλαδή σχεδιασμού-κατανομής και όχι κατά βάση πολιτικό). Οι διευθυντές ας πούμε είχαν πρόσβαση σε διαμερίσματα που δεν είχαν οι απλοί εργάτες, με το στεγαστικό να είναι αρκετά οξύ ζήτημα σε όλη τη διάρκεια της οικοδόμησης αλλά και αργότερα. Παρόμοια προνόμια όμως ίσχυαν και για τους Σταχανοβίτες και άλλους πρωτοπόρους εργάτες. Δηλαδή, το ότι είσαι ο Τρύφωνας Τρολίσιτς ο διευθυντής δεν σημαίνε ότι δίπλα σου θα έμενε ο Πιότρ Λαφαζάνωφ το δημοκρατικό στέλεχος. Μπορεί κάλλιστα να γειτνίαζες με τον Φιοντόρ τον τορναδόρο.

    Συμπερασματικά, υπήρχε προφανώς διαστρομάτωση στο σοσιαλισμό, κάτι που δεν αρνήθηκε ποτέ κανείς. Αλλά αν μας ενδιαφέρει να συζητήσουμε αυτό το ζήτημα και τις θεωρητικές του προεκτάσεις για το μέλλον πρέπει να (θέλουμε να) ξέρουμε τι λέμε και να μην πετάμε ότι καφενειακή αρλούμπα ακούσαμε στο σπορ φμ.

    ΥΓ: Τα στατιστικά είναι από το Ρωσικό Κρατικό Οικονομικό Αρχείο και αναδημοσιεύονται σε συλλογή εγγράφων με τίτλο "Σοβιετική Ζωή" του εκδοτικού ΡΟΣΣΠΕΝ, του 2003.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. εγώ έχω σημειωμένα στο μπλοκάκι μου από παλιές αναγνώσεις από κατήγορους της ΕΣΣΔ βέβαια (Καστοριάδης, Μπετελέμ, Τρότσκι, Kravchenko?) κάποιες τεράστιες αποκλίσεις στο μέσο εργατικό μισθό και μέσο μισθό τεχνικών, μηχανικών, σταχανοφίτων.

      Για 1935 διαβάζω 110 ρούβλια το μήνα κατώτατος μισθός, 200 ρούβλια μέσος εργατικός, 2000-3000 ρούβλια τεχνικοί, μηχανικοί, διευθυντές κλπ, υψηλότερες θέσεις συχνά 7000 μέχρι και 16000 το μήνα και μέγιστος μισθός του προέδρου του Συμβουλίου της Ένωσης κοντά στα 25000 ρούβλια το μήνα

      Μου κάνει εντύπωση ότι απέχει και σε απόλυτες τιμές από αυτά που έγραψες. Πρέπει να είναι απ'τη "Γραφειοκρατική Κοινωνία" ή κάπως έτσι, του Καστοριάδη.

      Διαγραφή
    2. @νίκοσ β:
      Αναπαραγωγή προφανώς από εδώ https://athens.indymedia.org/post/1066164/, χωρίς καμμία αναφορά σε πρωτότυπες επίσημες πηγές στοιχείων της ίδιας της ΕΣΣΔ.
      Κοινώς, ότι τους κατέβαινε γράφανε.

      Διαγραφή
    3. Ναι, Μπετελέμ (Bettelheim) είναι και η βασική πηγή του καστοριάδη και στο indymedia απ'αυτόν είναι βασικά.

      Διαγραφή