Σάββατο, 4 Οκτωβρίου 2014

Keeran και Kenny-Για τις ανατροπές στην ΕΣΣΔ, 1989-91 (Ι)

Από το Roger Keeran και Thomas Kenny, Η προδοσία του σοσιαλισμού: Πίσω απ' την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, 2010. 
Μτφρ.: Lenin Reloaded

Το 1989-91, τα τελευταία τρία χρόνια της Περεστρόικα, και αφού θριάμβευσε επί των αντιπάλων του, ο Γκορμπατσόφ αναμόρφωσε τη Σοβιετική Ένωση με πέντε κρίσιμους τρόπους. Πρώτον, έδωσε τέλος στον ηγετικό ρόλο και τη μονοπωλιακή θέση του ΚΚΣΕ, μεταμορφώνοντάς το σε κοινοβουλευτικό κόμμα. Δεύτερον, υπέσκαψε τον κεντρικό σχεδιασμό και τον δημόσιο χαρακτήρα της ιδιοκτησίας. Έσπρωξε το ΚΚΣΕ εκτός οικονομικής διαχείρισης,  καθώς αναζητούσε μετάβαση σε οικονομία της αγοράς. Άρχισε να ιδιωτικοποιεί κρατικές επιχειρήσεις και ενθάρρυνε την αναπτυσσόμενη δεύτερη οικονομία. Τρίτον, παραδόθηκε στις ΗΠΑ για μια σειρά από ζητήματα διεθνούς πολιτικής και τελικά αναζήτησε άμεση συνεργασία με τον ιμπεριαλισμό. Τέταρτο, επέτρεψε στα ΜΜΕ της Γκλασνόστ να αναμορφώσουν τη Σοβιετική ιδεολογία και κουλτούρα. Πέμπτο, όντας πάντα συγχυσμένος πάνω στο εθνικό ζήτημα, δοκίμασε την καταστολή ενάντια στους αποσχιστικούς της Βαλτικής και μετά ανέκρουσε πρύμναν, επιδιώκοντας διαπραγματεύσεις σε μια τελικά άγονη αναζήτηση για μια νέα βάση  για την ένωση δημοκρατιών.

Ο Γκορμπατσόφ είχε υπόψη του την ανατροπή του Χρουστσόφ απ' το Κόμμα το 1964, και ήταν αποφασισμένος να κάνει τις μεταρρυθμίσεις του μη αναστρέψιμες, μέσω μιας "μνημειώδους ρήξης" με τον ίδιο τον Λενινισμό. Αυτή η ρήξη πήρε τη μορφή της μετατροπής του ΚΚΣΕ σε ανίσχυρο κόμμα, τη μετατροπή του σε ένα είδος συμβουλευτικού τμήματος στρατηγικού σχεδιασμού για τη σοβιετική κοινωνία, και σε κοινοβουλευτική φωνή της σοβιετικής εργατικής τάξης. Ο Γκορμπατσόφ ήθελε ένα πολυκομματικό σύστημα και πλουραλιστικά ΜΜΕ και κουλτούρα. Για να κάνει την σοβιετική οικονομία πιο ευλύγιστη και δυναμική, απαίτησε μεγάλο ρόλο για τις δυνάμεις της αγοράς, για την ατομική ιδιοκτησία και για την ιδιωτική πρωτοβουλία. Επιθυμούσε την συνέχιση του ομοσπονδιακού κράτους. Ήθελε να δει λιγότερες συγκρούσεις με τη Δύση. Μόνο η τελευταία του επιθυμία πραγματοποιήθηκε.

