Σάββατο, 18 Οκτωβρίου 2014

Η σημασία της (συν)ενοχής

Η απάντηση εις την κατακραυγή που υπάρχει εναντίον του πολιτικού προσωπικού της χώρας «πώς τα φάγατε τα λεφτά», που μας ρωτάει ο κόσμος είναι αυτή: Σας διορίσαμε. Τα φάγαμε όλοι μαζί. Μέσα στα πλαίσια μιας σχέσης πολιτικής πελατείας, διαφθοράς, εξαγοράς και εξευτελισμού της έννοιας της ίδιας της πολιτικής.
Θεόδωρος Πάγκαλος, Βουλή, 21.09.2010


Μαζί με την αναφορά του Γιώργου Ανδρέα Παπανδρέου στο ότι "λεφτά υπάρχουν", η φράση του Θόδωρου Πάγκαλου "τα φάγαμε όλοι μαζί" είναι ίσως η πιο διαβόητη και πολυσυζητημένη πολιτική δήλωση στην περίοδο μετά την έκρηξη της καπιταλιστικής κρίσης στην Ελλάδα και την υπαγωγή της χώρας στο Μνημόνιο. Αλλά και στις δύο περιπτώσεις, η συζήτηση για τις φράσεις λίγα προσέφερε σε μια ουσιαστική κατανόηση των διακυβευμάτων τους· πρώτα απ' όλα, γιατί όπως συνήθως συμβαίνει, αποσπάστηκαν απ' τα συμφραζόμενά τους, τα φραστικά πλαίσια στα οποία μπήκαν, και μεταμορφώθηκαν έτσι σε κάποιου είδους αυτόματους πυροκροτητές συγκεκριμένων αντανακλαστικών. Των οποίων η φύση μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: αγανάκτηση χωρίς σκέψη.

Ξεχάστηκε λοιπόν σχεδόν αμέσως ότι αυτό στο οποίο παρέπεμπε με τη φράση αυτή ο Θ. Πάγκαλος δεν ήταν η ενοχή των Ελλήνων γενικώς αλλά η συνενοχή συγκεκριμένων κοινωνικών στρωμάτων, τα οποία συνεργάστηκαν κατά τον ίδιο με το πολιτικό σύστημα σε μια "σχέση πολιτική πελατείας, διαφθοράς, εξαγοράς". Αυτό στο οποίο παρέπεμπε ήταν η ύπαρξη μιας σχέσης συνενοχής ανάμεσα σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού και στο συνολικό σύστημα απέναντι στο οποίο θεωρούσαν ότι ξεσηκωνόντουσαν.

Είπε ψέματα ο Θ. Πάγκαλος;

Όχι, δεν είπε ψέματα, εφόσον συγκρατήσει κανείς τον ταξικά συγκεκριμένο χαρακτήρα των όσων είπε, και εφόσον ξεκαθαρίσει τρία απλά πράγματα:

1. Ασφαλώς, δεν "τα έφαγαν" όλοι οι συνένοχοι το ίδιο και στον ίδιο βαθμό, κι εδώ υπήρχε μια πρώτη λαθροχειρία στον τρόπο του έθεσε τα πράγματα.

2. Δεν ήταν καθόλου όλοι οι Έλληνες που μετείχαν σε μια "σχέση πολιτική πελατείας, διαφθοράς, εξαγοράς". Κάποιοι δεν μετείχαν επειδή δεν μπορούσαν, δεν είχαν τις προσβάσεις για να μετέχουν στο αλισβερίσι. Και κάποιοι επειδή δεν ήθελαν. Πόσοι είναι οι μεν και πόσοι οι δε δεν πρόκειται ποτέ να διασαφηνιστεί με ακρίβεια.

3. Τέλος, είναι ασφαλώς ψευδές ότι η οικονομική κρίση προκλήθηκε από αυτή τη σχέση "πελατείας, διαφθοράς, εξαγοράς" -- δήλωση που η ευτραφής αλεπού δεν κάνει μεν, με την οποία όμως φλερτάρει δε. Στην χειρότερη των περιπτώσεων, όλα αυτά επηρέασαν αρνητικά το δημοσιονομικό έλειμμα, αλλά καμία σχέση δεν έχουν με την κρίση συσσώρευσης ως τέτοια, ούτε με την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος που αυτή έφερε.

