Παρασκευή, 7 Νοεμβρίου 2014

Αλήθειες που απαξιώθηκαν με τεράστιο κόστος: Χέγκελ

Για τον ίδιο τον Χέγκελ όμως, το επιχείρημα ότι η πραγματικότητα "υπερνικούσε" την έννοια δεν θα ήταν καθόλου αποδεκτό. Στην κατηγορία ότι η πραγματικότητα δεν συμφωνούσε με την έννοια, ο Χέγκελ ήταν γνωστό πως απαντούσε: τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα. 
Kai Hammermeister, Η γερμανική αισθητική παράδοση

1. Ποιος δικαιούται να κρίνει ποιον:  Η πραγματικότητα την έννοια ή η έννοια την πραγματικότητα; Σε ποιον ανήκει δικαιωματικά το δικαστήριο της κρίσης;

2. Ο Χέγκελ απάντησε: Η έννοια δικαιούται να κρίνει την πραγματικότητα και να την βρει ελλιποβαρή.

3. Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν τον Χέγκελ απαντούν: Αυτό είναι καθαρός ιδεαλισμός!

4. Ο Μαρξ, που κατάλαβε τον Χέγκελ, απάντησε: Η πραγματικότητα, δηλαδή το σύνολο των εμπειρικών παρατηρήσεων για ό,τι υπάρχει, δεν είναι η αλήθεια. Η αλήθεια είναι αυτό που αφενός συγκροτεί την πραγματικότητα, της δίνει υπόσταση, και αφετέρου εξαφανίζεται στην πραγματικότητα, διαλύεται στην εμπειρική αντίληψη της πραγματικότητας: "Η επιστημονική αλήθεια είναι πάντα παράδοξη όταν κρίνεται με την καθημερινή πείρα που συλλαμβάνει μονάχα την απατηλή εξωτερική όψη των πραγμάτων."

5. Η αλήθεια, η έννοια, δεν βρίσκεται στον "ουρανό", δεν κρίνει απ' τα νεφελώματα των αιθέρων του ιδεώδους την πραγματικότητα. Η αλήθεια βρίσκεται στους υπονόμους της πραγματικότητας. Είναι το κατεσταλμένο της, αυτό που η πραγματικότητα πετά ως περίττωμα, ως άχρηστο παραπλήρωμα.

6. Όταν η αλήθεια συναντά την πραγματικότητα, όταν η πραγματικότητα ανασυντίθεται με όρους αλήθειας, τότε καμία "έννοια" δεν μπορεί να την κρίνει, γιατί κάθε "έννοια" που αποπειράται να κρίνει μια πραγματικότητα που έχει ήδη περάσει το κρισάρι της αλήθειας είναι απλώς ιδεολογία. Αυτή η ψευδοκρίση της πραγματικότητας που έχει αποσταχτεί απ' την αλήθεια είναι ο ιδεαλισμός.

7. Οι χυδαίοι επικριτές του Χέγκελ, προσπερνώντας τη διαφορά πραγματικότητας και αλήθειας, χωρίς την οποία κάθε σκέψη για την αξία της σκέψης του είναι αδύνατη, καταλήγουν στο εξής: η πραγματικότητα --η χυδαία, αντιθεωρητική, χωρίς αλήθεια και χωρίς έννοια πραγματικότητα-- είναι ο υπέρτατος κριτής των πάντων, ο κριτής συνεπώς κάθε έννοιας. Κάθε έννοια που δεν ανταποκρίνεται στην χωρίς σκέψη ωμότητα αυτής της πραγματικότητας είναι για πέταμα.

8.  Αυτό δεν είναι υλισμός και δεν ήταν ποτέ υλισμός. Το πρώτο πολιτικο-ιδεολογικό στάδιο της ανύψωσης της εκχυδαϊσμένης προφάνειας της πραγματικότητας πάνω απ' την αλήθεια λέγεται σοσιαλδημοκρατία. Ο σοσιαλδημοκράτης είναι αυτός που είτε σκέφτεται είτε και λέει ευθαρσώς: "η πραγματικότητα είναι πως ο κόσμος δεν θέλει επανάσταση, δεν θέλει σοσιαλισμό. Άρα η έννοια κρίνεται και καταδικάζεται απ' την πραγματικότητα. Και συνεπώς, μπορώ να κάνω ό,τι θέλω με την έννοια. Να την κάνω λάστιχο, να την προσαρμόσω όπως αγαπώ στο προκρούστειο κρεβάτι αυτού που απέμεινε απ' την πραγματικότητα τώρα που σκότωσα την έννοια." Το ανώτατο πολιτικο-ιδεολογικό στάδιο της δουλείας απέναντι στην προφάνεια της πραγματικότητας, στην ωμότητα της επιβολής του δεδομένου σε βάρος μιας σκέψης ικανής να τσακίσει τις αλυσίδες του και να το αποκαταστήσει στην επίπονη ελευθερία της λογικής, λέγεται φασισμός.