Η Περεστρόικα έγινε "Καταστρόικα" το 1989. Αυτό το οποίο έλαβε χώρα στην πραγματικότητα ήταν τρία χρόνια αυξανόμενου χάους από τη μια άκρη της ΕΣΣΔ στο άλλο, τα οποία κορυφώθηκαν στην κατάρρευση του Σοβιετικού σοσιαλισμού. Το 1989, η αντεπανάσταση συντάραξε την Ανατολική Ευρώπη και ένα χρόνο αργότερα, η Γερμανία επανενώθηκε με τους όρους του ΝΑΤΟ. Την ίδια στιγμή, ο χειρότερος εχθρός του Γκορμπατσόφ, ο Μπόρις Γέλτσιν, του οποίου η καριέρα έμοιαζε να έχει τελειώσει για πάντα όταν τον πέταξε δημόσια έξω από την ηγεσία ο Γκορμπατσόφ το 1987, επέστρεψε στην πολιτική σαν τον αναστημένο Λάζαρο. Ξαναγεννημένος ως ηγέτης των "δημοκρατικών", ο Γέλτσιν κατέκτησε τον έλεγχο της υπέρτατης σημασίας δημοκρατίας της Ρωσίας. Ως τις αρχές της δεκαετίας του 1990, υπήρχε δυαδική εξουσία στην ΕΣΣΔ, καθώς ο Γέλτσιν ήλεγχε τη Ρωσία και ο Γκορμπατσόφ τη Σοβιετική Ένωση. Το 1989-91, η οικονομία πήγε απ' το κακό στο χειρότερο: η παραγωγή συρρικνώθηκε, οι ελλείψεις αγαθών πολλαπλασιάστηκαν, τα ράφια των καταστημάτων άδειασαν, το μηνιάτικο ορισμένες φορές δεν εμφανιζόταν, και η λαϊκή αγανάκτηση μεγάλωνε. Η καταστροφή του ανατολικοευρωπαϊκού σοσιαλισμού επέδρασε αρνητικά στη Σοβιετική οικονομία. Η σταθερή απόσυρση του κόμματος απ' την οικονομία αποδείχτηκε καταστροφική. Ως το καλοκαίρι του 1991, οι δυτικοί αναλυτές είχαν φτάσει να μιλούν για σοβιετική "ύφεση." Οι πολίτες της Σοβιετικής Ένωσης κατηγορούσαν την Περεστρόικα. Απεργίες ανθρακωρύχων χωρίς προηγούμενο συντάραξαν δύο φορές το καθεστώς, το 1989 και το 1991. Η κυβέρνηση βυθίστηκε στο χρέος προς τις τράπεζες της Δύσης. Η μία μετά την άλλη, οι σοβιετικές δημοκρατίες διακήρυτταν την ανεξαρτησία τους και αποσχίζονταν, και η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε ως ενωμένο κράτος.

Τα ΜΜΕ οδηγούσαν όλη την πολιτική προς τα δεξιά. Ο Ανατόλι Τσερνιάεφ αποκαλούσε τη Γκλασνόστ τη μηχανή της Περεστρόικα. "Κάτω απ' την αυξανόμενη πίεση της Γκλασνόστ", είπε ο Τσερνιάεφ, "ξεκίνησε η απο-ιδεολογικοποίηση της Περεστρόικα." Στην πραγματικότητα, η εμπλεκόμενη διαδικασία αφορούσε την επανιδεολογικοποίηση: το άνοιγμα του φράγματος για τις μη σοσιαλιστικές και αντισοσιαλιστικές ιδέες. Ο Γκορμπατσόφ δεν μπορούσε να ελέγξει το τζίνι που άφησε να βγει απ' το λυχνάρι. Ως το 1989, τα ΜΜΕ είχαν πέσει στα χέρια των φιλογελτσινικών "δημοκρατικών." Ως το 1991, ο πανικόβλητος πρωθυπουργός της ΕΣΣΔ Νικολάι Ριζκόφ ομολογούσε με παράπονο ότι τα σοβιετικά ΜΜΕ είχαν πέσει σχεδόν εξ ολοκλήρου στα χέρια της "δημοκρατικής" αντιπολίτευσης.

Κατά τα τελευταία χρόνια της Περεστρόικα, οι οικονομικές δυνάμεις της σκοτεινής πλευράς της σοβιετικής κοινωνίας απαίτησαν νομιμότητα και εξουσία. Η μαύρη αγορά και η ρωσική μαφία πολλαπλασιάστηκαν σαν σκουλήκια. Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις και οι ψευδοσυνεταιρισμοί αυξήθηκαν. Οι φιλόδοξοι και λαίμαργοι υποστηρικτές του Γέλτσιν έφτιαξαν λόμπι που πίεζε για δραστική μετατόπιση προς τη φιλελευθεροποίηση. Αν η αγορά αντικαταστούσε το κεντρικό πλάνο και αν ο Γέλτσιν ιδιωτικοποιούσε την ρωσική οικονομία, οι υψηλοί αξιωματούχοι, οι διευθυντές επιχειρήσεων και οι μάνατζερ μπορούσαν να ελπίζουν σε "χωρίς προηγούμενο πλούτο." Τα κυρίαρχα τμήματα της ηγεσίας κόμματος και κράτους μπορούσαν εύκολα να δουν προς τα πού πήγαιναν τα πράγματα. Τα διεφθαρμένα τμήματα της ηγεσίας άρχισαν να αρπάζουν κρατική και κομματική περιουσία και να τη μετατρέπουν σε δική τους ατομική ιδιοκτησία.

