Κυριακή, 9 Νοεμβρίου 2014

Διδάγματα

Η κατά κράτος ιδεολογική ήττα του σοσιαλιστικού στρατοπέδου στην Γερμανία, πολύ καιρό πριν τις ανατροπές του 1989, επιφυλάσσει πολύτιμα διδάγματα για το παρόν.

Σταχυολογώ μόνο δύο:

1. Σε κάθε περίσταση όπου είναι εφικτή η εξαγορά μέσω υλικών κινήτρων, ο καπιταλισμός υπερτερεί συντριπτικά του σοσιαλισμού, στον βαθμό που απευθύνεται στην ατομική φιλοδοξία, ενώ οι υλικές απολαβές του σοσιαλισμού παραμένουν πάντα συλλογικές κατακτήσεις και δεν κολακεύουν το άτομο για την ανωτερότητά του απέναντι στα άλλα.


Όχι μόνο στο παρελθόν λοιπόν, αλλά και στο μέλλον, ο καπιταλισμός θα είναι σε θέση να καταφέρει καίρια πλήγματα στην εσωτερική συνοχή της σοσιαλιστικής κοινωνίας, παρασέρνοντας μαζικά όχι μόνο τους διανοούμενους ή τον αντιδραστικό πληθυσμό, αλλά και την νεολαία, και ακόμα και τμήματα της εργατικής τάξης. Ακόμα και ένας κρισιακός καπιταλισμός, στο μεταξύ, έχει πολύ σαφή επίγνωση ότι έχει προτεραιότητα η εξαγορά τμημάτων του πληθυσμού ενός σοσιαλιστικού κράτους απ' την φροντίδα για τους δικούς του πεινασμένους: είναι, εξάλλου, ιμπεριαλιστικός καπιταλισμός. Συνεπώς, η άμυνα του σοσιαλιστικού κράτους περιλαμβάνει την επεξεργασία τακτικών μετατροπής σε ασύμφορη της ιμπεριαλιστικής εξαγοράς. Η Κούβα του Κάστρο, με μέτρα όπως το ξεφόρτωμα ποινικών εγκληματιών στον ιμπεριαλιστικό αντίπαλο όταν αυτός επιζητά να απομυζήσει πολύτιμο εργατικό δυναμικό, ή με μέτρα όπως η μετατροπή του δολαρίου σε "τουριστικά" πέσος που δεν έχουν αντιστοιχία με την πραγματική αξία του νομίσματος για τους ντόπιους, προσφέρει κάποια χρήσιμα μαθήματα αμυντικής σοσιαλιστικής τακτικής.

2. Αν και η αρχική γραμμή της ΕΣΣΔ ήταν η στήριξη της ενότητας της Γερμανίας και η αντίθεση στην ιμπεριαλιστική πίεση για διχοτόμηση του Βερολίνου, ωστόσο ήταν η ιμπεριαλιστική πλευρά, που κάνοντας στροφή 180 μοιρών, εμφανίστηκε ως υπέρμαχος της "ενότητας του γερμανικού λαού" μετά την ανέγερση του τείχους που εμπόδιζε την δράση υπονόμευσής της. Γιατί κατάφερε η Δύση, που άλλαξε θέση, να υπερτερήσει προπαγανδιστικά και μέσα στη Γερμανία της ΕΣΣΔ; Το κατάφερε, μεταξύ άλλων, διότι είναι αδύνατο να στηριχτεί η άμυνα του σοσιαλιστικού στρατοπέδου σε μια χώρα που σφυροκοπείται από τον ιμπεριαλισμό χωρίς αναφορά στο εθνικό αίσθημα, την σημαία της εθνικής ανεξαρτησίας. Μετά το τείχος, ήταν αδύνατο για την Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας να ενισχύσει την σοσιαλιστική άμυνα με την ρητορική της εθνικής συσπείρωσης, όπως έκανε η ΕΣΣΔ στον Β Παγκόσμιο: ήταν σαφές ότι "ο άλλος", ο αντίπαλος, ήταν επίσης Γερμανός. Αλλά αυτή ακριβώς ήταν η επιδίωξη των ιμπεριαλιστών, πρώτα με την πίεση για διχοτόμηση, ώστε να δημιουργηθεί το "προκεχωρημένο φυλάκιο" της ΟΔΓ, και μετά με σφυροκόπημα "υπέρ της εθνικής ενότητας". Πρώτα περιόρισαν τις δυνατότητες του σοσιαλισμού να επικρατήσει εθνικά, μετά χρησιμοποίησαν την εθνικότητα και το εθνικό αίσθημα για να συντρίψουν τον σοσιαλισμό. Εννοείται, τέλος, ότι στον Τροτσκισμό και τα παρακλάδια του, ο ιμπεριαλισμός έχει βρει αξιόπιστους και σταθερούς συμμάχους για κάθε περίπτωση όπου η σοσιαλιστική άμυνα καταστήσει αναγκαία την προσφυγή στον υπερτονισμό της εθνικής συσπείρωσης ενάντια στην ξένη ιμπεριαλιστική απειλή: σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι αναμενόμενο το χτύπημα "εξ αριστερών", από τη σκοπιά, δήθεν, του "προλεταριακού διεθνισμού."

