Δευτέρα, 4 Αυγούστου 2014

Sam Williams-Είναι η Ρωσία ιμπεριαλιστική;

Sam Williams
Είναι η Ρωσία ιμπεριαλιστική;
(απόσπασμα)
Πηγή-Μτφρ.: Avant garde

[...]
Ήταν ιμπεριαλιστική η Σοβιετική Ένωση;

Η ιμπεριαλιστική δυτική προπαγάνδα και οι εξαγορασμένοι ιστορικοί της ισχυρίζονται ότι η Σοβιετική Ένωση, η οποία προέκυψε από την Οκτωβριανή Επανάσταση ήταν στην πραγματικότητα απλά μια συνέχεια της παλιάς ρωσικής αυτοκρατορίας σε μια νέα μορφή. Ο όρος “Σοβιετική Αυτοκρατορία” που συχνά εμφανίζεται στα καπιταλιστικά media σχεδιάστηκε για να “επικοινωνήσει” αυτό το σημείο. Οι διάφορες “κρατικο-καπιταλιστικές” τάσεις μέσα στο σοσιαλιστικό κίνημα σήμερα απηχούν τους ισχυρισμούς αυτών των ιμπεριαλιστών ιστορικών. Για παράδειγμα, η πλέον πολυδιασμπασμένη Διεθνής Σοσιαλιστική Τάση (IST) που ιδρύθηκε από τον αείμνηστο Τόνι Κλιφ υποστηρίζει την άποψη ότι η σοβιετική οικονομία ήταν μια μορφή καπιταλισμού που αποκαλούν “κρατικό καπιταλισμό”.


Οι “κρατικοκαπιταλιστές” επιμένουν ότι η Σοβιετική Ένωση ήταν κρατικός καπιταλισμός επειδή η σοβιετική βιομηχανία ανήκε στο σοβιετικό κράτος και όχι σε ιδιώτες καπιταλιστές, ατομικούς ή εταιρικούς. Ωστόσο, οι οπαδοί του Cliff υποστηρίζουν ότι, όπως ο καπιταλισμός, η σοβιετική οικονομία βασίστηκε στην διευρυμένη αναπαραγωγή, ή την οικονομική ανάπτυξη, και έτσι καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η σοβιετική οικονομία δεν ήταν μόνο καπιταλιστική αλλά και ιμπεριαλιστική.

Κατά τη διάρκεια του “Ψυχρού Πολέμου”, το σύνθημα των Κλιφικών ήταν “ούτε Ουάσιγκτον – ούτε Μόσχα”. Όταν η Σοβιετική Ένωση καταστράφηκε ολοσχερώς υπό τον Γκορμπατσόφ και τον Γιέλτσιν, οι Κλιφικοί χαιρέτισαν την εξέλιξη αυτή ως ένα μεγάλο βήμα για την εργατική τάξη, καθώς, σύμφωνα με την “κρατικο-καπιταλιστική” λογική, μια από τα δύο “ιμπεριαλιστικές υπερδυνάμεις” που είχαν κυριαρχήσει μετά το 1945 στον κόσμο είχε βουλιάξει.

Εφόσον η Σοβιετική Ένωση ήταν “ιμπεριαλιστική”, σχεδόν όλες οι τάσεις του κλιφικού κινήματος αντιλαμβάνονται τη σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία απλά ως την συνέχεια της σοβιετικής εποχής του ιμπεριαλισμού, η οποία με τη σειρά της θεωρείται ουσιαστικά ως η συνέχεια του παλαιού τσαρικού ιμπεριαλισμού που ο Λένιν είχε αγωνιστεί τόσο σκληρά εναντίον του.

Η άλλη κύρια “κρατικο-καπιταλιστική” τάση στο σημερινό σοσιαλιστικό κίνημα, αντλεί την έμπνευσή της από την ηγεσία του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος, το οποίο από το 1968 και ύστερα αποκαλούσε συχνά τη σοβιετική ηγεσία ως “νέους τσάρους”. Με τη χρήση του όρου “νέα τσάροι”, η κινεζική ηγεσία αρχίζοντας από το 1968 προέβαλε την άμεση εξομοίωση μεταξύ της ιμπεριαλιστικής τσαρικής Ρωσίας και της Σοβιετικής Ένωσης αφότου ανέλαβαν οι “ρεβιζιονιστές Χρουτσοφικοί” την ηγεσία του ΚΚΣΕ στο 20ο Συνέδριο το 1956.

Ο μύθος του σοβιετικού ιμπεριαλισμού

Είναι αλήθεια ότι κάτω από τη σχεδιασμένη οικονομία της Σοβιετικής Ένωσης συσσωρεύτηκε μια τεράστια ποσότητα πλούτου. Αλλά αυτός ο πλούτος δεν είχε συσσωρευτεί με τη μορφή του κεφαλαίου και ως εκ τούτου, όχι με τη μορφή του χρηματιστικού κεφαλαίου. Δεδομένου ότι δεν υπήρχε ουσιαστικά κανένα νόμιμο κεφάλαιο από όταν η Νέα Οικονομική Πολιτική αντικαταστάθηκε από το πρώτο πενταετές πρόγραμμα που αρχίζει το 1928 -και δεδομένου ότι η “δεύτερη οικονομία” ακόμα και κάτω από το επιεικές καθεστώς του Λεονίντ Μπρέζνιεφ (1906-1982) σίγουρα δεν ήρθε οπουδήποτε κοντά στο επίπεδο του μονοπωλιακού καπιταλισμού που παράγει το δικό του χρηματιστικό κεφάλαιο- δεν υπήρχε ούτε ένα καπίκι σοβιετικού χρηματιστικού κεφαλαίου.

Ρωσική Ομοσπονδία: μια φυλακή των εθνών;

Ο Λένιν μισούσε όλες τις μορφές εθνικής καταπίεσης και ρατσισμού, και αν μη τι άλλο το μεγαλορωσικό σωβινισμό που είχε αποδειχθεί το καλύτερο στήριγμα του τσαρικού καθεστώτος. Σε προσωπικό επίπεδο, ο Λένιν ποτέ δεν είπε “εθνικά αστεία”. Μετά την επανάσταση, κανένα έθνος δεν αναγκάστηκε να παραμείνει στη Σοβιετική Ομοσπονδία, που επρόκειτο να εξελιχθεί στη Σοβιετική Ένωση. Για παράδειγμα, η Πολωνία και η Φινλανδία δεν έγιναν ποτέ μέλη της Σοβιετικής Ομοσπονδίας. Έθνη που είχαν εξελιχθεί επαρκώς για να υπάρχουν ως ανεξάρτητες χώρες, αλλά επέλεξαν να είναι μέρος της Σοβιετικής Ομοσπονδίας οργανώθηκαν ως Σοβιετικές Δημοκρατίες, με ειδικά αναγνωρισμένο το δικαίωμα της απόσχισης.

Αλλά η παλιά ρωσική αυτοκρατορία εκτός από το να συμπεριλαμβάνει έθνη που ήταν απολύτως ικανά να υπάρξουν ως ανεξάρτητες χώρες, περιελάμβανε επίσης, πολλές μικρότερες εθνότητες που από μόνες τους απλά δεν ήταν αρκετά πολυπληθείς για να λειτουργήσουν ως βιώσιμα, ανεξάρτητα κράτη. Οι λαοί αυτοί οργανώθηκαν σε αυτόνομες σοβιετικές δημοκρατίες. Εκπαιδεύονταν στη δική τους γλώσσα, και σε ορισμένες περιπτώσεις, χρειάστηκε να αναπτυχθούν, για πρώτη φορά, γραπτά αλφάβητα για τις γλώσσες αυτές.

Υπό τον Λένιν, καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια τόσο στις Σοβιετικές Δημοκρατίες όσο και στις σοβιετικές αυτόνομες δημοκρατίες για την δημιουργία ηγεσιών προερχόμενες από τις ίδιες αυτές εθνότητες. Αυτή η πολιτική ήταν το αντίθετο της τσαρικής πολιτικής του “εκρωσισμού”. Στην Ουκρανία, για παράδειγμα, ακολουθήθηκε μια πολιτική “ουκρανοποίησης” που περιλάμβανε όχι μόνο τη χρήση της ουκρανικής σε όλες τις επίσημες λειτουργίες, αλλά και την ανάπτυξη μιας ντόπιας ουκρανικής ηγεσίας τόσο στο κόμμα όσο και στο κράτος.

[...]

Η συνεχιζόμενη επιβίωση των αυτόνομων δημοκρατιών σήμερα -η οποία είναι ο λόγος που η σημερινή Ρωσία είναι ομοσπονδία και όχι ενιαίο κράτος, -παρά τη ζημιά που έγινε από την παλινόρθωση του καπιταλισμού- είναι μια δημοκρατική -όχι σοσιαλιστική- κατάκτηση που έχει απομείνει από την Οκτωβριανή Επανάσταση. Αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι η κατάσταση όλων των μη-ρώσικων λαών, όπως συμβαίνει και με το ρώσικο λαό της Ρωσικής Ομοσπονδίας, έχει επιδεινωθεί δραματικά από την καταστροφή της Σοβιετικής Ένωσης και την παλινόρθωση του καπιταλισμού.

Παρόλα αυτά, ακόμη και σήμερα, θα ήταν χρήσιμο να γίνει σύγκριση των συνθηκών και των εθνικών δικαιωμάτων των μη ρωσικών λαών της Ρωσικής Ομοσπονδίας, με το πλησιέστερο αμερικάνικο αντίστοιχο στις ρωσικές αυτόνομες δημοκρατίες, τις συνθήκες των ιθαγενών λαών, κοινώς τους επονομαζόμενους “Ινδιάνους της Αμερικής”, στις Ηνωμένες Πολιτείες, στους “ινδιάνικους καταυλισμούς” που υποτίθεται ότι τους επιτρέπουν να ασκούν τα εθνικά τους δικαιώματά στο πλαίσιο των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής.