Στα τρομερά συγκεχυμένα τελευταία χρόνια της Περεστρόικα, ο σοβιετικός λαός έφτασε να μισήσει τον Γκορμπατσόφ και να τον αντιμετωπίζει με περιφρόνηση. Προσπαθώντας πανικόβλητα να σταματήσει μια κρίση εδώ καθώς ξεσπούσε άλλη εκεί, ο Γκορμπατσόφ είχε εξελιχθεί σε αξιοθρήνητη φιγούρα. Μάγος που του είχαν τελειώσει τα μαγικά κόλπα, είχε λίγους φίλους εκτός των δυτικών ΜΜΕ και κυβερνήσεων. Στα τέλη του 1991, τον εγκατέλειψαν ακόμα και οι ψεύτικοι φίλοι του στον Λευκό Οίκο.

Ο εκφυλισμός του Γκορμπατσόφ από κομμουνιστής σε σοσιαλδημοκράτης ήταν δραματικός. Οι ψευδαισθήσεις του για το πού πήγαιναν τα πράγματα ήταν αξιογέλαστες. Τον Μάη του 1990, έδωσε συνέντευξη στο περιοδικό Time για την "εσωτερική πολιτική επανάστασή" του. Απαντώντας στις ερωτήσεις "Τι σημαίνει να είσαι κομμουνιστής σήμερα;" και "τι θα σημαίνει στο μέλλον;", ο Γκορμπατσόφ απάντησε:
Όπως το βλέπω, το να είσαι κομμουνιστής σημαίνει να μη φοβάσαι το καινούργιο, να απορρίπτεις την υπακοή σε οποιοδήποτε δόγμα, να σκέφτεσαι ανεξάρτητα, να υποβάλλεις τη σκέψη και τη δράση σου στη δοκιμασία της ηθικής και μέσα από την πολιτική δράση να βοηθάς τον εργαζόμενο λαό να πραγματοποιεί τις ελπίδες του και φιλοδοξίες του και να πραγματοποιεί τις δυνατότητές του. Πιστεύω ότι το να είσαι κομμουνιστής σήμερα σημαίνει πρώτα απ' όλα να είσαι συνεπής δημοκράτης και να βάζεις πάνω απ' όλα τις οικουμενικές ανθρώπινες αξίες...Καθώς διαλύουμε το σταλινικό σύστημα, δεν υποχωρούμε απ' τον σοσιαλισμό αλλά προχωράμε προς τον σοσιαλισμό.

26 σχόλια:

  1. "Ο Γκορμπατσόφ δεν μπορούσε να ελέγξει το τζίνι που άφησε να βγει απ' το λυχνάρι."

    Αστεία πράγματα...


    Μάνος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Τζάμπα η δουλειά της μετάφρασης δηλαδή.

      Διαγραφή
    2. Καθόλου, το σχόλιο δεν αφορούσε εσένα, φυσικά.

      Αλλά, η συγκεκριμμένη φράση είναι σε πλήρη αναναντιστοιχία με το πνεύμα του κειμένου.

      Το κείμενο λέει ότι ο ακατανόμαστος είχε σκοπό να ανατρέψει το σοσιαλισμό. Άρα λοιπόν, κανένα τζίνι δεν σκόπευε να ελέγξει...

      Εκτός κι αν εννοεί ότι ήθελε να είναι ο ηγέτης του ΚΚΣΕ, που θα υπερασπίζεται την εργατική τάξη απέναντι στις ορέξεις των καπιταλιτών και των κομμάτων τους, αλλά δε τον άφησαν...


      Μάνος

      Διαγραφή
    3. Νομίζω ότι δεν είναι μόνο η συγκεκριμένη φράση. Για παράδειγμα, το αστείο απόσπασμα του Μεντβέντεφ χρησιμοποιείται ως προμετωπίδα του κεφαλαίου.

      Το ζήτημα ωστόσο είναι τι μπορείς να μάθεις από την ανάλυση και όχι τι είναι κραυγαλέα άστοχο. Για αυτό κάνω τον κόπο να τη μεταφράσω.

      Διαγραφή
  2. "Τι σημαίνει να είσαι κομμουνιστής σήμερα;" και "τι θα σημαίνει στο μέλλον;", ο Γκορμπατσόφ απάντησε:
    Όπως το βλέπω, το να είσαι κομμουνιστής σημαίνει να μη φοβάσαι το καινούργιο, να απορρίπτεις την υπακοή σε οποιοδήποτε δόγμα, να σκέφτεσαι ανεξάρτητα, να υποβάλλεις τη σκέψη και τη δράση σου στη δοκιμασία της ηθικής και μέσα από την πολιτική δράση να βοηθάς τον εργαζόμενο λαό να πραγματοποιεί τις ελπίδες του και φιλοδοξίες του και να πραγματοποιεί τις δυνατότητές του. Πιστεύω ότι το να είσαι κομμουνιστής σήμερα σημαίνει πρώτα απ' όλα να είσαι συνεπής δημοκράτης και να βάζεις πάνω απ' όλα τις οικουμενικές ανθρώπινες αξίες...Καθώς διαλύουμε το σταλινικό σύστημα, δεν υποχωρούμε απ' τον σοσιαλισμό αλλά προχωράμε προς τον σοσιαλισμό.

    -Τι διαφορετικό θα απαντούσε ο Λαφαζάνης π.χ.;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι και όχι γιατί:
      ο Κομμουνιστής ΔΕΝ απαντούσε και ΔΕΝ απαντά: "το να είσαι κομμουνιστής σημαίνει να φοβάσαι το καινούργιο, να μην απορρίπτεις την υπακοή σε οποιοδήποτε δόγμα, να μην σκέφτεσαι ανεξάρτητα, να μην υποβάλλεις τη σκέψη και τη δράση σου στη δοκιμασία της ηθικής και έξω από την πολιτική δράση να βοηθάς τον εργαζόμενο λαό να πραγματοποιεί τις ελπίδες του και φιλοδοξίες του και να πραγματοποιεί τις δυνατότητές του. Πιστεύω ότι το να είσαι κομμουνιστής σήμερα σημαίνει πρώτα απ' όλα να μην είσαι συνεπής δημοκράτης και να μην βάζεις πάνω απ' όλα τις οικουμενικές ανθρώπινες αξίες..."

      Μετά έχει τον ασυμμάζευτο αντισταλινισμό που όμως τον είχαν όλοι οι κομμουνιστές στην ΕΣΣΔ την εποχή εκείνη.

      Λοιπόν, όσα έλεγε δεν ήταν μακριά από τον κομμουνισμό και μονάχα μια εμμονή με την λέξη "Δημοκρατία" μπορεί να διακρίνει καθένας. Πέρα από τις λέξεις "Διαφάνεια" και "Αλλαγή" που χρησιμοποιούσε και είχαν ξεκάθαρο νόημα, η "Δημοκρατία" ήταν η προβληματική λέξη που της έδινε νόημα μιλώντας για περισσότερα Σοβιέτ και άνοιγμα στις πλατιές μάζες για να παίρνονται οι αποφάσεις αλλά από όσο φάνηκε εννοούσε "δυτική δημοκρατία" με τα αχαχούχα της.

      Τέλος, περισσότερο απέχουν από τους κομμουνιστές οι συγγραφείς ενός βιβλίου που επιγράφεται "Ο σοσιαλισμός προδόθηκε: Πίσω από την κατάρρευση της σοβιετικής ένωσης"
      γιατί ξέρουμε πως υπήρξε αντεπανάσταση και όχι πάντως κατάρρευση μετά προδοσίας ή όχι.

      Διαγραφή
    2. Αυτό που περιγράφεται από τους συγγραφείς ΑΝΤΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ είναι. Αυτό είναι εντελώς προφανές.

      Η απόστασή τους απ' το μαρξισμό δεν έγκειται λοιπόν εκεί. Έγκειται στην αναστροφή του μοντέλου "Ο Στάλιν φταίει για όλα" σε "Ο Γκορμπατσόφ και ο Γέλτσιν φταίνε για όλα". Βασικό επιχείρημά τους σε ό,τι αφορά τις αλλαγές στην οικονομική βάση είναι ότι ευθύνεται η ανάπτυξη της "μαύρης" οικονομίας. Αλλά τι οδήγησε στην ανάπτυξη της "μαύρης" οικονομίας; Τι κενό κλήθηκε να καλύψει στο σύστημα παραγωγής; Και ήταν μόνο η μαύρη οικονομία που δημιούργησε το κοινωνικό στρώμα που ηγήθηκε της αντεπανάστασης;

      Διαγραφή
    3. "Μετά έχει τον ασυμμάζευτο αντισταλινισμό που όμως τον είχαν όλοι οι κομμουνιστές στην ΕΣΣΔ την εποχή εκείνη."