16 σχόλια:

  1. Επίσης, με τις καλημέρες μου: Βάλτε την "αντιφά συμπαράστασή σας" στον κώλο σας: http://left.gr/news/o-hrysaygitismos-toy-dimokratikoy-toxoy

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. - Τόσοι άνεργοι τι κάνουν; Γιατί κάθονται στον καναπέ; Δεν θα πρεπε να είναι έξω να διαμαρτύρονται; Βλέπεις κανέναν να κινείται;
    - Το ΠΑΜΕ. Κατέβηκαν πολλοί άνεργοι με το ΠΑΜΕ την 1η Νοέμβρη. Θα έρθεις στην απεργία;
    - Έξω τα κόμματα

    ...λυπάμαι αλλά στην Ελλάδα υπάρχει απάντηση στο "δεν κινείται τίποτα, καλά κάνω και κοιτάω την πάρτη μου, κάτσε και φάτην μαζί μου μη μιλάς, δε με νοιάζουν οι συλλογικοί αγώνες, ελπίζω να σε νικήσω στον αγώνα επιβίωσης".

    Θέλεις να αντισταθείς στα αντεργατικά μέτρα; Να διαμαρτυρηθείς για τα χαράτσια; Το ασφαλιστικό; Με το ΠΑΜΕ και τις Λαϊκές Επιτροπές.

    Θέλεις να λες στον εαυτό σου και τους άλλους πως δεν αλλάζει τίποτα; Κλάψε τη μοίρα σου και τρέχα πίσω από τον Τσίπρα μπας και κάνει έστω τα μισά. (να σε βάλει σε 6-μηνο αντί για 5-μηνο)

    τσαφ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Διαβάζοντας το κείμενο μου ήρθε στο μυαλό το «κίτρινο» βιβλίο, στο οποίο και ανέτρεξα για ένα φρεσκάρισμα. Νομίζω ότι είναι πολύ χρήσιμο για όσους ενδιαφέρονται για αυτό που λέει και ο τίτλος του και δεν απαιτεί προαπαιτούμενη γνώση επί των θεμάτων που αναλύει. Ευχαριστώντας παρεμπιπτόντως το σημερινό κοινωνικοοικονομικό σύστημα για το απεριόριστο ελεύθερο χρόνο που μου παρέχει… έκατσα και αντέγραψα μερικά εκτεταμένα αποσπάσματα που νομίζω ότι βοηθούν σε ένα βαθμό στην κατανόηση όσων θίγεις στο κείμενο.

    Βιβλίο: «Οι Βασικές Αρχές της Μαρξιστικής Φιλοσοφίας(Διαλεκτικός Υλισμός)» εκδ. Σύγχρονη Εποχή
    σελ. 456
    2.Οι αλληλοσχέσεις του αισθησιακού και του έλλογου στη γνώση. Ουσία και φαινόμενο.
    Ένα από τα πιο σπουδαία προβλήματα της διαλεκτικής σαν θεωρίας της γνώσης είναι η εξήγηση της θέσης ,της σημασίας και των αλληλοσχέσεων του αισθησιακού και του έλλογου στη γνώση της πραγματικότητας. Η επιστήμη έχει καθορίσει από παλιά ότι στη γνώση παίρνουν μέρος και το αίσθημα και το λογικό, αλλά στο πρόβλημα της θέσης και της σημασίας τους οι φιλόσοφοι των διαφόρων κατευθύνσεων απαντούν διαφορετικά.
    (…)μερικοί φιλόσοφοι θεωρούσαν ότι η αισθησιακή γνώση είναι αρκετή για την επίτευξη της αλήθειας και ότι ο ρόλος της νόησης συνίσταται ,δήθεν, μονάχα στην απλή άθροιση των δεδομένων των αισθήσεων. Φτάνει μόνο να ξεφύγει λίγο η νόηση από τα αισθήματα και τις αντιλήψεις για να πέσει στην πλάνη, ν’αποσπαστεί από την πραγματικότητα. Η φιλοσοφική κατεύθυνση που ανάγει τη γνώση στην εμπειρία λέγεται εμπειρισμός. Τις θέσεις του εμπειρισμού υποστήριξαν μερικοί υλιστές (Μπέικον,Λοκ) και μερικοί ιδεαλιστές (Μπέρκλει,Χιουμ,μαχιστές). Στη δοσμένη περίπτωση οι υλιστές θεωρούσαν σωστά ότι πίσω από τα αισθήματα και τις αντιλήψεις βρίσκεται η αντικειμενική πραγματικότητα, αντανάκλαση της οποίας είναι τα αισθήματα και οι αντιλήψεις αυτές. Οι ιδεαλιστές όμως αρνούνταν ότι πηγή των αισθημάτων είναι ο αντικειμενικός κόσμος. Πρωταρχικό θεωρούσαν τα αισθήματα, ενώ τον αντικειμενικό κόσμο των θεωρούσαν παράγωγο των αισθημάτων.
    Οι εμπειριστές έχουν δίκιο όταν λένε ότι πριν από την εμπειρία, πριν από τα δεδομένα των αισθημάτων δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρχει στον άνθρωπο καμία γνώση για τον εξωτερικό κόσμο. Οι εμπειριστές γενίκευαν, μονόπλευρα, τα δεδομένα της πειραματική φυσιογνωσίας ,που εμφανίστηκε και αναπτυσσόταν γρήγορα. Την αδύνατη πλευρά του εμπειρισμού την αποτελεί η μείωση του ρόλου της αφηρημένης νόησης στη γνώση, η άρνηση της ποιοτικής ιδιομορφίας της νόησης σε σύγκριση με τα αισθήματα και τις αντιλήψεις.
    Τη θέση του εμπειρισμού στη χειρότερη, στην ιδεαλιστική του μορφή, τη συμμερίζονται πολλές κατευθύνσεις της σύγχρονης αστικής φιλοσοφίας: ο πραγματισμός, ο λογικός θετικισμός, κ.α. Τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου θετικισμού είναι: πρώτο, η ιδεαλιστική ερμηνεία της εμπειρίας, η «εκκαθάριση» της από το αντικειμενικό περιεχόμενο, δεύτερο, η αναγωγή όλης της επιστημονικής γνώσης στην απλή καταγραφή και περιγραφή των ιδεαλιστικά εννοούμενων γεγονότων. Κάτω από τη σημαία της πάλης με το «αφηρημένο» και την «καθαρή θεωρία», για τη θετική γνώση, οι θετικιστές εκστρατεύουν ενάντια στις επιστημονικές αφαιρέσεις , με την βοήθεια των οποίων γνωρίζουμε την ουσία των πραγμάτων. Κατά την γνώμη μερικών εμπειριστών δεν υπάρχουν πραγματικά αντικείμενα, που να αντιστοιχούν στις έννοιες «ανθρωπότητα», «αξία», «εργασία» κλπ. Αυτοί σκέφτονται έτσι: Την έννοια π.χ «εργασία γενικά» δεν είναι δυνατό να την παραστήσουμε με την μορφή αισθητικής εικόνας , δεν είναι δυνατό να τη φωτογραφίσουμε. Μπορούμε να δούμε ένα άνθρωπο να βγάζει από το χώμα πατάτες, έναν άλλο να εργάζεται σε μια μηχανή, ένα τρίτο να κάθεται στο τραπέζι και να γράφει κλπ. Αλλά ποιος είδε την εργασία γενικά και πως μπορούμε να την παραστήσουμε αισθησιακά; Πράγματι, οι έννοιες δεν συνοδεύονται από αισθησιακή εποπτικότητα , από αυτό όμως ο εμπειριστής βγάζει λαθεμένο συμπέρασμα ότι οι έννοιες δεν αντανακλούν ενικά αντικείμενα.

