Πέμπτη, 30 Οκτωβρίου 2014

Τι είναι ένας λαός;

Χάρκοβο, Ουκρανία
Σε άρθρο του με τίτλο "Μύθοι και πραγματικότητες της ελληνικής αριστεράς για την Ουκρανία", το ιστολόγιο Enosy προσφέρει μια θαυμάσια δειγματοληψία της μετά το 1968 "αριστερής σκέψης" για τα "κινήματα", όπως την ανέλυσα στις 10 Μάρτη του 2014. Περιορίζομαι εδώ στο να επαναλάβω τα τέσσερα διακριτικά χαρακτηριστικά αυτής της σκέψης και να καλέσω τον αναγνώστη να διαβάσει υπό το πρίσμα τους το άρθρο του Enosy:
α. Ένα κίνημα δεν έχει ένα στόχο αλλά πολλούς και ετερογενείς, και είναι πάντα νωρίς για να ξέρουμε τι θα επικρατήσει, αφού οι στόχοι συναγωνίζονται ο ένας τον άλλο σε συνθήκες ιδανικής ελεύθερης αγοράς
β. Ένα κίνημα δεν είναι τόσο υβρίδιο όπου υπάρχει ένα δεσπόζον και ένα δευτερεύον στοιχείο σε ασταθή ισορροπία και ένταση, δεν είναι δηλαδή μια εγελιανή υπόθεση διαλεκτικής, αλλά ένα πολύχρωμο ποτ-πουρί, ένα κβαντικό σύστημα χαοτικών τροχιών και κινήσεων
γ. Είναι ανέφικτο και καταχρηστικό να χαρακτηρίζεις ένα κίνημα, το κίνημα είναι η άρνηση συμμόρφωσης με τα δικά σου "κουτάκια", τα οποία έχουν "πειθαρχική λειτουργία" και για αυτό είναι "εξουσιαστικά"
δ. Δεν είναι εφικτό να διαχωρίζεις "αντιδραστικά" και "προοδευτικά" κινήματα: όλα τα κινήματα είναι προοδευτικά, επειδή όλα τα κινήματα αμφισβητούν αυτό που τώρα υπάρχει και η αμφισβήτηση είναι πάντα κάτι το αριστερό και το αντιεξουσιαστικό. Αν επιχειρείται η ανατροπή ενός σοσιαλιστικού καθεστώτος, αυτό είναι σπουδαίο, γιατί και ο σοσιαλισμός είναι ένα καθεστώς, ένα "κατεστημένο". Και δεν διαφέρει σε τίποτε από το να επιχειρείται η ανατροπή ενός αστικού καθεστώτος: μπορείς να ρίχνεις αγάλματα του Λένιν ή αγάλματα του Βενιζέλου -- είναι το ίδιο "καθεστωτικά". Απλώς δεν τυχαίνει να συμβαίνει πολύ η ανατροπή καθεστώτων στη Δύση, μάλλον επειδή στη Δύση δεν υπάρχουν "καθεστώτα" αλλά ανοιχτές στην ενδεχομενικότητα διαπάλες νέων κοινωνικών υποκειμένων. 
Ούτε πρόκειται να με απασχολήσουν τα περί "ρωσικού ιμπεριαλισμού" στο άρθρο, μιας και έχει προηγηθεί εξαντλητική συζήτηση για τις χρήσεις αυτού του επιχειρήματος στο ιστολόγιο. Εδώ θα ήθελα μάλλον να εστιάσω στην κάτωθι τοποθέτηση του Enosy:
...οι αριστερές δυνάμεις στην Ουκρανία, ούτε εκφράζουν ούτε εκπροσωπούν τον “αντιφασιστικό αγώνα του λαού της Ουκρανίας” όπως διακηρύσσει το κείμενο στο ΠΡΙΝ, το οποίο υπερασπίζεται την “ορθοδοξία” αυτής της πρωτοβουλίας. Όχι βέβαια γιατί εκεί δεν διεξάγεται ένας ένοπλος αγώνας ενάντια στους φασίστες, ούτε γιατί αυτές οι αριστερές δυνάμεις δεν συμμετέχουν σε αυτόν τον αγώνα. Απλά γιατί δεν είναι αγώνας του “λαού” της Ουκρανίας. Ο λαός της Ουκρανίας είναι διασπασμένος. Ένα κομμάτι αυτού του “λαού” υπερασπίζεται και στρατεύεται στο πλευρό του καθεστώτος του Κιέβου. Ο “λαός” των αντικαθεστωτικών επίσης είναι διχασμένος: Άλλοι αποβλέπουν στην ένταξή τους στο Ρωσικό κράτος (είτε τμήματος, είτε ολόκληρης της Ουκρανίας), άλλοι στην ίδρυση άλλου κράτους, άλλοι στην ομοσπονδοποίηση και άλλοι στην ανατροπή του καθεστώτος του Κιέβου και στην αποκατάσταση της κρατικής ενότητας της Ουκρανίας. Με αυτά τα δεδομένα είναι τουλάχιστον άστοχο να μιλάει κάποιος στο όνομα του “λαού” της Ουκρανίας.
Ό,τι με απασχολεί εδώ, εξού και η σήμανση με έντονα, είναι η χρήση της λέξης "λαός", που νομίζω ότι είναι αυταπόδεικτο από τα συμφραζόμενα του κειμένου ότι χρησιμοποιείται ως πλήρως ταυτόσημη της έννοιας "πληθυσμός". Κατά το Enosy, με άλλα λόγια, δεν υπάρχει καμία διαφορά ανάμεσα στις δύο έννοιες. Aυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, μιας και το ΚΚΕ χρησιμοποιεί κατά κόρον την έννοια "λαός." Μήπως και αυτό εννοεί απλώς "πληθυσμός"; Στον πληθυσμό απευθύνεται το ΚΚΕ όταν απευθύνεται στο "λαό";

Ας δούμε τι γράφει σχετικά ο Αλαίν Μπαντιού, τον οποίο υποτίθεται ότι α) κατανοεί και β) ασπάζεται ο Enosy:
Πρέπει να εγκαταλειφθούν στην αντιδραστική τους μοίρα φράσεις όπως "ο γαλλικός λαός", όπως και άλλες εκφράσεις όπου ο "λαός" υπονομεύεται από μια ταυτότητα. Στην φάση αυτή, "γαλλικός λαός" σημαίνει απλώς "αδρανές σύνολο αυτών στους οποίους το Κράτος έδωσε το δικαίωμα να ονομάζονται Γάλλοι." Θα πρέπει να αποδεχόμαστε τη φράση μόνο στην περίπτωση όπου μια ταυτότητα είναι στην πραγματικότητα μια εξελισσόμενη πολιτική διαδικασία, όπως στο "λαός της Αλγερίας" κατά τη διάρκεια του πολέμου της Γαλλίας ενάντια στην Αλγερία, ή "λαός της Κίνας", όταν αυτή η φράση εκφέρεται από την κομμουνιστική βάση του Γενάν. Στις περιπτώσεις αυτές βλέπουμε ότι "ο λαός+εθνικός προσδιορισμός" υπάρχει μόνο ως βίαιη αντιπαράθεση σε έναν άλλο "λαό+εθνικό προσδιορισμό", στο λαό που κουβαλάει τον αποικιακό στρατό, στο λαό που προσπαθεί να απαγορεύσει στους εξεγερμένους κάθε χρήση της λέξης "λαός", ή στον αντιδραστικό στρατό του κράτους, αυτόν που επιθυμεί την εξάλειψη των "αντεθνικών εξεγερμένων." (Alain Badiou, «Vingt-quatre notes sur les usages du mot peuple», στο Qu’est-ce qu’un peuple, Παρίσι: La Fabrique, 2013.)
Θα πρέπει άραγε να κουραστεί κανείς πολύ για να εξηγήσει στο "φιλομπαντιουικό" Enosy ότι βάσει των παραπάνω, μόνο οι εξεγερμένοι ενάντια στην φασιστική και ξενόφερτη χούντα του Κιέβου, μόνο οι αντιστεκόμενοι στην νεοαποικιακή εθνοκάθαρση, μόνο αυτοί που αποκλείονται από τον "ουκρανικό λαό" ως "φιλορώσοι" και "τρομοκράτες", έχουν το φιλοσοφικό δικαίωμα να ονομάζονται "ουκρανικός λαός"; Θα πρέπει να κουραστεί πολύ για να του εξηγήσει ότι η συντριπτική πλειοψηφία της Γερμανίας που στήριξε τις θηριωδίες του Ναζισμού δεν έχει καμία σχέση με το τι κατανοεί ο Μαρξισμός ως "λαό", ότι ο "λαός" δεν είναι ποσοτικό σύνολο για μπακαλική αλλά υποκείμενο της πολιτικής του συμβάντος (και όχι των φρικαλέων κακεκτύπων του αλά Χίτλερ και Μπαντέρα), ότι το αδρανές και πειθήνιο σύνολο σωμάτων ονομάζεται απλώς πληθυσμός;

2 σχόλια:

  1. Εαν ειναι ετσι οπως τα γραφεις, τοτε ποιοι αποτελουν στην ελλαδα σημερα τον "λαο";

    Εψας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Όσοι αγωνίζονται και αντιστέκονται, βεβαίως. Εκτός αν νομίζεις ότι το σύνθημα "κλέφτης και παλικάρι είναι ο λαός" αφορά έτσι γενικά και αφηρημένα τον κάθε ασπόνδυλο μπουχέσα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή