Τετάρτη, 1 Οκτωβρίου 2014

Εθνοτικο-θρησκευτικές συγκρούσεις: Διδάγματα από τις ΗΠΑ

Είναι γνωστό, και αποδεκτό και σε μη μαρξιστικούς κύκλους, ότι η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ βασίζεται στην εκμετάλλευση εθνοτικών και θρησκευτικών διαφορών, την ενθάρρυνση και το βάθεμά τους, ως εργαλείο πολιτικής αποσταθεροποίησης και ελέγχου. Είναι ευρέως αποδεκτό γιατί δεν είναι καινούργιο και γιατί η καταγγελία του ως πολιτικής δεν περιορίζεται στον Μαρξισμό-Λενινισμό. Και οι μη μαρξιστές αντι-αποικιοκράτες εθνικιστές είχαν πολλές ευκαιρίες να παρατηρήσουν και να εμβαθύνουν στη θεμελιακότητα του "διαίρει και βασίλευε" ως ιμπεριαλιστικού δόγματος, και βέβαια το έκαναν πολύ πριν την ανάδυση του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού ως κυρίαρχου, όταν το ίδιο δόγμα εφάρμοζε ο αγγλικός ιμπεριαλισμός (με την Κύπρο και την ενθάρρυνση του κοινοτιστικού σχίσματος ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων από τους Άγγλους να είναι χαρακτηριστικό και οικείο παράδειγμα).


Αλλά το να παρατηρείς την κεντρικότητα αυτού του δόγματος στην ιμπεριαλιστική πολιτική, να παρατηρείς ότι ξανά και ξανά, ο ιμπεριαλισμός κατασκευάζει, ενθαρρύνει, χρηματοδοτεί τις εθνοτικο-θρησκευτικές εντάσεις και συγκρούσεις, δεν είναι αρκετό.

Το επόμενο βήμα που πρέπει να κάνεις, όλως παραδόξως, είναι να κοιτάξεις πίσω στον ίδιο τον ιμπεριαλιστή, στην εσωτερική του κοινωνική σύσταση.

Δεν έχουν οι ΗΠΑ πολλές εθνότητες; 

Έχουν περισσότερες εθνότητες από οποιονδήποτε, είναι χώρα μεταναστών από όλες τις χώρες του κόσμου. Όλες οι φυλές του κόσμου ζουν στη χώρα.

Δεν έχουν πολλές θρησκείες;

Ασφαλώς. Έχουν όλες τις θρησκευτικές τάσεις του κόσμου, αφού έχουν και όλες τις φυλές και εθνότητές του.

Κι όμως, καμία ανασφάλεια δεν αισθάνονται ως χώρα όταν καλλιεργούν την αιματοχυσία ανάμεσα σε εθνότητες και θρησκείες αλλού. Δεν φοβούνται ότι μπορεί να "γυρίσει μπούμερανγκ." Και καθόλου άδικο δεν έχουν. Δεν γύρισε ποτέ μπούμερανγκ.

Και εδώ φτάνουμε στο ουσιώδες για τον Μαρξισμό-Λενινισμό σημείο, αυτό που οφείλει να κατακτήσει ως διαφορετικό από τον ευρύτερο αντι-αποικιοκρατικό εθνικισμό δόγμα, ως επιστημονική και όχι απλώς πολιτική ή ηθική αντίληψη.

Γιατί δεν κινδυνεύουν ποτέ οι ίδιες οι ΗΠΑ από τη μοίρα που επιφυλάσσουν στους άλλους, αν και θεωρητικά είναι οι ίδιες πολύ πιο ευάλωτες στον εθνοτικό και θρησκευτικό κατακερματισμό;

Η αστική ιστορία και κοινωνιολογία των ΗΠΑ δίνει μόνη της την απάντηση χωρίς κανένα πρόβλημα: οι ΗΠΑ είναι "melting pot", χοάνη όπου εξαφανίζονται οι σημαίνουσες πολιτικά διαφορές ανάμεσα σε εθνότητες και θρησκείες, και συρρικνώνεται στο ελάχιστο η δυνατότητά τους να αποσταθεροποιήσουν το κράτος.