    (Συνεχίζεται)

    WrongTendency


    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. (συνέχεια)
    Ο εμπειριστής αφήνει να του διαφύγει το γεγονός ότι η έννοια αντανακλά το γενικό, που προσιδιάζει στα ενικά αντικείμενα. Στον απλοϊκό εμπειρισμό είναι ξένη η θεωρητική νόηση. Στην πράξη όμως ακόμα και για να συνδέσουμε δύο γεγονότα είναι απαραίτητη η νόηση με την βοήθεια εννοιών.
    Δεν μπορούμε να πούμε ότι οι σύγχρονοι θετικιστές αρνούνται τη σημασία όλων των εννοιών, των επιστημονικών αφαιρέσεων .Οι θετικιστές αναγνωρίζουν το ρόλο των εννοιών της λογικής και των μαθηματικών, τις θεωρούν όμως αποτέλεσμα της ελεύθερης δημιουργίας του υποκειμένου.(…) Οι νεοθετικιστές θεωρούν ότι επιστημονικά έχουν σημασία μόνο οι έννοιες εκείνες που αποτελούν την έκφραση ξεχωριστών γεγονότων, των άμεσων δεδομένων της εμπειρίας. Μα και οι έννοιες του τελευταίου είδους δεν είναι ,κατά τη γνώμη τους, αντανάκλαση της πραγματικότητας, αλλά απλώς βολικές συντομεύσεις του λόγου.
    (…)
    Στην ιστορία της φιλοσοφίας , όπως είναι πια γνωστό στον αναγνώστη, ενάντια στον εμπειρισμό αντιτάχθηκαν οι ορθολογιστές που νόμιζαν ότι η νόηση φτάνει στην ουσία των πραγμάτων άμεσα ,παρακάμπτοντας την εμπειρία. Εκπρόσωποι του ορθολογισμού ήταν ο Ντεκαρτ,ο Λαιμπνιτς,ο Σπινόζα και άλλοι.
    Η ισχυρή πλευρά του ορθολογισμού ήταν η αναγνώριση του ενεργητικού ,δημιουργικού ρόλου του υποκειμένου, του λογικού , της νόησης. Οι ορθολογιστές ανάπτυσσαν τη θέση ότι η νόηση είναι ικανή να διεισδύσει στα μυστικά των πραγμάτων. Μερικοί ορθολογιστές ,ωστόσο, μεγαλοποιούσαν στο έπακρο τον ενεργητικό αυτό χαρακτήρα του υποκειμένου και της νόησης του και νόμιζαν ότι η νόηση δεν εξαρτάται από την εμπειρία.
    Το βασικό μειονέκτημα του ορθολογισμού βρίσκεται στην απόσπαση της νόησης από την αισθησιακή εμπειρία, από τα αισθήματα και τις αντιλήψεις. Οι ορθολογιστές θεωρούν πηγή γνώσης τη διανοητική ενόραση , με την οποία εννοούν την άμεση γνώση της αλήθειας από το λογικό χωρίς την μεσολάβηση των αισθημάτων και των αντιλήψεων. Καθένας από μας ,έλεγαν , μπορεί ενορατικά (χωρίς εμπειρία) να καταλάβει ότι σκέφτεται και υπάρχει, ότι η σφαίρα έχει μονάχα μία επιφάνεια ,ότι το τρίγωνο ορίζεται από τρεις γραμμές κλπ.

