Τρίτη, 4 Νοεμβρίου 2014

Σταλινολογία και σημασιολογία

Διαβάζω, στο left.gr, για την θεατρική παράσταση "Γράμματα αγάπης στον Στάλιν":
Τα έργα του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ (φυσιολογικά, θα λέγαμε…) είχαν απαγορευτεί στην σταλινική Ρωσία στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και ταυτόχρονα του είχε απαγορευτεί η εργασία σε οποιαδήποτε θέατρο της χώρας, εκτός και εάν συμμορφωθεί με τις γραμμές της κυβέρνησης.
Για το δεύτερο, για το ότι δηλαδή του απαγορεύτηκε η εργασία στο θέατρο, αρχικά: Φαντάζομαι η wikipedia να είναι υπεράνω πάσης "σταλινικής" υποψίας ως μέσο. Στην wikipedia λοιπόν διαβάζουμε:
In his autobiography, Bulgakov claimed to have written to Stalin out of desperation and mental anguish, never intending to post the letter. He received a phone call directly from the Soviet leader, who asked the writer whether he really desired to leave the Soviet Union. Bulgakov replied that a Russian writer cannot live outside of his homeland. Stalin gave him permission to continue working at the Art Theater; on May 10, 1930,[8] he re-joined the theater, as stage director's assistant. Later he adapted Gogol's Dead Souls for stage.[7]
Ήτοι, στην αυτοβιογραφία του, ο Μπουλγκάκοφ, που ποτέ δεν έκρυψε ότι στήριζε τους "Λευκούς" στον ρωσικό εμφύλιο, έγραψε ότι μετά από προσωπικό τηλεφώνημα του Στάλιν, έλαβε την άδεια να συνεχίσει να εργάζεται στο κρατικό θέατρο, επανήλθε σε αυτό στις 10 Μαϊου του 1930 και, αργότερα, έγραψε τη διασκευή του "Νεκρές ψυχές" του Γκόγκολ για το θέατρο.

Συνηθίζουν στο left.gr να φαντάζονται την ιστορία αντί να κάνουν στοιχειώδη ιστορική έρευνα; Όπως έχει διαφανεί επανηλειμμένα, ναι.

Αλλά το σημείωμα αφορά λιγότερο αυτό το θέμα, που δεν έχει άλλωστε καμία πρωτοτυπία --τι πρωτοτυπία να έχει η διαστρέβλωση της ιστορίας της ΕΣΣΔ από μέσο του ΣΥΡΙΖΑ;-- και περισσότερο ένα ζήτημα βασικής σημασιολογίας, που έχει ένα ευρύτερο ιδεολογικό ενδιαφέρον. Το Left.gr γράφει ότι τα έργα του Μπουλγκάκοφ "απαγορεύτηκαν" στη "σταλινική Ρωσία." Στο ίδιο λήμμα της Wikipedia, απ' την άλλη, διαβάζουμε: "Government censorship prevented the publication of any of his work and staging of any of his plays", δηλαδή "η κυβερνητική λογοκρισία απέτρεψε την δημοσίευση των έργων του και το ανέβασμα των θεατρικών του έργων."

Θα ήθελα τώρα να ρωτήσω το εξής: εγώ είμαι ένας συγγραφέας. Τα έργα μου που δημοσιεύτηκαν στα ελληνικά είναι ελάχιστα. Προ αρκετών ετών (πριν τις εκλογές του 2012) είχα στείλει μια ερώτηση για το αν ενδιαφέρει μια μετάφρασή μου το περιοδικό "Θέσεις" και δεν πήρα καν απάντηση. Κανένα "αριστερό" μέσο δεν πρόκειται να δημοσιεύσει οτιδήποτε γράψω και στα μέσα του ΚΚΕ (στην ΚΟΜΕΠ) δεν μπορώ να δημοσιεύσω διότι δεν είμαι μέλος. Μπορώ λοιπόν να αποκαλέσω τον εαυτό μου "απαγορευμένο συγγραφέα"; Θα με κολάκευε ιδιαιτέρως η αίγλη της ετικέτας, μόνο που το μόνο που στην πράξη συμβαίνει είναι ότι δεν δημοσιεύομαι στην Ελλάδα. Κανένας, ποτέ και πουθενά, δεν με κήρυξε απαγορευμένο συγγραφέα. Το τελευταίο μου πόνημα στα αγγλικά δημοσιεύτηκε από το Cambridge University Press, οπότε εικάζω ότι δεν είμαι ακριβώς παγκόσμιος παρίας ακόμα.

Αλλά ας φύγουμε από εμένα και ας φανταστούμε ένα θεατρικό συγγραφέα, έναν ποιητή ή έναν μυθιστοριογράφο στην σύγχρονη Ελλάδα που δεν έχει καταφέρει να δημοσιευτεί κανένα του έργο από εκδοτικό οίκο. Υπάρχουν πολλοί τέτοιοι. Είναι λοιπόν "απαγορευμένοι" και αυτοί; Συνήθως, το όνομα που επιφυλάσσεται για αδημοσίευτους συγγραφείς στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες είναι το πολύ λιγότερο κολακευτικό "αποτυχημένοι."

Ας επιστρέψουμε στην ΕΣΣΔ και τον Μπουλγκάκοφ. Η ΕΣΣΔ στην δεκαετία του 1930 ήταν μια χώρα όπου το σύνολο της πολιτισμικής παραγωγής ελεγχόταν από το ΚΚΣΕ και όχι από εμπορικο-πολιτικά συμφέροντα, όπως συμβαίνει στην σημερινή Ελλάδα. Αυτή είναι μια σημαντική διαφορά, δεν ξέρω όμως γιατί τα δεύτερα ισούνται "ελευθερία" και το πρώτο "σκλαβιά." Επειδή ελεγχόταν από το ΚΚΣΕ, αν το ΚΚΣΕ για κάποιο λόγο διαφωνούσε με το έργο σου, δεν ξόδευε τα χρήματα της ρωσικής εργατικής τάξης για να το τυπώσει ή να το ανεβάσει ή να το κινηματογραφήσει. Έκανε δηλαδή ό,τι κάνει οποιοσδήποτε εκδότης στον κόσμο, που αν δεν του αρέσει το έργο σου, δεν ξοδεύει λεφτά να στο δημοσιεύσει, ή οποιοδήποτε στούντιο, που αν δεν του αρέσει η ταινία σου, δεν ξοδεύει λεφτά για να σου τη γυρίσει. Η μοναδική διαφορά είναι ότι αν διαφωνούσε το ΚΚΣΕ δεν δημοσιευόσουν, τελεία, ενώ αν διαφωνεί ένας εκδότης, έχεις την ελπίδα, σε πολλές περιπτώσεις εντελώς φρούδα, ότι θα συμφωνήσει άλλος. Πολλές φορές φρούδα, διότι αν οι λόγοι της μη δημοσίευσης είναι ιδεολογικοί, θα πρέπει μετά λύπης μου να σας πληροφορήσω ότι όλοι ανεξαιρέτως οι εκδότες του ελληνικού εκδοτικού χώρου πρόσκεινται είτε στην κυβέρνηση, είτε στην αντιπολίτευση, είτε σε παρακλάδια της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης, με αρκετές φορές φανταιζί ονόματα. Και ή θα ξέρεις καλύτερα απ' το να προσπαθήσεις καν να δημοσιευτείς, ή θα φας πόρτα.

Αυτό λοιπόν που συμβαίνει διαρκώς στην Ελλάδα και σε κάθε χώρα του κόσμου με έργα τα οποία προκαλούν ιδεολογικές διαφωνίες --και σας προσκαλώ να δείτε σε ποιο εκδοτικό οίκο δημοσιεύει ο ακαδημαϊκός Grover Furr, επάρατος και ανεπιθύμητος στις ΗΠΑ ως "σταλινικός" (στον οίκο μάρκαμεκαψες, με προοπτικές όφελους καριέρας γιατονλούτσο), ή ποιος μεταφράζει το βιβλίο του Λοζούρντο για τον Στάλιν (500 και σελίδες) στην ελληνόφωνη ή αγγλόφωνη αγορά (κανείς)-- αποκαλείται "σταλινική απαγόρευση" από το Left.gr, αλλά αυτό δεν είναι το σημαντικότερο. Το σημαντικότερο είναι ότι γίνεται αποδεκτό αυτόματα, λες και είναι το προφανέστερο και πιο εύλογο πράγμα του κόσμου, και χωρίς καμία από τις σκέψεις που διατυπώνονται πιο πάνω. 