Το αν είπε όμως ψέματα ή αλήθειες ή, τέλος και αλήθειες και ψέματα μαζί είναι μάλλον λιγότερο σημαντικό απ' το τι επιδίωκε με την συγκεκριμένη τοποθέτηση ο Θ. Πάγκαλος, και μαζί μ' αυτό, απ' το αν το πέτυχε ή όχι.

Η φράση του Πάγκαλου, η συνολική του τοποθέτηση, ήταν μια μορφή έγκλησης.

Όχι έγκλησης με την έννοια ότι με αυτή εγκαλούσε τον ελληνικό λαό, αλλά με την αλτουσεριανή έννοια της έγκλησης [interpellation], με την έννοια δηλαδή ότι με τη φράση αυτή τον τοποθετούσε σε μια συγκεκριμένη υποκειμενική θέση απέναντι στο αστικό κράτος και τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής.

Η θέση αυτή είναι η θέση της (συν)ενοχής. Γράφω τη λέξη έτσι για να υπογραμμίσω την διαλεκτική ανάμεσα στην αναγνώριση ενοχής, αφενός, και αφετέρου, την αναγνώριση ότι αυτή η ενοχή συνδέει, γίνεται συνεκτικός ιστός ανάμεσα στο άτομο και το αστικό κράτος και τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Με άλλα λόγια, η (συν)ενοχή δεν είναι απλώς (και δεν είναι πρωτευόντως) μια μομφή, είναι επίσης και ταυτόχρονα μια έκθεση της βάσης, του θεμελίου, της συμμαχίας ανάμεσα στο αστικό κράτος (και τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής) και ένα τμήμα των κοινωνικών στρωμάτων, των μεσαίων κατά βάση κοινωνικών στρωμάτων, καθώς και μιας μερίδας των μικροαστών.  Με την τοποθέτησή του, ο Θ. Πάγκαλος δεν επιχειρούσε τόσο να κατηγορήσει, όπως κυριάρχησε να ερμηνεύεται, αυτά τα στρώματα, όσο να τα εγκαλέσει (με την αλτουσεριανή έννοια) σ' αυτή την διαταξική συμμαχία γύρω απ' το λάβαρο των μεγαλοαστών, να τους θυμήσει ότι τα συμφέροντά τους είναι δεμένα στο μεγαλοαστικό άρμα με τα δεσμά της (συν)ενοχής. Το πέτυχε;

Ασφαλώς και το πέτυχε. Όλοι γνωρίζουν ότι τα στρώματα αυτά έχουν σε πολύ μεγάλο βαθμό περάσει από την "αγανάκτηση" στην αποδοχή των όρων του παιχινιδιού. Και η ανάλυση της δύναμης και της σημασίας της (συν)ενοχής σε εποχές σημαντικής κρίσης του πολιτικού συστήματος είναι ιδιαίτερα μεγάλη, γιατί εξηγεί και εμβαθύνει σε στάσεις και συμπεριφορές.

Ας μιλήσουμε πολύ συγκεκριμένα. Υπάρχει αναμφίβολα μια σημαντική μερίδα ανθρώπων, που ανήκουν στα μεσαία και τα μικροαστικά στρώματα, η οποία βρίσκεται στην ακόλουθη υποκειμενική και αντικειμενική ταυτόχρονα θέση:

α) Έχει συνείδηση ότι "κέρδισε" μια σειρά υλικών απολαβών και προνομίων μέσα από το αστικό κράτος και το καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα για μια σχετικά μακρά περίοδο, ας πούμε απ' το 1974 (ή 1981 για αρκετούς) ως το 2008-9. 

β) Έχει συνείδηση ότι ένα σημαντικό τμήμα αυτών των προνομίων και απολαβών έχει χαθεί μετά το 2008-9, και ιδιαίτερα μετά το 2010.

Θεωρητικά, τα δύο αυτά δεδομένα συνιστούν συνθήκες επαμφοτερισμού και ιδεολογικής ταλάντωσης. Ποιο απ' τα δύο υπερισχύει στην συνείδηση, το κέρδος ή οι απώλειες; Υποτίθεται δηλαδή ότι δίνεται μια μάχη, μέσα σε κάθε άτομο, για το ποιο απ' τα δύο, τα παρελθοντικά κέρδη ή οι παροντικές απώλειες, υπερισχύει ως παράγοντας υποκειμενικού προσαντολισμού. Αυτό είναι όλο το ζουμί γύρω απ' την σαρακοφαγωμένη πλέον συζήτηση για την "ριζοσπαστικοποίηση" των μεσαίων και μικροαστικών στρωμάτων που στήθηκε γύρω απ' τις πλατείες της "αγανάκτησης."