    Η άποψη αυτή των ορθολογιστών είναι αστήριχτη γιατί ο άνθρωπος προτού καταλάβει ότι το τρίγωνο ορίζεται από τρεις γραμμές και η σφαίρα έχει μία επιφάνεια, παρατήρησε πολλές φορές αντικείμενα με σφαιροειδή και τριγωνική μορφή. Ο ορθολογισμός έτσι και αλλιώς οδηγεί στην αναγνώριση της ύπαρξης έμφυτης ή απριορικής(προεμπειρικής) γνώσης. Ο Ντεκαρτ, λ.χ θεωρούσε ότι οι πιο γενικές και πιο σπουδαίες ιδέες των μαθηματικών και της λογικής είναι έμφυτες στον άνθρωπο.

    Ο εμπειρισμός και ο ορθολογισμός είναι δύο μονόπλευρες μεταφυσικές αντιλήψεις για τη γνώση. Οι εκπρόσωποι αυτών των κατευθύνσεων επέκριναν οι μεν τους δε. Ο Λοκ καταπολεμούσε τη θεωρία του Ντεκαρτ για τις έμφυτες ιδέες , ο μονόπλευρος εμπειρισμός του Λοκ υποβλήθηκε σε κριτική από τον Λαιμπνιτς . Όμως ,ούτε ο εμπειρισμός μπόρεσε να ξεπεράσει τις ελλείψεις του ορθολογισμού ούτε ο ορθολογισμός τα ελαττώματα του εμπειρισμού. Η κριτική αυτή ήταν μια κριτική μέσα στα πλαίσια της μεταφυσικής ερμηνείας της γνώσης ,με αφετηρία την απόσπαση της μιας ικανότητας γνώσης από την άλλη.

    (συνεχίζεται)

    WrongTendency

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. (συνέχεια)
    Η υλιστική διαλεκτική σε συμφωνία με τα δεδομένα της επιστήμης ξεκινάει από το ότι δεν υπάρχει καμιά μυστικιστική, υπερφυσική, ενορατική γνώση για την οποία μιλούν οι ενοραματιστές. Όλες τις γνώσεις τις αντλούμε από τον εξωτερικό κόσμο με την αισθησιακή εμπειρία και τη νόηση που αναπτύσσονται με βάση τα αισθήματα και τις αντιλήψεις. Επίσης , δεν υπάρχουν έμφυτες ιδέες . Οι άνθρωποι αποκτούν τις γνώσεις τους στην πορεία της ζωής τους στο κοινωνικό περιβάλλον. Βιολογικά κληρονομούνται όχι οι παραστάσεις και οι έννοιες , όχι η έτοιμη γνώση των νόμων του εξωτερικού κόσμου, αλλά ο μηχανισμός της νευρικής λειτουργίας , που αποτελεί τη φυσιολογική βάση του προτσές της γνώσης. Τα αποτελέσματα της γνώσης, οι ιδέες ,δεν κληρονομούνται βιολογικά. Ο άνθρωπος κληρονομεί την πείρα των προηγούμενων γενεών με την μόρφωση και την αγωγή, με την αφομοίωση της γλώσσας και των μορφών της σκέψης.
    Πηγή όλων των γνώσεών μας είναι τα αισθήματα και οι αντιλήψεις που αντανακλούν τον αντικειμενικό κόσμο.(…)
    Τα δεδομένα των αισθητήριων οργάνων αποτελούν απλώς το θεμέλιο της γνώσης μας κι όχι ολόκληρο το οικοδόμημα της. Η νόηση προχωρεί παραπέρα στο δρόμο της αντικειμενικής αλήθειας , κατακτώντας την γνώση των νόμων της κίνησης των φαινομένων, πράγμα απρόσιτο άμεσα στα αισθήματα. Η νόηση συνδέεται με τα αισθήματα , ταυτόχρονα όμως διαφέρει ποιοτικά από αυτά.
    Μεγαλειώδεις επιτυχία της φιλοσοφικής σκέψης είναι η ένταξη της πράξης στη θεωρία της γνώσης . Η πράξη είναι το θεμέλιο της ανθρώπινης γνώσης και το κριτήριο της αλήθειας της. Μόνο ξεκαθαρίζοντας το ρόλο της πράξης στο προτσές της γνώσης , μπορούμε να καταλάβουμε με ποια βάση γίνεται η σύνδεσή της νόησης με την φύση.
    Ο Λένιν χαρακτήρισε το δρόμο της γνώσης της αντικειμενικής αλήθειας με τον παρακάτω τρόπο: «Από τη ζωντανή παρατήρηση προς την αφηρημένη σκέψη και από αυτή στην πράξη –αυτή είναι η διαλεκτική πορεία γνώσης της αλήθειας ,η πορεία γνώσης της αντικειμενικής πραγματικότητας.»
    Η ανάπτυξη της γνώσης συντελείται με την αλληλεπίδραση των τριών αυτών στοιχείων: της ζωντανής ενατένισης, της νόησης και της πράξης . το καθένα από αυτά είναι απαραίτητο, το καθένα δίνει εκείνο , που τα άλλα δεν μπορούν να δώσουν. Η αλληλεπίδραση αυτή διαπερνά όλο το προτσές της γνώσης, από την αρχή ως το τέλος , ωστόσο η βάση και το αποφασιστικό στοιχείο σε αυτή την αλληλεπίδραση είναι η πράξη.
    Την κίνηση της γνώσης μας από την ζωντανή ενατένιση προς την αφηρημένη νόηση και έπειτα προς την πράξη δεν πρέπει να την καταλαβαίνουμε με την έννοια ότι το ένα παίζει ρόλο μόνο στην αρχή του προτσές της γνώσης, το δεύτερο στη μέση και το τρίτο μόνο στο τέλος. Ο άνθρωπος ξαναγυρίζει στη ζωντανή ενατένιση και όταν διατυπώνει θεωρίες. Στο προτσές της εμπειρικής γνώσης παίρνει μέρος και η νόηση. Όσον, αφορά την πράξη, αυτή διαπερνά το προτσές της γνώσης από την αρχή ως το τέλος .Η θέση της μαρξιστικής θεωρίας για την κίνηση της γνώσης από το αισθησιακό στο έλλογο και στην πράξη, αποκαλύπτει το δρόμο, τη βασική γραμμή κίνησης της γνώσης μας, από την γνώση των φαινομένων προς τη γνώση της ουσίας, από μια ουσία πρώτου είδους σε μια ουσία πιο βαθια.
    (…)