Τον Δεκέμβριο του 1991, ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Μπόρις Γιέλτσιν, κήρυξε την ανεξαρτησία της Ρωσίας από τη Σοβιετική Ένωση, μια πράξη που έφερε το επίσημο τέλος της Σοβιετικής Ένωσης. Οι αντιδραστικοί Ρώσοι εθνικιστές διαμαρτύρονταν για χρόνια ότι το ρωσικό έθνος καταπιεζόταν από τις μη ρώσικες εθνότητες της Σοβιετικής Ένωσης. Η διαμαρτυρία αυτή αντηχεί τον ισχυρισμό των λευκών ρατσιστών στις ΗΠΑ ότι οι λευκά Αμερικανοί καταπιέζονται κάτω από την “τυραννία” του Αφροαμερικάνου πρόεδρου Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος υποτίθεται ότι βάζει τα συμφέροντα των λαών του “Τρίτου Κόσμου” πάνω από τους “πραγματικούς” -δηλαδή τους λευκούς- Αμερικανούς.

Μήπως η ύπαρξη εθνικών μειονοτήτων που αντιμετωπίζουν πραγματική ή δυνητική καταπίεση από την πλειοψηφούσα ρωσική εθνότητα σημαίνει ότι θα πρέπει να ορίσουμε τη σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία ως ιμπεριαλιστική; Σε τελευταία ανάλυση, ένας από τους λόγους που ο Λένιν χαρακτηρίζει την τσαρική Ρωσία το 1914 ως ιμπεριαλιστική ήταν ότι η Ρωσία ήταν μια φυλακή των εθνών. Δεν είναι η σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία, αν και σε πολύ περιορισμένη κλίμακα, ακόμα μια φυλακή των εθνών;

Αν χρησιμοποιήσουμε την παρουσία των εθνικών μειονοτήτων και την πιθανότητα καταπίεσης τους από την πλειοψηφία του έθνους ως διακριτικό στοιχείο μεταξύ των ιμπεριαλιστικών και των καταπιεσμένων εθνών, θα ήταν δύσκολο να βρεθεί μη-ιμπεριαλιστική χώρα σε όλο τον κόσμο.

Για παράδειγμα, η προ του1949 Κίνα θα ήταν “ιμπεριαλιστική”, αφού είχε μειονότητες που η εθνότητα των “μεγαλο”- Han είτε καταπίεζε ή δυνητικά επρόκειτο να καταπιέσει. Η Συρία, το Ιράκ και το Ιράν έχουν το πρόβλημα του “κουρδικού”. Η Ινδία, ακόμη και όταν ήταν τυπικά αποικία της Μεγάλης Βρετανίας, θα έπρεπε να θεωρηθεί ως “ιμπεριαλιστική” η ίδια, επειδή αποτελείται από πολλές εθνότητες που μιλούν πολλές γλώσσες και έχουν διαφορετικές θρησκείες από την κυρίαρχη ινδουιστική εθνότητα. Η γνωστή σύγκρουση μεταξύ Ινδουιστών και Μουσουλμάνων είναι μία μόνο πτυχή του εξαιρετικά πολύπλοκου εθνικού ζητήματος στην Ινδία.

Με τη νίκη του ισλαμοφοβικού BJP υπό την ηγεσία του ακροδεξιού Narendra Modi στις εκλογές του Μαΐου, η οποία έγινε δεκτή με μεγάλη χαρά από τον ιμπεριαλιστικό Τύπο, το εθνικό ζήτημα παίρνει μια νέα οξύτητα στην Ινδία. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η Ινδία είναι πλέον μια ιμπεριαλιστική χώρα. Ακόμη και οι χώρες της Αφρικής, οι πιο καταπιεσμένες χώρες του κόσμου, περιλαμβάνουν πολλά διαφορετικά έθνη εντός των συνόρων τους. Με αυτή τη λογική και αυτά θα πρέπει να θεωρούνται ιμπεριαλιστικά.

Συμπερασματικά, το εθνικό ζήτημα δεν είναι ένα ζήτημα του παρελθόντος για τη Ρωσική Ομοσπονδία, αλλά είναι επίσης αλήθεια ότι η σημερινή Ρωσική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία απέχει παρασσάγγας από τη φυλακή των εθνών που ήταν κάποτε η τσαρική Ρωσία.

Καμία παλινόρθωση του τσαρικού ιμπεριαλισμού

Ο στρατιωτικο-φεουδαρχικός ιμπεριαλισμός της προ του 1917 Ρωσίας έχει αποκατασταθεί; Εκτός από το εθνόσημο του δικέφαλου αετού που είναι δημοφιλές μεταξύ των σημερινών ρωσικών εθνικιστών, η απάντηση είναι όχι. Η σημερινή ρωσική έγγεια ιδιοκτησία είναι μια ιδιοκτησία αμιγώς καπιταλιστικού τύπου, και όχι φεουδαρχικού τύπου. Και ακόμη και αν η αντίδραση στη Ρωσία προχωρούσε ως του σημείου που ένας από τους διεκδικητές των τίτλων των Ρωμανόφ αποκαθίστατο στο θρόνο -το οποίο παραμένει θεωρητικά, αν και εξαιρετικά απίθανο, ένα ενδεχόμενο- το φεουδαρχικό σύστημα θα εξακολουθεί να είναι πολύ μακρυά από την επιστροφή του.

Η αντίδραση ενάντια στην Οκτωβριανή Επανάσταση, η οποία αναπτυσσόταν για δεκαετίες, φαίνεται να φτάνει στο αποκορύφωμά της υπό το καθεστώς του Μπόρις Γιέλτσιν. Αλλά η ουσία της πολιτικής του Γιέλτσιν ήταν η αποκατάσταση όχι του παλαιού στρατιωτικού-φεουδαρχικού καθεστώτος -ο δικέφαλος αετός, που αποκαταστάθηκε ως το οικόσημο της Ρωσικής Ομοσπονδίας- αλλά του καπιταλισμού. Αν και ο Πούτιν έχει ακολουθήσει μια πιο εθνικιστική πολιτική σε σχέση με τον Γέλτσιν, ο Πούτιν είναι επίσης ανίκανος να αποκαταστήσει το στρατιωτικό-φεουδαρχικό ιμπεριαλισμό του τσαρικού παρελθόντος, έστω και αν ο ίδιος προσωπικά θα ήθελε να το πράξει. Ως εκ τούτου, αν και μπορεί να μην το συνειδητοποιείτε αν οι απόψεις σας καθορίζονται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης της πραγματικής αυτοκρατορίας και του πραγματικού δεσμοφύλακα των εθνών στον σύγχρονο κόσμο, ο φεουδαρχικός-στρατιωτικός ιμπεριαλισμός του τσαρικού παρελθόντος δεν έχει αποκατασταθεί στη σημερινή Ρωσία, ούτε μπορεί να αποκατασταθεί.

Ένας νέος σύγχρονος ρωσικός ιμπεριαλισμός;

Αλλά τι γίνεται με έναν εκσυγχρονισμένο ρωσικό ιμπεριαλισμό βασισμένο στην κυριαρχία του μονοπωλιακού καπιταλισμού και του χρηματιστικού κεφαλαίου; Η ανάπτυξη ενός σύγχρονου ρωσικού ιμπεριαλισμού βασισμένου στο μονοπωλιακό κεφάλαιο υπό την κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου -οι ιδιοκτήτες των μεγάλων συγκεντρώσεων στο χρηματιστήριο, των ομόλογων και των μεγάλων τραπεζικών καταθέσεων- δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ των προτέρων, για όσο διάστημα η Ρωσία παραμένει καπιταλιστική. Το ίδιο ισχύει και για όλες τις μη-ιμπεριαλιστικές καπιταλιστικές χώρες. Πράγματι δεν μπορούμε να αποκλείσουμε έναν μελλοντικό ινδικό ιμπεριαλισμό, ή ακόμα και έναν μελλοντικό ιμπεριαλισμό στην υποσαχάρια Αφρική.

Ποιός ξέρει, εφόσον ο καπιταλισμός επρόκειτο να διαρκέσει για μερικούς ακόμα αιώνες, αν το Κονγκό με τον πλούσιο ορυκτό του πλούτο θα μπορούσε να γίνει το κέντρο μιας παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής αυτοκρατορίας όπως είναι τώρα οι ΗΠΑ -επίσης πλούσιες σε ορυκτό πλούτο. Σήμερα, όμως, το 2014, παρά τα βήματα που έχει κάνει ο καπιταλισμός στην Αφρική, είμαστε πολύ μακριά από κάτι τέτοιο. Πράγματι, στις ΗΠΑ του 2014, οποιοσδήποτε είχε φαντασιώσεις για μια πιθανή μελλοντική Κονγκολέζικη παγκόσμια ιμπεριαλιστική αυτοκρατορία θα ήταν ένοχος για φούντωμα της φλόγας μιας ρατσιστικής υστερίας.

Οι κρίσεις, ο μονοπωλιακός καπιταλισμός και η άνοδος του χρηματιστικού κεφαλαίου

Η μελέτη των κρίσεων και του βιομηχανικού κύκλου, το κύριο θέμα αυτού του blog, απέδειξε ότι μια βασική αντίφαση του καπιταλισμού είναι η ικανότητά του να βελτιώνει το επίπεδο της βιομηχανικής παραγωγής γρηγορότερα από ότι οι αγορές μπορούν να επεκταθούν για να απορροφήσουν την αυξανόμενη ποσότητα των εμπορευμάτων που πρέπει να παραχθούν. Επομένως, ο ανταγωνισμός μεταξύ των διαφόρων κεφαλαίων από τα οποία αναγκαστικά αποτελείται ο καπιταλισμός, μοιάζει πολύ με το παιχνίδι των παιδιών με τις μουσικές καρέκλες. Όσο περισσότερο ο καπιταλισμός αναπτύσσεται τόσο λιγότερα ανεξάρτητα κεφάλαια επιβιώνουν. Ως εκ τούτου το κεφαλαίο είναι καταδικασμένο να γίνεται πιο συγκεντρωτικό μέχρις ότου καταστεί αδύνατη η περαιτέρω ύπαρξή του.