      Αυτό είναι σαν να λες: "έχει τον ασυμμάζευτο αντι-γαυρισμού που είχαν όλοι οι Ολυμπιακοί του Παναθηναϊκού την εποχή εκείνη".

      Διαγραφή
    4. Καθότι αν είσαι κομμουνιστής "αντισταλινιστής" δεν μπορείς να είσαι. Μπορείς να κάνεις κριτική στον Στάλιν, στον Λένιν, στον Ζαχαριάδη, στον Μπελογιάννη, στο Φλωράκη. Αλλά "αντισταλινικός", "αντιλενινιστής", "αντιζαχαριαδικός", κλπ κομμουνιστής απλά σημαίνει μη κομμουνιστής, με δυνατότητα εξέλιξης σε αντικομμουνιστή.

      Διαγραφή
    5. Αν προσέξεις μιλάνε για "...αντεπανάσταση (που) συντάραξε την Ανατολική Ευρώπη..." ενώ βάζουν ένα,δύο ... πέντε "κρίσιμους τρόπους" που ο Γκορμπατσόφ τελικά "πρόδωσε".
      Ο Γιέλτσιν ανέλαβε (εξ ανάγκης;) την ηγεσία των δημοκρατικών και κάπου εκεί στο τέλος η δεύτερη οικονομία και οι μαφιόζοι μαυραγορίτες (απηύδησαν; και) ζήτησαν να πάρουν την εξουσία.
      Δεν νομίζω πως είναι σωστοί. Ας μην ξεχνάμε πως και ο δικός μας ο Κάππος είχε γράψει για την περίπτωση χωρίς να ξεφύγει από την παγίδα του "όλα τα έφταιγε η γραφειοκρατία".

      Τόχω τόσο σίγουρο πως οι Σοβιετικοί της εποχής Γκορμπατσόφ είχαν ως αντιπαράδειγμα τον Στάλιν που μάλλον θα πρέπει να γυρίσω για να δω που το είχα βασίσει και αν όντως αληθεύει τελικά...

      Διαγραφή
    6. Το ζήτημα των διαδικασιών που οδήγησαν στην κατάρρευση της ΕΣΣΔ (έτσι χρησιμοποιείται ο όρος στους συγγραφείς, και είναι ορθός, το πολιτειακό μόρφωμα ΕΣΣΔ κατέρρευσε) μέσω της αντεπανάστασης (αυτή είναι η διαδικασία που οδήγησε στην κατάρρευση του πολιτειακού μορφώματος) είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και δύσκολο ζήτημα.

      Ως εκ τούτου, κάθε απόπειρα συνεισφοράς σ' αυτό είναι καλοδεχούμενη, στο βαθμό που δεν αναπαράγει τα ίδια γνωστά, έτσι και αλλιώς "φταίει η κομματική γραφειοκρατία", "φταίει ο Στάλιν" και "φταίει η Τρομοκρατία του 1936-38", αν δεν "φταίει η υλοποίηση του οράματος, τα οράματα δεν είναι για να υλοποιούνται."

      Προφανώς, οι εξηγήσεις στις οποίες πρωταγωνίστησε ο Τρότσκι ("Η προδοσία της επανάστασης") έχουν κυριαρχήσει ιδεολογικά και έχουν καταστεί λίγο-πολύ αυταπόδεικτες. Αλλά είναι καιρός για λίγο σοβαρότερη ενασχόληση από αφηγήματα πτώσης απ' τον Παράδεισο, και βέβαια αυτό είναι σημείο κριτικής για τους άνωθεν συγγραφείς και για τον Κάππο.

      Διαγραφή
    7. Με συγχωρείς που κουράζω αλλά δες αν υπάρχει και στην δική σου έκδοση:"What caused the Soviet collapse? Our thesis is that the economic problems, external pressure, and political and ideological stagnation challenging the Soviet Union in the early 1980s, alone or together, did not produce the Soviet collapse. Instead, it was triggered by the specific reform policies Gorbachev and his allies" p. 184

      Μήτσος Κ.

      Διαγραφή
    8. Όχι. Έλεγξα, και πρόκειται πράγματι για δεύτερη έκδοση, η αρχική είναι αυτή που είπες.

      Διαγραφή
  3. Roger Keeran and Thomas Kenny. Socialism Betrayed: Behind the Collapse of the Soviet Union. (New York, International Publishers, 2004)

    2004 εκδόθηκε και όχι 2010 όπως γράφεις.

    Μήτσος Κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Η δική μου έκδοση όμως γράφει: copyright 2010 by Roger Keeran and Thomas Kenny.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Οπως αναφέρεις ένας κύριος λόγος της κατάρρεσης, κατά τους συγγραφείς, ήταν η παρα-οικονομία που στρέβλωνε τον κεντρικό σχεδιασμό και οδηγούσε σε κλοπές υλικού και εργασίας. Στο βιβλίο αναφέρονται εκτενώς αυτά και πώς κάποιες χαλαρώσεις στην ιδιοκτησία και στο ιδιωτικό επιχειρείν μπορεί να φαίνονταν αθώες αλλά είχαν αλυσιδωτές επιπτώσεις στην οικονομία. Νομίζω αξίζει να αντιπαραβάλουμε άλλες σοσιαλιστικές χώρες με την ΕΣΣΔ. Γνωρίζω από μια γνωστή μου τσέχα που έζησε στην τσεχοσλοβακία επί σοσιαλισμού ότι είχαν ελάχιστες ελλείψεις σε αγαθά και φαγητό και τις ουρές όπως και το χάος στην παραγωγή τα γνώρισε μόνο όταν επισκέφθηκε την ΕΣΣΔ και την Εσθονία το 80 και της έκαναν εντύπωση. (χάος δηλαδή την μια μέρα τους έβαλαν να μεταφέρουν κάτι πασαλλάκια σε ένα μέρος και την άλλη μέρα τους έβαλαν να τα μεταφέρουν πάλι πίσω ατο μέρος που ήταν. Ηταν μαθήτρια τότε και δούλεψε το καλοκαίρι στην ΕΣΣΔ)

    Σε άλλο κεφάλαιο αναφέρονται στις μεταρυθμίσεις Χρουτσώφ και κάποιες αλλοπρόσαλλες αποφάσεις του όπως την διάλυση των σταθμών τρακτέρ (γιατι;;;;) και την καλιέργεια εκτάσεων στην Σιβηρία που η επιτυχία της ήταν αμφίβολη λόγω καιρικών συνθηκών.

    Κατά την γνώμη μου βασικός παράγοντας είναι ο κεντρικός σχεδιασμός. Ας το δούμε αυτό και σε σχέση με την αναστολή του προγράμματος έρευνας για υπολογιστές που σχετικά έγραψες Αντώνη εδώ και προχτές ανέβασε κάτι και ο fadomduck2. Σχεδιασμός της παραγωγής μα και σχεδιασμός της μεταφοράς πρώτων υλών και αγαθών με υπολογιστές είναι εκ των ων ουκ άνευ.

    Επίσης ας συγκρίνουμε την επιτυχία των σχεδίων επί Β´ΠΠ, δηλαδή μεταφορά εργοστασίων, αλλαγή της παραγωγής σε λίγους μήνες για να κάνουν τανκς κτλ. με τον κεντρικό σχεδιασμό σε καιρό ειρήνης, μετά τον β´ΠΠ.

    ΑΧΠ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Γνωρίζω από μια γνωστή μου τσέχα που έζησε στην τσεχοσλοβακία επί σοσιαλισμού ότι είχαν ελάχιστες ελλείψεις σε αγαθά και φαγητό και τις ουρές όπως και το χάος στην παραγωγή τα γνώρισε μόνο όταν επισκέφθηκε την ΕΣΣΔ και την Εσθονία το 80 και της έκαναν εντύπωση."

      Ποια χρονιά, ξέρεις;

      Διαγραφή
    2. δεν γνωρίζω, θα ρωτήσω. μάλλον μετά το 85 και πριν το 89
      ΑΧΠ

      Διαγραφή
    3. Ρωτάω γιατί είχε γράψει ένα πολύ σημαντικό, κατά την κρίση μου, σχόλιο ο Μη Απολιθωμένος όταν τον ρώτησα για τη χρήση αντισοβιετικής ουσιαστικά ορολογίας στον σοβιετικό τύπο, ότι δηλαδή δεν έπαψε σε κανένα σημείο να υπάρχει διαπάλη κοινωνική και εχθρότητα στον σοσιαλισμό μιας κοινωνικής μερίδας, ούτε επί Λένιν, ούτε επί Στάλιν, ούτε επί Χρουστσόφ, ούτε βέβαια και αργότερα.

      Και με ενδιαφέρει πιο συγκεκριμένα η περιοδοποίηση αυτής της εσωτερικής ταξικής διαπάλης, πού εκδηλώνονται ποια φαινόμενα, πότε ακριβώς οξύνονται, κλπ. Συγκεκριμένα.

      Διαγραφή
    4. Αντώνη, γράψε για την προσέγγιση που κάνεις στην "εσωτερική ταξική διαπάλη" με όρους λενινιστικούς για τον ορισμό των τάξεων κτλ.
      Μου είναι πολύ δύσκολο να το πλησιάσω έτσι γιατί "κατοχή μέσων παραγωγής, θέση στην παραγωγή κτλ " νομίζω πως ήταν σε διαφορετική τροχιά στην ΕΣΣΔ από τον καπιταλισμό.
      Όσοι πάλι εύκολα θέλησαν να ανακαλύψουν "νέα τάξη" τους γραφειοκράτες και τις ηγεσίες δεν νομίζω να άντεξαν στον χρόνο.
      Χωρίς να μπορώ να το στηρίξω γιατί βασίζεται σε αποσπασματικές εικόνες σοβιετικής πραγματικότητας βρίσκω περισσότερο πιθανόν να οφείλεται σε τριχοειδείς ρηγματώσεις που σε βάθος χρόνου μεγάλωσαν και παρουσίασαν πρόβλημα. Για παράδειγμα η μεταφράστρια μας ζήτησε να πληρωθεί σε δολάρια και μας σύστησε κάποια μέρη που μπορούσαμε να ανταλλάξουμε τα δολάρια με διπλάσια τιμή από ότι τα επίσημα ανταλλακτήρια. (1979)
      Ενώ τα μεγέθη της ιδιωτικής οικονομίας έπεφταν διαρκώς γιατί το ΑΕΠ ανέβαινε δεν λήφθηκε υπόψη η μαύρη αγορά (εκτός νομίμων πλαισίων) που γιγαντώνονταν και πάνω από όλα δημιουργούσε συνειδήσεις.
      Καλύτερο επίπεδο ζωής αν έχω συνάλλαγμα, καλύτερες αμοιβές αν απασχολούμαι σε εργασίες επισκευής κτλ κτλ.
      Σε κάθε πρόβλεψη και αναφορά στοιχείων για λόγους προϋπολογισμού όλοι (η συντριπτική πλειοψηφία) έδιναν μη ακριβή στοιχεία και ο κεντρικός σχεδιασμός έτρωγε το ανάθεμα της απόκλισης από τους στόχους και της μη υλοποίησης. Οι δρόμοι στον κεντρικό σχεδιασμό είναι πάντα δύο: ή εμβαθύνεις και απλώνεις τον κεντρικό σχεδιασμό σε οικονομικές οντότητες που δεν ασχολιόταν πριν ή τον περιορίζεις και δίνεις έδαφος για ιδιωτική πρωτοβουλία σε αμελητέες οικονομικές δραστηριότητες που θα τις βρεις μπροστά σου σύντομα.
      Παράδειγμα που θα το γράφουν τα βιβλία είναι το εμφιαλωμένο νερό. Ο ΚΣ πολύ σωστά εντόπισε την ανάγκη για εμφιαλωμένο νερό και δημιούργησε τα εργοστάσια παραγωγής του που θα μπορούσαν να υπερκαλύψουν ακόμη και τις μελλοντικές ανάγκες. Το εκτεταμένο σιδηροδρομικό δίκτυο ανέλαβε την μεταφορά των φιαλών σε κάθε γωνιά της Σοβιετικής Ομοσπονδίας. Κάθε γωνιά της Σοβιετικής Ομοσπονδίας με την σειρά της είδε να φθάνουν σε βαγόνια σπασμένες φιάλες νερού γιατί κανείς δεν τόνισε πως η έλλειψη ειδών συσκευασίας και μεταφοράς είναι ολέθρια για την ίδια την παραγωγή.
      (Στα βαγόνια βάζαν χύμα και φαντάσου πως γυάλινες φιάλες!;)
      Οι ελλείψεις σε καφάσια και οι καθυστερήσεις σε μεταφορές προϊόντων όταν υπήρχε ζήτηση είναι παροιμιώδεις για την Σοβιετική Ένωση την δεκαετία του '80. Κάποιοι κάλυψαν το κενό και κάποιοι άλλοι έπρεπε να απολογηθούν και να υποσχεθούν διαφάνεια και αλλαγή για να μην ξαναγίνονται. Νίκος

      Διαγραφή
    5. Φίλε Νίκο,

      Έχω πολλά ψωμιά να φάω ακόμα για να είμαι σε θέση να γράψω κάτι στοιχειωδώς επαρκές για τα ζητήματα που θέτεις. Και η δική μου αντίληψη είναι ακόμα αποσπασματική. Γι αυτό διαβάζω όσο μπορώ για το ζήτημα και φυσικά ζητάω να μάθω όσο περισσότερο μπορώ για αυτό.

