Δευτέρα, 10 Νοεμβρίου 2014

Ιστορία της φιλοσοφίας: Διαδοχή και διακοπή, 1843-1844

Πώς γίνεται κάποιος μείζων φιλόσοφος; 

Η απάντηση δίνεται από νωρίς, ήδη από την αρχαιότητα. Για να γίνει κανείς μείζων φιλόσοφος πρέπει να κάνει ένα από δύο πράγματα, τα οποία όμως συντείνουν στην ίδια κατεύθυνση: α) να διαψεύσει με επιχειρήματα έναν προηγούμενο μείζονα φιλόσοφο ή β) να αναπτύξει ένα φιλοσοφικό σύστημα που να ξεπερνά είτε έναν μεμονωμένο προηγούμενο φιλόσοφο είτε μια ομάδα φιλοσόφων.


Έτσι, ο Παρμενίδης αρνείται αντιδιαμετρικά τον Ηράκλειτο· ο Πλάτων τους λαμβάνει αμφότερους υπόψη και τους επιμερίζει στον κόσμο των Ιδεών αφενός, και στον κόσμο των πολιτικών και αισθητηριακών φαινομένων αφετέρου· ο Αριστοτέλης αναλαμβάνει να συνδέσει τις δύο σφαίρες του Είναι και του Γίγνεσθαι που στον Πλάτωνα παραμένουν αντιθετικές και αμοιβαία εχθρικές· ο Ντεκάρτ να εδραιώσει τη φιλοσοφία στην επιστήμη και όχι στην κλασική μεταφυσική· ο Καντ να επερωτήσει την αφελή καρτεσιανή διαίρεση υποκειμένου και αντικειμένου ως προϋπόθεση της επιστημολογίας· ο Χέγκελ να επερωτήσει τον επιστημολογικό σκεπτικισμό του Καντ. Η ιστορία της φιλοσοφίας εμφανίζεται ως μια αλυσίδα διαδοχής, προϋπόθεση της οποίας είναι η αναμέτρηση με τον προηγούμενο φιλόσοφο. Κάθε φιλόσοφος επιχειρεί να διαδεχθεί έναν προηγούμενο εκτοπίζοντάς τον από την θέση του πρωταγωνιστή, αναδεικνύοντας τα κενά της σκέψης του, τις αντιφάσεις της, κλπ.

Το 1843, ο Καρλ Μαρξ ετοιμάζεται για την δική του απόπειρα σ' αυτό το πεδίο. Η απόπειρά του είναι μια κριτική του Χέγκελ, και συγκεκριμένα της Φιλοσοφίας του δικαίου. Η απόπειρα δεν ολοκληρώνεται ποτέ για δημοσίευση· μένει στη μορφή σημειώσεων πάνω στα βασικά εδάφια του έργου του Χέγκελ. Αντί να την επεξεργαστεί, ο Μαρξ στρέφεται το 1844, στην συγγραφή μιας Εισαγωγής, η οποία δημοσιεύεται, και η οποία καταλήγει να υποκαταστήσει το έργο στο οποίο θα ήταν απλώς η Εισαγωγή. 