15 σχόλια:

  1. Στην μεσημβρινη ανεπισημη φυλλαδα του συριζα ‘αυτοδιαχειριζομενη’ εφσυν (οπου αναμεσα στους διαπρεπεις της συντακτες βρισκεται και ο Γ. Πετροπουλος ) ένα ραμολιμεντο ονοματι θανασης διαμαντοπουλος καταφερεται σήμερα (4/11) με βαρυτατους χαρακτηρισμους ενάντια στη Λιανα Κανελλη υπερασπιζομενος την τιμη του Α. Γεωργιαδη.

    Ακομη και οι φασιστες για τους συριζεους είναι προτιμοτεροι από τους κομμουνιστες

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. ...Αυτό όμως που με βάζει σε σκέψεις είναι οι στενές επαφές των Συριζαίων με τους πάσης φύσεως αντικομμουνιστές. Πιστεύω πως αργήσαμε να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως αντίφαση ανάμεσα στη Αριστερά και τον αντικομμουνισμό. Η Αριστερά σήμερα, με επιδεξιότητα ανάλογη της διπροσωπίας της και της επιθυμίας της για χειραγώγηση, αναγκάζεται να ξεπεράσει την καλή ανατροφή της και να μας δείξει τα δόντια της....
      http://www1.rizospastis.gr/columnStory.do?publDate=2/11/2014&id=15479&columnId=882

      Διαγραφή
  2. Όποιος αντέξει...Η κοπέλα δίνει σόου!Στην Ερτ3 που συνεχίζει ακάθεκτη.Που να βρίσκει χρηματοδότηση άραγε;
    https://www.youtube.com/watch?v=DS-CmWszu08
    Θάνος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Υποψηφια με την ανοιχτη πολη του σακελλαριδη βλεπω..
      Ελα ρε μεγαλη εκπληξη

      No pasaran

      Διαγραφή
  3. ΠΑΛΙ ΑΔΙΑΒΑΣΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΠΙΑΣΕΣ, ΑΝΤΩΝΗ! (ΕΙΔΙΚΑ ΠΕΡΙ ΜΠΟΥΛΓΚΑΚΟΦ)

    Τα «παιδιά» εκεί στον ΣΥΡΙΖΑ εκτός από πολλά άλλα από τα οποία πάσχουν (βλάβην ανήκεστον!), είναι κι αρκετά αγράμματα.

    Αφού ανακατεύονται όμως και με την σοβιετική λογοτεχνία κι ειδικά με τον Μπουλγκάκοφ, κακό δεν θα τους έκανε ν’ αναζητήσουν το θεατρικό του έργο «Μπατούμ» (1939) και να το διαβάσουν (κι αν δεν γνωρίζουν την ρωσική, μεταφράσεις υπάρχουν)…

    Τελικά, πάλι τους συνέλαβες να μην έχουν διαβάσει το μάθημά τους, Αντώνη!