Αλλά αυτό συμβαίνει μόνο θεωρητικά. Στην πράξη είτε δεν υπάρχει κανένας επαμφοτερισμός ή ταλάντωση, είτε ανακύπτει σε ελάχιστους. Αυτό απέδειξαν τα γεγονότα, ιδιαίτερα μετά το άγριο ξεφούσκωμα της "αγανάκτησης" αυτών ακριβώς των στρωμάτων το καλοκαίρι του 2011 και την κάθετη διάψευση των εικασιών περί "ριζοσπαστικοποίησης" που έφεραν τα εκλογικά αποτελέσματα του 2012.

Γιατί δεν μεταφράζεται η θεωρία στην πράξη; 

Σ' αυτό ακριβώς το ερώτημα δίνει μια πολύ σημαντική, νομίζω απάντηση, η ανάλυση της σημασίας της (συν)ενοχής.

Θα πρέπει να δει κανείς πολύ συγκεκριμένα και πολύ πρακτικά τι πραγματικά συμβαίνει στην συνείδηση αυτών στους οποίους απευθυνόταν κατά κύριο λόγο ο κύριος Πάγκαλος.

Στη θεωρία, η παροντική κατάσταση έχει μεγαλύτερη σημασία απ' την παρελθοντική. Θεωρητικά, οι παλιές απολαύσεις έχουν πολύ μικρότερη παρουσία στη συνείδηση απ' την τωρινή μιζέρια, καθώς η βασική αντίληψη του πώς δουλεύει η ανθρώπινη συνείδηση λέει πως ό,τι είναι παρόν τώρα έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από αυτό που μόνο ως ανάμνηση μπορεί να εμφανιστεί.

Αλλά αυτή η θεωρητική διαπίστωση παραμένει πολύ αφηρημένη, γιατί δεν λαμβάνει υπόψη ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση το συνολικό ζήτημα διαμεσολαβείται από συγκεκριμένους ταξικούς συσχετισμούς.

Ας ρωτήσουμε λοιπόν ευθέως: κάποιος ο οποίος "έχει φάει", έχει αντλήσει πλεονεκτήματα, προνόμια και απολαβές από τη σχέση του με το αστικό κράτος και το καπιταλιστικό σύστημα στο παρελθόν, πώς νιώθει απέναντι σε όσους "δεν έχουν φάει" και συνεχίζουν να γίνονται θύματα εκμετάλλευσης χωρίς να είχαν ποτέ στον ήλιο μοίρα, απέναντι στην εργατική τάξη;

Νιώθει ένοχος, φυσικά. Η ενοχή του δεν αφορά τη σχέση του με το κράτος αλλά τη σχέση του με όσους (δεν ξέρει πόσοι είναι, ξέρει όμως ότι υπάρχουν) ήταν τα έμμεσα θύματα αυτής της σχέσης.

Πώς λοιπόν να εγκαταλείψει την σχέση (συν)ενοχής, τη συμμαχία με ό,τι στην παρούσα ιστορική στιγμή επιτίθεται και στον ίδιο, για μια συμμαχία με μια μερίδα του πληθυσμού με την οποία ποτέ του δεν ένιωσε αλληλεγγύη, την οποία στην ουσία "πούλησε" για χρόνια για δικό του, ατομικό όφελος; Πόσο άνετα θα ένιωθε ένας τέτοιος άνθρωπος ανάμεσα σε ανθρώπους που τρώνε πικρό ψωμί για δεκαετίες; Πόσο θα μπορούσε να ελπίσει ότι θα τον εμπιστευτούν, και πόσο εμπιστεύεται ο ίδιος τον εαυτό του για τη βιωσιμότητα μιας νέας συμμαχικής σχέσης μαζί τους;

Πολύ λίγο, είναι η απάντηση. Ασφαλώς και το εργατικό κίνημα επαναλαμβάνει, σε όλους τους τόνους, και στον αντίποδα του κυρίου Πάγκαλου, "δώσε το χέρι σε όποιον σηκώνεται". Αλλά το ταξικό εργατικό κίνημα δεν μιλάει από θέση ενοχής και δεν σκέφτεται ενοχικά. Δεν έχει κάτι για να αισθάνεται ένοχο. Και κατά συνέπεια, λίγο μπορεί να κατανοήσει το σαράκι που τρώει αυτούς στους οποίους απευθύνεται.

Το σαράκι που τους τρώει δεν τους κάνει δεκτικότερους στα καλέσματά του. Τους κάνει αρνητικότερους και πιο επιθετικούς. Γιατί η ενοχή δεν είναι ευχάριστο συναίσθημα και δεν δημιουργεί καλόβολη συμπεριφορά. Η ενοχή βασανίζει και τριβελίζει το μυαλό γιατί καταστρέφει την αυτοεκτίμηση. Και δεν υπάρχει άνθρωπος χωρίς αυτοεκτίμηση που να μπορεί ποτέ του να προσφέρει το παραμικρό σε άλλους ανθρώπους, πόσο μάλλον να θυσιαστεί για το καλό των άλλων. Ο κύριος Πάγκαλος το γνωρίζει αυτό· γνωρίζει ότι η ενοχή είναι ένα λουρί με το οποίο η αστική τάξη μπορεί να προσδένει πάνω της ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας στο οποίο ταυτόχρονα επιτίθεται· γνωρίζει ότι είναι ένα φαρμάκι που δηλητηριάζει τη συνείδηση και παραλύει τον άνθρωπο, ακόμα και στον βαθμό του να τον καθιστά ανίκανο να προασπίσει αυτό για χάρη του οποίου έγινε συνένοχος, το ατομικό του συμφέρον.

Παρατηρείστε τους ανθρώπους γύρω σας. Θα δείτε ανθρώπους που καταλαβαίνουν ότι τα πράγματα δεν είναι καλά, κι ότι απειλούνται οι ίδιοι. Αλλά θα δείτε επίσης ανθρώπους που είναι ανίκανοι να νιώσουν μέλη μιας συλλογικότητας γιατί εκπαιδεύτηκαν από την πρώτη μέρα της ζωής τους να είναι ανταγωνιστικοί και όχι συγκρουσιακοί. Στην πραγματικότητα, εκπαιδεύτηκαν να μην καταλαβαίνουν καν ότι ο συγκρουσιακός άνθρωπος δεν είναι ανταγωνιστικός, ότι είναι συγκρουσιακός επειδή δεν είναι ανταγωνιστικός. Φοβούνται λοιπόν τους συγκρουσιακούς ανθρώπους, φοβούνται τη σύγκρουση, ακριβώς επειδή το σύνολο της προσωπικότητάς τους χτίστηκε στο θεμέλιο της ανταγωνιστικότητας. Γι αυτούς, το να είσαι πιο έξυπνος, πιο "καταφερτζής", πιο ικανός, πιο σπιρτόζος, πιο οτιδήποτε από τον άλλο και απ' τον κάθε άλλο είναι λόγος ύπαρξης. Υπάρχουν για να επιβεβαιώνουν ότι είναι ανταγωνιστικοί· και για αυτόν τον λόγο ζουν ολοκληρωτικά στη (συν)ενοχή με το σύστημα που τους έφτιαξε, το σύστημα του οποίου είναι εικόνα και ομοίωση, όσο και αν είναι και θα γίνονται όλο και περισσότερο, θύματά του επίσης. Όταν δε αντιμετωπίζουν το φάσμα της σκληρής πραγματικότητας, τους είναι απείρως ευκολότερο να παραδοθούν σε κάποια γελοία ελπίδα ότι "θα φτιάξουν τα πράγματα" (που ούτε οι ίδιοι πολυπιστεύουν), απ' το να κάνουν το άλμα στο στρατόπεδο αυτών τους οποίους όχι απλώς ανταγωνίζονται, αλλά αντλούν και την όποια αυτοεκτίμηση τους επιτρέπει ο καπιταλισμός απ' το να ανταγωνίζονται. Η (συν)ενοχή είναι αυτό που ακυρώνει την λειτουργικότητα αυτής της ίδιας της αντίληψης του ίδιου συμφέροντος την οποία μάταια περιμένουν οι κομμουνιστές να αποκτήσουν μαζικά τα μεσαία και μικροαστικά στρώματα. Και η επιβίωση στον καπιταλισμό είναι πάντα ήδη ενοχή --γιατί ο καπιταλισμός είναι ακριβώς ένοχη ζωή, ζωή σε βάρος του πόνου άλλων-- εν γνώσει όλων όσων επιβιώνουν.