Στην Εισαγωγή, η μέθοδος του Μαρξ διαφέρει δραματικά από την αντιπαράθεση σημείο προς σημείο με τον Χέγκελ. Μάλλον, η στρατηγική της Εισαγωγής είναι να δώσει στον Χέγκελ τις δάφνες μιας αναμφισβήτητης φιλοσοφικής νίκης, μετατοπίζοντας εντελώς το ζήτημα στην αναμέτρηση με το γεγονός ότι αυτή η νίκη ήταν, και δεν θα μπορούσε παρά να είναι, μόνο φιλοσοφική:
Η κριτική της γερμανικής φιλοσοφίας, του Κράτους και του Δικαίου, της οποίας ο Χέγκελ έδωσε τη συνεπέστερη, την πλουσιότερη και την τελευταία της έκδοση, είναι ταυτόχρονα η κριτική ανάλυση του σύγχρονου Κράτους και της αντίστοιχης πραγματικότητας, και η αποφασιστική άρνηση κάθε προηγούμενου τρόπου της γερμανικής πολιτικής και νομικής συνείδησης, συνείδηση της οποίας η θεωρητική φιλοσοφία, του δικαίου αποτελεί τη διαπρεπέστερη και την καθολικότερη έκφραση, φτασμένη στο επίπεδο επιστήμης. Μόνο στη Γερμανία μπορούσε να γεννηθεί η θεωρητική φιλοσοφία του δικαίου, ο αφηρημένος και υπερβατικός αυτός τρόπος στοχασμού πάνω στο σύγχρονο κράτος, του οποίου η πραγματικότητα παραμένει ένα «επέκεινα» (ακόμα κι αν το επέκεινα αυτό βρίσκεται απλά και μόνο επέκεινα του Ρήνου)· αντίθετα όμως, η γερμανική αντίληψη για το σύγχρονο Κράτος, που κάνει αφαίρεση του πραγματικού ανθρώπου, δεν ήταν δυνατή παρά επειδή και στο βαθμό που το ίδιο το σύγχρονο Κράτος κάνει αφαίρεση του πραγματικού ανθρώπου ή που δεν ικανοποιεί τον ολοκληρωμένο άνθρωπο παρά με φανταστικό τρόπο. Στην πολιτική, οι Γερμανοί στοχάστηκαν αυτό που οι άλλοι έκαναν. Η Γερμανία ήταν η θεωρητική τους συνείδηση. Η αλαζονική αφαίρεση και μεταρσίωση της σκέψης συμπορεύτηκαν πάντα με τη στενότητα και τη φτήνια της γερμανικής πραγματικότητας. 
Στον Χέγκελ βρισκόταν ο πλούτος και η τελειότητα της αφαίρεσης απέναντι στην ένδεια και τη "φτήνεια" της γερμανικής πραγματικότητας, ή ακριβέστερα, η κρυφή συγγένεια του ενός και του άλλου· αυτή ήταν η βασική "απάντηση" στον Χέγκελ στην Εισαγωγή.

Αλλά δεν ήταν μόνο αυτή· λίγο αργότερα, έρχεται το καθοριστικό για μας εδάφιο:
Πού λοιπόν βρίσκεται η θετική δυνατότητα της γερμανικής χειραφέτησης; 
Απάντηση: στη διαμόρφωση μιας τάξης με ριζικές αλυσίδες, μιας τάξης της κοινωνίας-των-ιδιωτών που να μην είναι τάξη της κοινωνίας-των-ιδιωτών, ενός κοινωνικού στρώματος που να είναι η διάλυση όλων των στρωμάτων, μιας σφαίρας που να έχει χαρακτήρα καθολικότητας εξ αιτίας της καθολικότητας των παθών της, που να μη διεκδικεί το επί μέρους δικαίωμα, γιατί έχει υποστεί όχι μια επί μέρους αδικία άλλα την αδικία καθ’ εαυτή, που να μην μπορεί πια να επαίρεται για έναν ιστορικό τίτλο, αλλά μόνο για έναν τίτλο ανθρώπινο, που να μη βρίσκεται σε αποκλειστική αντίθεση με τις συνέπειες, αλλά σε συστηματική αντίθεση με τις προϋποθέσεις του γερμανικού πολιτικού καθεστώτος, μιας σφαίρας τέλος που να μην μπορεί να χειραφετηθεί χωρίς να χειραφετηθεί απ’ όλες τις άλλες σφαίρες της κοινωνίας και χωρίς μ' αυτό τον τρόπο να χειραφετήσει όλες τις άλλες σφαίρες της κοινωνίας, που να είναι, με μια λέξη, η ολική απώλεια του ανθρώπου και, άρα, να μην μπορεί να επανακτήσει τον εαυτό της χωρίς μια ολική επανάκτηση του ανθρώπου. 
Η διάλυση αυτή της κοινωνίας, πραγματωμένη σε μια επιμέρους τάξη, είναι το προλεταριάτο.
Τι ακριβώς συμβαίνει εδώ; Μια δεύτερη, και πολύ δραματικότερη μετατόπιση, μετά τη μετατόπιση της σχολαστικής απάντησης στη Φιλοσοφία του δικαίου σε παραδοχή της ταυτόχρονης θεωρητικής της τελειότητας και πρακτικής ανημπόριας· σ' αυτή τη δεύτερη μετατόπιση, ο Μαρξ παύει να αντιπαρατίθεται ο ίδιος στον Χέγκελ. Καταργεί το ιδίωμα της διαδοχής και του εκτοπισμού, τη βασική γλώσσα εισόδου στο πάνθεον της φιλοσοφίας. Δεν κάνει πλέον "κριτική" με την έννοια που έχει ο όρος στην ιστορία της φιλοσοφίας.

Αντ' αυτού, εισάγει στην ιστορία αυτή ένα υποκείμενο (το προλεταριάτο), του οποίου η εμφάνιση διακόπτει την αλυσίδα της φιλοσοφικής διαδοχής, γιατί ανάμεσα στον προγονικό φιλόσοφό του και τον φέρελπι διάδοχό του παρεμβάλλει έναν τρίτο και άγνωστο, ακόμα και αδιανόητο, παίχτη. Αφού έχει εντοπίσει την πρακτική ανημπόρια πίσω από την θεωρητική τελειότητα, ο Μαρξ λέει πως το ξεπέρασμα αυτής της ανημπόριας δεν είναι δουλειά των φιλοσόφων. Πως από δω και στο εξής, η φιλοσοφική διαδοχή εκτοπίζεται η ίδια ως σημαίνον αφήγημα γιατί η ιστορία έχει δημιουργήσει μια τάξη-οξύμωρο, μια τάξη-αίνιγμα, μια τάξη που ο Λόγος δυσκολεύεται να περιγράψει. Και πως ο δικός του δρόμος δεν μπορεί πια να είναι η συνέχιση της φιλοσοφικής αλυσίδας, δεν μπορεί να είναι η αναπαραγωγή του αφηγήματος της διαδοχής, αλλά το άνοιγμα της φιλοσοφίας προς την διακοπή της, το άνοιγμά της προς ένα υποκείμενο το οποίο δεν μπόρεσε να σκεφτεί, και που την υπερβαίνει.