Και γιατί εξαφανίζονται;

Εξαφανίζονται λόγω της απόλυτης κυριαρχίας του κινήτρου κέρδους, της απόλυτης συναίνεσης στον καπιταλισμό ως τον μοναδικό τρόπο ανάπτυξης. Δεν υπάρχει κανένας άλλος τρόπος να τις εξαφανίσεις εντός του καπιταλισμού παρά η ομοιογενοποίηση όλων των διαφορών δια μέσου του μεγάλου ομοιογενοποιητή που λέγεται ανταλλακτική αξία, μέσω της αναγωγής της ανταλλακτικής αξίας σε απώτατη εθνότητα και θρησκεία, στην μόνη πραγματική εθνότητα και θρησκεία. Και ο Σιχ με το τουρμπάνι του, και ο Ισπανόφωνος απ' το Μεξικό, και ο Πακιστανός, και ο Άμις με τις τιράντες και την καπελαδούρα του, και ο ορθόδοξος Εβραίος με τις μπούκλες του, και ο Ουκρανός με το σαμοβάρι του αποδέχονται, ως πολίτες των ΗΠΑ, την κοινή θρησκεία και εθνότητα της ανταλλακτικής αξίας. Και έτσι--και μόνο έτσι--συνυπάρχουν ειρηνικά ως εθνότητες και θρησκείες, ως συλλογικές ομάδες: συνυπάρχοντας εχθρικά και ανταγωνιστικά ως άτομα μέσα στην κοινωνία των ιδιωτών.

Αυτό μας μαθαίνει κάτι πολύ ουσιώδες και θεμελιακό ως εργαλείο ανάλυσης: οι κοινωνίες όπου μπορούν να τύχουν εκμετάλλευσης οι εθνοτικές και θρησκευτικές διαφορές δεν είναι κοινωνίες όπου έχει ολοκληρώσει την κυριαρχία του ο καπιταλισμός. Ή αντίστροφα, στις κοινωνίες όπου ο καπιταλισμός έχει ολοκληρώσει την κυριαρχία του, στις κοινωνίες όπου όλοι λειτουργούν ωσάν να υπήρχε μονάχα μία τάξη, και αυτή να ήταν η αστική, δεν "πιάνει" το όπλο των εθνοτικών και θρησκευτικών διαφορών ως μέσο αποσταθεροποίησης.

Αυτή η διαφορά είναι που αφενός επιτρέπει στις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν με τεράστια επιτυχία μια αδυναμία που --φαινομενικά μόνο-- έχουν οι ίδιες πολύ περισσότερο από ό,τι οι άλλοι, και που αφετέρου μας επιτρέπει να κατανοήσουμε τις διαφορές στον βαθμό κοινωνικής επικράτησης της αστικής τάξης και της ιδεολογίας της, στον βαθμό επικράτησης της νομιμότητας και της μονιμότητας του ίδιου του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής, ανάμεσα σε διαφορετικές χώρες. Μπορείτε να σκεφτείτε μείζονα εθνοτική και θρησκευτική σύρραξη στη Γερμανία; Στην Αγγλία; Στην Ολλανδία; Στη Γαλλία; Όχι; Κι όμως, είναι χώρες γεμάτες διαφορετικές εθνότητες και θρησκείες. Δεν είναι πολύ πιο εύκολο να την σκεφτείτε στη Συρία, στο Ιράν, στη Λιβύη, στο Μάλι, στη Ζιμπάμπουε, στην Ουκρανία, στη Ρωσία;

11 σχόλια:

  1. Να συμπληρώσω ότι αυτή η τάση ενοποίησης μέσο του κινήτρου του κέρδους, έχει κάνει γενικά τους αμερικανούς να αποφεύγουν να προσδιοριστούν σαν μέλη ομάδας γενικά. Η μόνη εξαίρεση είναι στην περίπτωση της αφαίρεσης από το σύνολο στο οποίο μπορεί να ανήκουν, με σκοπό τον σαφέστερο διαχωρισμό ακόμα και ανάμεσα τους (βόρειοι - νότιοι, ταξικός διαχωρισμός, πολιτειακός κλπ).