    Α, και μια διευκρίνηση: ο Μπουλγκάκοφ δεν «στήριζε» ακριβώς τους Λευκούς στον Εμφύλιο Πόλεμο. Επειδή ήταν αφροδισιολόγος τον επιστράτεψαν οι Λευκοί ως στρατιωτικό γιατρό, γιατί το τμήμα της Ουκρανίας όπου βρισκόταν ελεγχόταν από τις εναλλασσόμενες ποικιλώνυμες αντεπαναστατικές κυβερνήσεις της περιόδου· όταν στάλθηκε στον Βόρειο Καύκασο στις αρχές του 1920 προσβλήθηκε από τύφο και γι’ αυτό δεν «εκκενώθηκε» από τα ξένα στρατεύματα που έλεγχαν περιοχή αυτή, ενώπιον της προέλασης του Κόκκινου Στρατού (δεν το θέλησε κι ο ίδιος όντας βαριά άρρωστος). Ενεργή συμμετοχή στο πλευρό των στρατευμάτων των Λευκών κατά των Μπολσεβίκων είχαν τα δυο του αδέρφια. Τις εμπειρίες του από κείνα τα χρόνια τις κατάθεσε στο διήγημά του «Οι ασυνήθιστες περιπέτειες ενός γιατρού» [Необыкновенные приключения доктора] που δημοσιεύτηκε το 1922 κι αποτελεί τρόπον τινά τον προπομπό δυο κατοπινών του έργων, του μυθιστορήματος «Λευκή Φρουρά» [Белая гвардия] (1922–1924) και του κύκλου διηγημάτων «Σημειώσεις ενός νεαρού γιατρού» [Записки юного врача] (1925–1926).

    Η «Λευκή Φρουρά» ήταν το πρώτο κείμενο του Μπουλγκάκοφ που διάβασα σε ΒΙΠΕΡ του «Πάπυρου» (δυο τόμοι) επί χούντας όταν ήμουν γυμνασιόπαις (αχ, πώς περνάν τα χρόνια…) κι η μετάφραση στα ελληνικά, όπως είδα μελετώντας αργότερα το πρωτότυπο, δεν ήταν κακή. Μετά την πτώση της χούντας και την επαναλειτουργία του «Ελληνοσοβιετικού Συνδέσμου» προβλήθηκε, αν δεν με απατά η μνήμη μου με πρωτοβουλία του Συνδέσμου στην «Αλκυονίδα», η ομώνυμη σοβιετική ταινία κι ο τότε Γενικός Γραμματέας του Συνδέσμου (ο αεικίνητος, μειλίχιος και μεθοδικότατος Γιώργος Ψαλιδόπουλος (1924–2008), μετέπειτα Δήμαρχος Καλλιθέας) με παρακάλεσε να μεταφράσω για τα «Ελληνοσοβιετικά Χρονικά» μια μικρή παρουσίαση της ταινίας από τα ρωσικά στα ελληνικά. Είχα δεν είχα τότε ένα χρόνο παρακολουθήσει μαθήματα ρωσικής κι έβαλα τα δυνατά μου. Μερικές μέρες αφού παρέδωσα την μετάφραση, ζήτησε να με δει ο αείμνηστος συγγραφέας Κώστας Κοτζιάς (1921–1979) που είχε αναλάβει την αρχισυνταξία του περιοδικού και θεωρούσε όλες τις μεταφράσεις. Είχαμε μια σύντομη αλλά πολύ περιεκτική συζήτηση περί ρωσικής και ελληνικής γραμματικής, την οποία επιφυλάσσομαι να παρουσιάσω εν καιρώ τω δέοντι σε ξεχωριστό μου σχόλιο, γιατί αξίζει πραγματικά τον κόπο. Ήταν η πρώτη μου μετάφραση από τα ρωσικά…

    Σημειωτέον, εν κατακλείδι, ότι ο Μπουλγκάκοφ είναι στην σημερινή Ρωσία ένας από τους λίγους συγγραφείς που συγκεντρώνει την προτίμηση των περισσότερων αναγνωστών κι αναγνωστριών (κατά κάποιες στατιστικές ο πλέον διαβασμένος συγγραφέας της τελευταίας δεκαετίας).

    Χαιρετώ,

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Να σου πω και κατι που θα σε χαροποιησει Συντροφε : η ΑΛΚΥΟΝΙΣ ξαναλειτουργει !!

