Δευτέρα, 1 Δεκεμβρίου 2014

Κομμουνιστική τακτική και Τοπική Διοίκηση: Ο φόβος και το παράδοξο της "ασφαλούς ψήφου" (πρώτο μέρος)

Με την νίκη της Λαϊκής Συσπείρωσης χθες στην Καισαριανή επισφραγίστηκε ένα ιδιότυπο ρεκόρ, που τη θέλει να κερδίζει το 100% των Δήμων στους οποίους συναγωνίστηκε σε "μπαράζ" με άλλο συνδυασμό, είτε προερχόμενο από τη συγκυβέρνηση, είτε από την αντιπολίτευση, είτε από τυπικούς ή άτυπους συνδυασμούς των δύο.

Το ιδιότυπο αυτό ρεκόρ του συνδυασμού ενός κόμματος που πόρρω απέχει απ' το να είναι μείζων κοινοβουλευτική δύναμη έρχεται να συμπληρώσει σε "ιδιοτυπία" το γεγονός ότι στην πρώτη Κυριακή των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών, η Λα.Συ πήρε συνολικά 498.473 ψήφους, ή γύρω στις 160.000 ψήφους περισσότερες από ό,τι πήρε το ΚΚΕ στις ευρωεκλογές μία εβδομάδα μετά. Με δεδομένο ότι η στενή σχέση της Λα.Συ με το ΚΚΕ σε κάθε επίπεδο κάθε άλλο παρά αποκρύπτεται (όπως αποκρυπτόταν η σχέση πολλών υποψηφίων δημάρχων με κόμματα, δια του γνωστού τρικ του "ανεξάρτητου υποψηφίου"), οι δύο αυτές ιδιοτυπίες, που συγκλίνουν σε μια εικόνα συγκριτικά μεγαλύτερης ισχύος του ΚΚΕ σε τοπικό επίπεδο από ό,τι σε εθνικό, καλούν σε κάποιες εξηγήσεις και συμπεράσματα.


Στην ανάρτηση "Ζητήματα απεύθυνσης ΙΙ", που αναδημοσίευσα χθες, ξεκίνησα τη διερεύνηση μίας συγκεκριμένης πλευράς αυτού του ερωτήματος. Κατά τη γνώμη μου όμως, οι παράγοντες που διαμορφώνουν την ιδιοτυπία είναι πολλοί και πολύπλοκοι. Εδώ θα καταπιαστώ με αυτά που ονομάζω "φόβο" και "παράδοξο της ασφαλούς ψήφου", και ελπίζω κατόπιν να μπορέσω να συνεχίσω και με τα άλλα επιμέρους ζητήματα που εμφανίζονται κάτω απ' το ευρύτερο ζήτημα της Τ.Δ ως γόνιμου και δυνητικά καινοτόμου χώρου για την κομμουνιστική τακτική σήμερα.

Πριν διασαφηνίσω τι εννοώ με τη φράση "παράδοξο της ασφαλούς ψήφου", θα πρέπει να εξηγήσω αρκετά αναλυτικά το ζήτημα της σχέσης της κομματικής επιλογής με την "ασφάλεια", και συνεπώς και με το αντίθετό της, με την ανασφάλεια και το φόβο: μεγάλη μερίδα του κόσμου της εργασίας, του φυσικού δηλαδή αποδέκτη της συνολικής κομματικής πολιτικής, φοβάται το ΚΚΕ. Και χθες ακόμα, μεγάλο τμήμα --νομίζω πλειοψηφικό τμήμα-- των κατοίκων της Καισαριανής απείχε από την εκλογική διαδικασία. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό τι είναι αυτό το οποίο ο κόσμος αυτός φοβάται, γιατί ο φόβος αυτός, σε αντίθεση με τον ψευδοσνομπισμό που αμυντικά επιδεικνύει απέναντι στο κόμμα, είναι πραγματικός.

Ο φόβος για τον οποίο μιλάω έχει εξ αρχής μια ολότελα παράδοξη δομή: αφενός, εμπερικλείει τον φόβο του ΚΚΕ ως πρωτοπορίας της εργατικής εξουσίας. Είναι ο φόβος που κωδικοποιείται στο όνομα "Στάλιν" και στον χαρακτηρισμό "σταλινικός", ο φόβος ότι τα ίδια τα λαϊκά στρώματα θα βρεθούν απέναντι, θα διωχθούν, θα καταπιεστούν, θα γίνουν θύματα τρομοκρατίας κλπ. Το γεω-ιστορικό αναφερόμενο αυτού του φόβου είναι κατά βάση η ΕΣΣΔ, κυρίως της δεκαετίας του 1930, και οι πηγές του η αστική αντισοβιετική προπαγάνδα.

Αυτός ο φόβος, ο φόβος που αντανακλά την προπαγανδιστική ηγεμονία της αστικής τάξης πάνω στον τρόπο σκέψης του λαού, περικλείει και καμουφλάρει ταυτόχρονα έναν εντελώς διαφορετικό, αντιδιαμετρικό στην ουσία φόβο. Τον φόβο όλων των άλλων αν το ΚΚΕ πάρει την εξουσία: τον φόβο της ΕΕ, τον φόβο του ΝΑΤΟ, τον φόβο της αντίδρασης του εγχώριου και διεθνούς κεφαλαίου. Το γεω-ιστορικό αναφερόμενο αυτού του δεύτερου φόβου είναι η ίδια η Ελλάδα, κυρίως στην περίοδο 1944-1974. Για τα λαϊκά στρώματα, αυτή η τριακονταετία σηματοδοτεί μια βαθιά ριζωμένη σύνδεση του ΚΚΕ με την συντριπτική και αιματηρή ήττα. Την διάψευση μιας πίστης στη νίκη που κάνει το ΚΚΕ να εμφανίζεται ως κόμμα που "μας πήρε στο λαιμό του." Σ' αυτόν τον φόβο, οι όροι αντιστρέφονται: οι κομμουνιστές δεν είναι οι διώκτες αλλά οι διωκόμενοι· δεν κλείνουν το λαό σε Γκουλάγκ, αλλά κλείνονται από άλλους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης· δεν εκτελούν, αλλά εκτελούνται· δεν βασανίζουν, αλλά βασανίζονται. Αυτοί και όλοι όσοι τους πίστεψαν. Ο δεύτερος φόβος δεν είναι "τι θα μου κάνει το ΚΚΕ αν πάρει την εξουσία", αλλά "πώς θα με προστατέψει το κόμμα της μαρτυρικής ήττας απ' το τι θα μου κάνουν οι άλλοι."

Στριμωγμένα ανάμεσα σε δυο αντιφατικούς φόβους, τα λαϊκά στρώματα δυσκολεύονται πάρα πολύ να τους διαχειριστούν και να απεμπλακούν απ' την αντίφαση, πράγμα που τα δυσκολεύει εξαιρετικά να αντιμετωπίσουν έναν τρίτο φόβο, που έχει το "προνόμιο" να είναι ο μοναδικός που αφορά πρακτικά το παρόν: τον φόβο της ανεργίας, το φόβο της φτώχειας, το φόβο της συντριβής από τους ισχυρούς του κεφαλαίου, εγχώριους και διεθνείς. Πού να βρουν σύμμαχο; Πώς να δουν ως σύμμαχο κάποιον που φοβούνται ως εχθρό, και που ταυτόχρονα φοβούνται ως σύμμαχο;

Απέναντι στην βασανιστική θέση ενός λαού παραλυμένου από έναν αντιφατικό φόβο και ανήμπορο μπροστά στον ρεαλιστικό φόβο που του επιβάλλει η σημερινή πραγματικότητα, πώς να απαντήσει το κόμμα;