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αν εννοείς το "Βόρειοι-Νότιοι" ΕΝΤΟΣ των ΗΠΑ, είναι τόσο οριστικά ξεπερασμένο που ένα απ' τα αγαπημένα χόμπι πολλών ενηλίκων είναι να παίζουν διαδραματήσεις του αμερικανικού εμφυλίου. Πολύ δημοφιλές.

      Για σκέψου "ας παίξουμε ΔΣΕ-τακτικός στρατός" στην Ελλάδα ως χόμπι αστών...

      Διαγραφή
    2. Παρεμπιπτόντως, το καλοκαίρι στην Ελλάδα έπεσα σε ένα ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ντοκυμαντέρ στη ΝΕΡΙΤ για τον αμερικανικό εμφύλιο, όπου τα πράγματα λεγόταν με το όνομά τους: ότι αφορούσε το πώς θα λυθεί το ζήτημα της ανάπτυξης της χώρας, προς την κατεύθυνση του βιομηχανικού κεφαλαίου (Βορράς) ή του έγγαιου κεφαλαίου (Νότος). Και σαν να μην έφτανε αυτό, πήγαινε μετά στην προεπαναστατική Ρωσία και έβαζε το θέμα ότι ο Τσάρος απέτυχε να επιλύσει το ίδιο ζήτημα εκεί, με αποτέλεσμα να θέσει άθελα τις βάσεις για την επανάσταση του 1905.

      Αυτό...στη ΝΕΡΙΤ παρακαλώ!

      Διαγραφή
    3. Δεν είμαι ιδιαίτερα ενημερωμένος, οπότε πάω πάσο.
      Πέρα από αυτό η ΝΕΡΙΤ, (όπως και η ΕΡΤ παλιότερα) βγάζει μερικές φορές κάτι καλά όντως. Μήπως ήταν μετά τις 12; Aυτό θα το δικαιολογούσε λίγο...

      Κώστας

      Διαγραφή
    4. Για μια πρώτη γνωριμία με το χόμπι του εμφυλίου, που είναι και βασική τουριστική ατραξιόν εδώ: http://en.wikipedia.org/wiki/American_Civil_War_reenactment

      Για τις φετινές εκδηλώσεις στο πλαίσιο τουρισμού εμφυλίου εδώ: http://en.wikipedia.org/wiki/American_Civil_War_reenactment

      Διαγραφή
    5. Sorry, το σωστό δεύτερο λινκ είναι: http://www.civilwartraveler.com/events/

      Το ντοκυμαντέρ ήταν νομίζω πριν τα μεσάνυχτα, αλλά αργούτσικα.

      Διαγραφή
    6. "Civil War veterans recreated battles as a way to remember their fallen comrades and to teach others what the war was all about." Μόνο εμένα μου φαίνεται παράλογο αυτό; Είναι εκτός θέματος όμως οπότε θα κρατήσω την αηδία για εμένα...

      Κώστας

      Διαγραφή
    7. Δεν είναι παράλογο, είναι η μετατροπή (και) του εμφυλίου πολέμου σε εμπόρευμα. Ένα ακόμα παράδειγμα της χοάνης όπου όλα διαλύονται στην ανταλλακτική αξία.

      Διαγραφή
  2. Οι κοινωνίες όπου μπορούν να τύχουν εκμετάλλευσης οι εθνοτικές και θρησκευτικές διαφορές ΔΕΝ είναι κοινωνίες όπου έχει ολοκληρώσει την κυριαρχία του ο καπιταλισμός. Ή αντίστροφα, στις κοινωνίες όπου ο καπιταλισμός έχει ολοκληρώσει την κυριαρχία του, στις κοινωνίες όπου όλοι λειτουργούν ωσάν να υπήρχε μονάχα μία τάξη, και αυτή να ήταν η αστική, δεν "πιάνει" το όπλο των εθνοτικών και θρησκευτικών διαφορών ως μέσο αποσταθεροποίησης.

    Πάρα πολύ ενδιαφέρον και είναι σχεδόν προφανές για όποιον έχει μια αντίληψη του σημερινού κόσμου. Τότε όμως πώς δεν το σκέφτηκα π.χ. εγώ και τόσοι άλλοι σαν εμένα; Μήπως είναι κι αυτό εξίσου ενδιαφέρον; Μήπως επειδή είναι η θριαμβευτική επικράτηση της αφήγησης των δυτικών κοινωνιών για τον εαυτό τους και μέσα σ' αυτές και ΕΞΩ απ' αυτές (βλ. εξαγωγή δημοκρατίας), δηλαδή του μύθου "μόνο σε συνθήκες αστικής δημοκρατίας και καπιταλισμού μπορούν να ξεπεραστούν οι εθνοφυλετικές διαφορές και οι θρησκευτικοί φανατισμοί" ΚΑΙ επιπλέον "μόνο στις δυτικές κοινωνίες μπορούν τέτοιες συνθήκες να διατηρηθούν επί μακρόν"...

    Και δεν είναι αυτός ο πολιτικός μύθος σύστοιχος με το οικονομικό ιδεολόγημα που σέρβιρε κι εδώ τις προάλες ένας - malgré lui ενδεχομένως - φασιστάκος, αυτό που λέει ότι μόνο στις δυτικές κοινωνίες έχει νόημα ένα "ανεβασμένο" βιοτικό επίπεδο, αφού όλες οι απόπειρες "των άλλων" για την κατάκτησή τους θα προκαλούσαν αναγκαστικά γενίκευση της εξαθλίωσης, της καταστροφής του περιβάλλοντος, της κατασπατάλησης των φυσικών πόρων κ.ο.κ.

    gdmn1973

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ενδιαφερον αυτο που λες πραγματι. Πως εξηγεις ομως με βαση αυτο το σχημα την ισπανια(καταλωνια,βασκονια) κ το βελγιο?

    Marlengels

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Άνιση ανάπτυξη εσωτερικά (μέσα στη χώρα) και οξυμένες αντιφάσεις πόλης-υπαίθρου.

      Δες και πρόσφατο δημοψήφισμα για ανεξαρτησία Σκωτίας, όπου ο πυρήνας που ψήφισε "όχι" στην ανεξαρτησία ήταν το κυριλέ και χρηματοπιστωτικά αναπτυγμένο Εδιμβούργο ενώ η βασική πόλη του "ναι" ήταν η υποβαθμισμένη και βιομηχανική Γλασκώβη. Ριπίτ του σκηνικού του 18ου αιώνα, όπου ο εθνικισμός ρίζωσε στα κτηνοτροφικά Highlands και η προαγωγή της Ένωσης με Βρετανία στα τραπεζιτικά Lowlands.

      Η τύχη της Σκωτίας ζυγίστηκε ήδη υπέρ της κεφαλαιοκρατικής "υπερκέρασης" των εθνοτικο-θρησκευτικών διαφορών. Θα δούμε για της Ισπανίας...

      Και προσοχή, αυτή η "υπερκέραση" δεν είναι βέβαια πραγματική. Δεν υπάρχει ρατσισμός στις ΗΠΑ; Με το κιλό! Τι έδειξε το Φέργκιουσον για μια ακόμα φορά; Αυτό που δείχνουν όμως οι ΗΠΑ είναι ότι οι συγκρούσεις που πυροδοτεί η ανισότητα δεν μπορούν να γενικευτούν και να αποσταθεροποιήσουν το κράτος, φυσικά εν μέρει λόγω καταστολής, αλλά επίσης επειδή πρυτανεύει το δόγμα "ενότητα όλων πολιτικά σημαίνει επίσης ανταγωνισμός όλων ατομικά", που εμποδίζει τον καθένα να ταυτοποιήσει τον εαυτό του πλήρως με τη "φυλή" ή τη θρησκεία και εθνότητά του και να οδηγηθούν έτσι τα πράγματα σε σύγκρουση με τέτοιους όρους και κατακερματισμό.

      Διαγραφή