      Διαγραφή
    2. ΜΝΗΜΕΣ…

      @ Γκεόργκυ Ζούκωφ

      Σ’ ευχαριστώ. Την είδα, βέβαια, την είδηση και ξύπνησαν μνήμες φοβερές απ’ την εποχή της χούντας: να ’ναι γεμάτη η αίθουσα του κινηματογράφου από χαφιέδες και να ξεσπάμε σε άγριο χειροκρότημα με το που «έπεφτε» στην αρχή των σοβιετικών ταινιών το screenshot με τον λογότυπο της σοβιετικής εταιρείας παραγωγής —ήτανε η «Μοσφίλμ» [«Мосфильм»]— που έδειχνε το γλυπτό της Βέρας Μούχινα «Ο εργάτης κι η αγρότισσα του κολχόζ» με φόντο τον πύργο Σπάσκι του Κρεμλίνου με το κόκκινο αστέρι και να βγαίνουμε μετά το τέλος της προβολής κοιτώντας δεξιά κι αριστερά μήπως μας πάρει κανείς από πίσω…

      Τι εποχές…

      Καλό σου βράδυ,

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
  4. Όταν για κάποιον οι τάξεις είναι οι αίθουσες του σχολείου, και η ταξική πάλη τα μπουγέλα που παίζαμε στο τέλος της χρονιάς, δεν μπορεί παρά να καταλήγει πάντα σε συμπεράσματα τέτοιου είδους, που διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα.
    Τελικά παίζει αρκετές φορές, η διαστρέβλωση της πραγματικότητας, να γίνεται ασυνείδητα με βάση καθαρά την αστική - μικροαστική νοοτροπία και ιδεολογία των γραφόντων, παρά με άμεσο δόλο.
    Κάτι σαν ένας αυτόματος μηχανισμός προπαγάνδας, στον οποίο η αστική τάξη θα μπορεί πάντα να εμπιστεύεται ένα μίνιμουμ απόδοσης στην λασπολογία του εργατικού κινήματος...

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κώστα,

      Και πάλι συμφωνώ απολύτως και αυτή η ασύνειδη διάσταση της ιδεολογίας ήταν αυτό που ήθελα να θίξω. Πώς δεν τίθεται καν ερώτημα σε κάποιον που διαβάζει κάτι σαν αυτό το άρθρο για το τι σημαίνει "απαγόρευση" τελικά.

      Διαγραφή
    2. Έχει κάνει πάρα πολύ καλή δουλειά η αστική προπαγάνδα, και χωρίς να παρουσιάζεται σαν τέτοια, όπως πολύ εύστοχα είχες πει σε ένα παλιότερο άρθρο σου...

      Κώστας

      Διαγραφή
  5. Σ. Μη Απολιθωμένε,

    Σ' ευχαριστώ για άλλη μια φορά για τις εκτενείς και πολύ χρήσιμες διευκρινήσεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Γράφεις στο κείμενο:"Η μοναδική διαφορά είναι ότι αν διαφωνούσε το ΚΚΣΕ δεν δημοσιευόσουν, τελεία, ενώ αν διαφωνεί ένας εκδότης, έχεις την ελπίδα, σε πολλές περιπτώσεις εντελώς φρούδα, ότι θα συμφωνήσει άλλος.". Κατά τη γνώμη μου, το γεγονός αυτό δεν είναι απλώς μια διαφορά άλλα μία διαφορά ουσίας και περιεχομένου. Είναι η διαφορά πάνω στη οποία οικοδομήθηκε η αστική κοινωνία. Είναι η ελευθερία του εμπορεύματος να κινείτε και να ψάχνει αγοραστή. Είναι η δημιουργία του προλετάριου, του ελευθερου ανθρώπου με την διπλή έννοια που έλεγε ο Μάρξ. Του ανθρώπου του ελεύθερου από τα μέσα παραγωγής και από τους κοινωνικούς και ιδεολογικούς δεσμους που τον κρατούσαν δέσμιο. Η κριτική που πρέπει να ασκήσουμε κατά την άποψή μου, είναι στο περιεχόμενο αυτής της καπιταλιστικής ελευθερίας και κατ' επέκταση στη δημοκρατία και όχι να προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι ο καπιταλισμός δεν είναι αρκετά δημοκρατικός και αξιοκρατικός. Λες και αυτές οι έννοιες υπάρχουν κάπου εξειδανικευμένες, ξέχωρα από τον ιστορικό τους καθορισμό. Θεωρώ ότι η κριτική μας σε τέτοιου είδους αποψεις πρέπει να είναι: "Ναι, το κεφάλαιο είναι δημοκρατικό και αξιοκρατικό και πλουραλιστικό, απλά εμας ως προλετάριους δεν μας ενδιαφέρει. Γιατί όλα τα στοιχεία αυτά υπάρχουν ως ολότητα με την ταξικότητα και την εκμετάλλευση. Καταστρέφοντας τον κόσμο του κεφαλαίου, θα καταστρέψουμε όλα τα στοιχεία που τον συνθέτουν (ως αδιαίρετη ολότητα)."
    Δεν θα παίξουμε λοιπόν στο ιδεολογικό γήπεδο του αντιπάλου.Αν το ΚΚΣΕ απαγόρευε τον έναν ή τον άλλον συγγραφέα πολύ καλά έκανε. Όποιαδήποτε κριτική στη λειτουργία της σοβιετικής κοινωνίας (και εγώ είμαι από αυτούς που έχει μπόλικη κριτική να κανει) πρέπει να γίνεται επί του περιεχομένου των κοινωνικών σχέσεων και όχι επι της μορφής. Η λογοκρισία, η βία κτλ δεν είναι για εμένα ούτε κάτι θετικό ούτε κάτι αρνητικό. Σημασία έχει το αποτέλεσμα που επιφέρουν στις ιστορικά καθορισμένες κοινωνικές σχέσεις.
    Σε όλους λοιπόν αυτούς τους αστούς που μας κατηγορούν για το ένα ή το άλλο , εκτός από το να καταδείχνουμε την υποκρισία τους, είναι καλό να τους λέμε:" Και δίκαιο να έχετε, δεν μας ενδιαφέρει. Γιατί η απελευθέρωση μας ως προλετάριατο επιβάλλει την ολοκληρωτική καταστροφή του κόσμου του κεφαλαίου και την επιβολλή των δικών μας σκοπών και επιδειώξεων".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ο καπιταλισμός είναι το πιο ελεύθερο σύστημα εάν είσαι καπιταλιστής.
      Εάν είσαι εργάτης είναι το πιο καταπιεστικό.
      Είναι μια πολύ απλή αλήθεια αυτή, της οποίας η παραποίηση προέρχεται από το σόφισμα πως η οικονομική καταπίεση δεν είναι τάχα καταπίεση.
      Αλλά και αυτό ακόμη προπαγάνδα είναι. Γιατί όπως αποδεικνύει και το κείμενο του Αντώνη, η οικονομική καταπίεση (δεν σου διαθέτω πόρους για να πεις τα δικά σου εναντίον μου), μια χαρά λογιάζεται ως τέτοια από τους αστούς όταν στρέφεται εναντίον τους.
      Νομίζω πως αυτή είναι και η ουσία.

      Διαγραφή
    2. @Ανώνυμος: Χρειάζεται ψευδώνυμο.

      Επί της ουσίας, άφησα ενσυνείδητα εκτός συζήτησης το ουσιώδες γεγονός ότι η λογοκρισία στην αστική κοινωνία απορρέει πρώτα από όλα από το "εμπορευματικο-πολιτικό" όπως το χαρακτήρισα σύμπλεγμα. Τα συμφέροντα δεν είναι απλώς ιδεολογικά, είναι σε τελική ανάλυση χρηματικά, επεντυδικά, κλπ. Και βέβαια, η σοσιαλιστική ελευθερία διαφέρει πλήρως ποιοτικά από την καπιταλιστική, και δεν είναι η ΙΔΙΑ ελευθερία για δύο διαφορετικές τάξεις. Καθόλου -- είναι μια ποιοτικά διαφορετική ελευθερία, και το θέμα αυτό το έχω συζητήσει παλιότερα σε αναρτήσεις και σχόλιά μου που αφορούσαν το νόημα της "ελεύθερης εργασίας" στο σοβιετικό κράτος.

      Κατά συνέπεια, συμφωνώ και με το πνεύμα και με την ουσία της παρέμβασής σου.

      Διαγραφή