      Οι Keeran και Kenny σε άρθρο τους για το βιβλίο τους (μεταφράστηκε νομίζω από τον Άναυδο) υποστηρίζουν ότι μπορούμε να δούμε μια διαφορετική εξέλιξη στην Κούβα γιατί το ΚΚ Κούβας δεν απομακρύνθηκε από την κοινωνία, δεν κλείστηκε στον εαυτό του και δεν εξελίχθηκε σε γραφειοκρατικό οργανισμό στο βαθμό που έγινε στο ΚΚΣΕ. Μπορεί να είναι κι έτσι. Ακριβέστερα, μπορεί να είναι ένας παράγοντας αυτός. Αλλά ακόμα και αυτό μένει να αποδειχτεί από την εξέλιξη της Κούβας.

      Σε γενικές γραμμές, το όλο πρόβλημα παρουσιάζεται ως εξής για μας: ΠΟΣΟ ΔΥΣΚΟΛΟ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΤΕΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ; Γιατί αν παντού, και ό,τι και να κάνει, το σύστημα αυτό συναντά σφοδρότατες αντιδράσεις και απ' το εξωτερικό (φυσιολογικό) και από το εσωτερικό, τα πράγματα γίνονται εξαιρετικά δύσκολα για την επιβίωσή του ΚΑΙ στο μέλλον. Οπότε πρέπει να ξέρουμε επακριβώς τι το αδυνατίζει εσωτερικά, μιας και εξωτερικά, σε ό,τι αφορά το πώς θα αντιδράσουν οι καπιταλιστικές-ιμπεριαλιστικές χώρες και τι θα επιχειρήσουν να κάνουν, δεν μπορούμε να περιμένουμε τίποτε καλό.

      Διαγραφή
    6. "Για παράδειγμα η μεταφράστρια μας ζήτησε να πληρωθεί σε δολάρια και μας σύστησε κάποια μέρη που μπορούσαμε να ανταλλάξουμε τα δολάρια με διπλάσια τιμή από ότι τα επίσημα ανταλλακτήρια"

      Αυτό το συνάντησα κι εγώ στη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία όταν τις επισκέφθηκα στα μέσα της δεκαετίας του 1980.

      Διαγραφή
    7. Και βέβαια, τη μαύρη αγορά για μια σειρά αγαθών.

      Διαγραφή
    8. Πολύ σωστό, μόνο με ενωμένο και αποφασισμένο εσωτερικό μπορείς να περιμένεις κάτι γιατί από τους έξω ξέρεις πως θα είναι τα πράγματα και στην αρχή είναι λογικό να περιμένεις να είσαι τελείως μόνος. Είναι μεγάλο το θέμα και απλώς λέω κάτι από αυτά που έχω σκεφτεί εγώ και έχω διαβάσει. Αν ο κόσμος θεωρεί ότι υπάρχει μια ηγεσία κάπου που κοιτάει μόνο τον εαυτό της και δεν έχει επαφή μαζί του είναι λογικό να υπάρχουν και προβλήματα. Αν όλοι ψάχνουν μαζί τις λύσεις στα προβλήματα τότε και ο κόσμος θα το δει σαν το δικό του σύστημα που πρέπει να το στηρίξει. Αν ο άλλος πιστεύει ότι έχει κάποια προβλήματα και γίνεται κάτι για να λυθούν και έχει λόγο εντάξει, αν πιστεύει ότι κανείς δε νοιάζεται και κανείς δε του λέει τίποτα τότε θα αρχίσει να μη νοιάζεται κι αυτός, εγώ έτσι νομίζω ότι γίνεται και ότι έγινε σε μεγάλο βαθμό στην ΕΣΣΔ και αυτό ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα. Αν πεις στον κόσμο κάτι αληθινό και που έχει νόημα θα το καταλάβει, αν του λες κάνε αυτό γιατί έτσι, δύσκολο.

      Διαγραφή
    9. 1986, για την επίσκεψη της γνωστής μου τσέχας στην Εσθονία (δες σχόλιο μου πιό πάνω και ερώτηση Αντώνη)
      ΑΧΠ

      Διαγραφή
  6. Θέλω να πω πως είναι εύκολο για μια ηγεσία να αφεθεί και να χάσει την επαφή με τον κόσμο και να αποκοπεί. Αυτό δεν πρέπει να συμβεί.

    ΑπάντησηΔιαγραφή