    υ.γ το «ουσία και φαινόμενο» που αναφέρεται στο τίτλο θα το αντιγράψω αργότερα.


    WrongTendency

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Ή με τον Χέγκελ ή με τον κυνικό ρεαλισμό.

    Όσον αφορά τον υλισμό, να εξετάσουμε, όπως λέει ο Brassier, μήπως εννοούμε την ύλη (ή το Πραγματικό) χωρίς τον υλ-ισμό.

    Μην ξεχνάμε άλλωστε, ήδη για τον Ένγκελς (''το τέλος της γερμανικής φιλοσοφίας'' ...) από τον Κάντ αρχίζουν τα βήματα ξεπεράσματος του διπόλου υλισμός-ιδεαλισμός. Άρα και ο Χέγκελ δεν μπορεί να ταξινομηθεί εύκολα με βάση αυτόν τον δυαδικό κώδικα. Και μην ξεχνάμε το ότι ''η πιο ιδεαλιστική στιγμή του Χέγκελ είναι η πιο υλιστική'' (Λένιν) όταν μάλιστα αυτό αφορά τη ''διδασκαλία περί της Έννοιας'', που ακόμη και ο Βαζιούλιν έπεσε στο σφάλμα να θεωρεί το πιο ιδεαλιστικό κομμάτι του Χέγκελ.

    Ένα μεγάλο ερώτημα είναι αν η φιλοσοφία του Χέγκελ μπορεί να ανα-προσανατολιστεί προς το μέλλον, αντί απλώς να διαγιγνώσκει το παρόν ως παρελθόν στο σήμερα, αν δηλαδή μπορεί να προσανατολιστεί η εγελιανή διαλεκτική προς αυτό που επίκειται. Όσον αφορά τον Χέγκελ και σε αντίθεση με τη Φιλ. του Δικαίου, στην Φιλοσοφία της Ιστορίας βλέπουμε να υπονοείται το επερχόμενο μέλλον μιας παγκόσμιας κοινότητας όπου το κάθε έθνος είναι μερικό σε σχέση με το υλοποιούμενο σχέδιο της πρόνοιας του παγκόσμιου πνεύματος.

    Αυτά σαν μικρά και ταπεινά σχόλια μπροστά στη μεγαλειότητά του.



    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Συμφωνώ με την παρατήρηση για την "διδασκαλία περί Έννοιας" ή "υποκειμενική λογική". Νομίζω ότι ως προς αυτό το ζήτημα κυριαρχεί μια "παρεξήγηση" που εν μέρει διαιωνίζεται χωρίς κανείς να κάνει το κόπο να ασχοληθεί με το ίδιο το κείμενο.

      Το πιο χαρακτηριστικό: η "απόλυτη ιδέα" για τον Χέγκελ είναι εντέλει η μέθοδος. Προκαλώ τον οποιονδήποτε, που θεωρεί την Λογική θεολογική, οντο-θεολογική ή δεν ξέρω τι πραγματεία, να ισχυριστεί ότι ο θεός είναι... η μέθοδος.