18 σχόλια:

  1. Γειά σου Αντώνη,

    αν και έχω απορίες και για το 2, το 1 με αποσχολεί περισσότερο αυτή τη στιγμή. Μπορεί να χρησιμοποιώ λάθος όρους, αλλά η απορία μου είναι: το γεγονός ότι ο καπιταλισμός θα υπερτερεί πάντα του σοσιαλισμού "όπου είναι εφικτή η η εξαγορά μέσω υλικών κινήτρων" για το λόγο που παραθέτεις, είναι ανθρωπολογική ή ιστορική παρατήρηση? Βάζεις θέμα ανθρώπινης φύσης? Μήπως μπορείς να εξηγήσεις λίγο καλύτερα το συλλογισμό σου?

    Μερσί

    Αζάν προβοκατέρ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Συνοπτικά πώς το καταλαβαίνω εγώ:

      Ο καπιταλισμός μπορεί να σου τάξει αυτό που λέμε "καριέρα", μπορεί να το δώσει σε σένα ως άτομο, σε τμήματα της διαννόησης και σε ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Του είναι πολύ εύκολο να δελεάζει κουβανούς γιατρούς την ίδια στιγμή που ο μέσος αμερικάνος δεν μπορεί να πάρει ούτε ντεπόν. Όχι απλά δε το αναγνώριζει αυτό ως αντίφαση,ως λάθος αλλά επιβεβαίωνει σε αυτό τη δικιά του ταυτότητα.

      Ο σοσιαλισμός εκ φύσεως δεν δίνει δυνατότητες καριέρας, αντίθετα φιλοδοξεί να την καταργήσει ως έννοια και δίνει προτεραίοτητα στην εξάλειψη του χάσματος ανάμεσσα στον διαννοούμενο και στον εργάτη παρά στην προβολή της εκάστοτε "μεγαλοφυίας" που θα προκύψει. Επιπλέον το ατομικό υλικό κίνητρο(που είναι κάτι διαφορετικό από τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου της κοινωνίας) πάντα θα υστερεί στον σοσιαλισμό. Γιαυτό χωρίς λίγο (ας μου επιτραπεί ο όρος) "επαναστατικό momentum" δεν πας πουθενά.

      Διαγραφή
    2. Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν ατομικά υλικά κίνητρα στον σοσιαλισμό. Αν μπορώ να μορφωθώ δωρεάν μπορώ να γίνω φυσικός του κράτους και όχι αγρότης σαν τον πατέρα μου και να ζω μια καλύτερη ζωή.

      Είναι απλώς ότι δεν μπορώ να νοήσω το ατομικό υλικό κίνητρο ως απόδειξη ότι ΕΓΩ είμαι ξεχωριστός, γιατί αυτό που είναι εφικτό για μένα είναι εφικτό για άλλους. Είναι ότι δεν μπορώ να αντλήσω ναρκισιστική απόλαυση στον ίδιο βαθμό. Δεν είναι στις πραγματικές απολαβές η αναπόδραστη διαφορά, είναι στο πώς παρουσιάζονται για επεξεργασία στο μυαλό.

      Διαγραφή
    3. Π.χ: 'Έχω δωρεάν παιδεία. Πφφφ. Όλοι το έχουν αυτό."
      ¨'Εχω υγεία. Πφφφφ. Όλοι έχουν δωρεάν υγειονομική κάλυψη."
      "Εχω εργασία. Πφφφ. Όλοι έχουν.
      "Δεν έχω άγχος αν θα έχουν τα παιδιά μου να ζήσουν αν πεθάνω. Πφφφ. Κανένας δεν έχει."

      Κλπ, κλπ, κλπ. Λείπει όχι η αίσθηση της ατομικής πληρότητας (αυτή ακριβώς μπορεί να προσφέρει ο σοσιαλισμός), αλλά του ότι μπαίνω στο μάτι του άλλου. Δηλαδή, λείπει η αλλοτρίωση, και η απολαυστική όψη της αλλοτρίωσης, του ετεροκαθορισμού.

      Διαγραφή
    4. Δεν έχουμε σκεφτεί αρκετά πάνω στο γεγονός ότι οι άνθρωποι ΑΠΟΛΑΜΒΑΝΟΥΝ την αλλοτρίωσή τους.

      Διαγραφή
    5. Εννοώ, δηλαδή ότι ο Μαρξ, επειδή αγαπούσε τους ανθρώπους πάρα πολύ, κατέγραψε την κόλαση της αλλοτρίωσης, δεν μπορούσε ο καημένος να καταλάβει τη διαστροφή με την οποία ο άνθρωπος μαθαίνει να απολαμβάνει την αλλοτρίωση. Αν δεις το υστερόγραφο του Μπένγιαμιν στο 'Έργο τέχνης στην εποχή της μηχανικής αναπαραγωγής", όμως, δοκίμιο που γράφηκε επί φασισμού, θα δεις τη ρητή αναφορά στην απόλαυση της αλλοτρίωσης.

      Αν τώρα θέλεις να βεβαιωθείς ότι υπάρχει ΑΠΟΛΑΥΣΗ της αλλοτρίωσης, διάβασε σχόλια στη Lifo, την Athens Voice, μίλα με ψηφοφόρους του Ποταμιού, κλπ.

      Διαγραφή
  2. Όπως έχω πει και παλιότερα, ο σοσιαλισμός δεν βασίζεται στην εξαγορά. Η εξαγορά είναι ίδιο του καπιταλισμού. Όσο πλούσια κι αν είναι τα ελέη του σοσιαλισμού, δεν γίνονται αντιληπτά ως "αμοιβή", για αυτό και το χαρακτηριστικό σε όλες τις χώρες όπου έπεσε ήταν ότι κανείς σχεδόν δεν αντελήφθη έγκαιρα ότι έχανε υλικά πράγματα χάνοντας τον σοσιαλισμό.

    Η παρατήρηση αυτή αφορά την κάθετη διαφορά στο πώς γίνεται αντιληπτό από τον ανθρώπινο εγκέφαλο ένα σύστημα που δεν σε εξαγοράζει, αλλά απλά σου δίνει σύμφωνα με τις ανάγκες σου, από ένα σύστημα που σε "ανταμείβει", σε "επιβραβρεύει υλικά".

