Τετάρτη, 17 Σεπτεμβρίου 2014

Σύνδεση και αποσύνδεση του οικονομικού και του στρατιωτικού στοιχείου στον ιμπεριαλισμό ΙΙ: ΕΕ και ΝΑΤΟ

Σε προηγούμενη ανάρτηση εξέτασα τη σχέση του οικονομικού και του στρατιωτικού επιπέδου στον ιμπεριαλισμό σε συνάρτηση με την εξέλιξή του σε μια χώρα, εστιάζοντας στην σημερινή κυρίαρχη ιμπεριαλιστική δύναμη του πλανήτη, τις ΗΠΑ. Πρότεινα εκεί πως, αν και κατά το στάδιο της ανάδυσης του ιμπεριαλισμού σε μια χώρα, η σχέση του οικονομικού και του στρατιωτικού επιπέδου είναι "ορθόδοξα" αιτιακή (δηλαδή, η ανάπτυξη της μονοπωλιακής συγκέντρωσης οδηγεί και στην ενίσχυση των πολεμικών υποδομών και της στρατιωτικής επιθετικότητας που είναι τελικά απαραίτητη για την επέκταση των μονοπωλίων), δεν συμβαίνει το ίδιο και κατά το στάδιο της ωρίμανσης ή σαπίσματος του μονοπωλιακού καπιταλισμού, το στάδιο του απόλυτου θριάμβου του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου ως δύναμης εκμετάλλευσης της ζωντανής εργασίας. Στο στάδιο αυτό, είπα, η αιτιακή κίνηση από την οικονομική ανάπτυξη των μονοπωλίων στην στρατιωτική ενίσχυση του κράτους (τον μιλιταρισμό ως ιδεολογία, την διόγκωση των εξοπλισμών ως οικονομική προτεραιότητα), αναστρέφεται, έτσι ώστε γίνεται τώρα η συσσωρευμένη στρατιωτική υπεροπλία ο μοχλός με τον οποίο επιχειρείται η συντήρηση της οικονομικής υπερίσχυσης της παρηκμασμένης λόγω υπερσυσσώρευσης ιμπεριαλιστικής οικονομίας, η συντήρηση της παγκόσμιας ηγεμονίας της σε βάρος ανταγωνιστών.


Νομίζω όμως ότι η χρησιμότητα μιας διαλεκτικής θεώρησης της σχέσης μεταξύ του οικονομικού και του στρατιωτικού επιπέδου του ιμπεριαλισμού --μιας θεώρησης που εξετάζει αυτά τα επίπεδα τόσο στην ενότητα όσο και στην αντίφασή τους-- δε εξαντλείται στις παραπάνω συνοψισμένες σκέψεις. Θα ήθελα λοιπόν να προεκτείνω τώρα την χρήση του σχήματος αυτού και στην εξέταση του ακριβούς χαρακτήρα της σχέσης ΕΕ και ΝΑΤΟ μέσα στο πλαίσιο του σημερινού ιμπεριαλισμού.

Με μια πρώτη ματιά, ΕΕ και ΝΑΤΟ αποκαλύπτονται ως θεσμικές ενσαρκώσεις ακριβώς της διάκρισης μεταξύ του οικονομικού και του στρατιωτικού επιπέδου του ιμπεριαλισμού: από μια συγκεκριμένη σκοπιά, ο "καταμερισμός εργασίας" ανάμεσά τους είναι ακριβώς ότι η ΕΕ, ως κυρίαρχα οικονομική ένωση, αποτελεί έκφανση του οικονομικού επιπέδου της ιμπεριαλιστικής πολιτικής, ενώ το ΝΑΤΟ, ως στρατιωτική συμμαχία, αποτελεί το θεμελιακό στρατιωτικό όργανο αυτής της πολιτικής.

Για να αναπτύξουμε λίγο περαιτέρω αυτή τη διάκριση: η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελείται από μια σειρά καπιταλιστικών οικονομιών τις οποίες διαρθρώνει σε μια μεγάλης οικονομικής ισχύος ιμπεριαλιστική ένωση, με στόχο την παγκόσμια διεκδίκηση πόρων και αγορών για τα (εσωτερικά ιεραρχημένα βάσει "εθνικής" οικονομικής ισχύος) μονοπώλια των ευρωπαϊκών οικονομιών. Όμως το εγχείρημα αυτό δεν εξυπηρετείται με την διακριτή και απομονωμένη χρήση των στρατών των κρατών-μελών της, ωσάν να βρισκόμασταν ακόμα στην εποχή της κλασικής ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας· μάλλον, η ΕΕ επιχειρεί στρατιωτικά για να προωθήσει τα μονοπωλιακά συμφέροντα των κρατών-μελών της μέσα από έναν διεθνή ιμπεριαλιστικό στρατό, στον οποίο μετέχουν και πολλά κράτη εκτός των οικονομικών ορίων της, και βεβαίως, τον οποίο ίδρυσαν, με τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι ΗΠΑ.

Ήδη όμως βλέπουμε πως η αρχική "καθαρή" διάκριση ενός "οικονομικού" σκέλους (ΕΕ) και ενός "στρατιωτικού" (ΝΑΤΟ) του ιμπεριαλισμού παρουσιάζει επιπλοκές. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή ο "καταμερισμός εργασίας" μεταξύ τους παύει να ισχύει· συμβαίνει επειδή το στρατιωτικό σκέλος δεν μεταφράζει απλώς και μηχανικά τη δομή του οικονομικού, αλλά την υποβάλλει σε αναδιάρθρωση.

Εξηγούμαι: Μπορεί το ΝΑΤΟ να είναι, μεταπολεμικά, το κυρίαρχο, αν όχι και το αποκλειστικό όργανο στρατιωτικής έκφρασης του ευρωπαϊκού (ευρωενωσιακού) ιμπεριαλισμού. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αποκλειστικά το όργανο έκφρασης του ευρωενωσιακού ιμπεριαλισμού. Αντίθετα, το ΝΑΤΟ είναι μόνο εν μέρει και δευτερευόντως τέτοιο όργανο, διότι είναι κυρίαρχα το όργανο έκφρασης του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Τι σημαίνει αυτό το αρκετά πιο πολύπλοκο απ' το αρχικό μας σχήμα; 

α) Σημαίνει, πρώτον, ότι ο ευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός διαμεσολαβείται στρατιωτικά από την Ατλαντική συμμαχία.

β) Σημαίνει, δεύτερον, ότι αυτή ακριβώς η ανάγκη του, αυτή ακριβώς η μη ύπαρξη αυτόνομου "ευρωενωσιακού" στρατού, σηματοδοτεί την υπαγωγή του ευρωενωσιακού ιμπεριαλισμού στον αμερικάνικο, ο οποίος ελέγχει πλήρως και από τη θέση του κυρίαρχου τη συμμαχία του ΝΑΤΟ.

γ) Επειδή δεν υπάρχει ιμπεριαλισμός ο οποίος δεν αποπειράται ποτέ να επιβάλλει τα οικονομικά του συμφέροντα με τη βία και τα όπλα --δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ καθαρά "οικονομικός" ιμπεριαλισμός, με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορεί να υπάρξει ποτέ κράτος και νόμος χωρίς φυσική βία-- ο ευρωενωσιακός ιμπεριαλισμός γίνεται "πραγματικός" (δηλαδή και οικονομικός και στρατιωτικός) ιμπεριαλισμός μόνο στον βαθμό που αποδέχεται την υπαγωγή του στον αμερικάνικο.

δ) Αλλά στον βαθμό που αποδέχεται αυτή την υπαγωγή, ο ευρωενωσιακός ιμπεριαλισμός αποδέχεται επίσης "όρια" στη λειτουργία του, περιορισμούς στην εξελιξιμότητά του, στην ανταγωνιστικότητά του, στον βαθμό, αν θέλετε, της αυτονομίας του τυχοδιωκτισμού του· αποδέχεται μια οιονεί μόνιμη κατάσταση "ατέλειας".

ε) Συνοπτικά, η απαραίτητη μετάφραση της μονοπωλιακής ανάπτυξης σε στρατιωτική δυνατότητα άσκησης βίας σε βάρος άλλων χωρών εξαρτάται, σε ό,τι αφορά τις χώρες της ΕΕ, από την αποδοχή ύπαρξης ορίων στον οικονομικό ανταγωνισμό της με τις ΗΠΑ -- την αποδοχή, δηλαδή, ότι μπορεί τα ευρωενωσιακά μονοπώλια να "κοντράρουν" τα αμερικάνικα μόνο μέχρι ένα βαθμό, πέραν του οποίου δεν μπορούν να συνεχίσουν, διότι τότε θα απαιτούνταν η διαμεσολάβηση ενός στρατιωτικού μηχανισμού, που όμως δεν ενώνει ΕΕ και ΗΠΑ απλώς, αλλά τις ενώνει ιεραρχικά, τις ενώνει σε σχέση κυριαρχίας, και εξασφαλίζει την υποταγή της ΕΕ στις ΗΠΑ.

Χωρίς το ΝΑΤΟ, χωρίς την στρατιωτική μετάφραση των οικονομικών της φιλοδοξιών, η ΕΕ είναι ένας "γίγαντας με πήλινα πόδια", το συμπίλημα των ηττημένων του Β Παγκοσμίου (ανάμεσά τους και η Βρετανία, που "κέρδισε" αποκλειστικά στα χαρτιά, αφού έχασε την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία και τις αποικίες της εξαιτίας του). 

Με το ΝΑΤΟ, η ΕΕ είναι μια υπολογίσιμη ιμπεριαλιστική δύναμη, αλλά δεν είναι ποτέ μια αυτόνομη τέτοια δύναμη, καθώς για να κάνει χρήση του στρατιωτικού στοιχείου είναι αναγκασμένη να θυσιάσει κάτι από την φιλοδοξία του οικονομικού της ανταγωνισμού με τις ΗΠΑ, και να υποταχθεί στις αποφάσεις τους σε ό,τι αφορά το χρόνο και τον χώρο ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων (αποφάσεις που λαμβάνονται βάσει των συμφερόντων, πρώτα και κύρια, των αμερικάνικων μονοπωλίων).

Μόνο σε μια κατεύθυνση λοιπόν μπορεί να αναπτυχθεί ανεμπόδιστα ο ευρωενωσιακός ιμπεριαλισμός: στην θυματοποίηση και λεηλασία οικονομιών και κοινωνιών εκτός ΗΠΑ, στον βαθμό που μπορεί να διεκδικήσει μερίδιο σε αυτές χωρίς να ενοχλεί υπερβολικά τον δημιουργό και ηγέτη του Ατλαντικού Συμφώνου.

Πόσο "άνετα" είναι αυτά τα όρια ευρωενωσιακής συμμετοχής στην υπερεκμετάλλευση τρίτων χωρίς να απειληθεί ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, εδώ και χρόνια σε βαθιά οικονομική κρίση και αναπτυξιακό τέλμα;

Αυτό θα φανεί στην πράξη, αν και είναι βέβαιο ότι αν και όταν φτάσουν σε σύγκρουση οι δύο ιμπεριαλισμοί, ο στρατιωτικά επιτιθέμενος δεν θα είναι οι χώρες της ΕΕ.

11 σχόλια:

  1. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Να το ψάξω, αλλά δώσε και συ κανα ψευδωνυμο!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Έχεις κάνει ένα λάθος στο σημείο ε) ;

    [...] ότι μπορεί τα ευρωενωσιακά μονοπώλια να "κοντράρουν" τα αμερικάνικα μόνο μέχρι ένα βαθμό, πέραν του οποίου δεν μπορούν να συνεχίσουν, διότι τότε θα απαιτούνταν η διαμεσολάβηση ενός στρατιωτικού μηχανισμού, που όμως δεν ενώνει ΕΕ και ΗΠΑ απλώς, αλλά τις ενώνει ιεραρχικά, τις ενώνει σε σχέση κυριαρχίας, και εξασφαλίζει την υποταγή των ΗΠΑ στην ΕΕ.

    Αν όχι, εξήγησε σε παρακαλώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Την υποταγή της ΕΕ στις ΗΠΑ, όπως έγραψα. Οι ΗΠΑ είναι η ιδρυτική και αδιαμφισβήτητα κυρίαρχη δύναμη στο ΝΑΤΟ, αυτή που σχεδιάζει και επιβάλλει πολιτική στο ΝΑΤΟ, και συνεπώς το ΝΑΤΟ δεν μπορεί ποτέ να χρησιμοποιηθεί απ' την ΕΕ ενάντια στις ΗΠΑ.

    Δεν ξέρω γιατί το αντέστρεψες, η αντιστροφή δεν "κολλάει" σε καμία από τις θέσεις του άρθρου, και δεν κολλάει και στη λογική--δεν υποτάσσονται οι ΗΠΑ στην ΕΕ, η ΕΕ υποτάσσεται στις ΗΠΑ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το αντέστρεψα γιατί αυτό κατάλαβα να λέει γενικά το άρθρο και ειδικά το σημείο αυτό, ότι απαραίτητη προϋπόθεση για να περάσουν τα ΕΕ μονοπώλια μπροστά, οικονομικά μιλώντας, είναι να προηγηθούν στον στρατιωτικό τομέα.

      Διαγραφή
    2. Όχι. Το άρθρο λέει ότι τα μονοπώλια της ΕΕ δεν μπορούν να αναπτυχθούν ιμπεριαλιστικά χωρίς στρατιωτικό βραχίωνα, αλλά ότι αυτός ο στρατιωτικός βραχίωνας δεν ελέγχεται κυριαρχικά από την ΕΕ, αλλά εξασφαλίζει την κυριαρχία των ΗΠΑ ΚΑΙ πάνω στα μονοπωλιακά συμφέροντα της ΕΕ.

      Αυτό λέει.

      Διαγραφή
    3. Αντώνη συγνώμη που ξαναενοχλώ για το ίδιο, επίτηδες του άφησα χρόνο μήπως σχολίαζε και κάποιος άλλος και με βοήθαγε έτσι να καταλάβω. Δεν θέλω να σε ζαλίζω, απλά έχω κολλήσει εδώ και φοβάμαι ότι κάτι αντιλαμβάνομαι τελείως λαθεμένα, στον εμβρυακό μαρξισμό μου, και θα ήθελα λίγη βοήθεια αν έχεις διάθεση βέβαια. Σημείωση 1) τα Ελληνικά μου δεν είναι ότι καλύτερο, του τεχνικού λυκείου είμαι, 2) τον Ιμπεριαλισμό του Λένιν θέλω να τον ξαναδιαβάσω κάποια στιγμή, είμαι σίγουρος ότι δεν τον έχω καταλάβει επακριβώς

      Ας ξεχάσουμε ότι έγραψα το σχόλιο 18 Σεπτεμβρίου 2014 - 12:00 μ.μ. - ξανααπαντώ στην ερώτηση "γιατί το ανέστρεψα":

      Γράφεις στο ε): διότι τότε θα απαιτούνταν η διαμεσολάβηση ενός στρατιωτικού μηχανισμού

      "Θα απαιτούνταν", δηλαδή, γράφεις *υποθετικά*.
      Οπότε υποθετικά μιλώντας, φαντασιωνόμαστε έναν στρατιωτικό μηχανισμό ο οποίος ΔΕΝ υπάρχει.
      Τι χαρακτηριστικά πρέπει να έχει αυτός ο υποθετικός στρατιωτικός μηχανισμός έτσι ώστε τα ΕΕ μονοπώλια να μπορούν να "κοντράρουν" τα αμερικάνικα ΠΕΡΑ του βαθμού που ορίζεται σήμερα από τον υπάρχοντα στρατιωτικό μηχανισμό -ΝΑΤΟ- στον οποίο, όπως πολύ σωστά έγραψες, η ιεραρχία είναι υπέρ των ΗΠΑ;
      Σίγουρα θα πρέπει να υπάρχει κάποια άλλη σχέση ιεράρχησης από την ήδη υπάρχουσα. Γι' αυτό το ανέστρεψα. Για να ικανοποιηθεί η υπόθεση που κάνεις.

      Τώρα αν νομίζεις ότι είναι αλλού το ζήτημα, ότι έχω κάποιο θεωρητικό κενό, ευχαρίστως να ακούσω προτάσεις για διάβασμα. Ευχαριστώ.

      Διαγραφή
    4. Θα έπρεπε οι χώρες-μέλη της ΕΕ να έχουν έναν στρατιωτικό μηχανισμό αυτόνομο, ο οποίος να εξυπηρετεί τα ανταγωνιστικά (εκ φύσεως) οικονομικά τους συμφέροντα. Αλλά δεν έχουν. Έχουν εθνικούς στρατούς υπαγμένους στην στρατηγική συμμαχία του ΝΑΤΟ, η οποία δημιουργήθηκε από τις ΗΠΑ, ηγεμονεύεται από τις ΗΠΑ αναντίρρητα, και θα συνεχίσει να ηγεμονεύεται από τις ΗΠΑ.

      Τι σε δυσκολεύει;

      Διαγραφή
    5. Ωραία αυτό ήθελα. Συμφωνώ εντάξει, κανένα πρόβλημα. Απλά το κείμενο έχει ένα λαθάκι που δεν έχεις εντοπίσει ακόμα, αλλά δεν πειράζει, θα δει όποιος θέλει την διόρθωση εδώ. Ευχαριστώ.

      Διαγραφή
  5. Η κεντρική θέση όσο και η μεθοδολογία που την εξάγει είναι απολύτως πειστικές. Επιπλέον, υπό το πρίσμα αυτό πρέπει να εξετασθούν και να ενταχθούν σε ενιαία προσέγγιση οι εξελίξεις και των πέραν του στρατιωτικού βραχίονα σχέσεων του ευρωενωσιακού με τον βορειοαμερικανικό ΚΜΚ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Οι Ευρωπαίοι δισεκατομμυριούχοι ξεπέρασαν τους Βορειοαμερικανούς

    Εν μέσω κρίσης, οι Ευρωπαίοι δισεκατομμυριούχοι ξεπέρασαν φέτος τους Βορειοαμερικανούς όσον αφορά το σύνολο του πλούτου που διαθέτουν, σύμφωνα με μιας έρευνα της εταιρείας Wealth-X της Σιγκαπούρης και της ελβετικής τράπεζας UBS.

    Στην Ευρώπη καταγράφονται 775 δισεκατομμυριούχοι τα περιουσιακά στοιχεία των οποίων ανέρχονται συγκεντρωτικά, για το 2014, στα 2,375 τρισεκατομμύρια δολάρια. Οι Βορειοαμερικανοί δισεκατομμυριούχοι είναι λιγότεροι, μόνο 609 και η περιουσία τους είναι ελαφρώς μικρότερη από εκείνη των Ευρωπαίων, στα 2,371 τρισ. δολάρια.

    Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο πλούτος που έχουν στην κατοχή τους οι δισεκατομμυριούχοι αυξήθηκε κατά 12%, φτάνοντας τα 7,3 τρισ. δολάρια μέχρι τον Ιούλιο του 2014. Το ποσό αυτό είναι μεγαλύτερο από τη χρηματιστηριακή αξία όλων μαζί των 30 αμερικανικών εταιρειών που εκπροσωπούνται στον δείκτη Dow Jones, συμπεριλαμβανομένων των Coca Cola, MacDonald΄s και Microsoft.

    Οι ΗΠΑ παραμένουν πάντως η χώρα με τους περισσότερους δισεκατομμυριούχους και ακολουθούν η Κίνα, η Βρετανία και η Γερμανία. Από τους 155 ανθρώπους που εντάχθηκαν στο "κλαμπ" των δισεκατομμυριούχων κατά την περίοδο αυτή, οι 33 ήταν από την Κίνα. Οι δισεκατομμυριούχοι σε όλον τον κόσμο αυξήθηκαν κατά 155 και πλέον ανέρχονται συνολικά σε 2.325.

    Μολονότι η Ασία βρίσκεται στην τρίτη θέση σε αριθμό δισεκατομμυριούχων, πίσω από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, η περιουσία των Ασιατών πάμπλουτων αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς σε σχέση με τις άλλες περιοχές του κόσμου. Έτσι, η Ασία εκπροσωπεί το 30% της καθαρής αύξησης των περιουσιακών στοιχείων όλων των πολυεκατομμυριούχων του κόσμου.

    Ο "μέσος" ζάπλουτος είναι άνδρας, ηλικίας 63 ετών και έχει 3,1 δισ. δολάρια. Ένας στους οκτώ δισεκατομμυριούχους είναι γυναίκα. Οι Ασιάτες δισεκατομμυριούχοι είναι, κατά μέσο όρο, νεώτεροι (61 ετών) και αυτοδημιούργητοι αφού μόνο το 13% από αυτούς κληρονόμησε την περιουσία του.

    Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ


    http://www.capital.gr/News.asp?id=2110780

    πέτρος

    ΑπάντησηΔιαγραφή