      Διαγραφή
    2. Η απάντηση σε αυτό θα ήταν ότι η ''μέθοδος'' στον Χέγκελ δεν είναι η ''μέθοδος'' όπως το εννοούμε σήμερα, κάπως ''επιστημολογικά'', και άρα το ''ο Θεός είναι η μέθοδος'' δεν είναι παράδοξο ακριβώς επειδή τόσο ο Θεός όσο και η μέθοδος στον Χέγκελ έχουν μια ορισμένη, εσωτερικά συνεπή έννοια (μολονότι τα σημαίνοντα, λόγω της ιστορικότητας των όρων, φαίνεται να βρίσκονται σε παράδοξη σχέση).
      Μπορώ δηλαδή να ισχυριστώ ότι στον Χέγκελ Θεός=Μέθοδος, και αυτό να μην αναιρεί την οντοθεολογική ερμηνεία. Ας πούμε ότι εδώ η Μέθοδος έχει την έννοια της προχωρητικής ανάδυσης/επίγνωσης της Γενικής Πρόνοιας (συνειδητοποίηση της ελευθερίας) μέσα από τις συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες. Έτσι είναι ζήτημα ''γνωσιοοντολογικό'', και αυτό φαίνεται ακριβώς από το πώς ο Χέγκελ θεωρεί νομοτελή την συνειδητοποίηση της ελευθερίας, δηλαδή αίρει τη διάκριση Γνώσης-Πραγματικού μέσα από το Πραγματικό της Γνώσης ως διαδικασίας (επί)γνωσης του Πραγματικού. Έτσι βλέπω αυτό το ζήτημα.

      Όσον αφορά την απάντηση του Αντώνη για το φασισμό, μου διευκρίνισε πώς το βλέπει σε σχέση ειδικά με το ιμπεριαλιστικό στάδιο του καπιταλισμού. Θα έλεγα ότι οι άλλες παράμετροι, για παράδειγμα η βία, η ψυχολογία/επιθυμία κλπ, μπορούν να εξεταστούν και αυτές από τη σκοπιά του τί υπήρξε βία στον ιμπεριαλισμό, τί υπήρξε επιθυμία στον ιμπεριαλισμό (βλ. πόλεμο, ρατσισμό και μικροαστισμό τότε) κ.ο.κ.

      Διαγραφή
    3. Φυσικά μπορείς να πεις τα ανωτέρω (προκλητικά το είπα), ωστόσο για μένα παραμένουν "θεολογίζουσες" υπεκφυγές (συχνά ακόμα και εκ μέρους του ίδιου του Χέγκελ!) μπροστά στην ουσία του ζητήματος. Γιατί είναι άλλο πράγμα να πεις ότι η μέθοδος, για παράδειγμα, "παίρνει την θέση του θεού" και άλλο πράγμα "η μέθοδος είναι ο θεός" ή εντέλει και άλλο πράγμα να πεις "ο θεός είναι η μέθοδος". Εγώ μπορώ να δεχθώ ότι η μέθοδος μπαίνει στην θέση του θεού, αλλά για μένα αυτό σημαίνει κιόλας ότι ο "θεός" ως "έννοια" αίρεται. Όταν επίσης εξ' αρχής η Λογική παίρνει τρόπο τινά την θέση της "prima philosophia", αυτό σημαίνει από μόνο του κάτι. Φυσικά: Λογική δεν σημαίνει και "λογική". Αλλά σίγουρα δεν σημαίνει ένα προς ένα οντολογία ή θεολογία (ή οντοθεολογία), γιατί στο κάτω κάτω όλες οι σχετικές έννοιες αντιμετωπίζονται ως κατηγορίες της σκέψης, ακριβώς ως έννοιες. Από εκεί και πέρα μπορεί να καταλάβει ο καθένας ό, τι θέλει, αλλά από την ίδια την εσωτερική κίνηση των κατηγοριών δεν προκύπτει τίποτα όσον αφορά τέτοιες εξωτερικές επενδύσεις. Με άλλα λόγια: ναι, αν νομίζει κανείς ότι ταυτίζοντας ("κυριολεκτικά") τον θεό με την μέθοδο βγάζει κάτι, με γεια του και χαρά του, αλλά αυτό δεν αφορά την ίδια την έννοια. Και στην τελική: όχι, δεν βγάζει κανένα νόημα: γιατί δεν έχεις κάνει κανένα βήμα προς την κατανόηση ούτε της μεθόδου ούτε του "θεού".
      Για μένα, υπερβάλλοντας κάπως, είναι σαν να λες ότι η εκμετάλλευση και οι υφιστάμενες σχέσεις παραγωγής οφείλονται στην "αμαρτωλή φύση του ανθρώπου" ή ότι ο σοσιαλισμός θα έρθει "ελέω θεού". Δεν είναι θέμα λανθασμένου συλλογισμού. Δεν έχει... έννοια.

      Και έχεις δίκιο, η μέθοδος δεν μπορεί να κατανοηθεί απολύτως "επιστημολογικά" με την σημερινή (θα έλεγα, συνηθισμένη) έννοια. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να κατανοηθεί και με όρους (σύγχρονης ή, αν θες, νεωτερικής) επιστήμης.