Πριν πολλά χρόνια, ο μεγάλος Αμερικανός συγγραφέας Χέρμαν Μέλβιλ παρατηρούσε (στο "Ο ναύτης Μπίλι Μπαντ") ότι η σχέση αθωότητας και ενοχής είναι ασύμμετρη: ο αθώος άνθρωπος δεν μπορεί να καταλάβει την ενοχή, δεν καταλαβαίνει τον τρόπο σκέψης του ένοχου. Είναι λοιπόν ανυπεράσπιστος απέναντί της· ο ένοχος άνθρωπος, απ' την άλλη, καταλαβαίνει πάρα πολύ καλά τι είναι η αθωότητα, αλλά βασανίζεται απ' αυτή την κατανόηση και από τι του αποκαλύπτει για τον ίδιο, τόσο ώστε να την εχθρεύεται ενεργητικά, να την αποστρέφεται, να εγκλωβίζεται έτσι στην κόλαση της ενοχής του. Ακόμα και με κόστος την αυτοκαταστροφή του.

Αυτά γνωρίζει ο κύριος Πάγκαλος, και για αυτόν τον λόγο έπαιξε το ζάρι του με μεφιστοφελική επιδεξιότητα, όσο και αν λανθασμένα (και μάλλον υποκριτικά) νομίζουν πολλοί ότι διαψεύσθηκε.

7 σχόλια:

  1. Αληθινό αν και καθόλου αισιόδοξο:
    "Η (συν)ενοχή είναι αυτό που ακυρώνει την λειτουργικότητα αυτής της ίδιας της αντίληψης του ίδιου συμφέροντος την οποία μάταια περιμένουν οι κομμουνιστές να αποκτήσουν μαζικά τα μεσαία και μικροαστικά στρώματα. "

    Ότι αφορά αυτό που λες για την ενοχή προς αυτούς που πάντα τρωγαν και τρώνε πικρό ψωμί, την εργατική τάξη, δε νομίζω ότι πέρασε ποτέ από το μυαλό τους κάτι τέτοιο.  Μακάρι να συνέβαινε αυτό,  θα έδειχνε μια ευαισθησία! Θεωρώ ότι βλεπαν και βλέπουν μόνο "αποτυχημένους",  που δεν έχουν πολλές δυνατότητες,  που είναι τεμπέληδες, που είναι λίγο κορόιδα, που δεν ήταν καπατσοι και καταφερτζηδες όπως οι ίδιοι. Και για αυτό δεν τους ακούνε καν αν και πλέον βρίσκονται στην ίδια κατάσταση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Εκτός απ' την ενοχή (γιατί εγώ και όχι οι άλλοι;), υπάρχει και η εκλογίκευση της ενοχής (οι άλλοι είναι λούζερ). Αλλά η εκλογίκευση δεν αναιρεί την ενοχή ή τη σημασία της ενοχής για την καθήλωση σ' αυτό που ξέρω ότι με καταστρέφει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κατάλαβα ότι γράφεις για δύο ενοχές, δηλαδή προς δύο κατευθύνσεις:
      -Την (συν)ενοχή προς το σύστημα και
      -την ενοχή προς την ε.τ.
      Κατάλαβα λάθος?

      Διαγραφή
    2. Όχι, καθόλου λάθος. Απλά είναι σημαντικό ότι οι δυο τους είναι αυστηρά αλληλένδετες. Καλύτερα ακόμα, ο δεσμός με το αστικό κράτος (συνενοχή) χτίζεται στην από κοινού συμμετοχή στην ταξική εκμετάλλευση. Φυσικά, ο "μεσαίος" έχει πολύ μικρότερη συμμετοχή, αλλά είναι στα δικά του μάτια που αυτό τον τοποθετεί τελεσίδικα με την πλευρά του αστικού κράτους. Κι ας τον πηδάει. Μιλήστε με κόσμο στα μεσαία στρώματα και θα δείτε ότι η συναίσθηση ότι το ίδιο αυτό κράτος τους πνίγει δεν αλλάζει σε τίποτε το με ποιον αισθάνονται ότι είναι, με ποιον "παίζουν τα χαρτιά τους."

      Αυτό αφορά το κείμενο, αυτό το φαινομενικό παράδοξο της αδυναμίας αυτοϋπεράσπισης συμφερόντων, αυτή την φαινομενική αυτοθυσία των μεσαίων στρωμάτων και μερίδας των μικροαστών για χάρη της διαιώνισης της εκμετάλλευσης.

      Διαγραφή
  3. ..εξαιρετικό! Αυτο που κρατάω κυρίως, δηλαδή το " Η ενοχή βασανίζει και τριβελίζει το μυαλό γιατί καταστρέφει την αυτοεκτίμηση. Και δεν υπάρχει άνθρωπος χωρίς αυτοεκτίμηση που να μπορεί ποτέ του να προσφέρει το παραμικρό σε άλλους ανθρώπους, πόσο μάλλον να θυσιαστεί για το καλό των άλλων" ίσως να μην αποτελεί το συμπέρασμα του κειμένου αλλά το βρίσκω εξαιρετικά ευστοχο και εξηγεί για μένα την συμπεριφορα μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας (και μάλιστα..διαταξικά!). Απο κει και πέρα, εμπνεόμενος απο το κείμενο, σκέπτομαι ότι το "μαζί τα φάγαμε" μπορεί να μεταφραστεί και σε "τα φαγαμε γιατί είμαστε μαζί" και άρα αν θέλετε "να τα ξαναφάμε, μείνετε μαζί μας". ΄Εννοώ΄πως ίσως να υπάρχει και ένα κλείσιμο του ματιου για το μέλλον,για μετά την κρίση. Δεν θα έβαζα πάντως μόνο τους μικροαστούς μέσα αλλά και εργατικά στρώματα σε ΔΕΚΟ, δημ.υπαλλήλους κτλ που είχαν μια σχετικά πιο "ευκολη"ζωή και που ακόμα και σήμερα δεν θα την απαρνηθουν εύκολα..
    Μανουήλ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "σκέπτομαι ότι το "μαζί τα φάγαμε" μπορεί να μεταφραστεί και σε "τα φαγαμε γιατί είμαστε μαζί" και άρα αν θέλετε "να τα ξαναφάμε, μείνετε μαζί μας". ΄Εννοώ΄πως ίσως να υπάρχει και ένα κλείσιμο του ματιου για το μέλλον,για μετά την κρίση."

      Ναι, ακριβώς.

      Διαγραφή
  4. Το βλεπουμε αυτο στις εξορμησεις εδω και καιρο σε χωρους τετοιους "εξαγορασμενους" και "παγκαλικως" ενοχικους (Δεκο ,Τραπεζες ,ΕΒΕ κλπ) .Ακομα κι αν εχουν βιαια "προλεταριοποιηθει" τα τελευταια χρονια ,οταν σε ρωτανε προσωπικα και λες "οικοδομος" ,"μεταλλεργατης", "ανεργος" ,"χαλυβουργος" σε κοιτουν με ενα υφος ενοχης και λυπησης μαζι ,που ταυτοχρονα δειχνει και μια αυτοικανοποηση "μαλακα μη μιλας,καλα ειμαστε ακομα ,δεν καταντησαμε σα τον φουκαρα εδω" ...Ορισμενοι ειναι και επιθετικοι και προκλητικοι αλλα δειλοι και χεστες για περαιτερω ακομα .
    Και πως αλλαζουν τετοιες μαζικες ψυχολογιες στον μικροαστο ;
    Μονο αν νοιωσουν τον ολεθρο οι ιδιοι ή την πυγμη ενος ισχυροτερου ! Και μια και η υποταγη στον ισχυροτερο ηταν παντα αυτο που τους καθοδηγει εδω ειναι το κρισιμο της υποθεσης .Να προλαβει να παρει τα πανω της η εργατικη ταξη ,να ανασυνταχθει ,να γινει αυτη ο ισχυρος στα φοβισμενα ματια του μικροαστου .Κι αν δεν τους εχει στο πλαι της ενεργους συμμαχους ,τουλαχιστον να τους εχει να καθονται στ αυγα τους ησυχα ησυχα .Αυτο ειν το στοιχημα και ο αγωνας δρομου των κολασμενων .
    Γιατι χρεος μας ειναι να "μην σπασει τοτε ουτε τζαμι" αλλα ετσι κι αλλιως η επανασταση εμφυλιος ειναι ! Το θεμα ειναι την κρισιμη στιγμη η Αστικη ταξη να εχει μεινει οσο πιο μονη της γινεται και οι πολλοι συνενοχοι της να καθονται ουδετεροι στην γωνιτσα τους .
    Και βεβαια μετα αρχιζουν τα δυσκολα οταν η εργατικη ταξη αρχισει τη διαδικασια να πλασει αυτες τις μαζες μικροαστων να λειτουργουν με το "ΕΜΕΙΣ" .Κι απο οτι εδειξε η Ιστορια αυτη ειναι μια επιπονη και μακρα διαδικασια γιατι αυτο ειναι το μανικι της υποθεσης ...

    ΑπάντησηΔιαγραφή