Οι σημειώσεις του 1843 λοιπόν μένουν αδημοσίευτες γιατί στο μεταξύ έχουν τελεσίδικα ξεπεραστεί· ο Μαρξ δεν επιθυμεί πια να γίνει φιλόσοφος. Και βεβαίως, με αυτό ακριβώς το γεγονός αναμετριέται στην ενδέκατη θέση για τον Φόιερμπαχ το 1845. Όπως έγραψα και παλιότερα:
"Οι φιλόσοφοι έχουν μέχρι τώρα ερμηνεύσει τον κόσμο με διάφορους τρόπους, το ζήτημα, όμως, είναι να τον αλλάξουμε". 
Η συμβατική ανάγνωση της ενδέκατης θέσης για τον Φόυερμπαχ επικεντρώνεται αποκλειστικά σε αυτά που η γραμματική θα ονόμαζε ρήματα: "ερμηνεύσει"/"αλλάξουμε." Στα δύο αυτά ρήματα εντοπίζει, ως αναμενόμενο, ένα αντιπαραθετικό σχήμα: παθητικότητα/ενεργητικότητα. Όλα είναι ξεκάθαρα: Ο Μαρξισμός είναι η φιλοσοφία που δεν ερμηνεύει απλώς τον κόσμο αλλά τον αλλάζει. 
Η συμβατική ανάγνωση της ενδέκατης θέσης για τον Φόυερμπαχ αγνοεί εντελώς αυτά τα οποία η γραμματική, αλλά και η φιλοσοφία, θα ονόμαζε υποκείμενα. Πόσα υποκείμενα έχει η πρόταση; Ένα. "Οι φιλόσοφοι." Ή μήπως δύο; Ποιό είναι το υποκείμενο του ρήματος "αλλάξουμε"; 
Η ερώτηση είναι πολύ πιο δύσκολη από ό,τι φαίνεται. Γιατί επισύρει άμεσα μια δεύτερη ερώτηση. Αν εννοήσουμε ότι το υποκείμενο του ρήματος "αλλάξουμε" είναι "εμείς, οι φιλόσοφοι", τότε τι έχει δώσει ξαφνικά στη φιλοσοφία την δύναμη να κάνει κάτι που κανείς φιλόσοφος δεν έκανε ποτέ πριν; Και μια τρίτη ερώτηση: Μιλάει όντως το υπόρρητο υποκείμενο του ρήματος ως φιλόσοφος; Και στο κατόπι, άλλες: Είναι η ενδέκατη θέση μια θέση που αφορά τη φιλοσοφία; Είναι η αλλαγή του κόσμου ένα καθήκον που εμπιστεύεται στη φιλοσοφία; Ήταν ο Μαρξ των Θέσεων φιλόσοφος; Ή μήπως η όλη ανάγνωση πάσχει από την αδυναμία να δει, στο σημείο ακριβώς αυτό, το χάσμα που ανοίγεται επιτελεστικά ανάμεσα στην φιλοσοφία και την αντι-φιλοσοφία, τη μη- φιλοσοφία, τη σκέψη που, προκειμένου να αλλάξει τον κόσμο, πρέπει πρώτα να καταστρέψει τη φιλοσοφία; 
Αξίζει να θυμηθούμε ότι ο Μαρξ έπαψε να είναι φιλόσοφος από τότε που έπαψε να είναι ένας ακόμα νέος εγελιανός. Εγκατέλειψε τη φιλοσοφία: για την ιστοριογραφία, για τα καθήκοντα της πολιτικής οργάνωσης της Διεθνούς Ένωσης Εργατών, για την πολιτική οικονομία. Η ενδέκατη θέση δεν είναι μια θέση την οποία απευθύνει στη φιλοσοφία η φιλοσοφία, μια θέση που εκπορεύεται από το υποσύνολο "Χ φιλοσοφία" στο σύνολο "φιλοσοφία". Δεν είναι μια θέση που επικαλείται μια κάποια υπερβατική δυνατότητα της φιλοσοφίας να είναι, ως δια μαγείας, κάτι άλλο από φιλοσοφία. Είναι μια θέση που προϋποθέτει το τέλος της φιλοσοφίας. Είναι μια θέση που επικαλείται, σκανδαλωδώς, μια θέση εκτός του συνόλου ή μια θέση που ανατέμνει το σύνολο. Και το υποκείμενο που κατονομάζει είναι σκοτεινό. Γιατί η θέση του (αν όχι φιλόσοφοι, τι;) δεν έχει θέση, δεν βρίσκει θέση στο πεδίο το οποίο ονομάζεται "φιλοσοφία". Η ενδέκατη θέση έρχεται από ένα σημείο χωρίς ταυτοποιήσιμη θέση μέσα στη φιλοσοφία, αλλά και χωρίς θέση σε αυτό ή εκείνο τον ταυτοποιήσιμο χώρο εκτός φιλοσοφίας (ανθρωπολογία, θεολογία, κοινωνιολογία, ψυχολογία...). Αλήθεια, πού ακριβώς, μέσα στα πλαίσια της θεσμικής κατάτμησης των επιστημονικών πειθαρχιών, ανήκει ο "Μαρξισμός";  
Η ενδέκατη θέση δεν είναι ένα ακόμα φιλοσόφημα, τροφή για τα αδηφάγα σαγόνια του πολιτικού Πραγματικού. Είναι η ίδια η μορφή της βίας που ασκεί το πολιτικό Πραγματικό στη φιλοσοφία.
Κι όμως, αν και πήρε κάποιο διάστημα, κατ' ουσίαν ως τον Νίτσε και τον Χάιντεγκερ, η φιλοσοφία θα συνέχιζε και στον εικοστό αιώνα να προσποιείται πως το αφήγημα της διαδοχής δεν διακόπηκε ποτέ. Κι έτσι, ο Χάιντεγκερ επέστρεψε σε όλους (από τον Παρμενίδη ως τον Νίτσε) για να τους ξεπεράσει ερμηνευτικά, ο Ντεριντά έκανε το ίδιο σε όλους τους προηγούμενους συν τον Χάιντεγκερ, και η φιλοσοφία ξέχασε τη διακοπή της, τους ταξικούς όρους αυτής της διακοπής, την καθαρή μελλοντικότητα ενός υποκειμένου που ανακύπτει πέρα απ' τα όρια του φιλοσοφικά εξεταστέου και χωρίς καμία προαποφασισμένη σχέση με τα όρια της φιλοσοφικής ιστορίας, το "wild card" του φιλοσοφικού παιχνιδιού που απειλεί να εκθέσει το παιχνίδι ως μοναχά παιχνίδι: "το συμβάν Μαρξ."

