Κυριακή, 5 Οκτωβρίου 2014

Κοκτέιλ Μολότωφ #359

Στην αρχή του κεφαλαίου έξι, "Κρίση και κατάρρευση, 1989-91" του βιβλίου τους, οι Keeran και Kenny παραθέτουν τα εξής λόγια του Roy Medvedev:
Το 1991, οι μάζες υποστήριξαν αιτήματα για ελευθερία και δημοκρατία, αντιτέθηκαν στα προνόμια και την εξουσία που μονοπωλούσε για τόσο καιρό η γραφειοκρατία του Κομμουνιστικού Κόμματος, και ήλπιζαν για βελτίωση των υλικών συνθηκών διαβίωσής τους. Οι μαζικές διαδηλώσεις υπέρ του Γέλτσιν είχαν πανώ που έγραφαν 'Κάτω ο Γκορμπατσόφ' και 'Κάτω το ΚΚΣΕ', αλλά δεν είδα ποτέ πανώ που να γράφει 'Ζήτω ο Καπιταλισμός' ή 'Όλη η εξουσία στην αστική τάξη'.
Έγραψα πώς μόνη της, η ιστορία δεν διδάσκει τίποτε απολύτως. Ας το δείξω: Ο Medvedev προσφέρει μια πολύ γλυκιά παρηγοριά στον άρρωστο που λέγεται "παθητικός νοσταλγός ενός φαντασιακού κομμουνισμού": οι μάζες δεν ήθελαν ανατροπή του σοσιαλισμού, ήθελαν τέλος στη γραφειοκρατία και στο μονοπώλιο εξουσίας του ΚΚΣΕ.

Ε, και;

Ξέρει κανείς κίνημα στον πλανήτη που να έχει ως σύνθημα "ζήτω η κοινωνική αδικία", ή "ζήτω τα δικαιώματα των λίγων και η στυγνή εκμετάλλευση"; 

Όχι. Το πιο αντεπαναστατικό κίνημα να πάρεις, αυτό το οποίο προτάσσει είναι πάντα μια εκδοχή "θετικών" αιτημάτων, αιτημάτων που φαίνονται να αντανακλούν πόθους για κοινωνική δικαιοσύνη. Όταν ασκήσαμε εξ αρχής κριτική στο σύνθημα "έξω οι κλέφτες", με το οποίο έκαναν δουλειά οι φασίστες, του την ασκήσαμε επειδή εμείς θεωρούμε ότι οι κλέφτες πρέπει να είναι "μέσα"; Όχι, την ασκήσαμε επειδή το σύνθημα συσκοτίζει την πραγματικότητα, επειδή εκμεταλλεύτεται και επιτείνει την ιδεολογική σύγχυση για τη φύση του μονοπωλιακού καπιταλισμού.

Το ίδιο ισχύει όμως και για τα αιτήματα για "ελευθερία" και "δημοκρατία", που τόσο συγκίνησαν τον Medvedev και τόσο συγκινούν τους Medvedev που γράφουν σήμερα παιάνες για την εξέγερση του Χονγκ Κονγκ. Το ίδιο, επίσης, ισχύει και για τα αιτήματα για "τέλος στο μονοπώλιο του ΚΚΣΕ", που κρύβουν πάντα και αντικειμενικά --αυτός είναι ο κόσμος και αυτή η πραγματικότητα, τι να κάνουμε;-- ένα "πάμε για τα μονοπώλια των πολυεθνικών." Ποτέ δεν παρουσιάζεται η αντεπανάσταση ως αντεπανάσταση, διότι πολύ απλά η εξουσία των κεφαλαιοκρατών δεν έχει κανένα συμφέρον να αυτοδιαφημιστεί ως τέτοια στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου ο ρόλος των μαζών στην δημιουργία ιστορικών αλλαγών είναι λίγο-πολύ δεδομένος. Κατά συνέπεια, κάθε αντεπανάσταση θα κινητοποιεί πάντα μάζες με ψευδεπίγραφες ελπίδες και σλόγκαν. Και τι να κάνουμε, να κλάψουμε σπαραξικάρδια που δεν...υλοποιήθηκαν οι μπαρούφες που είναι αναγκασμένη η αντεπανάσταση να χρησιμοποιήσει ως προκάλυμμα;

Στην παράγραφο του Medvedev, η ιστορία είναι μια στενάχωρη εκδρομή στη χώρα της σύγχυσης: καλό ήταν που έλεγαν αυτά τα συνθήματα, κακό που δεν υλοποιήθηκαν, καλά κάνανε και κράζανε τον Γκορμπατσόφ υπέρ του Γέλτσιν, αφού το κράξιμο στον Γκορμπατσόφ ήταν κράξιμο στην κομματική γραφειοκρατεία του ΚΚΣΕ, λες και ο Γέλτσιν ήταν "εναλλακτική". Σ' όποιον προσπαθήσει να βγάλει πολιτικά συμπεράσματα απ' τα παραπάνω εύχομαι καληνύχτα και καλή τύχη. Ο δρόμος προς τη σύγχυση χωρίς τέλος και την πνευματική παράλυση είναι στρωμένος με ασκήσεις ισορροπίας και "αμεροληψίας".