Είδαμε επίσης ότι κάθε διαδοχική κρίση υπερπαραγωγής, αρχίζοντας με την πρώτη το 1825, αναγκάζει μεγάλα χρηματικά ποσά να αποσυρθούν έξω από την κυκλοφορία να αδρανοποιούνται και να συσσωρεύονται στα θησαυροφυλάκια των τραπεζών. Αυτό ακριβώς παρατηρούμε σήμερα στον απόηχο της κρίσης του 2008. Δεδομένου ότι η ουσία του καπιταλισμού είναι το Χ-Ε-Χ’, τα τεράστια αδρανή χρηματικά ποσά που δημιουργούνται από κάθε διαδοχική κρίση ανοίγουν τρύπες στη συλλογική τσέπη της καπιταλιστικής τάξης. Αναπόφευκτα, το μεγάλο ποσό των χρημάτων -δυνητικού κεφαλαίου- που κυκλοφορεί από τις διαδοχικές κρίσεις υπερπαραγωγής επιδιώκει επενδύσεις. Ένα μεγάλο μέρος των χρημάτων που αποσύρονται από τα κανάλια της κυκλοφορίας σε κάθε διαδοχική κρίση μετατρέπονται σε πιστωτικό κεφάλαιο Χ-Χ’.

Με αυτόν τον τρόπο, το σύγχρονο χρηματιστικό κεφάλαιο αναπτύσσεται. Μέσα σε 75 περίπου χρόνια -μια ανθρώπινη ζωή- μετά την κρίση του 1825, ο καπιταλισμός του ελεύθερου ανταγωνισμού είχε μετατραπεί σε μονοπωλιακό καπιταλισμό-ιμπεριαλισμό, με τον κόσμο σχεδόν εντελώς χωρισμένο ανάμεσα σε μια χούφτα ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός έχει δημιουργήσει συγκεντροποιημένα “τραστ” -τα οποία είναι η κατάλληλη μορφή για μια κεντρικά σχεδιασμένη σοσιαλιστική παραγωγή- πλάι-πλάι με τη συνέχιση του ελεύθερου ανταγωνισμού σε άλλους τομείς της οικονομίας. Με την πάροδο του χρόνου, από κρίση σε κρίση, το στοιχείο του μονοπωλίου δυναμώνει ενώ ο ελεύθερος ανταγωνισμός, αν και δεν εξαφανίζεται, υποχωρεί.

Ιστορικά μιλώντας, η μονοπωλιακή ή ιμπεριαλιστική φάση του καπιταλισμού είναι το πρώτο στάδιο του μετασχηματισμού του καπιταλισμού που βασίζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία και τον ελεύθερο ανταγωνισμό σε σχεδιαζόμενη κομμουνιστική οικονομία των συνεταιρισμένων παραγωγών.

Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός είναι, επομένως, το τελικό στάδιο του καπιταλισμού, αν και, όπως κάθε κοινωνικό φαινόμενο ο ιμπεριαλισμός περνά μέσα από διάφορες δικές του φάσεις. Σε οποιαδήποτε όμως φάση του ιμπεριαλισμού, αναδύονται κάποιες λίγες χώρες που είναι πολύ πλούσιες σε χρηματιστικό κεφαλαίο και εκμεταλλεύονται τις άλλες χώρες που είναι σχετικά φτωχές σε αυτό. Για τη μέτρηση του πόσο πλούσια είναι μια χώρα σε χρηματιστικό κεφάλαιο, πρέπει να λάβουμε υπόψη όχι μόνο την απόλυτη ποσότητα του χρηματιστικού κεφαλαίου -μετρημένο όπως όλες οι μορφές του πλούτου στο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής σε χρήμα, ή σε μονάδες βάρους σε χρυσό που αντιπροσωπεύουν με τη σειρά τους ποσότητες αφηρημένης ανθρώπινης εργασίας μετρημένης σε κάποια μονάδα χρόνου- αλλά επίσης και το μέγεθός του σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας.

Οι χώρες που είναι πλουσιότερες σε χρηματιστικό κεφάλαιο -όχι κατ’ ανάγκην πιο πλούσιες σε βιομηχανικό κεφάλαιο- είναι οι ιμπεριαλιστικές που εκμεταλλεύονται οικονομικά όλες τις άλλες καπιταλιστικές χώρες του κόσμου.

Το χρηματιστικό κεφάλαιο σε σχέση με άλλες μορφές κεφαλαίου

Στον παλιό καπιταλισμό του ελεύθερου ανταγωνισμού που έφθασε στο υψηλότερο επίπεδό ανάπτυξής του στη Βρετανία κατά τα πρώτα τρία τέταρτα του 19ου αιώνα, οι επιχειρήσεις ανήκαν σε ιδιώτες ή έστω σε μικρές ομάδες εταίρων. Οι μεμονωμένοι ιδιοκτήτες των σημερινών επιχειρήσεων συχνά μιλούν για τους “υπαλλήλους μου” ή “συνεργάτες μου” ή “τα χέρια μου”, σαν είναι πραγματικά ιδιοκτήτες των εργαζομένων τους, αν και στον καπιταλισμό κατέχουν μόνο την αγορασμένη εργατική τους δύναμη.

Αυτό που σήμερα ονομάζεται επενδυτική τράπεζα, μόλις είχε αρχίσει να αναπτύσσεται στη Βρετανία το 19ο αιώνα και γενικά διεξαγόταν από επιχειρήσεις οι οποίες ήταν ξεχωριστές από εκείνες που ασκούσαν εμπορικές τραπεζικές εργασίες. Οι εμπορικές τράπεζες ήταν σχετικά μικρής κλίμακας επιχειρήσεις -ταπεινοί μεσάζοντες, όπως ο Λένιν τους αποκαλούσε – απέχοντας παρασάγγας από τις γιγαντιαίες διεθνείς τράπεζες που κυριαρχούν σήμερα στον καπιταλισμό. Μια επιχείρηση που ανήκει σε ένα “αφεντικό” ή μια μικρή ομάδα συνεργατών ήταν χαρακτηριστική του παλαιού βιομηχανικού καπιταλισμού της εποχής του ελεύθερου ανταγωνισμού. Οι σχέσεις αυτές μπορούν ακόμα να βρεθούν σε εκείνους τους τομείς της σημερινής καπιταλιστικής οικονομίας, όπου η παραγωγή πραγματοποιείται σε σχετικά μικρή κλίμακα.

Η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική με τους καπιταλιστές εκείνους που κατέχουν μόνο χρηματιστικό κεφαλαίο, τους οποίους, σύμφωνα με τον Μαρξ και τον Ένγκελς, αποκαλώ χρηματικούς καπιταλιστές σε αυτό το blog. Οι αντιπρόσωποι τραπεζών μιλούν για το να κάνουν τα χρήματα σας να δουλέψουν για σας. Αλλά ποιος είδε μια μπάρα χρυσού, ένα χαρτονόμισμα ή ένα λογαριασμό καταθέσεων να δουλεύει στ’ αλήθεια; Αυτό που η Τράπεζα λέει στην πραγματικότητα στους κατόχους συνήθως μικρών ποσών κεφαλαίου είναι ότι από τη μετατροπή των χρηματικών τους αποταμιεύσεων σε κεφάλαιο η Τράπεζα θα φροντίσει ώστε η παράγουσα την υπεραξία εργατική τάξη να δουλέψει ορισμένες ώρες για τους πελάτες της Τράπεζας δωρεάν. Μόνο με αυτή την έννοια το χρήμα “εργάζεται”.

Σήμερα, οι μετοχές, τα ομόλογα και τα εργαλεία της χρηματαγοράς, συχνά ανήκουν σε αμοιβαία κεφάλαια τα οποία διαχειρίζονται επαγγελματίες διαχειριστές χρήματος. Οι μεμονωμένοι ιδιοκτήτες των μεριδιών αμοιβαίων κεφαλαίων συχνά δεν κατέχουν άμεσα αυτά τα περιουσιακά στοιχεία. Ο λόγος για τον οποίο τα αμοιβαία κεφάλαια είναι τόσο δημοφιλή είναι ότι το έξυπνο “stock picking” (ΣτΜ: επιλογή επένδυσης στο χρηματιστήριο) είναι δύσκολο για τους μικρούς “επενδυτές”. Οι μικροί, και μερικές φορές όχι τόσο μικροί, μεμονωμένοι χρηματικοί καπιταλιστές δεν έχουν τη γνώση για να διακρίνουν ποιες μετοχές είναι “υπερτιμημένες” στη χρηματιστηριακή αγορά και ποιες είναι “υποτιμημένες”. Ενώ το χρηματιστήριο κάνει συχνά λάθος για την αξία των μετοχών, οι συμμετέχοντές του συλλογικά είναι περισσότερο ενημερωμένοι από τους περισσότερους μεμονωμένους καπιταλιστές.

Ένα αμοιβαίο κεφάλαιο ενσαρκώνει την αρχή της Τραπεζικής. Μεμονωμένα άτομα που έχουν πλεόνασμα χρημάτων ή αποταμιεύσεις, δεν έχουν την ικανότητα να δανείζουν ατομικά το πλεόνασμα χρημάτων τους, κι έτσι το καταθέτουν σε μια τράπεζα που κάνει τον δανεισμό και μοιράζεται τα έσοδα από τόκους με τους καταθέτες της. Ένα αμοιβαίο κεφάλαιο εφαρμόζει αυτή την αρχή σε μετοχές, ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς και ούτω καθεξής. Πολύ συχνά, τα αμοιβαία κεφάλαια στην πραγματικότητα ανήκουν σε μεγάλες διεθνείς τράπεζες.