17 σχόλια:

  1. Σε μια κουβέντα χτες σε σχέση με την αλήθεια, και με το αν μπορούμε να πούμε με σιγουριά αν ο ιδεαλισμός σαν ρεύμα είναι λάθος, και ο υλισμός σωστός, τέθηκε σε έναν βαθμό αυτή η ερώτηση, χωρίς να είχα διαβάσει το βιβλίο: "Ο λουδοβίκος φόυερμπαχ και το τέλος της κλασικής γερμανικής φιλοσοφίας".
    Οπότε τελικά το γεγονός ότι όλη η φιλοσοφία πριν τον Μαρξισμό και τον διαλεκτικό υλισμό, δεν κατάφερε ποτέ να λύσει τα πραγματικά προβλήματα των ανθρώπων καθολικά και πρακτικά(το αντίθετο μάλιστα, υπηρετούσε τις ανώτερες τάξεις μόνο), είναι και η απόδειξη σε πρώτη ανάλυση, ότι ήταν λάθος να θεωρούμε ότι ο ιδεαλισμός είναι ένας σωστό σύστημα γνώσης. Αφού ποτέ δεν προσέφερε ουσιαστικά πράγματα πέρα από την βάση για την εξέλιξη της φιλοσοφίας! Απλή απαγωγή σε άτοπο...

    Και απλά έρχομαι σήμερα και διαβάζω αυτό κείμενο! Φοβερή σύμπτωση!

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ΠΟΥ ΑΡΧΙΖΕΙ ΚΑΙ ΠΟΥ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ;

    […] Έτσι, ο Παρμενίδης αρνείται αντιδιαμετρικά τον Ηράκλειτο· ο Πλάτων τους λαμβάνει αμφότερους υπόψη και τους επιμερίζει στον κόσμο των Ιδεών αφενός, και στον κόσμο των πολιτικών και αισθητηριακών φαινομένων αφετέρου· ο Αριστοτέλης αναλαμβάνει να συνδέσει τις δύο σφαίρες του Είναι και του Γίγνεσθαι που στον Πλάτωνα παραμένουν αντιθετικές και αμοιβαία εχθρικές· […]

    Και ο Λεύκιππος; Και ο Δημόκριτος; Και ο Επίκουρος; Αυτοί πού χάθηκαν;

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έχω μιλήσει παλιότερα για τον Επίκουρο και τον Δημόκριτο, Μη Απολιθωμένε, αλλά προφανώς η σύνοψη του κειμένου είναι αποσπασματικότατη και εντελώς δειγματοληπτική.

      Διαγραφή
    2. Η ΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΕΝΣΤΑΣΗΣ

      Αντώνη, η ουσία της ένστασής μου έγκειται κατά βάση στην παραδεδομένη τάση —για να μην πω μανία— να αγνοείται η μετά τον Αριστοτέλη αρχαία ελληνική φιλοσοφία και την ανάγκη για ευνόητους λόγους (π. χ. Επίκουρος) να ανασκευάζεται κατά περίπτωση ό,τι επιχείρημα συνηγορεί υπέρ της τάσης αυτής. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε την προτίμηση του «Μαυριτανού» (και του «Στρατηγού» σε μεγάλο βαθμό, όχι τόσο του «Γέρου») να μελετά και να ασχολείται με την μετααριστοτέλεια και την ελληνιστική φιλοσοφία, μια προτίμηση που δεν έχει αναλυθεί κι εξηγηθεί επαρκώς ακόμη.

      Χαιρετώ,

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
    3. Νομίζω είχαμε συζητήσει και μαζί για Μαρξ και Επίκουρο-Δημόκριτο (για αυτούς έγραψε διατριβή), αλλά για την ουσία του πιο πάνω επιχειρήματος, δεν θεωρώ ότι οι Επίκουρος και Δημόκριτος διακόπτουν την ιστορία της φιλοσοφίας, ασφαλώς και μπαίνουν σε διάλογο με βασικές ενασχολήσεις της όπως το ζήτημα του ενός και των πολλών ή το ζήτημα της κίνησης. Το πιο πάνω κείμενο επιχειρηματολογεί ότι πριν το 1844 δεν προϋπάρχει πουθενά η κίνηση που κάνει ο Μαρξ, να μετατοπίσει δηλαδή την ενδοφιλοσοφική διαμάχη στην εξωφιλοσοφική ανάδυση ενός τρίτου υποκειμένου που την ξεπερνά και την καθιστά παρωχημένη. Και επιχειρηματολογώ ότι η φιλοσοφία και μετά τον Μαρξ αγνοεί αυτή την κίνηση και συνεχίζει στο ίδιο μοτίβο της διαδοχής.

      Διαγραφή
    4. ΔΙΑΔΟΧΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΠΗ, ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΥΝΕΧΕΙΑ

      Αν και δεν διαφωνώ με τις διαπιστώσεις σου, θα μου επιτρέψεις να επισημάνω ότι αν η μετατόπιση από την ενδοφιλοσοφική διαμάχη στην εξωφιλοσοφική ανάδυση κι υπέρβαση της διαμάχης σε ενδοφιλοσοφικό πεδίο, αντανακλά αντικειμενικές συνθήκες της εποχής, η στροφή που παρατηρείται στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία μετά τον Αριστοτέλη, δηλαδή στην ελληνιστική εποχή, είναι κι αυτή μια τομή που έχει τα χαρακτηριστικά μιας «διακοπής» που εκδηλώνεται όχι τόσο με την εμφάνιση νέων φιλοσοφικών σχολών όσο με την μετατόπιση του ενδιαφέροντος σε θεματολογία ριζικά διαφορετική από εκείνη της κλασικής εποχής, απόρροια των τεράστιων αλλαγών που επέρχονται με τον θάνατο του Αλεξάνδρου του Μεγάλου και την πάλη μεταξύ των Επιγόνων. Έπειτα οι όροι «διακοπή» και «διαδοχή» —οφείλω να το ομολογήσω— με δυσκολεύουν λιγάκι, αφού είμαι συνηθισμένος στους όρους «συνέχεια» και «ασυνέχεια» (όπου, βέβαια, βρίσκουν εφαρμογή οι τελευταίοι).

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
    5. Το επιχείρημα είναι ενδιαφέρον και ορθό, αλλά με την ίδια βάση, δεν είναι επίσης τομή η μετατόπιση από την οντολογία στην επιστημολογία στον Ντεκάρτ; Αλλά βέβαια, άλλο η "τομή" και άλλο η "διακοπή" γιατί εγώ δεν μιλάω καθόλου για καινοτόμο αλλαγή παραδείγματος αλλά κυριολεκτικά για διακοπή. Διακοπή που εκδηλώνεται στο επίπεδο ότι πολύ απλά η εγελιανή φιλοσοφία και το προλεταριάτο δεν είναι ομοειδή πράγματα και δεν μπορούν να "μπουν" στα πλαίσια ενός ενδοφιλοσοφικού διαλόγου (παρείσφρυση του Πραγματικού, με ψυχαναλυτικούς όρους), ότι δεν γίνεται "διάλογος" μεταξύ Χέγκελ και προλεταριάτου αλλά μιλάμε για ένα απότομο κλείσιμο του φακέλου "φιλοσοφία", διακοπή επειδή αυτό εκδηλώνεται στην εγκατάλειψη του βιβλίου απ' τον Μαρξ και την εγκατάλειψη, μαζί, της καριέρας του φιλοσόφου. Κεντρικής σημασίας επίσης για μένα είναι η "διαφυγή" του Μαρξισμού από κάθε υπάρχουσα κατατομή των επιστημών (δεν είναι φιλοσοφία, δεν είναι πολιτική θεωρία, δεν είναι πολιτική επιστήμη, ψυχολογία, κοινωνιολογία, κλπ) αι η σύμπτωση αυτού του αυτόβουλου ανέστιου με τη θέση-χωρίς-θέση του προλεταριάτου, "μιας τάξης της κοινωνίας-των-ιδιωτών που να μην είναι τάξη της κοινωνίας-των-ιδιωτών", της "διάλυσης της κοινωνίας, πραγματωμένης σε μια επιμέρους τάξη."

      Διαγραφή
  3. http://leninreloaded.blogspot.gr/2012/06/blog-post_6219.html

    Decadent

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Οπότε ο Μάρξ βρίσκει το τραυματικό πυρήνα της φιλοσοφίας που συγκροτείται ως ιστορικό σύστημα κατηγοριών. Μια τέτοια ερμηνεία του Μάρξ φαντάζομαι σχετίζεται με το μη-φιλοσοφικό Απόλυτο, όπως λες, Πραγματικό, και η φιλοσοφία όσο ολοκληρώνεται τόσο τείνει στο θάνατό της.