Πολύ περισσότερη εμπιστοσύνη για ευθυκρισία απέναντι στο τόσο ανερμάτιστο (τυχαία;) αυτό απόσπασμα έχω στον αστό. Ο αστός, άμα του πεις αυτά που λέει ο Medvedev, θα γελάσει. Τι θα πει, με σοβαρούς ιδεολογικοπολιτικούς όρους, "εμείς άλλο θέλαμε, δεν θέλαμε να πέσει ο σοσιαλισμός;" "Μετά την απομάκρυνση απ' το ταμείο [της ιστορίας] ουδέν λάθος αναγνωρίζεται" θα σου πει. Εκ των υστέρων, μετανιώστε όσο θέλετε. Δεν το ξέρει αυτό ως αρχή ο "ναι μεν αλλά δεν" μπουρδουκλεμές Medvedev; Το ξέρει μια χαρά. Τη δουλειά του κάνει.

Αλλά προκύπτει κι ένα πολύ σκοτεινό ερώτημα απ' όλη αυτή την υπόθεση: πού είναι η ανώτερη συνείδηση του σοσιαλισμού --αυτή που ανέμενε ο Μαρξ και ο Λένιν απ' την σοσιαλιστική κοινωνία-- σε μαζικά αιτήματα όχι λιγότερο αξιοθρήνητα για την ΕΣΣΔ του 1990 απ' ό,τι ήταν το "έξω οι κλέφτες" στην Αθήνα του 2011, αλλά με πολύ λιγότερες δικαιολογίες για το παιδαριώδες επίπεδο αντίληψης που αποκάλυπταν; Πώς, με ποιες διαδικασίες και με ποιανού ευθύνες έφτασαν άνθρωποι με 70 χρόνια σοσιαλισμό πίσω τους να σκέφτονται σαν ξεκούδουνοι αγανακτισμένοι της πλατείας;

Αυτό με δίδαξε εμένα η παραγραφούλα του Medvedev. Αυτό το ερώτημα.

32 σχόλια:

  1. ΥΓ. Όταν τη φάτε, όλοι οι φερέλπιδες του εξω-ΚΚΕ χώρου, από την κυβέρνηση της Αριστεράς που επιδιώκετε, να βάλω τα κλάματα που..."απογοητευτήκατε";

    Μπα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Επειδή δηλαδή οι πολλοί είναι πολλοί σημαίνει ότι δεν κοροϊδεύουν εαυτούς και αλλήλους;

      Διαγραφή
  2. Καλημέρα Αντώνη!

    Τις τελευταίες μέρες ξαναδιαβάζω το δεύτερο μέρος του δοκιμίου ιστορίας του Κόμματος. Δύο με τρεις ώρες πριν διαβάσω το παραπάνω κείμενο σου, έψαχνα κάποια πράγματα για το 19ο και το 20ο συνέδριο του ΚΚΣΕ.

    Στο ερώτημα που θέτεις νομίζω ότι χρήζει αναφοράς η δεξιά στροφή του Χρουστσόφ και τα όσα επακολούθησαν κυρίως με τους χειρισμούς που είχε το ΚΚΣΕ στην εξωτερική ΑΛΛΑ ΚΑΙ εσωτερική πολιτική του.

    Για το πως «φτάσανε άνθρωποι με 70 χρόνια σοσιαλισμό πίσω τους να σκέφτονται σαν ξεκούδουνοι αγανακτισμένοι της πλατείας;», νομίζω ότι είναι χρήσιμο να έχουμε στο μυαλό μας αυτό:

    Με μια πολύ μεγάλη -χρονικά- διάβρωση που ξεκίνησε και ΕΠΙΣΗΜΑ από το 20ο συνέδριο.

    Αλέξανδρος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "Πώς, με ποιες διαδικασίες και με ποιανού ευθύνες έφτασαν άνθρωποι με 70 χρόνια σοσιαλισμό πίσω τους να σκέφτονται σαν ξεκούδουνοι αγανακτισμένοι της πλατείας;"

    Καίριο το ερώτημά σου Αντώνη. Απαντώ πρόχειρα, κάνοντας χρήση των όσων κατά καιρούς μού έχουν πει Ρώσοι συνάδελφοι: οι συνθήκες διαβίωσης είχαν χειροτερέψει σημαντικά και μεγάλες μάζες πληθυσμού θεωρούσαν υπεύθυνους το ΚΚΣΕ και το σοσιαλιστικό σύστημα, συνολικά. Τώρα θα μού πεις: ΟΚ, οι συνθήκες διαβίωσης είχαν χειροτερέψει -αυτό είναι δεδομένο. Δεν έβλεπαν όμως ότι η επιδείνωση οφείλονταν στις απόπειρες διάλυσης του σοσιαλισμού (εγκατάλειψη κεντρικού σχεδιασμού, ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια στις επιχειρήσεις, κλπ); Απαντώ: όχι, δεν το έβλεπαν. Και ο λόγος είναι ότι η ιδεολογική-πολιτική διαπαιδαγώγηση για πολλά-πολλά χρόνια είχε πάρει φορμαλιστικά χαρακτηριστικά (από όσα κατά καιρούς μού έχουν διηγηθεί Ρώσοι συνάδελφοι, συμπεραίνω ότι το μεγαλύτερο ποσοστό της νεολαίας αντιμετώπιζε τα μαθήματα μαρξισμού-λενινισμού στα σχολεία και ΑΕΙ όπως περίπου αντιμετωπίζουν οι Έλληνες μαθητές το μάθημα των θρησκευτικών).

    Το θέμα προφανώς δεν εξαντλείται με αυτά που έγραψα.

    Κάποιος που είχε άλλο nick

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ευχαριστώ και τους δύο. Ναι, αυτά που αναφέρατε αποτελούν και για μένα μέρος της απάντησης στο πραγματικό ερώτημα που τίθεται.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ένα άλλο ερώτημα που γεννιέται για εμενα, είναι το τι σημαίνει "αιτήματα για ελευθερία και δημοκρατία" στον υπαρκτό σοσιαλισμό.
    Θέλω να πω, ποση και ποια "ελευθερια, δημοκρατια" μπορείς να δώσεις σε σοσιαλιστικές συνθήκες, που δεν θα καταλήξουν σε καπιταλισμό; Υπάρχει ιστορικό παράδειγμα ; Ξέρουμε ότι οποιαδήποτε παραχώρηση στην ατομική μικρή ιδιοκτησία, οδηγεί νομοτελειακά στην απόκτηση μεγάλης ιδιοκτησίας. Επίσης, η ελευθερια στην αγορά, ξέρουμε που οδηγεί.
    Άρα ποια περιθώρια "περισσότερης ελευθερίας" μπορεί να δώσει ένα σοσιαλιστικό κράτος χωρίς να αυτοαναιρεθεί και να μεταλλαχθεί η δομή του σε καπιταλιστικό; fabio

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πάρα πολύ σωστά, αυτό ακριβώς είναι το ζήτημα με τα αιτήματα αυτά -- ότι δηλαδή αποκρύπτουν στην ουσία τους ανατροπή του σοσιαλισμού και δεν αποτελεί δικαιολογία αυτό που ξεφουρνίζει ο Μεντβέτεφ, ότι ο "κόσμος" δεν φώναζε "θέλουμε καπιταλισμό." Στην ουσία, αυτό φώναζε, είτε το ήξερε είτε όχι είναι αδιάφορο απ' τη σκοπιά των πραγματικών συνεπειών.

      Διαγραφή
    2. Και επεξηγηματικά: αυτές είναι οι συνέπειες της "δημοκρατίας" και της "ελευθερίας" ως αφηρημένα και γενικά αιτήματα.

      Στον σοσιαλισμό, η ελευθερία είναι πάντα ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ. Και η δημοκρατία το ίδιο.

      Το ίδιο ισχύει και για τον καπιταλισμό, μόνο που α) ο συγκεκριμένος, πραγματικός χαρακτήρας τους είναι ασύμβατος με του σοσιαλισμού και β) προσποιείται ότι είναι "οικουμενικός", άρα εφαρμόσιμος και στον σοσιαλισμό.

      Διαγραφή
    3. Παράδειγμα:

      σοσιαλιστική ελευθερία=ένας ανθρακωρύχος είναι ελεύθερος, αν το επιθυμεί, να σπουδάσει δωρεάν όποτε θέλει και να γίνει, πχ, χημικός.

      καπιταλιστική ελευθερία=ο εν λόγω ανθρακωρύχος παίρνει τα @@ του και μένει δια βίου ανθρακωρύχος (ή άνεργος), έχει όμως το δικαίωμα να ψηφίζει σε ένα πολυκομματικό σύστημα.

      Καμία σχέση η μία ελευθερία με την άλλη, ασύμβατες στη φύση τους ελευθερίες. Τι θα πει λοιπόν για μια μάζα ανθρώπων να ζητά έτσι γενικώς "ελευθερία" στον σοσιαλισμό; ΠΟΙΑ ελευθερία; ΠΟΙΑ δημοκρατία; Υπάρχει περίπτωση να ζητά ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ελευθερία και δημοκρατία όταν την έχει ήδη;

      Όχι. Ζητά καπιταλιστική ελευθερία και δημοκρατία. Είτε το γνωρίζει ενσυνείδητα είτε όχι. Και όταν φτάσει πλατύ μέρος των μαζών να σκέφτεται έτσι, το παιχνίδι έχει ήδη χαθεί.

      Διαγραφή
    4. Παράδειγμα:
      Ο Κεντρικός Σχεδιασμός για τις ανάγκες του και για να αποφύγει την συγκέντρωση εργατών στα αστικά κέντρα με την επακόλουθη συρρίκνωση της περιφέρειας δημιουργεί τον θεσμό του "εσωτερικού διαβατηρίου". Ενώ σε πρώτο στάδιο αυτό είναι επιβεβλημένο με την παγιοποίηση του δημιουργεί την έλλειψη "ελευθερίας μετακίνησης" που εντέχνως οι Δυτικοί πέρασαν στον ΟΗΕ ως παραβίαση ανθρώπινου δικαιώματος.

      Ο Καπιταλισμός αντίθετα θέλει την συγκέντρωση στα αστικά κέντρα και την δημιουργεί ως τετελεσμένο γεγονός αφού πηγαίνει τα εργοστάσια και την παραγωγή του όπου είναι μαζεμένο - και αν είναι δυνατόν, εξαθλιωμένο - προλεταριάτο. Εκεί η "ελευθερία μετακίνησης" γίνεται καταστροφική για το άτομο, αλλά ας πρόσεχε που πηγαίνει "ελεύθερα" σε μεγαλουπόλεις με εφεδρικό στρατό εργατών....
      Πάμε πάλι, "ελευθερία μετακίνησης" χωρίς "εξασφάλιση εργασίας" είναι ένα πράγμα που δεν καταγγέλθηκε όσο έπρεπε.
      "Εξασφάλιση εργασίας" με μία έλλειψη "ελευθερίας μετακίνησης" γίνεται τόσο αρνητικό όταν θέλουν οι αστοί...
      που αποφεύγουν όλοι να πουν πως οι μόνοι που πραγματικά πάνω από το φαί και την στέγη τους βάζουν την μετακίνησή τους είναι οι σεξοτουρίστες με αρρωστημένα βίτσια.Νίκος

      Διαγραφή
    5. Πάρα, πάρα πολύ σωστά, Νίκο. Ακριβώς.

      Διαγραφή
  6. ίσως εν τέλει αντί να αναζητάμε στην "καταπίεση", στην "σλαβιά" και στα "435345345345345065 νεκρών" την αιτία παθητικοποίησης των σοβιετικών, ίσως θα ήταν καλύτερα να ψάξουμε για κονφορμισμό. Ένα κονφορμισμό που οφείλεται αφενός στην μη εμβάθυνση των επαναστατικών χαρακτηριστικών του σοσιαλιστικού κράτους απ' ένα σημείο και έπειτα (μετά το χρτουτσώφ δε νομίζω να έγιναν βήματα προς τον κομμουνισμό), αφετέρου στην ιδεολογία της ειρηνικής συνύπαρξης και τέλος στο αδυνάτισμα του εργατικού ελέγχου. Φυσικά τίποτα δεν εξαντλείται σε 4-5 γραμμές αλλά πιστεύω πως η αιτία είναι κάπου προς τα εκεί.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θα δώσω μια εκτεταμένη απάντηση που κατά κάποιο τρόπο επεκτείνει το Μολότωφ, και που είναι η απάντηση που είμαι σε θέση να δώσω την συγκεκριμένη στιγμή. Απλώς μια σκέψη δηλαδή και όχι ολοκληρωμένη θεώρηση.

      Διαγραφή
  7. Γνωρίζουμε το επίπεδο μόρφωσης [ιδεολογικής διαπαιδαγώγησης] του μέσου ανθρώπου στην ΕΣΣΔ?


    Decadent

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Από τον von Geldem βλέπουμε ότι υπήρχε τεράστια κοινωνική συνειδητότητα στη γενιά που μεγάλωνε το τριάντα. Και αυτό επιβεβαιώνεται απ' τα έργα της σε όλα τα πεδία -- επιστήμη, τέχνη, παραγωγή.

      Ξέρουμε ότι ο σοβιετικός λαός έδειξε απαράμιλλο σθένος στον Β Παγκόσμιο και ότι έδειξε εξίσου απαράμιλλες αντοχές στην ανοικοδόμηση της χώρας του μετά την καταστροφή, στην περίοδο 1945-1953.

      Μετά τον θάνατο του Στάλιν, όταν και ο Κατσαρός γράφει την καταγγελία της διαφθοράς του "Κατά Σαδδουκαίων", εγώ βλέπω μια αντιφατική εικόνα. Σε ορισμένες περιοχές, όπως της επιστημονικής έρευνας, υπάρχει πρόοδος, ενώ διαφαίνεται και μια σταθεροποίηση πολιτική στις σχέσεις κράτους-διανόησης, λιγότερη εχθρότητα. Απ' την άλλη, υπάρχουν βήματα πίσω στην οικονομία, ανοχή των μικροκαπιταλιστικών σχέσεων, και ενθάρρυνση, μετά το 20ο συνέδριο, του ιδεολογικού ρεβιζιονισμού.

      Για την περίοδο 1960-1987, την κατά βάση Μπρεζνιεφική περίοδο και τις απολήξεις της, έχω πολλά κενά.

      Διαγραφή
    2. Άρα θα ήταν λάθος η σκέψη οτι απ΄τα βασικά αίτια ήταν η συνειδησιακή διαφθορά που προκλήθηκε λόγω των βημάτων πίσω στην οικονομία που οδήγησε όπως πολύ ωραία έγραψες οι μάζες να θεωρήσουν ως εξέλιξη του σοσιαλισμού την εξιδανίκευση του καπιταλισμού δηλαδή δεδομένες κοινωνικές παροχές συν καταναλωτισμό πλουτισμό κτλ κάτι που φυσικά θα οδήγησε και στην γιγάντωση των οργανωμένων δυνάμεων της αντεπανάστασης?

      Decadent

      Διαγραφή
    3. Κατά τη γνώμη μου, η χοντρική λογική είναι αυτή. Υποχωρήσεις σε ό,τι αφορά τον μετασχηματισμό των κοινωνικών σχέσεων παραγωγής, συνδυασμένες με άλλους παράγοντες (βλ. ζήτημα της καταστροφής παραγωγικών δυνάμεων στον πόλεμο στη σχετική μου ανάρτηση), οδηγούν στην σταδιακή ενδυνάμωση μιας παράλληλης μικροκαπιταλιστικής οικονομίας, που με τη σειρά της διαφθείρει συνειδησιακά όλο και περισσότερους, περιλαμβανομένου του ΚΚΣΕ, που αδρανεί όλο και περισσότερο στα καθήκοντά του, επαναπαύεται, ανέχεται τη διαφθορά στα στελέχη του ΚΑΙ σε τμήματα της ευρύτερης κοινωνίας, αρκείται στο να "παρακολουθεί" απλώς τη Δύση από ένα σημείο και μετά.

      Διαγραφή
    4. Όντως τα εκατομμύρια νεκρών εργατών [με οτι αυτό συνεπάγεται εντός σοσιαλισμού κι οχι καπιταλισμού] αλλά και η ανάγκη στροφής της παραγωγής στη στρατιωτική βιομηχανία είναι τεράστιος παράγοντας.

      Decadent

      Διαγραφή
    5. Με το "διαφθορά", μην φαντάζεστε κάτι απαραίτητα δραματικό, του είδους "κλέβω 50 δις." Η δήλωση Γκορμπατσόφ για το τι είναι ο κομμουνισμός είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της διαφθοράς στην οποία αναφέρομαι. Δεν είναι λιγότερο αποτύπωση της διαφθοράς από την διαφήμιση για την Pizza Hut, την οποία υποτίθεται ότι στο κάτω-κάτω δεν έκανε για προσωπικό κέρδος.

      Ο Γκορμπατσόφ δεν το έσκασε απ' τη χώρα του με εκατομμύρια, όπως έκανε ο Μπατίστα στην Κούβα, αλλά αυτό δεν τον καθιστά λιγότερο διεφθαρμένο. Η διαφθορά δεν εξαντλείται στον άμεσο χρηματισμό.

      Διαγραφή
    6. Σίγουρα αλλά οταν βάζεις τις βάσεις για την αξιακή "χαλάρωση" όπως ο Γκορμπατσόφ, η υλική διαφθορά δεν είναι και το λογικό επακόλουθο?

      Decadent

      Διαγραφή
    7. Βρίσκονται πάντα σε επικοινωνία και αλληλεπίδραση η νοητική διαφθορά και η υλική διαφθορά. Δεν μπορείς να "αγοραστείς" υλικά αν δεν αγοράζεσαι πνευματικά. Δεν μπορείς να επιμένεις σε πέντε αλήθειες και να αγοραστείς. Είσαι άχρηστος για την αγορά.

      Σήμερα, ελάχιστοι διανοούμενοι επιδιώκουν να είναι άχρηστοι για την αγορά.

      Εγώ το θεωρώ αξία το να είσαι άχρηστος για την αγορά.

      Διαγραφή
  8. Το ερώτημα που θέτεις Αντώνη είναι κρίσιμο.

    Επιχειρώ μια σύντομη απάντηση. Οι ομάδες αιτιών είναι 4:
    - αδυναμία αναγνώρισης και εντοπισμού του εχθρού και του που αποσκοπει. Ο Γκ. γκρεμιζε το σοσιαλισμο στο ονομα του Λενιν
    - καταληψη του κομματικου μηχανισμου με εφοδο όταν μπηκε στις αρχικες φασεις της περεστροικα το ζητημα της ανανεωσης της περιορισμενης θητειας με αποτελεσμα μεγαλο μερος του στελεχιακου δυναμικου να αντικατασταθει με υποστηρικτες της περεστρ.
    - προπαγανδα που ακολουθησε την καταληψη των κυριων μμε οπου απεδιδαν όλα τα κακα στο κομμα το συστημα τον σταλιν κλπ ακολουθησαν εκδοσεις εχθρικων για το συστημα βιβλιων αρθρων κλπ.
    - η ανοχη της γκριζας οικονομιας από το κόμμα αλλά πιο σημαντικό από την κυβέρνηση παρα τις περι του αντιθετου διακυρηξεις του κομματος για ισοτητα και δικαιοσυνη καθώς και τιμωρια των διεφθερμενων κλπ. Η συγκεκριμενη πολιτικη που ξεκινησε από την εποχη του Χρουτσεφ γιγαντωθηκε επι Μπρεζνιεφ και επληξε καιρια το κυρος του κομματος και του συστήματος γενικότερα. Ο σοβιετικός εργαζόμενος εβλεπε γυρω του μια σειρα από μεσαζοντες, καταφερτζηδες, λαμογια, αυτοαπασχολουμενους να βγαζουν το παντεσπανι τους και ο ιδιος να αρκειται στο απλο ψωμι βλεπωντας τους να δρουν με την ανοχη η και τη συνενοχη κρατικων και κομματικων παραγοντων

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Στην οικονομική επιστήμη και ειδικά στην έρευνα που είχε σχέση με τον κεντρικό σχεδιασμό υπήρξε οπισθοδρόμηση από τα μέσα της δεκαετίας του 60.

    Το έργο του V.M. Glushkov (В.М.Глушков) για την σύνδεση της μακροοικονομικής με την επιστήμη υπολογιστών έμεινε στο περιθώριο. Μια και μόνη έκδοση του Макроэкономические модели и принципы построения ОГАС (Macro-economic models and the principles of OGAS) από τις εκδόσεις "Статнстнка' έγινε το 1975. (Στην ουσία ήταν ένα πολυγραφημένο αντίτυπο του δακτυλογραφημένου πρωτοτύπου).

    Εν αντιθέσει η θεωρητική έρευνα για τις οικονομίες της αγοράς γιγαντώθηκε ανάμεσα στο 1970-1990. Αναφέρω χαρακτηριστικά τους Makarov & Rubinov. Τα έργα τους θεωρούνται classics για την ανάλυση ισορροπίας των αγοραίων οικονομιών.

    Την ίδια περίοδο αναπτύχθηκε στην ΕΣΣΔ και η λεγόμενη choice & decision making theory η οποία αποτελεί το θεμέλιο της αστικής οικονομικής επιστήμης. Συνοπτικά ο ορισμός της (αστικής) οικονομικής είναι:

    Α social science that studies how individuals, governments, firms and nations make choices on allocating scarce resources to satisfy their unlimited wants.

    Η επιλογή του ατόμου είναι ο πυρήνας της αστικής οικονομικής. Και στην θεωρητική θεμελίωση του πυρήνα της αστικής οικονομικής που είναι η choice theory συνέβαλαν οι Makarov & Rubinov τα μέγιστα.

    Από την άλλη πλευρά οι ΜΛ οικονομολόγοι (K.K. Valtukh κ.α.) έμειναν στο περιθώριο.

    Ενδεικτικά βιβλιογραφία:

    Makarov & Rubinov Mathematical Theory of Economic Dynamics & Equilibria, Springer 1977
    Makarov & Rubinov Mathematical Economic Theory, North Holland 1995
    Το δεύτερο εκδόθηκε μετά την παλινόρθωση αλλά οι περισσότερες εργασίες (άρθρα, ομιλίες) που βασίζεται γράφτηκαν ανάμεσα στο 1970-1990.
    Makarov κ.α.: The theory of Choice and Decision Making, Mir Publishers 1982
    Valtukh, K.K. Marx's Theory of Commodity and Surplus Value. Formilised Exposition, Progress Publishers 1987.

    geokakk

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Για μια ακόμα φορά εξαιρετικά χρήσιμη και διδακτική παρέμβαση, ευχαριστώ θερμά.

      Διαγραφή
  10. Παρακαλώ και ευχαριστώ για την φιλοξενία. Ελπίζω να ήταν και εύστοχο.

    Για το OGAS και τον Glushkov έχει δημοσιεύσει η ΚΟΜΕΠ μια μετάφραση άρθρου από το Θεωρητικό Όργανο του ΚΚ Ουκρανίας. Το βιβλίο του Glushkov είναι πραγματικά χρήσιμο για όσους θέλουν να δουν τις δυνατότητες κεντρικού σχεδιασμού μιας οικονομίας εν έτει 1975.

    Ο Valtukh (πανεπιστημιακός στο Novosibirsk) έγραψε από το 1970 ως το 1990 μια ντουζίνα βιβλία για τον σχεδιασμό με πιο σημαντικό το:
    Удовлетворение потребностей общества и моделирование народного хозяйства, (Η ικανοποίηση των αναγκών της κοινωνίας και η μοντελοποίηση της οικονομίας)
    Από τον τίτλο φαίνεται πως η διαπάλη αγοραίων οικονομολόγων και υπέρμαχων του σχεδιασμού συνεχιζόταν μέχρι τέλους τουλάχιστον σε ακαδημαϊκό επίπεδο.

    Ο ίδιος δημοσίευσε και ένα βιβλιαράκι για την κατάρρευση της ρωσικής οικονομίας την περίοδο 1990-1995.

    Δυστυχώς κανένα από τα παραπάνω βιβλία του Valkuth δεν έχει έρθει ακόμη στα χέρια μου.

    geokakk

    Υστ. Είδα ότι έχεις ανεβάσει ένα άρθρο από "Θέσεις" κοντά στο επιστημονικό μου πεδίο. Θα προσπαθήσω να γράψω εκεί κάτι πιο ουσιαστικό.


    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Μια εργογραφἰα του Βάλτουχ, που παρέμεινε ως πρόσφατα, παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, ενεργός «τεχνοκράτης» στη Ρωσσία εδώ (ρωσσικά).
    Δεν θα συμφωνήσω οτι η ουσία βρισκόταν στα αυτόματα εργαλεία διοίκησης, ούτε στην ανάπτυξη της εφοδιαστικής και των υπηρεσιών, ούτε στη στροφή στην εντατική ανάπτυξη από εκτατική, ούτε στην ανάπτυξη της ελαφράς βιομηχανίας ποιοτικών καταναλωτικών προϊόντων. Όλα αυτά πιστεύω είναι μερικές όψεις βαθύτερων ζητημάτων.

    -Αδυνατώ να εκφράσω με ακρίβεια, πολύ περισσότερο να αναπτύξω, κάτι που υποψιάζομαι οτι έπαιξε βασικό ρόλο:
    Μια κλασσική καρικατούρα που ίσως έχετε κάπου δει, απεικονίζει την καπιταλιστική κοινωνία σαν μια πυραμίδα: στη βάση είναι οι εργάτες, δίπλα με τους μικροαγρότες, κτλ κτλ. Οι «χοντροί με τα πούρα», οι μεγάλοι κεφαλαιοκράτες δηλαδή, είναι στο προτελευταίο πάτωμα. Πάνω πάνω, την κορυφή, ο άγνωστος σκιτσογράφος δεν έχει βάλει ανθρώπινα όντα, αλλά ένα τσουβάλι με λεφτά. Είναι το κεφάλαιο το ίδιο στην κορυφή της πυραμίδας, δηλαδή οι νόμοι του, που ορίζουν την καπιταλιστική κοινωνία.
    Στον σοσιαλισμό που πήγασε άμεσα ή έμμεσα από την Οκτωβριανή επανάσταση, ήμαστε σε θέση να διακρίνουμε έναν ανάλογο ρόλο μόνο στο ΠΓ/την ηγεσία της πρωτοπορίας/του επαναστατικού κόμματος.
    Δεν ήταν όμως έτσι τα πράγματα. Υπήρχαν νόμοι λειτουργίας και ανάπτυξης του συστήματος, που πήγαιναν πέρα από τις αποφάσεις, τη σωστή και τη λάθος πολιτική, νόμοι στους οποίους βεβαίως η πολιτική επιδρούσε (κι αυτό μπορεί να θεωρηθεί κι ως εναλλακτικός ορισμός της δικτατορίας του προλεταριάτου σε σχέση με τον ανεπτυγμένο σοσιαλισμό).
    Οι νόμοι αυτοί διερευνήθηκαν ανεπαρκώς ή αποσπασματικά - ως προς το πρώτο, μπορεί κανείς να δει ως την μεγαλύτερη προσπάθεια το μικρό έργο του Στάλιν για την οικονομία, ως προς το δεύτερο, υπάρχει μεγάλος όγκος εργασιών και συμπερασμάτων.
    Ο «σοσιαλισμός της Οκτωβριανής», τόσο λιγότερο στοχαζὀταν τον εαυτό του, όσο προχωρούσε και η ανάγκη γι αυτό ήταν μεγαλύτερη. Ας πούμε οτι κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μέρος του «βασικού επικοδομήματος» (καταναλογία με το «ουσιώδες φαινόμενο» του Στάλιν)...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μαύρο Πρόβατο

      "Δεν θα συμφωνήσω οτι η ουσία βρισκόταν στα αυτόματα εργαλεία διοίκησης, ούτε στην ανάπτυξη της εφοδιαστικής και των υπηρεσιών, ούτε στη στροφή στην εντατική ανάπτυξη από εκτατική, ούτε στην ανάπτυξη της ελαφράς βιομηχανίας ποιοτικών καταναλωτικών προϊόντων. Όλα αυτά πιστεύω είναι μερικές όψεις βαθύτερων ζητημάτων."

      Συμφωνώ.

      Σήμερα ο Valtukh πρέπει να είναι 85+. Μπορεί να βλέπει την Ρωσία ως συνέχεια της ΕΣΣΔ, δεν γνωρίζω το πρόσφατο έργο του πέρα από τίτλους. Με ενδιαφέρει πιο πολύ το έργο του την δεκαετία του 70 που δεν είναι αναρτημένο.

      Τέλος το μόνο βιβλίο του που έχω στα χέρια μου (Marx's Theory of Value) δείχνει ότι έχει βαθιά γνώση της θεωρίας της αξίας. Γνώση που στερούνται οι τεχνοκράτες οικονομολόγοι της γενιάς του.

      Νίκο

      προσωπικά πιστεύω ότι οι λόγοι της υποχώρησης του κεντρικού σχεδιασμού ήταν ΚΑΙ η λανθασμένη πεποίθηση της ηγεσίας του ΚΚΣΕ ότι χρειάζονται άμεσες λύσεις σε υπαρκτά προβλήματα ποσοτικών στόχων της οικονομίας που είχαν ανακύψει το 1960-70.

      Το OGAS δεν μπορούσε να προσφέρει άμεσες λύσεις και είχε τεράστιο κόστος. Ο Glushkov δεν χρύσωσε το χάπι στην ηγεσία για το χρονοδιάγραμμα και το κόστος.

      Για τις αριστερές τσέπες που γράφεις νομίζω ότι εννοείς την πορεία της δεύτερης γενεάς οικονομολόγων που διαδέχθηκαν τον Evsei Liberman. Όλοι έχουν ανταμειφθεί (Imperialism pays)

      Γκεόργκυ Ζούκωφ

      Παρόμοιες είναι και οι δικές μου σκέψεις αν και ομολογώ ότι πάσχω από πολλές θεωρητικές αδυναμίες. Το σίγουρο είναι ότι χρειάζεται πολύ & εντατική μελέτη της επίμαχης εικοσαετίας.

      geokakk

      Διαγραφή
  12. Πυραμίδα: εννούσα αυτό που φτιάχτηκε, από τότε, σε πολλές παραλαγές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Τροφή για σκέψη και περίσκεψη τα όσα σχολιάστηκαν εδώ.
    Ως αναφορές και για μελέτη:
    1.ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ 1965 ΧΩΡΙΣ ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ - ΣΤΑ 80ΧΡΟΝΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ Β. Μ. ΓΚΛΟΥΣΚΟΦ
    http://www.komep.gr/2005-teyxos-3/enallaktikh-lysh-sth-metarrythmish-ths-agoras-toy-1965-xoris-apodektes-sta-80xrona-apo-th-gennhsh-toy-b-m-gkloyskof
    Γράφεται το ακρωνύμιο OGAS και παρεισφρύουν έννοιες για "αριστερές τσέπες" που μπορεί να δώσουν μία υποψία γιατί απορρίφθηκαν τα σχέδια.

    2. ΑΠΟΨΕΙΣ Ε. Β. ΙΛΙΕΝΚΟΦ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ ’60
    http://www.komep.gr/2005-teyxos-5/apopseis-e-b-ilienkof-gia-thn-oikonomikh-fysh-toy-sosialismoy-sth-dekaetia-toy-60?highlight=WyJvZ2FzIl0=
    Η εμμονή με την ιδέα διαχωρισμού της κυκλοφορίας "τιμίων" και "μαύρων" χρημάτων.
    Και τα δύο από το περιοδικό της Ενωσης Κομμουνιστών Ουκρανίας «Μαρξισμός και σύγχρονη εποχή».
    Της Ενωσης Κομμουνιστών Ουκρανίας που είχε μία κρυστάλλινη άποψη για το Ουκρανικό που μας την θυμίζει το portal:
    "Ουκρανία: Απορρίφθηκε η πρόταση μομφής - Η θέση των ΚΚ της χώρας για τις εξελίξεις"
    http://www.902.gr/eidisi/diethni/32554/oykrania-aporrifthike-i-protasi-momfis-i-thesi-ton-kk-tis-horas-gia-tis

    Ευχαριστίες στον geokakk για την πληροφόρηση γύρω από τις πηγές.Νίκος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. Στα Σοβιετ νομιζω ειναι το κλειδι της απαντησης .Στην λειτουργια τους ,την δυναμικη τους , την επιρροη τους σε κοινωνια και κομμα .Κι εδω ,σε μενα τουλαχιστον λειπει η πληροφορηση για πριν το 53 ,γιατι λιγο ως πολυ την κατρακυλα και την καταντια την μετα την ξερουμε ή την φανταζομαστε .Πως δηλαδη "καταφερε" η εργατικη πρωτοπορεια εκει απο τους Σταχανωφικους συνειδητους χτιστες του σοσιαλισμου να καταληξει ,περιπου σαν απατημενους εργατες της Βιομε και να κυνηγαν το κερδος της επιχειρησης ..Οσο θα λειπουν αυτες οι κρισιμες πληροφοριες θα αρκουμαι στην πρωτη αυτη γενικη προσεγγιση που εχει κανει το ΚΚΕ ηδη .Λειπουν κομματια απο το παζλ ναι ,αλλα τα πιο κρισιμα θεωρω πως ειναι σ αυτον τον τομεα .Στην καρδια δηλαδη του σοσιαλισμου που χτιζεται :Στην εργατικη ταξη .

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αν δηλαδη ο "ηγεμονευον" της δικτατοριας ,που οδηγει συνειδητα την κοινωνια προς τον κομμουνισμο ,κατα την διαρκεια του πρωιμου σταδιου του ,τον σοσιαλισμο ,που συνεχιζεται η ταξικη παλη ,χαλαρωσει ,τοτε και η πρωτοπορεια της ,το κομμα , θα εξωκειλει και το βασικο εργαλειο ,ο κεντρικος σχεδιασμος θα παει καλλια του ,αλλα το σπουδαιοτερο ,θα εχεις αναγεννησει και γιγαντωσει τις μικροαστικες αντιληψεις ακομα και μεσα στο σωμα σου που θα γεννησουν ξανα τον αντιπαλο δυνατο και ακμαιο για να σε συντριψει .Κι αυτο δεν εξασφαλιζεται με ιδεολογικα μαθηματα στα εργοστασια και πυρινους λογους ,αλλα βιωνοντας καθε μερα ο εργατης οτι ειναι ΑΥΤΟΣ που αποφασιζει ,ΑΥΤΟΣ που καθοδηγει και ελεγχει το Κομμα του ,ΑΥΤΟΣ που εχει το υψιστο χρεος να μαθει σιγα σιγα ,μεσω της αφθονιας που παραγει ,στους μικροαστους και την κοινωνια ολοκληρη οτι ΔΕΝ εχουν καμμια αναγκη ατομικης ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ γιατι μια μερα θα εχουν τα ΠΑΝΤΑ και ΟΛΟΙ .

      Διαγραφή