Το ίδιο ισχύει και για τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Μια ομάδα εργαζομένων, οι ίδιοι όχι καπιταλιστές, αποταμιεύουν για τη συνταξιοδότησή τους. Ένα ορισμένο ποσό των μισθών ή ημερομισθίων τους παρακρατείται και επενδύεται. Αλλά οι εργαζόμενοι δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν σε τι να επενδύσουν τις συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις τους. Επομένως, οι αποταμιεύσεις τους συγκεντρώνονται και τίθενται υπό τον έλεγχο ενός επαγγελματία διαχειριστή χρημάτων που είναι γνώστης, ή δήθεν γνώστης, και είναι σε θέση να επενδύσει τις οικονομίες περισσότερο ή λιγότερο έξυπνα.

Μία από τις αλλαγές στο μονοπωλιακό καπιταλισμό από την εποχή του Λένιν είναι ότι τότε η μεγάλη μάζα των εταιρικών μετοχών εξακολουθούσε να ανήκει και να την διαχειρίζονται ιδιώτες. Σήμερα, αντίθετα, τη μεγάλη μάζα των μετοχών, ομολόγων και άλλων τίτλων τη διαχειρίζονται θεσμικοί επενδυτές, όπως τα τραπεζικά ταμεία αρωγής, τα συνταξιοδοτικά επενδυτικά προγράμματα, αμοιβαία κεφάλαια, hedge funds, ασφαλιστικές εταιρείες και αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς. Οι φορείς αυτοί με τη σειρά τους, είναι υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο λίγων διεθνών τραπεζών. Κατά αυτόν τον τρόπο, το “πλούσιο κεφάλαιο” (“moneyed capital”) μετασχηματίζεται σε χρηματιστικό κεφάλαιο που ελέγχεται από μερικά γιγαντιαία τραπεζικά ιδρύματα.

Σε μια χώρα πλούσια σε χρηματιστικό κεφαλαίο, υπάρχουν όχι μόνο μερικοί εξαιρετικά πλούσιοι άνθρωποι που μπορείς να τους βρεις σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες -για παράδειγμα, οι Ρώσοι και Ουκρανοί “ολιγάρχες”-, αλλά και μια μεγάλη “μεσαία τάξη” “μέτριων αποταμιευτών”. Αυτή η μεσαία τάξη περιλαμβάνει επίσης τα πιο προνομιούχα ανώτερα στρώματα της εργατικής τάξης, που είτε κατέχουν κάποια αμοιβαία κεφάλαια, είτε είναι δικαιούχοι συνταξιοδοτικών επενδυτικών προγραμμάτων μέσω διαφόρων εργασιακών προγραμμάτων συνταξιοδότησης.

Είναι δυνατό για μια χώρα να είναι φτωχή σε χρηματιστικό κεφαλαίο, ακόμη και αν είναι σχετικά πλούσια σε βιομηχανικό κεφάλαιο. Για παράδειγμα, ένας μεγάλος αριθμός εργοστασίων, ορυχείων και καπιταλιστικών εκμεταλλεύσεων μεγάλης κλίμακας μπορεί να βρίσκεται σε μια τέτοια χώρα, καθιστώντας την πλούσια σε βιομηχανικό κεφάλαιο. Η Βρετανία είναι το κλασικό παράδειγμα μιας χώρας που στην εποχή του ελεύθερου ανταγωνισμού ήταν πλούσια σε βιομηχανικό κεφάλαιο -ήταν το εργαστήρι όλου του κόσμου- ενώ σήμερα η ίδια χώρα δεν είναι τόσο πλούσια σε βιομηχανικό κεφάλαιο, αλλά πολύ πλούσια σε χρηματιστικό κεφάλαιο.

Οι ΗΠΑ έχουν εξελιχθεί προς την ίδια κατεύθυνση. Ενώ πριν από έναν αιώνα οι ΗΠΑ ήταν εξαιρετικά πλούσιες σε βιομηχανικό κεφάλαιο, σήμερα η αποβιομηχάνιση έχει μειώσει κατά πολύ το σχετικό πλούτο των ΗΠΑ σε βιομηχανικό κεφάλαιο. Ωστόσο, οι ΗΠΑ παραμένουν το νούμερο ένα στο χρηματιστικό κεφάλαιο.

Δεν είναι όλες οι μορφές νομισματικής αποταμίευσης, χρηματιστικό κεφάλαιο. Στην Ινδία και σε κάποιο βαθμό στην Κίνα η αποταμίευση αποτελείται συχνά από χρυσά κοσμήματα, -κατ’ ουσίαν υλικό χρήματος, “χύμα” χρυσός, που έχει γίνει κόσμημα Η αποταμίευση σε αυτήν την μορφή δεν συνιστά χρηματιστικό κεφαλαίο ή οποιασδήποτε μορφής κεφάλαιο. Η απλή κατοχή χρυσού -χρήματος- δεν καθιστά τον ιδιοκτήτη του δικαιούχο ενός ελάχιστου μορίου υπεραξίας. Σε γενικές γραμμές, οι καταπιεζόμενες χώρες, με τα υπανάπτυκτα τραπεζικά τους συστήματα, είναι φτωχές σε χρηματιστικό κεφάλαιο. Ένα σχετικά μεγάλο μερίδιο των αποταμιεύσεων βρίσκεται υπό μορφή συσσωρευμένων χρημάτων που δεν μετατρέπονται στο κεφάλαιο. Στις αναπτυγμένες χώρες, “οι αποταμιεύσεις” βρίσκονται σε τράπεζες, αμοιβαία κεφάλαια, αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς, και ούτω καθεξής. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο εμπειρικός Keynes, ο οποίος υπηρέτησε στα νιάτα του ως αποικιακός αξιωματούχος στην Ινδία, θεώρησε το χρυσό ένα “βάρβαρο λείψανο”.

Σε αντίθεση με το συσσωρευμένο χρυσό, κάθε μονάδα του χρηματιστικού κεφαλαίου, -ένα μερίδιο σε ένα αμοιβαίο κεφάλαιο ή hedge funds, ή ένα πιστοποιητικό καταθέσεων που εκδίδεται από μια τράπεζα- είναι μια αξίωση σε μια καθορισμένη ποσότητα της συνολικής υπεραξίας που παράγεται από την παγκόσμια εργατική τάξη. Εάν έχετε στην κατοχή σας ένα μερίδιο χρηματιστικού κεφαλαίου σε οποιαδήποτε μορφή, έχετε ένα ορισμένο ποσοστό της παγκόσμιας μισθωτής σκλαβιάς στον κόσμο να εργάζεται για σας. Η ιδιοκτησία αυτού του “πλούσιου κεφαλαίου” στη μεγάλη μάζα της συγκεντροποιείται στα χέρια των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που συγκεντρώνονται σε ορισμένες χώρες. Οι χώρες που είναι πλούσιες σε χρηματιστικό κεφάλαιο εκμεταλλεύονται τις χώρες που είναι φτωχές σε χρηματιστικό κεφάλαιο.

Στενά συνδεδεμένος με το χρηματιστικό κεφάλαιο είναι ο πλούτος σε ακίνητη περιουσία. Το Real estate είναι ένας συνδυασμός της έγγειας ιδιοκτησίας και των κτιρίων που έχουν κτιστεί πάνω σ’ αυτή. Αν και δεν είναι ταυτόσημη με το χρηματιστικό κεφάλαιο, η ακίνητη περιουσία είναι στενά συνδεδεμένη με αυτό. Όσο πλουσιότερη είναι μια χώρα από την άποψη του χρηματιστικού κεφαλαίου τόσο περισσότερο η τιμή της έγγειας ιδιοκτησίας είναι φουσκωμένη στη χώρα και ως εκ τούτου “πολυτιμότερη”-όσον αφορά στο ποσό των χρημάτων που φέρνει ως αντάλλαγμα στην αγορά. Τελικά, η αύξηση της αξίας των ακινήτων προέρχεται από την απλήρωτη εργασία της παγκόσμιας εργατικής τάξης.

Επομένως, το πόσο πλούσια είναι μια χώρα σε χρηματιστικό κεφάλαιο -ή με άλλα λόγια, σε ποιο βαθμό μια χώρα είναι εκμεταλλεύτρια ή εκμεταλλευόμενη χώρα- θα έχει μια βαθιά επίδραση στην ταξική πάλη και την πολιτική της χώρας, δεδομένου ότι σημαντικά τμήματα των ανώτερων στρωμάτων της εργατικής τάξης μπορεί να είναι ιδιοκτήτες μικροποσών χρηματιστικού κεφαλαίου, ή δικαιούχοι συνταξιοδοτικών επενδυτικών προγραμμάτων, ιδίων μετοχών και ομολόγων μέσω ατομικών συνταξιοδοτικών λογαριασμών, ή να κατέχουν μετοχές σε αμοιβαία κεφάλαια.

Αυτοί οι πιο προνομιούχοι εργαζόμενοι δεν ελέγχουν τις μικρές ποσότητες του χρηματιστικού κεφαλαίου που κατέχουν και δεν διαθέτουν αρκετά κεφάλαια για να γίνουν κανονικοί καπιταλιστές, επειδή δεν μπορούν να ζήσουν μόνο από τόκους ή εισοδήματα από μερίσματα Ωστόσο ιδιοποιούνται μια ορισμένη ποσότητα, αν και μόνο μια πολύ μικρή ποσότητα, υπεραξίας που παράγεται από τους εργαζόμενους των καταπιεσμένων χωρών, καθώς και από τους παραγωγικούς (σε υπεραξία) εργαζόμενους της χώρας τους.

Αυτή είναι μία από τις μεθόδους με τις οποίες ο ιμπεριαλισμός δωροδοκεί το ανώτερο στρώμα της εργατικής τάξης και των “υπαλλήλων” (white collars). Στις υπό εκμετάλλευση χώρες, η εργατική τάξη είναι πιο ριζοσπαστική, και τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα ενάντια στην εκμετάλλευση του έθνους τείνουν να γίνουν σύμμαχος του εργατικού κινήματος. Αντίθετα, όσο πλουσιότερη είναι μια χώρα σε χρηματιστικό κεφάλαιο, τόσο περισσότερο είναι μια χώρα- εκμεταλλευτής και τόσο ισχυρότερος και αντιδραστικός είναι ο εθνικισμός, και πολλώ δε μάλλον τα “εθνικά αισθήματα” γίνονται ο καλύτερος σύμμαχος των εκμεταλλευτών.

Ωστόσο, όσο ο ιμπεριαλισμός εξασθενεί από την αντίσταση των καταπιεσμένων εθνών, τόσο ο ιμπεριαλισμός γίνεται πιο αδύναμος και ανοίγει ο δρόμος για την ριζοσπαστικοποίηση της εργατικής, ακόμα και τη μεσαίας, τάξης. Για παράδειγμα, η αμερικανική κοινωνία έπεσε σε βαθιά αναταραχή από την αντίσταση του Βιετνάμ στις δεκαετίες του 1960 και των αρχών του 1970.

Ως εκ τούτου, τα αντιπολεμικά κινήματα στις ιμπεριαλιστικές χώρες δεν είναι μια παράκαμψη της “πραγματικής” ταξικής πάλης -στους αγώνες των συνδικάτων για υψηλότερους μισθούς, λιγότερες ώρες και καλύτερες συνθήκες- αλλά είναι μια αναπόφευκτη μορφή που η ταξική πάλη πρέπει να πάρει στις ιμπεριαλιστικές χώρες ακριβώς λόγω της θεμελιακής οικονομικής φύσης του ίδιου του ιμπεριαλισμού.

Λόγω της μακροχρόνιας τάσης προς τη συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου, η πραγματική κοινωνική βάση των μονοπωλιακών καπιταλιστικών κυβερνήσεων στενεύει με το πέρασμα του χρόνου. Για να υπερασπιστεί τη θέση της ως άρχουσα τάξη, καθώς επίσης και την ίδια την αυτοκρατορία του, ο μονοπωλιακός καπιταλισμός/ιμπεριαλισμός είναι υποχρεωμένος να υποστηρίξει όλες τις αντιδραστικές τάσεις και δυνάμεις στον κόσμο -ρατσισμός, μισογυνισμός, ομοφοβία, νεοφασισμός, απόλυτη μοναρχία, αστυνομικά κράτη και συστήματα καθολικής επιτήρησης. Αυτός είναι ο λόγος που -με τα λόγια του Λένιν- ιμπεριαλισμός σημαίνει “αντίδραση σε όλη τη γραμμή”.

Η άλλη πλευρά είναι ότι κάθε δημοκρατική τάση ή κίνημα, τόσο στις ίδιες τις ιμπεριαλιστικές χώρες, καθώς και στις καταπιεσμένες χώρες έρχεται σε σύγκρουση με το μονοπωλιακό καπιταλισμό-ιμπεριαλισμό.

Πρόκειται να γίνει η Κίνα το ηγετικό ιμπεριαλιστικό έθνος του κόσμου; Έχει αναφερθεί ότι μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους -2014- το ΑΕΠ της Κίνας, -λαμβάνοντας υπόψη τα διαφορετικά επίπεδα τιμών και αγοραστικής δύναμης στις διάφορες χώρες- θα είναι μεγαλύτερο από εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών. (5) Ήδη, το ΑΕΠ της Κίνας, με βάση τα ίδια στοιχεία, υπερβαίνει το ΑΕΠ της Ιαπωνίας. Μήπως αυτό σημαίνει ότι η Κίνα σε αυτό το ίδιο έτος είναι στη διαδικασία της αντικατάστασης των Ηνωμένων Πολιτειών ως ηγετική ιμπεριαλιστική χώρα του πλανήτη; Και δεν αναδύεται η Ινδία ως μια ηγετική ιμπεριαλιστική δύναμη -ομολογουμένως όχι στο ίδιο επίπεδο με την “ιμπεριαλιστική” Κίνα- που από μόνη της επισκιάζει την Ιαπωνία;

Προτού βγάλουμε βιαστικά αυτά τα συμπεράσματα, πρέπει να λάβουμε ορισμένα πράγματα υπόψη. Ο πληθυσμός της σημερινής Κίνας είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερος από αυτόν των ΗΠΑ. Η Κίνα, ως εκ τούτου, παραμένει σχετικά φτωχή σε βιομηχανικό κεφάλαιο σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αλλά ο ιμπεριαλισμός, όπως είδαμε παραπάνω, δεν βασίζεται στο σχετικό επίπεδο του βιομηχανικού κεφαλαίου, αλλά του χρηματιστικού κεφαλαίου. Αν εγώ ως πολίτης των ΗΠΑ κατέχω Χ ποσό χρηματιστικού κεφαλαίου σε μετοχές, ομόλογα και έντοκες τραπεζικές καταθέσεις, αυτό δεν σημαίνει ότι δικαιούμαι το Χ ποσό υπεραξίας που παράγεται από τους εργαζόμενους των ΗΠΑ. Όχι, δικαιούμαι το Χ ποσό υπεραξίας που παράγεται από τους εργαζόμενους όλου του κόσμου.

Οι ρωσικές Τράπεζες

Ποια είναι η σχετική θέση των ρωσικών Τραπεζών σήμερα; Εάν η Ρωσία σήμερα δεν είναι μόνο καπιταλιστική, πράγμα που όντως είναι, αλλά και ιμπεριαλιστική, θα περιμέναμε οι ρωσικές Τράπεζες να είναι ολοένα και πιο σημαντικές στον κόσμο, δεδομένου ότι οι “μεγάλες” διεθνείς τράπεζες είναι οι πιο σημαντικοί οργανισμοί του χρηματιστικού κεφαλαίου. Η δημοσίευση της Global Finance απαριθμεί τις 50 μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου το 2012 με βάση το ενεργητικό. Παρά το μέγεθος και τον πλούτο της Ρωσίας, δεν εμφανίζεται ούτε μια ρωσική Τράπεζα στον κατάλογο.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal της 31ης Γενάρη 2014, με βάση τα περιουσιακά στοιχεία των 100 μεγαλύτερων τραπεζών του κόσμου, μόνο δύο ρωσικές τράπεζες, η OAO Sherbank και η OAO VTB, εμφανίζονται στο νούμερο 54 και 94, αντίστοιχα. Η Sherbank είναι μετεξέλιξη του πρώην σοβιετικού ταμιευτηρίου -στα ρωσικά, Sherbank σημαίνει ταμιευτήριο. Ακόμη και σήμερα το 51% των μετοχών της ανήκει στη ρωσική κεντρική τράπεζα, η οποία είναι κρατική. Σύμφωνα με τη Wikipedia, η Ρωσική Ομοσπονδία κατέχει το 60,9% της OAO VTB. Ενώ και οι δύο τράπεζες σήμερα είναι διεθνείς τράπεζες, εξακολουθούν να είναι ημικρατικές επιχειρήσεις.

Και μόνο η έλλειψη μιας ρωσικής τράπεζας στις κορυφαίες 50 τράπεζες, και η ύπαρξη μόνο δύο μεταξύ των κορυφαίων 100, είναι ενδεικτική, αν και όχι αποφασιστική. Στο σημερινό κόσμο, το τραπεζικό σύστημα είναι ιδιαίτερα συγκεντρωποιημένο, και σε πολλές από τις μικρότερες ιμπεριαλιστικές χώρες όλες οι τράπεζες είναι ξένης ιδιοκτησίας -αν και η Ρωσία δεν είναι καθόλου μια μικρή χώρα.

Επιπλέον, η Ρωσία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θεωρείται γενικά ως πολύ πιο ανεξάρτητη από τις ΗΠΑ σε σχέση με τις ιμπεριαλιστικές χώρες της “Δύσης”, όπως οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης, η Ιαπωνία, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία. Καθώς ο ρώσικος καπιταλιστικός “ιμπεριαλισμός” θα είχε αναπτυχθεί μόνο κατά τη διάρκεια των τελευταίων 25 ετών από τις πολύ μέτριες ρίζες του στην προ περεστρόικας σοβιετική “δεύτερη οικονομία”, θα ήταν αναμενόμενο να είναι σε οξεία αντιπαράθεση με τον κατεστημένο ιμπεριαλισμό της παγκόσμιας αυτοκρατορίας με επίκεντρο της ΗΠΑ.

Η Ρωσία θα έπρεπε συνεπώς να αναμένεται να εξελίξει τα δικά της γιγαντιαία τραπεζικά ιδρύματα. Πράγματι, η Κίνα αναπτύσσει κάποιες πολύ μεγάλες τράπεζες, που σημαίνει μια ορισμένη ανάπτυξη του χρηματιστικού κεφαλαίου στη χώρα αυτή, αν και η λειτουργία αυτών των τραπεζών μέχρι στιγμής περιορίζεται σε μεγάλο βαθμό στην Κίνα. Επιπλέον, η Κίνα στο σύνολό της, όπως θα δούμε παρακάτω, είναι ακόμα πάρα πολύ φτωχή σε χρηματιστικό κεφάλαιο για να θεωρείται ότι είναι η ίδια μια ιμπεριαλιστική χώρα.

Η Ρωσία, αντίθετα, που δεν έχει δείξει κάτι που να προσεγγίζει την ανάπτυξη του βιομηχανικού κεφαλαίου που η Κίνα έχει βιώσει κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα, δεν έχει ακόμη αναπτύξει έστω μια τράπεζα, ακόμη και κρατική, η οποία να κατατάσσεται στις κορυφαίες 50 τράπεζες του κόσμου.

Τα άλλα χαρακτηριστικά που ο Λένιν έλαβε υπόψη στη διάκριση μεταξύ των ιμπεριαλιστικών χωρών και των εκμεταλλευόμενων χωρών είναι λιγότερο σημαντικά από ότι ήταν το 1914, επειδή υπήρξε ένας αιώνας καπιταλιστικής ανάπτυξης που έχει μειώσει σημαντικά το βάρος των προ-καπιταλιστικών τρόπων παραγωγής και των πολιτικών μορφών σε σύγκριση με το 1914.

Για παράδειγμα, όταν ο Λένιν έγραφε τον “Ιμπεριαλισμό” το 1916, δύο χρόνια μετά την έναρξη του Α’ Παγκόσμιου Πόλεμου και ενώ ήταν ακόμα σε εξέλιξη χωρίς σαφή έκβαση, ο τσαρικός στρατιωτικός φεουδαρχικός ιμπεριαλισμός, αν και σε θανάσιμη αγωνία, ήταν ακόμα πάρα πολύ υπαρκτός και δεν υπήρχε τρόπος να γνωρίζει κανείς πόσο θα ήταν σε θέση ακόμα να αντέξει. Ταχέως βιομηχανοποιούμενη αλλά ακόμα υστερούσα σε σχέση με τη Βρετανία, τις ΗΠΑ και τη Γερμανία, η Ιαπωνία ήταν ακόμη φτωχή σε χρηματιστικό κεφάλαιο. Όμως, η Ιαπωνία χρησιμοποιούσε την υπερανεπτυγμένη στρατιωτική μηχανή της για να καταλάβει αποικίες. Η Ιαπωνία είχε καταλάβει την Ταϊβάν με έναν πόλεμο εναντίον της Κίνας το 1895, και την Κορέα το 1910. Ως εκ τούτου, ο Λένιν κατέταξε την Ιαπωνία μεταξύ των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων παρά τη σχετική φτώχεια της σε χρηματιστικό κεφάλαιο.

Ο ιμπεριαλισμός το 2014 σε σύγκριση με τον ιμπεριαλισμό το 1914

Αν θέλουμε να περιγράψουμε τη διαφορά μεταξύ του ιμπεριαλισμού του 1914 και του ιμπεριαλισμού το 2014 με μια λέξη, αυτή η λέξη είναι: “ΝΑΤΟ”. Σε αντίθεση με το 1914, υπάρχει μια στρατιωτική μηχανή, ένας “τσάρος”, που κυριαρχεί στον ιμπεριαλιστικό κόσμο. Και οι ρίζες του δεν είναι στις φεουδαρχικές, αλλά καθαρά στις καπιταλιστικές σχέσεις. Ο μηχανισμός περιλαμβάνει τις ένοπλες δυνάμεις όχι μόνο των ΗΠΑ αλλά και άλλων χωρών της ΝΑΤΟϊκής “συμμαχίας”, όπως της Βρετανίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας καθώς και -αν και τυπικά είναι μέρος μιας ξεχωριστής συνθήκης ασφάλειας- της Ιαπωνίας. Περιλαμβάνει επίσης τις ένοπλες δυνάμεις πολλών από τις “μικρότερες” ιμπεριαλιστικές χώρες όπως ο Καναδάς και μικρότερες χώρες της δυτικής καθώς και -τώρα πια- της ανατολικής Ευρώπης.

Οι ένοπλες δυνάμεις των περισσότερων, αν και όχι όλων, καταπιεσμένων εθνών ελέγχονται εξολοκλήρου από την παγκόσμια στρατιωτική μηχανή που εδρεύει στο Πεντάγωνο και διοικείται από τον Λευκό Οίκο. Αυτή η κατάσταση όπου ο “τσάρος” του Λευκού Οίκου κυριαρχεί στον κόσμο στρατιωτικά δεν θα διαρκέσει για πάντα. Πράγματι, ο νόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης την υπονομεύει, αλλά αυτή είναι βασικά η κατάσταση στον κόσμο το 2014.

Αν ο ιμπεριαλισμός είναι μοιραίο να διαρκέσει για δεκαετίες ακόμη, θα αλλάξει αναπόφευκτα στο μέλλον, όπως ακριβώς έχει αλλάξει κατά τη διάρκεια του αιώνα που ακολούθησε το ξέσπασμα του μεγάλου πολέμου τον Αύγουστο του 1914. Η ανάλυσή μας για τον ιμπεριαλισμό το 2014 που επικεντρώνεται στον “τσάρο” του Λευκού Οίκου αργότερα θα είναι τότε ξεπερασμένη, όσο είναι και τα γραπτά του Λένιν για το ρωσικό ιμπεριαλισμό σήμερα. Αλλά για να προσανατολιστούμε σωστά στα 2014, “στην πατρίδα μας στον χρόνο” για να το πω έτσι, θα πρέπει να κατανοήσουμε τον κόσμο που ζούμε και όχι έναν καθαρά υποθετικό κόσμο, που μπορεί να υπάρξει ή και να μην υπάρξει σε κάποιο απροσδιόριστο μέλλον.

Οι πραγματικές ιμπεριαλιστικές χώρες

Ο ιμπεριαλισμός του 1914 ήταν ακόμα αναμεμιγμένος με τον ιμπεριαλισμό προ-καπιταλιστικής προέλευσης. Αν και αυτό ήταν πιο εμφανές στην τσαρική Ρωσία, χαρακτήριζε επίσης την Αυστρο-Ουγγρική Αυτοκρατορία των Αψβούργων, η ίδια ένα κατάλοιπο της μεσαιωνικής Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του γερμανικού λαού. Όπως και η τσαρική Ρωσία, η Αυστροουγγαρία ήταν μια φυλακή των εθνών -αν και σε κάπως μικρότερη κλίμακα από ότι ο τσαρικός ομόλογός της.

Ο σημερινός ιμπεριαλισμός, αντιθέτως, είναι λίγο πολύ απαλλαγμένος από τα -σημαντικά τότε- προκαπιταλιστικά κατάλοιπα που χαρακτήριζαν τον ιμπεριαλισμό του 1914. Ένας αιώνας καπιταλιστικής ανάπτυξης, δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, διαδοχικές κρίσεις υπερπαραγωγής, συμπεριλαμβανομένης της σούπερ κρίσης του 1929-1933, και ακόμα -καθόλου ασήμαντο- όλες οι επαναστάσεις του 20ου αιώνα, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσικής Επανάστασης το 1917 και της Κινέζικης Επανάστασης το 1949, αν και δεν έχουν ακόμη οδηγήσει στην πτώση του ιμπεριαλισμού τον έχουν ωστόσο απαλλάξει από τα προ-καπιταλιστικά στοιχεία που εξακολουθούσαν σε μεγάλο βαθμό να είναι σημαντικά το 1914.

Το χρηματιστικό κεφάλαιο ο αποφασιστικός παράγοντας

Αυτό μας φέρνει στο ζήτημα του χρηματιστικού κεφαλαίου. Η Credit Suisse στα δεδομένα της για τον Παγκόσμιο Πλούτο το 2012 χωρίζει τις χώρες του κόσμου σε τέσσερις κατηγορίες ανάλογα με τον πλούτο -όχι το εισόδημα- ανά ενήλικα. Αυτή είναι μια πρόχειρη ένδειξη για την μέση ποσότητα χρηματιστικού κεφαλαίου που ανήκει κατά κεφαλήν σε κάθε χώρα, δεδομένου ότι το χρηματιστικό κεφάλαιο -μετοχές, ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς και τραπεζικές καταθέσεις- αποτελούν το μεγαλύτερο τμήμα του πλούτου στο σημερινό κόσμο.

Αυτό ισχύει παρά το γεγονός ότι η ιδιοκτησία του χρηματιστικού κεφαλαίου είναι κάθε άλλο παρά ισόποσα μοιρασμένη και μέσα στις ίδιες τις ιμπεριαλιστικές χώρες. Η ανώτερη ομαδοποίηση, με πάνω από 100.000 δολάρια μέσο πλούτο ανά ενήλικα, ορίζει λίγο πολύ τις ιμπεριαλιστικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της “λευκής αποικίας” του Ισραήλ. Αυτές οι χώρες είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες -δεν αποτελεί έκπληξη αυτό- ο Καναδάς, όλες οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης με εξαίρεση την Πορτογαλία, αλλά καμία από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Ιαπωνία, η Ισλανδία, η Φινλανδία, η Νορβηγία και η Σουηδία είναι επίσης μεταξύ των χωρών στην ανώτερη ομαδοποίηση. Οι χώρες αυτές υπό την οικονομική έννοια εκμεταλλεύονται άλλες χώρες και ως εκ τούτου είναι ιμπεριαλιστικές.

Λίγες μόνο χώρες σε αυτή τη λίστα των 100.000 δολ. και πλέον ανά ενήλικα δεν ταιριάζουν απόλυτα στην παραδοσιακή λίστα των ιμπεριαλιστικών χωρών. Αφήνοντας κατά μέρος κάποιες αραβικές μοναρχίες πετρελαίου, οι οποίες υπό μια έννοια δεν είναι καν χώρες, θα βρούμε την Ταϊβάν. Η Ταϊβάν επίσης δεν είναι επί της ουσίας μια ανεξάρτητη χώρα, αλλά μια περιοχή της Κίνας, και μια νεοαποικία των ΗΠΑ. Υπάρχει επίσης η περίπτωση της Ιρλανδίας, μιας χώρας που εδώ και αιώνες έχει υποστεί την καταπίεση και την εκμετάλλευση της Μεγάλης Βρετανίας, και η οποία βρίσκεται στην ανώτερη ομαδοποίηση της λίστας της Credit Suisse. Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η Νότια Κορέα δεν ανήκει σε αυτήν την ανώτερη ομαδοποίηση.

Με αυτές τις λίγες διαφοροποιήσεις, ο κατάλογος της Credit Suisse με τις χώρες με μέσο όρο πλούτου ενηλίκων άνω των 100.000 δολ είναι μια λίστα των πραγματικών ιμπεριαλιστικών χωρών. Το άλλο κοινό χαρακτηριστικό αυτής της ομάδας είναι ότι είναι όλοι σύμμαχοι –στην πραγματικότητα δορυφόροι- μίας συγκεκριμένης χώρας, των Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

Η δεύτερη ομάδα χωρών έχουν ένα μέσο επίπεδο του πλούτου μεταξύ 25.000$ και 100.000$ ανά ενήλικα. Σε αυτή την ομάδα, βρίσκουμε το Μεξικό, την Κολομβία, τη Χιλή, την Ουρουγουάη, τη Σαουδική Αραβία, την Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία, τη Σλοβενία, τις χώρες της Βαλτικής, την Ελλάδα, την Τουρκία, την Πορτογαλία, και μερικές αραβικές μοναρχίες πετρελαίου που δεν είναι πραγματικά χώρες με τη συνήθη έννοια. Οι περισσότερες από αυτές τις χώρες είναι ημι- ή νεο- αποικίες. Ίσως μόνο η Πορτογαλία, η οποία είχε μια αποικιακή αυτοκρατορία στην Αφρική μέχρι τη δεκαετία του 1970, θα μπορούσε να θεωρηθεί ιμπεριαλιστική.

Η τρίτη ομάδα χωρών, πολύ φτωχή σε χρηματιστικό κεφάλαιο, περιλαμβάνει τις περισσότερες από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, τη Βραζιλία, την Αργεντινή και ούτω καθεξής, τη Νότια Αφρική, τις χώρες της Βόρειας Αφρικής, τις περισσότερες από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας και της Ρωσίας, την Κίνα, και την Ινδονησία. Αυτές οι χώρες σίγουρα δεν είναι ιμπεριαλιστικές. Και βρίσκουμε εδώ και την Κίνα, παρά την αξιοσημείωτη βιομηχανική πρόοδό της κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα, που καθόλου δεν έχει ακολουθηθεί από τη Ρωσία. Μάλλον το αντίθετο. Καμία από τις χώρες που είναι σε αυτή την κατηγορία δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε κατ΄ ελάχιστον ιμπεριαλιστική.

Τέλος, έχουμε τις χώρες που είναι οι φτωχότερες σε χρηματιστικό κεφάλαιο. Αυτές περιλαμβάνουν τις χώρες της κεντρικής Αφρικής, την Ινδία, παρά τη βιομηχανική πρόοδο της, το Βιετνάμ, τη Βολιβία και τη Γουιάνα στη Νότια Αμερική, και την Ουκρανία. Αν και η Ουκρανία ήταν από τις πλουσιότερες περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης, είναι τώρα μεταξύ των χωρών που είναι φτωχότερες σε χρηματιστικό κεφάλαιο.

Κανένας ρωσικός ιμπεριαλισμός

Αν χρησιμοποιήσουμε το κριτήριο μιας ανεξάρτητα ισχυρής στρατιωτικής μηχανής, υπάρχει πραγματικά μόνο μια ιμπεριαλιστική δύναμη, ή “τσάρος”, στο σημερινό κόσμο, οι ΗΠΑ. Αν χρησιμοποιήσουμε το κριτήριο χωρών που είναι πλούσιες σε χρηματιστικό κεφάλαιο, δηλαδή το μερίδιο στην εκμετάλλευση των χωρών του κόσμου- ανεξάρτητα απ το αν είναι στρατιωτικοί και πολιτικοί δορυφόροι των ΗΠΑ- δεν θα βρούμε μεταξύ αυτών τη Ρωσία ή την Κίνα. Ούτε θα βρούμε τη Ρωσία ή την Κίνα στη δεύτερη κατηγορία. Από την άποψη του χρηματιστικού κεφαλαίου, η Ρωσία ανήκει σίγουρα σε εκείνες τις χώρες που βρίσκονται στο δεύτερο μισό της λίστας των χωρών που σίγουρα δεν είναι ιμπεριαλιστικές. Η σημερινή Ρωσία είναι πραγματικά πολύ μακριά από το να γίνει μια ιμπεριαλιστική χώρα, και αν μη τι άλλο είναι σε κίνδυνο να πέσει στην τέταρτη κατηγορία που είναι ήδη η Ουκρανία.

Κάποια άλλα επιχειρήματα για την ιμπεριαλιστική Ρωσία

Οι υποστηρικτές της άποψης ότι η Ρωσία είναι ιμπεριαλιστική τονίζουν το στάτους της Ρωσίας ως “μεγάλη δύναμη”. Η τσαρική Ρωσία θεωρούνταν μια μεγάλη δύναμη το 18ο, 19ο και στις αρχές του 20ου αιώνα, και η Σοβιετική Ένωση ήταν αντίστοιχα μια “υπερδύναμη”, μαζί με τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. ‘Άρα, σύμφωνα με το επιχείρημα αυτό, η σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία θα πρέπει, επίσης, να καταταχτεί ως μια μεγάλη δύναμη, αν όχι υπερδύναμη. Και δεν είναι οι μεγάλες δυνάμεις ιμπεριαλιστικές;

Αυτό το επιχείρημα, όπως είδαμε παραπάνω, βασίζεται σε ανιστόρητες αναλογίες, όπου τσουβαλιάζονται εντελώς διαφορετικές εποχές. Αλλά τι γίνεται με τους πυραύλους της Ρωσίας και τα πυρηνικά όπλα που κληρονόμησε όχι από την τσαρική Ρωσία του 1914, αλλά από τη Σοβιετική Ένωση στα τέλη του 20ου αιώνα; Αν και η πυρηνική ικανότητα της Ρωσίας ίσως έχει υποβαθμιστεί από την καταστροφή της σοβιετικής εξουσίας, φαίνεται ωστόσο να είναι ικανή να μετατρέψει τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, σε ραδιενεργό σκόνη. Ως εκ τούτου, δεν είναι αυτή μια απόδειξη ότι η σημερινή Ρωσία είναι ιμπεριαλιστική;

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, σταδιακά έγινε φανερό ότι τα πυρηνικά όπλα είναι εξαιρετικά επικίνδυνα για χρήση σε σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις. Ακόμη και αν μια πυρηνική δύναμη ξεκινούσε μια μείζονα πυρηνική επίθεση εναντίον μιας μη πυρηνικής χώρας, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη χρήση ενός τέτοιου όπλου θα κατέστρεφαν την επιτιθέμενη χώρα, ακόμη εν απουσία οποιασδήποτε αντεπίθεσης. Η ίδια η μητέρα φύση θα ξεκινούσε μια καταστροφική αντεπίθεση. Η ικανότητα της Ρωσίας να καταστρέψει τις ΗΠΑ με πυρηνικά όπλα με κόστος την καταστροφή της ίδιας της Ρωσίας, ακόμη και αν οι ΗΠΑ δεν αντεπιτεθούν, δεν καθιστά τη Ρωσία μια ιμπεριαλιστική χώρα.

Ο ρόλος της ημικρατικής εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου Gazprom αρκετές φορές αναφέρεται ως απόδειξη ότι η Ρωσία είναι μια ιμπεριαλιστική χώρα. Ωστόσο, σχεδόν όλες οι πλούσιες σε πετρέλαιο χώρες που δεν είναι ιμπεριαλιστικές όπως το Μεξικό, η Νιγηρία και η Σαουδική Αραβία έχουν αντίστοιχες εταιρείες πετρελαίου. Στην πραγματικότητα, η Gazprom είναι απόδειξη ότι η Ρωσία δεν είναι ιμπεριαλιστική. Υπογραμμίζει ότι η Ρωσία είναι ένας προμηθευτής πρώτων υλών, και αυτός είναι ο ιστορικός ρόλος των καταπιεζόμενων, και όχι των ιμπεριαλιστικών, χωρών.

Η ίδια η Gazprom απέχει πολύ από τη μεγαλύτερη κρατική ή ημικρατική πετρελαϊκή εταιρεία του κόσμου. Ο πλούτος της υπερβαίνεται, μεταξύ άλλων, από την ιρανική National Oil Company και τις κρατικές εταιρείες πετρελαίου της Βενεζουέλας και της Νιγηρίας. Αν η Ρωσία είναι ιμπεριαλιστική λόγω της Gazprom, τότε είναι και η Βενεζουέλα, η Νιγηρία και το Ιράν.

Στις παραμονές της περεστρόικα, πριν από 30 χρόνια, η Σοβιετική Ένωση ήταν πρώτη στον κόσμο στους βασικούς κλάδους της βιομηχανίας, αν και όχι στα καταναλωτικά αγαθά. Δεν αποτελεί καθόλου έκπληξη ότι σήμερα η καπιταλιστική Ρωσία πετυχαίνει μεγάλα νούμερα στις εξαγωγές χάλυβα, εργαλειομηχανών και τις στρατιωτικών πρώτων υλών. Η Ρωσία ήταν το 2013 στο νούμερο-πέντε στην παραγωγή χάλυβα, απέχοντας κατά πολύ από την πρώτη θέση που βρισκόταν η Σοβιετική Ένωση λίγο πριν την περεστρόικα.