Το κόμμα δεν μπορεί να αμβλύνει τον πρώτο φόβο λέγοντας στο λαό "μην ανησυχείς, εμείς αποκηρύσσουμε την ΕΣΣΔ και τον Στάλιν." Αν το έκανε αυτό, τότε θα έδινε στον πραγματικό του αντίπαλο ομολογία υποταγής. Όμως αυτοί που θαυμάζουν τον Νίκο Ρωμανό επειδή είπε ότι αρνείται να παραδεχτεί την εξουσία του δικαστηρίου να τον κρίνει, θα έπρεπε να καταλάβουν ότι αυτό ακριβώς κάνει και ο κομμουνιστής που αρνείται να απολογηθεί για την ιστορία της ΕΣΣΔ μπροστά στο ιστορικό δικαστήριο που επιβάλλουν αυτάρεσκα οι νικητές. Η απόρριψη του "αντισταλινισμού" είναι ηθικό καθήκον για όποιον θεωρεί τον εαυτό του αγωνιστή για το λαϊκό δίκαιο, και θα ήταν το ίδιο επονείδιστο να πει το ΚΚΕ "απεταξάμην τον Στάλιν και την ΕΣΣΔ" στο δικαστήριο της αστικής γνώμης όπως θα ήταν να πει ο Ρωμανός "συγνώμη, δεν ήξερα, με παρέσυραν οι αναρχικοί, τώρα το μετανιώνω και θα είμαι καλό παιδί" (παρεμπιπτόντως, αυτή η επιμονή στην άρνηση μεταμέλειας ενώπιον του εχθρού είναι ένα βασικό πράγμα που κάνει τους "σταλινικούς" να νιώθουν αυθόρμητη συμπάθεια για έναν πολιτικό αντίπαλο όπως ο Ρωμανός).

Δεν μπορεί λοιπόν το ΚΚΕ να αμβλύνει τον πρώτο φόβο χωρίς να αυτοκαταργήσει τις αρχές του ως κόμμα που προσβλέπει στην επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού. Μήπως μπορεί να κάνει κάτι για τον δεύτερο φόβο; Ελάχιστα, στην πράξη. Δεν μπορούμε να πούμε ψέματα πως ο αγώνας του κόμματος δεν είχε τεράστιο κόστος για όσους συστρατεύτηκαν μ' αυτόν, δεν μπορούμε να πούμε πως η ήττα δεν κόστισε πανάκριβα, δεν μπορούμε να συγκαλύψουμε τις ευθύνες μας για την ήττα. Το αντίθετο, είμαστε ηθικά και πολιτικά υποχρεωμένοι να τα παραδεχτούμε και τα τρία, και άρα στην ουσία να πούμε ότι η ιδέα ότι "πήραμε κόσμο που μας πίστεψε στο λαιμό μας" έχει ένα ποσοστό αλήθειας (κι ένα ποσοστό ψέματος, εφόσον δεν τον εξαπατήσαμε συνειδητά, δεν δείξαμε ποτέ κυνισμό, και τα ελείμματά μας δεν ήταν εσκεμμένα· άλλο η αδυναμία να φέρεις την αποστολή σου σε ευτυχές τέλος και άλλο η κυνική εξαπάτηση και χειραγώγηση· το κόμμα πλήρωσε τα λάθη του με δικό του αίμα).

Τι μπορεί να κάνει το ΚΚΕ; Μπορεί να κάνει το παν για να βοηθήσει τον λαό απέναντι στον τρίτο φόβο, τον φόβο απέναντι στη σημερινή πραγματικότητα, και αυτό κάνει. Αλλά το παρόν δεν εμφανίζεται σε κανενός τη συνείδηση ως κάτι αποκομμένο και αδιαμεσολάβητο από το παρελθόν· ο τρίτος φόβος δεν μπορεί να εμφανιστεί σε κανενός τον νου χωρίς να διαμεσολαβηθεί (και να συσκοτιστεί, να συγχυστεί) από τους δύο ιστορικά συσχετισμένους φόβους, τον φόβο που δημιουργεί η ίδια η αστική προπαγάνδα και τον φόβο που δημιουργεί η ιστορική μνήμη των βασάνων ενός λαού. Κατά συνέπεια, το ΚΚΕ δεν μπορεί, ό,τι κι αν κάνει σ' αυτό το επίπεδο απεύθυνσης, να "ξεμπλοκάρει" τα λαϊκά στρώματα απ' την μέγγενη του φόβου στην οποία έχουν παγιδευτεί.

Εκεί έρχεται όμως, σαν απ' το πουθενά (αυτά κάνει η ζωντανή ιστορία!), μια σειρά δυνατοτήτων, πρότερα συσκοτισμένων, που ανοίγει η κατάληψη της πολύ περιορισμένης, "ασθενούς" διακυβερνητικής εξουσίας της Τοπικής Διοίκησης. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου