Παρασκευή, 1 Αυγούστου 2014

Voegelin προς Strauss για Πόππερ: "Δεν μπορεί να γράψει ούτε περίληψη μιας σελίδας Πλάτωνα" το παλικάρι

Αγαπητέ κύριε Στράους,

Η ευκαιρία να πω λίγα λόγια απ' την καρδιά μου για τον Καρλ Πόππερ παραείναι χρυσή για να αντέξω την καθυστέρηση. Εδώ και χρόνια, αυτός ο Πόππερ είναι, όχι ακριβώς μια πέτρα στην οποία σκοντάφει κανείς, όσο ένα ενοχλητικό χαλίκι το οποίο πρέπει συνέχεια να σπρώχνω να φύγει απ' το διάβα μου, διότι διαρκώς τον προτείνουν σε μένα άτομα τα οποία επιμένουν ότι η εργασία του για την "ανοιχτή κοινωνία και τους εχθρούς της" είναι ένα από τα αριστουργήματα κοινωνικής επιστήμης του καιρού μας. Αυτή η επιμονή με έπεισε να διαβάσω το έργο, το οποίο υπό άλλες συνθήκες δεν θα ακούμπαγα καν. Έχετε δίκαιο όταν λέτε ότι έχουμε επαγγελματικό καθήκον να εξοικειωνόμαστε με τις ιδέες ενός τέτοιου έργου όταν αφορούν το επιστημονικό μας πεδίο. Απέναντι σ' αυτό το επαγγελματικό καθήκον, θα επικαλούμουν το άλλο επαγγελματικό καθήκον, το να μην γράψει και να μην δημοσιεύσει κάποιος ένα τέτοιο έργο. Δεδομένου του γεγονότος ότι ο Πόππερ παραβίασε αυτό το στοιχειώδες επαγγελματικό καθήκον και έκλεψε πολλές ώρες απ' τη ζωή μου, τις οποίες ξόδεψα για να εκπληρώσω το δικό μου επαγγελματικό καθήκον, νιώθω πλήρως δικαιολογημένος να πω χωρίς καμία επιφύλαξη ότι αυτό το βιβλίο είναι μια αναιδής και ντιλετάντικη κουράδα. Κάθε μία πρότασή του αποτελεί σκάνδαλο, αλλά εξακολουθεί να είναι εφικτό να ξεχωρίσω λίγες από τα βασικές ενοχλητικές του όψεις.


1. Η έκφραση "κλειστή [κοινωνία]" και "ανοιχτή κοινωνία" είναι παρμένη από το Δύο Πηγές του Μπεργκσόν. Χωρίς να εξηγήσει τις δυσκολίες που ανάγκασαν τον Μπεργκσόν να δημιουργήσει αυτές τις έννοιες, ο Πόππερ παίρνει τους όρους γιατί του ακούγονται ωραίοι. [...] Ίσως να είμαι υπερευαίσθητος σ' αυτά τα θέματα, αλλά δεν νομίζω ότι οι αξιοπρεπείς φιλόσοφοι όπως ο Μπεργκσόν αναπτύσσουν τις ιδέες τους ώστε να έχουν κάτι για να πετσοκόβουν οι καφενόβιες λέρες. [...]

2. [...] Όταν διαβάζει κανείς τις αποφάνσεις του περί Πλάτωνα ή Χέγκελ, έχει την εντύπωση ότι ο Πόππερ αγνοεί τη βιβλιογραφία για το θέμα του--αν και περιπτωσιακά αναφέρει ένα συγγραφέα. Σε κάποιες περιπτώσεις, για παράδειγμα για τον Χέγκελ, νομίζω ότι δεν έχει δει ποτέ του ένα έργο όπως το Ο Χέγκελ και το κράτος του Ρόζεντσβαϊκ. Σε άλλες περιπτώσεις, όπου αναφέρει έργα χωρίς να φαίνεται να έχει αντιληφθεί τι λένε, προστίθεται ένας ακόμα παράγοντας:

3. Ο Πόππερ είναι τόσο φιλοσοφικά απολίτιστος, τόσο πλήρως πρωτόγονος ιδεολογικός καυγατζής, ώστε δεν μπορεί ούτε κατά προσέγγιση να παραφράσει με ακρίβεια τα περιεχόμενα μιας σελίδας Πλάτωνα. Δεν τον βοηθάει η ικανότητα ανάγνωσης: έχει υπερβολικά μεγάλη άγνοια για να καταλάβει τι λέει ο συγγραφέας. Εξαιτίας αυτού αναδύονται φριχτά πράγματα, όπως όταν μεταφράζει τον "Γερμανοειδή κόσμο" του Χέγκελ σε "Γερμανικό κόσμο" και αντλεί συμπεράσματα απ' αυτή την μεταφραστική παρανάγνωση που αφορούν την εθνικιστική προπαγάνδα του Χέγκελ.

4. Ο Πόππερ δεν κάνει κειμενική ανάλυση η οποία να αναδεικνύει την πρόθεση του συγγραφέα· αντ' αυτού προβάλλει τα σύγχρονα ιδεολογικά κλισέ άμεσα πάνω στο κείμενο, θεωρώντας ότι το κείμενο θα δώσει αποτελέσματα με την έννοια των κλισέ. Εσείς θα το εκτιμήσετε ιδιαίτερα αν μάθετε ότι, για παράδειγμα, ο Πλάτωνας εξελίχθηκε από την πρώιμη "ανθρωπιστική" περίοδο που αναγνωρίζεται ακόμα στον Γοργία σε κάτι άλλο (δε θυμάμαι πλέον αν είναι "αντιδραστική" ή "αυταρχική" περίοδος) στην Πολιτεία.

Εν συντομία και εν συνόψει:  Το βιβλίο του Πόππερ αποτελεί σκάνδαλο χωρίς ελαφρυντικές περιστάσεις. Σε ό,τι αφορά τη διανοητική στάση του, είναι τυπικό παράγωγο ενός αποτυχημένου διανοούμενου. Πνευματικά, για να το χαρακτηρίσει κανείς θα πρέπει να χρησιμοποιήσει εκφράσεις όπως αλήτικο, αναιδές, κουτσαβάκικο. Με όρους τεχνικής ικανότητας, είναι ντιλετάντικο ως τμήμα της ιστορίας των ιδεών και άχρηστο ως αποτέλεσμα. 

Δεν θα είναι σωστό να δείξετε αυτή την επιστολή σε όσους δεν είναι κατάλληλοι. Σε ό,τι αφορά τα πρακτικά περιεχόμενά της, θα το έβλεπα ως παραβίαση των επαγγελματικών καθηκόντων στα οποία αναφέρεστε να υποστηριχτεί αυτό το σκάνδαλο δια της σιωπής. 

Eric Voegelin

17 σχόλια:

  1. Αντώνη ευχαριστώ, η μετάφραση και η ανάρτηση από μέρους σου με τιμά! Είμαι ο αναγνώστης που σου έστειλε το λινκ. Και όλα αυτά να λέγονται το '50 στην Αμερική από τους καραδεξιούς Στράους κ Βέγκελιν! Και στην Ελλάδα ακόμη να ασχολούμαστε με κλειστές και ανοιχτές κοινωνίες, κατάντια. Ζίζεκ κ πάλι Ζίζεκ και πολύ τους είναι.
    Καλό μήνα κ καλή συνέχεια

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ευχαριστώ για το λινκ, γιατί γράφω μια γενεαλογία της επίδρασης του μεγαλομπουρδολόγου Πόππερ. Αποκαλυπτική η περιφρόνηση της "κεντροευρωπαϊκής δεξιάς" για την αγραμματοσύνη του ψυχροπολεμικού φρούτου των Αγγλο-Αμερικάνων.

      Δώσε και ένα ψευδώνυμο όμως.

      Διαγραφή
    2. Σε κάθε εποχή υπάρχει και ένας μεγαλομπουρδολόγος!

      Υ.Γ.Έχεις δίκιο ξεχάστηκα

      Φίλιππος

      Διαγραφή
  2. Παρ'ότι διάβασα και τα δύο κείμενα δεν μου είναι ξεκάθαρο (ίσως επειδή δεν γνωρίζω πάρα πολλά για τους εμπλεκόμενους) το επίδικο του ποππερικού κραξίματος εδώ. Τον Voegelin δεν τον γνωρίζω, αλλά για τον Στράους ξέρω ότι ήταν καρααντιδραστικός που έχει γράψει παρόμοιου μεγέθους τέρατα για τον μαρξισμό (ίσως διαφορετικής υφής από αυτά του πόππερ). Προς τι το μίσος λοιπόν; Τον θεωρούσε αρκετά παλιάτσο τον Πόππερ και ότι χαλάει την πιάτσα κατά κάποιον τρόπο; Ίσως πρέπει να ληφθεί υπ'όψιν και η ενδοακαδημαϊκή κόντρα που σχετίζεται με το ποιός έχει την μεγαλύτερη επιρροή και τον μεγαλύτερο έλεγχο σε έναν ερευνητικό κλάδο, μια κόντρα που γίνεται με κάθε άλλο παρά επιστημονικούς όρους, πιο κοντά στα μαφιόζικα ξακαθαρίσματα λογαριασμών είναι (τώρα με τα λεφτά των ιδιωτών παντού, ακόμη περισσότερο).

    Και μια ερώτηση για τον Πόππερ: έχω δει το ότι σε πολλά του έργα φέρνει το παράδειγμα της κβαντομηχανικής, ένα παράδειγμα ιδανικό διά πάσα νόσο και μαλακίαν που "καταρρίπτει" σε δυο γραμμές όλη την θεωρία του υλισμού. Ήταν ο πρώτος που το έκανε; Όπως και να'χει βέβαια, ο Wittgenstein έχει αρκετές ευθύνες για το φαινόμενο Πόππερ, να τα λέμε κι αυτά :)

    Ijon Tichy

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όλα όσα αναφέρεις στην πρώτη παράγραφο παίζουν. Το ζήτημα είναι ότι πέραν των κινήτρων, έχουν απόλυτο δίκαιο. Ο άνθρωπος είναι φιλοσοφικά αναλφάβητος -- το απόσπασμα για Χέγκελ είναι αρκετό, νομίζω.

      Διαγραφή
    2. Μπορείς να αναπτύξει λίγο παραπάνω γιατι "ο Wittgenstein εχει ευθύνες για το φαινόμενο Ποππερ"; Περαν του οτι ο Wittgenstein ηταν "ιδρυτης" -χωρίς να το εχει ζητησει- της Σχολής της Βιεννης.


      tkar

      Διαγραφή
    3. από όσο ξέρω, ο Wittgenstein είχε έρθει σε κόντρα με τον Popper και δεν νομίζω πως είχαν και πολύ καλές σχέσεις...

      Διαγραφή
    4. υποθέτω εννοεί την κόντρα τους, που με κάποιον τρόπο τον ανέδειξε;

      "Στις 25 Οκτωβρίου 1946, σε μια αίθουσα του κολεγίου Κινγκς στο Κέμπριτζ και ύστερα από πρόσκληση της Λέσχης Ηθικής Επιστήμης (πρόεδρος της οποίας ήταν τότε ο Βιτγκενστάιν), ο Αυστριακος φιλόσοφος Καρλ Πόπερ έδωσε μια διάλεξη με θέμα: «Υπάρχουν φιλοσοφικά προβλήματα;». Και ενώ ο Πόπερ είχε αρχίσει να αναπτύσσει τα επιχειρήματά του μπροστά σε ένα κοινό αποτελούμενο από φιλοσόφους (μεταξύ τους και ο Μπέρτραντ Ράσελ) και φοιτητές Φιλοσοφίας, κάποια στιγμή ο Βιτγκενστάιν αντέδρασε, λογομάχησε με τον Πόπερ κραδαίνοντας την πυρωμένη μασιά του τζακιού και βγήκε από την αίθουσα βροντώντας δυνατά την πόρτα."
      http://www.protoporia.gr/i-orgi-toy-vittgkenstain-p-223415.html

      πίκατσου

      Διαγραφή
    5. Ναι ρε σεις, γι'αυτό λέω, που δεν του έβαλε την μασιά στον κώλο να τελειώνουμε :)

      Ijon Tichy

      Διαγραφή
    6. ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΠΑΛΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ…

      Φίλη πίκατσου, η ιστορία της αντιπαλότητας μεταξύ Καρλ Πόππερ και Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν είναι κατά τι παλαιότερη. Όταν το 1928 ο Πόππερ έδινε στην Βιέννη τις προφορικές εξετάσεις για το διδακτορικό του (πρόκειται για το περίφημο Rigorosum· έχει πια καταργηθεί στην Γερμανία ―στην Αυστρία δεν ξέρω τι γίνεται―, αλλά οι γηραιότεροι, όπως ο υπογράφων, που κάνανε προ δεκαετιών το ντοκτορά τους σε γερμανικά πανεπιστήμια θα το θυμούνται χαρακτηριστικά, γιατί σε πολλά πανεπιστήμια η διάρκεια τής κάθε προφορικής εξέτασης του Rigorosum ήταν στην ουσία απεριόριστη (!), μπορούσε δε να παραβρίσκεται και να θέτει ερωτήσεις, στις οποίες ο υποψήφιος διδάκτορας ήταν υποχρεωμένος να απαντήσει, οποιοσδήποτε καθηγητής του αρμοδίου πανεπιστημίου) στην παιδαγωγική, παραβρισκόταν μαζί με την εξεταστική επιτροπή και ο Μόριτζ Σλικ, του «Κύκλου της Βιέννης». Όταν απαντώντας σε μιαν ερώτηση ο Πόππερ επιτέθηκε αρκετά άγαρμπα κατά του Βίτγκενσταϊν παρομοιάζοντάς τον με το καθολικό ιερατείο, δημιουργήθηκε επεισόδιο: επενέβη ο Σλικ λέγοντας στον Πόππερ ότι η κριτική του κατά του Βίτγκενσταϊν ήταν τραβηγμένη και επακολούθησε καυγάς τρικούβερτος, ο οποίος καυγάς ναι μεν δεν επέδρασε στο αποτέλεσμα των εξετάσεων του Rigorosum (ο Πόππερ ανακηρύχθηκε διδάκτορας την ίδια χρονιά), σήμανε όμως το τέλος των όποιων σχέσεων του Πόππερ με τον «Κύκλο της Βιέννης», αφού ο «Κύκλος» μετά το επεισόδιο σταμάτησε να του στέλνει προσκλήσεις για τις συνεδριάσεις/συναντήσεις του.

      Σε χαιρετώ,

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
  3. Νομιζω οτι στον καστοριαδη, ο οποιος ειχε κλεψει πολυ απο ποπερ, ειχα διαβασει παλιοτερα οτι ο ποπερ ηταν φιλοσοφικα αυτοδιδακτος. Το ειχε γραψεξ μαλιστα στο στυλ οτι ηταν και προς επαινον του ποπερ αυτο το πραγμα. Ειναι πιθανο οι αντικομμουνιστες αυτοι συγγραφείς να γνωριζαν τα χαλια τους και να θελησαν απο νωρις να κανουν την αδυναμια τους αρετη

    Land down under the bridge

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ο Πόππερ το παιζε "σοσιαλιστής" ως το 1919, όταν, αντιμέτωπος με το γεγονός ότι συμμετείχε σε μια διαδήλωση όπου η αστυνομία σκότωσε εργάτες, έγραψε "Ένιωσα τρόμο και σοκ από την κτηνωδία της αστυνομίας, αλλά και απ' τον εαυτό μου. Διότι ως Μαρξιστής, είχα μέρος της ευθύνης της τραγωδίας--επί της αρχής τουλάχιστο."

      Ανήκει δηλαδή σ' αυτούς που "γύρισαν" με τη μία στην περίοδο της γερμανικής επανάστασης, και έτσι στο ευρύτερο παράδειγμα των αποστατών, με τη διαφορά ότι δεν είχε και κανένα ρόλο στο κίνημα πριν γίνει αντικομμουνιστής.

      Διαγραφή
  4. Και κατι οφ τοπικ, αλλα οχι και τοσο

    Ισχυει οτι ενω ο σμιτ συζητιεται πολυ στην ελλαδα, και μαλιστα πριν την ντε φακτο κατασταση πολιορκιας , που αρχισε να χτιζεται χοντρικα μετα το 2010 και απογειωθηκε με το δενδια, παρολα αυτα δεν εχει μεταφραστει σχεδον τιποτα απο το εργο του στα ελληνικα;εγω τουλαχιστον μονο ενα βιβλιο για τον ορισμο του πολιτικου βρηκα, το οποιο δεν μου εκανε και ιδιαιτερη εντυπωση. Πως εξηγειται αυτο τοαντιφατικο πραγμα, δηλαδη να υπαρχει αυξημενο ενδιαφερον, αλλα να μην υπαρχει μεταφραστικη δραστηριοτητα;

    Land down under the bridge

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. A detailed critique of Popper’s sixty-nine pages on Hegel may be prefaced with a motto from Nietzsche’s Ecce Homo:

    “I only avail myself of the person as of a strong magnifying glass with which one can render visible a general but creeping calamity which it is otherwise hard to get hold of.”

    The calamity in our case is twofold. First, Popper’s treatment contains more misconceptions about Hegel than any other single essay. Secondly, if one agrees with Popper that “intellectual honesty is fundamental for everything we cherish” (p. 253), one should protest against his methods; for although his hatred of totalitarianism is the inspiration and central motif of his book, his methods are unfortunately similar to those of totalitarian “scholars” — and they are spreading in the free world, too.

    Από εδώ: http://www.hegel.net/en/kaufmann1959.htm

    JKL

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ποιοι είναι ρε JKL οι ... "totalitarian scholars";

      Διαγραφή
    2. ...το πιασες το υπονοούμενο; Ότι ο Kaufmann "κριτικάρει" τον σαχλαμάρα όχι απλά αποδεχόμενος και κοιτώντας απ' την άλλη καθώς το κάνει...την κεντρική του ανακάλυψη, τον "ολοκληρωτισμό", αλλά και επινοώντας και..."totalitarian scholars";

      Διαγραφή
    3. Ελα τώρα γύρισα...

      Ναι αυτό κάνει μπαμ προφανώς... Αλλά, όπως και οι άλλοι δύο που είναι "συντηρητικοί" αλλά έχουν για την γούνα του ράμματα, αντίστοιχα πράματα λέει και αυτός. Δηλαδή παίζει να ειναι και κοινός τόπος ότι ο Πόππερ είναι αμπαλαρίδης φιλοσοφικά και απλά να ήταν ψυχροπολεμικό νεροπίστολο..

      JKL

      Διαγραφή