      Διαγραφή
    4. Naphta

      Επιμένω στη φιλοσοφία της ιστορίας. Πώς εξηγείται η προχωρητική κίνηση προς τη συνειδητοποίηση της ελευθερίας στον Χέγκελ (αν όχι και στον Μάρξ);

      Διαγραφή
  7. Όσον αφορά το συνεχές επιπέδων σοσιαλδημοκρατία-φασισμός. Μεταξύ του πρώτου και του ανώτερου επιπέδου υπάρχει τόσο συνέχεια όσο και ασυνέχεια. Ένας βιοπολιτικός/θανατοπολιτικός μηδενισμός μοιάζει σαν ορίζοντας που δεν μπορούν να τον αγγίξουν οι βαθμίδες μέχρι αυτόν. Βλ. την σήμανση οποιασδήποτε μορφής βίας ως ''φασιστικής'' (βλ. και στα πανεπιστήμια και αλλού) που δείχνει πως στην κοινή γνώμη κυριαρχεί η αντίληψη του φασισμού ως μέτρου της απάνθρωπης κακίας σε σχέση με το οποίο κρίνεται κάθε πράξη βίαιης αντίδρασης απέναντι στη κρατικά νομιμοποιημένη βία. Ενδεχομένως λοιπόν, το να βλέπουμε σαν ένα συνεχές βαθμίδων την σοσιαλδημοκρατία και το φασισμό, οδηγεί στο να αντιμετωπίζουμε σαν βαθμίδες εκφασισμού κάθε όψη της αστικής πολιτικής, ενώ ο ''φασισμός'' ισχυρίζομαι ότι πρέπει να ιστορικοποιείται και να μην ταυτίζεται με όρους όπως αυταρχισμός ή δικτατορία της αστικής τάξης. Αυτό το λέω κριτικά προς τον ''φασιστικό πυρήνα'' της αστικής τάξης όπως τον έχεις διατυπώσει νομίζω (μου φαίνεται ικανοποιητικότερο το ''δικτατορικός'' πυρήνας, με γνώμονα και τους κλασικούς).

    Το παραπάνω σαν προβληματισμός, αναγνωρίζοντας το τί γράφεις.


    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Τι είναι η μαρξιστική θεωρία του φασισμού;

      Είναι μια θεωρία για το τι είναι ο φασισμός;

      Όχι. Η απόπειρα να οριστούν τα τυπολογικά χαρακτηριστικά του φασισμού ανταποκρίνεται στις αστικές θεωρήσεις. Που, ειρήσθω εν παρόδω, τονίζουν μια το ένα (ψυχολογία του φασισμού) μια το άλλο (αισθητική του φασισμού), μια το παρα-άλλο (μορφή του κράτους) και μια το παρα-παρα άλλο ("φιλοσοφικές απαρχές").

      Η μαρξιστική θεωρία του φασισμού αντιπαρατίθεται σε ΟΛΕΣ ανεξαιρέτως αυτές τις θεωρήσεις επειδή δεν προσπαθεί να ορίσει τον φασισμό ούτε ψυχολογικά, ούτε αισθητικά, ούτε απ' τη σκοπιά της κρατικής μορφής, ούτε αναζητώντας, δήθεν, τις φιλοσοφικές του ρίζες (ο Πλάτων ήταν ο πρώτος φασίστας. Όχι, ήταν ο Νίτσε. Όχι, ήταν ο Σορέλ. Όχι, ήταν ο ...)

      Ο μαρξισμός ενδιαφέρεται για δύο πράγματα: πρώτον την ταξική και οικονομική γέννεση του φασισμού σε ένα συγκεκριμένο στάδιο του καπιταλισμού όπου η σοσιαλδημοκρατία παίζει ταυτόχρονο ρόλο, και δεύτερον το τι στοχεύσεις έχει ο φασισμός σε ό,τι αφορά αυτό το στάδιο.

      Η μαρξιστική θεωρία του φασισμού είναι μια θεωρία για τον ιμπεριαλισμό και την οικονομική κρίση, και άρα τον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο, τον εσωτερικό και τον διεθνή πόλεμο, τον πόλεμο με όπλα και τον πόλεμο με νόμους, τον πόλεμο κατά της εργατικής τάξης και τον πόλεμο κατά εθνών, και άρα και κατά ανταγωνιστικών αστικών τάξεων και για την εκμετάλλευση των "δικών τους" εργατικών.

      Στα πλαίσια του μαρξισμού δεν έχει θέση ούτε η θεώρηση του φασισμού ως "αυταρχικότητας", ούτε ως "βίας", μιας και κάθε ανάλογο φαινόμενο αντιμετωπίζεται ως μέσο ή εργαλείο και όχι ως ουσία του φαινομένου.

      Στα πλαίσια του μαρξισμού, η σχέση της ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗΣ σοσιαλδημοκρατίας, της σοσιαλδημοκρατίας που έχει περάσει στην πλευρά του ιμπεριαλισμού, είναι ΟΡΓΑΝΙΚΗ και δεν έχει η θεωρητικοποίησή της καμία ανάγκη από ενασχολήσεις με το πόσο βίαιος είναι ο σοσιαλδημοκράτης και πόσο ο φασίστας, ή πόσο γκάου είναι ο ένας και ο άλλος, ή τι αισθητική έχει ο ένας και ο άλλος.

      Επειδή η σκέψη κυριαρχείται καθαρά από την αστική ιδεολογία, η διαφορά της μαρξιστικής θεώρησης του φασισμού εκλαμβάνεται ως "έλειμμα", με την έννοια ότι "λείπουν" οι αστικές κατηγορίες ανάλυσης που ο νους έχει συνηθίσει να αντιλαμβάνεται ως συνώνυμες με το φαινόμενο. Αλλά αυτό είναι ένα ιδεολογικό σύμπτωμα, αναπόφευκτα, και όχι "αντικειμενική διάγνωση."

      Αυτά για το θέμα που θίγεις.

      Διαγραφή
    2. , η σχέση της ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗΣ σοσιαλδημοκρατίας, της σοσιαλδημοκρατίας που έχει περάσει στην πλευρά του ιμπεριαλισμού=η σχέση της με τον φασισμό.

      Διαγραφή
  8. 3. Επίσης θεωρώ ότι η κατανόηση του παραπάνω είναι το κλειδί για να καταλάβουμε γιατί η κατηγορία περί ιδεαλισμού είναι εξαιρετικά φτωχή ,αν μη τι άλλο για τη Λογική και επίσης το κλειδί για την κατανόηση της Λογικής του Κεφαλαίου(είτε κάνουμε μια μια προς μια αντιστοίχη κατηγοριών είτε όχι). Ακριβώς αυτή η εμμενής παραγωγή των κατηγοριών στον Χέγκελ υπερβαίνει την αντίθεση υποκειμένου-αντικειμένου και δεν είναι όπως και ο ίδιος ο Μαρξ νόμισε η αυτοκίνηση και αυτοπαραγωγή της Ιδέας εν είδη μιας οντοθεολογικής προσέγγισης αλλά η έκθεση των κατηγοριών όπως αυτές είχαν ήδη λίγο ή πολύ αναπτυχθεί στην ιστορία της Λογικής από τον Παρμενίδη και έπειτα. Επίσης εμπεριέχονται τα κεκτημένα της φυσικής, της χημείας ,των μαθηματικών της εποχής του. Άρα αυτή η αυτοανάπτυξη έχει ισχυρότατο πραγματολογικό υλικό το οποίο ανασυγκροτεί στο επίπεδο του Λόγου.
    4. όσον αφορά το σημείο 6 που αναφέρεις αν το καταλαβαίνω καλά έχω κάποιες ενστάσεις. Νομίζω ότι ένα από τα προβλήματα στον Χέγκελ είναι ότι θεωρεί ουσιαστικά ότι το σύστημα της Λογικής του είναι κατά βάση η απόλυτη αλήθεια και άρα δεν επιδέχεται σοβαρές αλλαγές παρά μόνο διορθώσεις. Έτσι όπως το διατυπώνεις: «Όταν η αλήθεια συναντά την πραγματικότητα, όταν η πραγματικότητα ανασυντίθεται με όρους αλήθειας, τότε καμία "έννοια" δεν μπορεί να την κρίνει, γιατί κάθε "έννοια" που αποπειράται να κρίνει μια πραγματικότητα που έχει ήδη περάσει το κρισάρι της αλήθειας είναι απλώς ιδεολογία» νομίζω ότι και εσύ αναπαράγεις ένα κλειστό σύστημα απόλυτης αλήθειας, ενώ λενινιστικά μιλώντας υπάρχει αντικειμενική αλήθειας αλλά όχι απόλυτη. Νομίζω το καλύτερο παράδειγμα είναι η μετάβαση από μια αλήθεια ,την νευτώνειο φυσική, σε μια άλλη αλήθεια την αινστανια ή το αντίστοιχο στην γεωμετρία ευκλείδη –ριμαν. Άρα εγώ θα το άνοιγα λίγο...
    Ευχαριστώ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Ενδιαφέρουσα ανάρτηση.

    Να παρατηρήσω ότι στα γερμανικά για την πραγματικότητα υπάρχει Realität και Wirklichkeit, που ο Χέγκελ φροντίζει να διαχωρίζει, αν και ενίοτε τις χρησιμοποιεί και λιγότερα αυστηρά σαν συνώνυμες (που τυπικά είναι κιόλας). Η Wirklichkeit εντέλει ταυτίζεται με αυτό που εσύ ονομάζεις στο κείμενό σου αλήθεια, για την οποία βέβαια στα γερμανικά υπάρχει το Wahrheit. Εγώ θα έλεγα βέβαια ότι ως προς το περιεχόμενο Wahrheit και Wirklichkeit ταυτίζονται και αυτό είναι και το καθοριστικό στον συλλογισμό του Χέγκελ. Και επειδή ταυτίζονται, η έννοια δεν είναι απλά "έννοια", μια αφηρημένη μορφή αποκομμένη από την πραγματικότητα, αλλά ο ίδιος ο νόμος κίνησης της πραγματικότητας.
    Η "πραγματικότητα" (Realität) είναι εντέλει κάτι απλά υποκειμενικό, η "απατηλή εξωτερική όψη των πραγμάτων" και ουσιαστικά δεν αφορά την έννοια. Έτσι νομίζω ότι πρέπει να καταλάβει κανείς την αρχική αναφορά. Στο κάτω κάτω πρόκειται για ανέκδοτη ρήση του Χέγκελ, επομένως δεν υπάρχει λόγος να υποθέσω ότι εννοούσε την Wirklichkeit.

    ΑπάντησηΔιαγραφή