    Είναι ως εκ τούτου πολιτικοιδεολογική διαφορά, και η παρατήρηση είναι πολιτικοιδεολογική. Ο σοσιαλισμός δεν μπορεί ποτέ να κάνει τον καραγκιόζη και να προσποιηθεί ότι αυτό που προσφέρει είναι "σπέσιαλ" και "μόνο για εκλεκτούς". Υπό ιμπεριαλιστικές συνθήκες, αυτό μπορεί κάλλιστα να τύχει εκμετάλλευσης ως αδυναμία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ένα πραγματικά πολύ ωραίο άρθρο σχετικά με την σοσιαλιστική οικοδόμηση στην DDR.
    http://www.komep.gr/2010-teyxos-1/h-symbolh-ths-gld-sthn-oikonomikh-theoria-kai-thn-oikonomikh-praktikh-toy-sosialismoy-kommoynismoy
    gorf

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ευχαριστώ για την ταχύτατη απάντηση. Το ερώτημα μου όμως συνεχίζει να υφίσταται μετά τη δεύτερη απάντηση σου. Μάλιστα γίνεται ακόμα εντονότερο όταν λες οτι η διαφορά αφορά λειτουργιές του ανθρώπινου εγκεφάλου.

    Η ανθρώπινη φύση δεν είναι ιστορική; Δεν παράγεται μέσα απο υλικές συνθήκες; Είναι δηλάδη ίδιον του ανθρώπου να εξαγοράζεται, είναι στα γονίδια του (βλέπε λειτουργιές του εγκεφάλου) ή είναι ένα ιστορικά παραγόμενο φαινόμενο;

    Αζάν προβοκατέρ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όχι, ούτε είπα ούτε υπονόησα ότι "είναι ίδιον του ανθρώπου να εξαγοράζεται".

      Όσο για την ιστορικότητα ακόμα και βασικών λειτουργιών του ανθρώπινου εγκεφάλου (ο Μαρξ μίλησε για ιστορικότητα των αισθήσεων), έχουμε τεκμήρια. Δες την πλήρη αναδιοργάνωση του αναπαραστατικού χώρου στους ζωγραφικούς πίνακες από το 1300 ως το 1430 πχ, στην Ιταλία, όταν αρχίζει να εφαρμόζεται η αρχή της προοπτικής και της ψευδαίσθησης του τρισδιάστατου χώρου. Μια ολόκληρη κωδικοποίηση του πώς φαίνεται ο χώρος στο μάτι αντικαθίσταται από μια άλλη.

      Οι παρατηρήσεις μου έχουν να κάνουν με το τι αναδείχθηκε από την εμπειρία και όχι με υπεριστορικές γενικεύσεις. Όσο υπάρχει ιμπεριαλισμός, είπα και στα κείμενα και στα σχόλια, η εξαγορά θα είναι εφικτή. Είναι μια πρόδηλα ιστορική παρατήρηση.

      Διαγραφή
    2. Κατανοητό αυτό που λες, και συμφωνώ, σχεδόν εξ ολοκλήρου.

      Επιμένω όμως οτι ο ΤΡΟΠΟΣ που το γράφεις και στο κείμενο και στα σχόλια υπονοεί ουσιοκρατία και γι' αυτό και παρανόησα :)

      Μερσί και πάλι,

      Αζάν Προβοκατέρ

      Διαγραφή
    3. Κοίταξε να δεις. Κανένα ολιγόλογο κείμενο πάνω σε ένα δύσκολο θέμα δεν πρόκειται ποτέ να καλύψει όλα τα κενά τα οποία ανακύπτουν. Για αυτό υπάρχουν τα σχόλια και η συζήτηση.

      Από κει και πέρα, δεν έχω μάθει να θεωρώ τα γραπτά μου "ιερά", αλλά δεν τα αλλάζω και χωρίς σοβαρό λόγο. Και οι αδυναμίες τους (και έχουν πολλές) είναι διδακτικές για μένα.

      Διαγραφή
  5. Πολύ σημαντικό το πρώτο σημείο γιατί εκεί βρισκεται μια κεντρική διαφορά των δύο συστημάτων. Όσο κάποιος λειτουργεί με το τι έχω να κερδίσω εγώ, σαν άτομο, πόσα θα βγάλω κλπ και δεν το βλέπει ότι δουλεύει για το γενικότερο καλό και αυτό δε θα του δώσει κάτι περισσότερο από το διπλανό του, άλλα θα του δώσει ό,τι έχει και ο διπλανός τότε πάντα θα το βλέπει αρνητικά. Το πόσο καλό θα είναι αυτό που θα έχουν όλοι εξαρτάται από αυτούς και δε σημαίνει ότι θα είναι αναγκαστικά κακό. Αυτό το λέω επειδή ακούγεται συχνά η άποψη ότι η ποιότητα των αγαθών είναι καλύτερη στον καπιταλισμό λόγω ανταγωνισμού αλλά εγώ δεν πιστεύω ότι είναι αναγκαστικά έτσι. Αν μπεις στη λογική "Γιατί να ασχοληθώ αφού θα έχω το ίδιο με όλους;" τότε δε θα είναι καλό το απότέλεσμα, αλλά εξαρτάται από σένα και από τους άλλους αποκλειστικά, γιατί το όφελος ή η ζημία είναι συλλογική, όχι ατομική, οπότε ασχοληθείτε γιατί από σας εξαρτάται. Και γλιτώνεις και κρίση/πολέμους/εγληματικότητα/εκμετάλευση κλπ γιατί όποιος πιστεύει ότι αυτά τα προκαλούν απλώς κάποιοι κακοί άνθρωποι και δεν έχει να κάνει με το σύστημα τότε άστο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όχι, ούτε ήταν αναγκαστικά η ποιότητα πολλών βιομηχανικών αγαθών καλύτερη στον καπιταλισμό (θα σου το πουν και μη κομμουνιστές αυτό για μηχανήματα, πχ), ούτε και θα είναι στο μέλλον.

      Το κλειδί είναι, επαναλαμβάνω ότι και του πουλιού το γάλα να προσφέρει σε ΟΛΟΥΣ ο σοσιαλισμός, ΝΑΡΚΙΣΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΥΣΗ ΣΤΟ ΕΓΩ δεν μπορεί να προσφέρει. Δεν είναι φτιαγμένος να την προσφέρει, δεν έχει στόχο να την προσφέρει, δεν θα ήταν σοσιαλισμός αν την προσέφερε.

      Διαγραφή
    2. Αυτό είναι ένα ζήτημα που θα το βρει οποιοσδήποτε σοσιαλισμός μπροστά του ΚΑΙ στο μέλλον. Πώς το έλυσε ο υπαρκτός, στον βαθμό που το έλυσε; Εθνική συσπείρωση απέναντι στην απειλή του άλλου, αναγκαιότητα να αμυνθούμε. Αυτό που συζητά το δεύτερο σημείο, και που ήταν αδύνατο να πετύχει στην Ανατολ. Γερμανία, όπως λέω. Ο ιμπεριαλισμός υποσκάπτει αλλά και συσπειρώνει όταν καταφέρεις να ορθώσεις ανάστημα. Ο Κάστρο αυτά τα παίζει στα δάχτυλα σαν τακτικιστής. Και ο Στάλιν τα γνώριζε καλά.

      Αν νικήσεις τελειωτικά τον ιμπεριαλισμό, αν φτάσεις να τον συντρίψεις παγκόσμια, τότε το παιχνίδι αλλάζει εντελώς. Τότε μπαίνει σε αγνώριστο στην ανθρώπινη ιστορία στάδιο ο σοσιαλισμός. Τότε γίνεται εφικτός ο μαρασμός του κράτους, τότε μπορεί ο άνθρωπος να ξεπεράσει την αλλοτρίωση που δεν ξεπέρασε μαζικά ούτε στα σοσιαλιστικά καθεστώτα.

      Διαγραφή
  6. Σαν νέο, σύνθετο και ευαίσθητο σύστημα, ο σοσιαλισμός, είναι λογικό να έχει ανάγκη το προστατευτικό τείχος.
    Έναν διαχωρισμό από το εχθρικό ιμπεριαλιστικό περιβάλλον.
    Είναι σαν το φράχτη στον κήπο, που εμποδίζει τα ζώα να έρθουν και να τον καταστρέψουν.
    Αυτό βέβαια έχει και αρνητικές παρενέργειες, ειδικά στον οικονομικό-τεχνολογικό τομέα.
    Οι σοσιαλιστικές χώρες, που έως τώρα (και πιθανά και στο μέλλον) είναι έτσι κι αλλιώς αρχικά σχετικά καθυστερημένες, αποκόπτονται από τις εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στον ανεπτυγμένο καπιταλιστικό κόσμο, μένοντας πίσω τεχνολογικά-οικονομικά και στην πορεία και στρατιωτικά-πολιτικά.

    Από την άλλη η πολιτική Κίνας, Βιετνάμ κ.λ.π., πάει στο άλλο άκρο και μέσα από την ολόπλευρη σύνδεση της οικονομίας μς την παγκόσμια καπιταλιστική αγορά, πετυχαίνει την γρήγορη άνοδο στην τεχνολογική κλίμακα, αλλά με διάβρωση των σοσιαλιστικών παραγωγικών σχέσεων και ανασύσταση των καπιταλιστικών.

    Είναι μια από τις αντιφάσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν το σοσιαλιστικά κράτη, μετά την επανάσταση και για όσο ο ιμπεριαλισμός είναι κυρίαρχος.

    btw, μια και πολλές 25ετίες είχαμε αυτές τις μέρες, από το χθεσινό "Βήμα", για την Βουλγαρία:

    "Είκοσι πέντε χρόνια συμπληρώνονται, σήμερα, από την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος στη Βουλγαρία και, όπως δήλωσε στη Βουλγαρική Εθνική Ραδιοφωνία η Μπόριανα Ντιμίτροβα από την εταιρεία Alpha Research -μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες δημοσκοπήσεων στη χώρα- «μια νοσταλγική και εξιδανικευμένη εικόνα του κομμουνισμού» έχει αρχίσει να κυριαρχεί στην κοινωνία.

    Η Μπόριανα Ντιμίτροβα, όπως αναφέρει στην ιστοσελίδα του το πρακτορείο ειδήσεων Novinite, σημείωσε πως «κανείς εκπαιδευτικός ή πολιτιστικός θεσμός δεν κατέβαλε κάποια συστηματική προσπάθεια να αποκαλύψει τους μηχανισμούς, την ιδεολογία και τον τρόπο λειτουργίας του καθεστώτος- ούτε τα μέσα ενημέρωσης ούτε το σχολείο ή τα πανεπιστήμια και τα μουσεία».

    Σημείωσε δε, πως «κάθε ένας απ' αυτούς τους θεσμούς έχει αποτραβηχτεί, αφήνοντας τις νέες γενιές να αποκτούν γνώση για τον σοσιαλισμό μόνο μέσα από τις ιστορίες συγγενών και γνωστών, οι οποίες, με τον καιρό, είναι φυσικό να ξεθωριάζουν... και στο τέλος να εξιδανικεύονται»."

    Καιρός να αναλάβουν οι επαγγελματίες...

    ημιάγριος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. "
    Σημείωσε δε, πως «κάθε ένας απ' αυτούς τους θεσμούς έχει αποτραβηχτεί, αφήνοντας τις νέες γενιές να αποκτούν γνώση για τον σοσιαλισμό μόνο μέσα από τις ιστορίες συγγενών και γνωστών, οι οποίες, με τον καιρό, είναι φυσικό να ξεθωριάζουν... και στο τέλος να εξιδανικεύονται»."

    Τι ξέρει ο εργάτης παππούς σου παιδάκι μου; Έλα στο Όπεν Σοσάιετι Ίνστιτουτ να μάθεις ιστορία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Δηλαδή στον σοσιαλισμό οι άνθρωποι ήταν τόσο φτωχοί που δεν μπορούσαν να δώσουν ούτε φακελάκι, ούτε για να λαδώσουν, ούτε για να αγοράσουν δικά τους φάρμακα, ούτε για ιδιωτικά φροντιστήρια και τους τα έδινε όλα το κράτος δωρεάν.... με τη βία;

    ΑπάντησηΔιαγραφή