    Ωστόσο ο Ένγκελς γράφοντας τον ''Λουδοβίκο Φόυερμπαχ'' ισχυρίζεται ότι ''εκτελεί τη διαθήκη του Μάρξ''. Υπάρχουν και άλλοι ανοιχτοί λογαριασμοί, του Μάρξ με τη διαλεκτική λογική, και με τη διαλεκτική της φύσης, που μπορούν και πρέπει να αποκληθούν (και) φιλοσοφικοί.

    Σε αυτή την ερμηνεία που κάνεις φοβάμαι ότι καλλιεργείται μια αντίληψη ότι η φιλοσοφική αναζήτηση με τον Μάρξ ''κλείνει''. Μπορεί να φάνηκε το Πραγματικό, αλλά δεν διανύθηκε ακόμα η ιδεολογική φαντασίωση, γιατί δεν έχει πάψει ακόμα να υπάρχει ταξική κοινωνία όπως δεν έπαψαν οι μορφές ψευδής συνείδησης που καλλιεργεί.

    Για αυτό πιστεύω ότι μαζί με το Πραγματικό αιώνια επιστρέφει και το αίτημα μιας διαλεκτικής κατανόησής του, που μετά την ανατροπή της ΕΣΣΔ είναι και αυτή επιτακτική.

    Επομένως, υπάρχει το φάντασμα του Χέγκελ, που κυνηγά και τον Ένγκελς για να γράψει το ''Λουδοβίκο Φόυερμπαχ....'' και όλους τους μαρξιστές.

    Επιπλέον, πέρα από την αποδομητική πλευρά του συμβάντος-Μάρξ που μας βγάζει έξω από το σπήλαιο και μας βοηθά να διανύσουμε τη φαντασίωση της φιλοσοφίας, υπάρχει και η πλευρά της επιστημονικής ανασυγκρότησης της ουτοπίας που φέρνει. Αυτό θα πρέπει να ιδωθεί με θετικούς όρους και όχι με όρους διακοπής ή εξόδου. Αν ιδωθεί με θετικούς όρους, αυτό αναπόφευκτα σημαίνει μια θετική κατασκευή της επιστήμης της επανάστασης αντί της αποδόμησης της φιλοσοφίας, δηλαδή ένα νέο (διαλεκτικό) σύστημα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. "Σε αυτή την ερμηνεία που κάνεις φοβάμαι ότι καλλιεργείται μια αντίληψη ότι η φιλοσοφική αναζήτηση με τον Μάρξ ''κλείνει''."

    Γιατί το "φοβάσαι" αυτό; Η φιλοσοφική αναζήτηση, δηλαδή το αφήγημα της φιλοσοφίας όπως ορίζεται στον Πλάτωνα, ως αφήγημα της ανωτερότητας του επαγγελματία φιλοσόφου απ' τον χειρώνακτα, με τον πρώτο να έχει το ρόλο να καθορίζει τον ίδιο τον καταμερισμό εργασίας (δες άρθρο μου "Ιστορία, θεωρία, κυριαρχία"), όντως κλείνει. Η Εισαγωγή είναι το σημείο στο οποίο ο χειρώνακτας διακόπτει την εσωτερική αφήγηση της φιλοσοφίας. Αλλά αυτό μπορεί να το φοβάται κανείς μόνο αν θεωρεί ότι χωρίς την επαγγελματική τάξη των φιλοσόφων που θα εξηγούν τον κόσμο επειδή δεν καταδικάζονται στην "βαναυσία" της ζωής των προλεταρίων αλλά αντίθετα έχουν το προνόμιο να κοιτούν αυτή τη ζωή από ψηλά, δεν υπάρχει σκέψη. Μπορεί να το φοβάται, με άλλα λόγια μόνο αν θεωρεί ότι το σύνολο "σκέψη" ταυτίζεται με το σύνολο "φιλοσοφία ως αποτέλεσμα του καταμερισμού της κοινωνικής εργασίας".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυτός ο ''φόβος'' δεν ισοδυναμεί με το φόβο μπροστά στην απώλεια των φιλοσόφων ως επαγγελματιών. Πρέπει ένας μαρξιστής να μελετά Χέγκελ κ.α, δηλαδή φιλοσοφία, ή το θέμα έχει κλείσει? Για τον Ένγκελς, μετά το θάνατο του Μάρξ, το θέμα δεν είχε κλείσει.

      Διαγραφή
    2. "Αυτός ο ''φόβος'' δεν ισοδυναμεί με το φόβο μπροστά στην απώλεια των φιλοσόφων ως επαγγελματιών."

      Γιατί είσαι τόσο βέβαιος για αυτό; Γιατί ένας φόβος που είναι φόβος τουλάχιστον από τον Πλάτωνα κι έπειτα εξαφανίζεται ως δια μαγείας ως ζήτημα;

      Διαγραφή
  6. @Αντώνης

    Ωραία, έστω. Αποτελεί η φιλοσοφία, ακόμα και σήμερα, πεδίο της ταξικής πάλης? Ή αποτελεί πεδίο αδιάφορο για τους κομμουνιστές, γιατί μετά τον Μάρξ έχει κλείσει ο κύκλος της? Αν η τομή του Μάρξ σημαίνει ότι με τον ιστορικό υλισμό έχει κλείσει η φιλοσοφική προβληματική, διαφωνώ. Υπάρχουν και τα περίφημα τυπογραφικά φύλα που ήθελε να γράψει ο Μάρξ για τη διαλεκτική. Υπάρχουν και τα ''φιλοσοφικά τετράδια'' του Λένιν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νομίζω πως δεν κατάλαβες τι λέω στο πιο πάνω κείμενο. Η διακοπή του Μαρξ, έγραψα, ΑΝΟΙΞΕ την ιστορία της φιλοσοφίας προς τη διακοπή της, την εξέθεσε "την καθαρή μελλοντικότητα ενός υποκειμένου που ανακύπτει πέρα απ' τα όρια του φιλοσοφικά εξεταστέου και ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΠΡΟΑΠΟΦΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΧΕΣΗ με τα όρια της φιλοσοφικής ιστορίας."

      Νομίζω ότι είναι προφανές ότι τα παραπάνω δεν έχουν καμία σχέση με την ιδέα ότι "έκλεισε" κάτι. Στην πραγματικότητα, είναι η ΛΗΘΗ αυτής της διακοπής που ΕΚΛΕΙΣΕ την ιστορία της φιλοσοφίας, συγκάλυψε το άνοιγμα, και ξαναπαίζει τον ιδιο αέναο δίσκο της διαδοχής.

      Διαγραφή
    2. "Ηράκλειτος εγέννησε Παρμενίδη, Παρμενίδης εγέννησε Πλάτωνα, Πλάτωνας εγέννησε Αριστοτέλη..."

      Διαγραφή
  7. Συγγνώμη για την ετεροχρονισμένη και ελάσσονος σημασίας παρέμβαση, απλά ήθελα να πώ οτι ακόμα και συντακτικά να δούμε τη Θέση 11 , φαίνεται οτι ο Μαρξ διαχωρίζει το υποκείμενο του "ερμηνεύω" απο αυτό του "αλλάζω" χωρίς ωστόσο να διευκρινίζει με σαφήνεια το δεύτερο. Πράγμα που δικαιώνει και την ανάλυση σου, έστω και έτσι.

    "Die Philosophen haben die Welt nur verschieden interpretiert; es kömmt drauf an, sie zu verändern."

    Απο τα -σκονισμένα- γερμανικά μου, το "sie zu verändern" στο τέλος είναι απαρεμφατική πρόταση και δε σχετίζεται με το "Die philosophen" της αρχής. "...να αλλάξει" θα μπορούσε να μεταφραστεί.

    Εξαιρετική ανάλυση και νομίζω οτι το κάνεις λιανά και σε πολλούς που δεν έχουμε διαβάσει, ιδιαίτερα, φιλοσοφία ή εμβαθύνει στη Μαρξιστική σκέψη.
    Ευχαριστώ.

    Χαϊνης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. "Marxism is not a philosophy: it is, like psychoanalysis and unlike any other contemporary mode of thought, what i will call a unity-of-theory-and-practice. This means that it has concepts, but that those concepts are also forms of practice, so that one cannot simply debate them in a disinterested philosophical way without the uncomfortable intervention of practical positions and commitments."

    Fredric Jameson - Introduction to Lenin and Philosophy and other essays by Louis Althusser

    Γιάννης

    ΑπάντησηΔιαγραφή