Σήμερα η νούμερο-ένα χώρα είναι η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, ενώ η Ρωσία έχει πέσει κάτω από την Ινδία, η οποία είναι στην τέταρτη θέση. Οι ΗΠΑ, που πριν από τη Σοβιετική Ένωση ήταν ο μεγαλύτερος παραγωγός χάλυβα στον κόσμο, είναι τώρα στην τρίτη θέση. Το 2013, η Γερμανία, μια πολύ μικρότερη χώρα από την Κίνα, τη Ρωσία ή τις ΗΠΑ ήταν στην έβδομη.

Το 1914, η παραγωγή χάλυβα, η “καρδιά” της βαριάς βιομηχανίας, ήταν συγκεντρωμένη στις ιμπεριαλιστικές χώρες. Σήμερα, υπάρχει μια αυξανόμενη τάση η παραγωγή σιδήρου και χάλυβα να “μετατοπίζεται” σε μη-ιμπεριαλιστικές χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία. Λαμβάνοντας υπόψη αυτούς τους παράγοντες, η σχετικά υψηλή η κατάταξη της Ρωσίας στην 5η θέση της παραγωγής χάλυβα το 2007, δεν την καθιστά ιμπεριαλιστική.

Η ετυμηγορία

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών της Σοβιετικής Ένωσης, οικονομολόγοι εμπνευσμένοι από τη νεοκλασική “οριακή θεωρία της αξίας” και ιδιαίτερα από την αυστριακή σχολή, ανέπτυξαν μια κριτική της σοβιετικής οικονομίας από τη σκοπιά της “οριακής θεωρίας”. Οι οικονομολόγοι που θα γίνονταν οι αρχιτέκτονες της περεστρόικα, σε μεγάλο βαθμό επηρεάστηκαν από τέτοιες φιγούρες όπως ο Ludwig von Mises, ο Frederich von Hayek και ο Milton Friedman.

Όλα τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η σοβιετική οικονομία -και φυσικά υπήρχαν πολλά- οφείλονταν σύμφωνα με αυτούς τους οικονομολόγους στον κεντρικό σχεδιασμό. Η λύση που προτάθηκε από αυτούς τους “ριζοσπάστες-μεταρρυθμιστές”, όπως τους έλεγαν, ήταν μια ολοκληρωτική αποκέντρωση της οικονομίας, πλήρης ή μερικής αποκολεκτιβοποίηση της γεωργίας, κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου του εξωτερικού εμπορίου, και ένα μετατρέψιμο ρούβλι.

Μόνο με αυτόν τον τρόπο, υποστήριξαν οι οικονομολόγοι αυτοί, θα μπορούσε ο νόμος της αξίας να λειτουργήσει στη σοβιετική οικονομία και να επωφεληθεί πλήρως από τους “μοχλούς” του προσωπικού υλικού συμφέροντος και των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων. Αν και αυτές οι ιδέες μερικές φορές αποκαλούντο “σοσιαλισμός της αγοράς”, στην πραγματικότητα, παρμένες στις γενικές τους τάσεις, είναι ασύμβατες με την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Τελικά, η πλήρης εκτέλεση αυτού του προγράμματος, ήταν απαραίτητη για την αποκατάσταση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής. Ενώ προηγούμενες σοβιετικές κυβερνήσεις είχαν επιχειρήσει να πραγματοποιήσουν τμήματα του “μεταρρυθμιστικού προγράμματος”,η ηγεσία του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ αγκάλιασε ολόψυχα το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων.

Αυτό το “πείραμα” συνεχίζεται εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες -στην πραγματικότητα από το 1989, όταν άρχισαν να τίθενται ένθερμα σε ισχύ οι “ριζοσπαστικές” οικονομικές μεταρρυθμίσεις του Γκορμπατσόφ. Αν η οριακή θεωρία είναι σωστή, είτε στη νεοκλασική είτε στην Αυστριακή της εκδοχή, οι οικονομίες των πρώην σοβιετικών χωρών αφότου απελευθερώθηκαν από τα “δεσμά” του κεντρικού σχεδιασμού και της κρατικής ιδιοκτησίας θα έπρεπε να έχουν ευημερήσει.

Αλλά αν η μαρξιστική κριτική της αστικής πολιτικής οικονομίας είναι σωστή, η μετάβαση από έναν ψηλότερο σε ένα χαμηλότερο τρόπο παραγωγής αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση των παραγωγικών δυνάμεων και γενικότερη πολιτική και κοινωνική καταστροφή. Εάν καμία θεωρία δεν είναι απόλυτα σωστή και η αλήθεια είναι κάπου στη μέση, τότε θα περιμέναμε να δούμε ένα είδος ενδιάμεσου αποτελέσματος. Τα αποτελέσματα του πειράματος είναι τώρα παρόντα. Και ποια είναι αυτά;

Η ετυμηγορία της ουκρανικής πόλης Konstantinovka

Η βρετανική Guardian αναφέρει την 8η Μάη 2014: “Σε αντίθεση με πολλές από τις πόλεις που έχουν ανθρακωρυχεία, η Konstantinovka ήταν πάντα γνωστή για την παραγωγή γυαλιού. Στο ζενίθ της, κατά τη διάρκεια της σοβιετικής περιόδου, στα τρία εργοστάσια γυαλιού της πόλης απασχολούνταν περισσότεροι από 15.000 εργάτες… Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 [ακριβώς πριν από την έναρξη των "ριζοσπαστικών" μεταρρυθμίσεων της περεστρόϊκα του Γκορμπατσόφ] τα εργοστάσια αυτά παρήγαγαν πάνω από 150 χιλιάδες γυάλινες φιάλες το χρόνο, για τη συσκευασία της γλυκιάς Κριμαϊκής απομίμησης σαμπάνιας που αποστέλλονταν παντού για εορτασμούς γενεθλίων και γάμους σε όλη τη Σοβιετική Ένωση”.

Αυτό ήταν τότε. Αλλά τώρα;

“Τώρα, τα εργοστάσια είναι ερειπωμένα γύρω από τα περίχωρα της πόλης. Μόλις λίγα εργαστήρια εξακολουθούν να λειτουργούν,απασχολώντας το πολύ 600 άτομα. Ακόμη και το κέντρο της πόλης βρίσκεται σε παρακμή. Η άσφαλτος στους δρόμους είναι ραγισμένη, και τεράστια ζιζάνια φυτρώνουν σε όλα τα πεζοδρόμια. Οι πέτρινες απομιμήσεις μιας ανοιχτοκίτρινης καμήλας και της Χιονάτης και των επτά νάνων στο κεντρικό πάρκο μοιάζουν κάπως σκοτεινά, περιβεβλημένα από ψηλά αγριόχορτα που έχουν να κοπούν εδώ και μήνες”.

Η Guardian αναφέρει ένα τοπικό πολιτικό να παρατηρεί: “Τίποτα νέο δεν έχει χτιστεί, τίποτα δεν έχει εκσυγχρονιστεί. Πολλοί άνθρωποι είναι αναστατωμένοι και θυμωμένοι με τη μοίρα τους”.

Θυμηθείτε, οι υποστηρικτές της περεστρόικα ένα τέταρτο του αιώνα πριν, ισχυρίστηκαν ότι οι “ριζικές οικονομικές μεταρρυθμίσείς” τους ήταν αναγκαίες για την “αναζωογόνηση” της σοβιετικής οικονομίας και την εξασφάλιση του εκσυγχρονισμού της, η οποία υποτίθεται ασφυκτιούσε από τα “δεσμά” του κεντρικού σχεδιασμού. Τώρα μπορούμε να δούμε ποιες είναι οι επιπτώσεις αυτής της “αναζωογόνησης” στην πόλη Konstantinovka της Ουκρανίας. Και τα αποτελέσματα στην Konstantinovka δεν είναι η εξαίρεση αλλά ο κανόνας, όχι μόνο για την Ουκρανία αλλά για ολόκληρη την πρώην Σοβιετική Ένωση.

Λίγοι “ολιγάρχες” -η νέα καπιταλιστική τάξη που έκλεψε τα εργοστάσια, τα ορυχεία και τα αγροκτήματα που κάποτε άνηκαν στους εργάτες και τους αγρότες- έχουν πράγματι γίνει πολύ πλούσιοι. Γι’ αυτούς και τα τσιράκια τους- οι παρατρεχάμενοι είναι πολύ λίγοι στη Ρωσία, την Ουκρανία και τις άλλες πρώην σοβιετικές χώρες σε σχέση με τις πραγματικές ιμπεριαλιστικές χώρες- η περεστρόικα και οι ακόμη πιο “ριζοσπαστικές” πολιτικές της μετα-περεστρόικα εποχής ήταν πράγματι μια μεγάλη επιτυχία. Ο πλούτος τους έχει αυξηθεί πολύ πέρα από ότι θα ήταν δυνατό ακόμα και κατά τις τελευταίες ημέρες του καθεστώτος του Λεονίντ Μπρέζνιεφ με την αυξανόμενη “δεύτερη οικονομία”. Αλλά για τη μεγάλη πλειοψηφία του ουκρανικού λαού και των λαών όλων των πρώην σοβιετικών κρατών, τα αποτελέσματα είναι μια αχαλίνωτη καταστροφή.

Τα αποτελέσματα αυτά, όπως ακριβώς και στη Μεγάλη Ύφεση, δείχνουν πόσο ψεύτικες είναι οι ιδέες της “οριακής θεωρίας”. Θυμηθείτε, οι “οριακοί” τόσο της νεοκλασικής όσο και της αυστριακής σχολής υποστηρίζουν ότι η αξία των εμπορευμάτων προκύπτει από τη σπανιότητά τους σε σχέση με τις επιθυμίες των καταναλωτών και όχι από την ποσότητα της κοινωνικής εργασίας που είναι απαραίτητη για την παραγωγή τους. Η “οριακή θεωρία” υποστηρίζει, σε αντίθεση με τον Μαρξ και τους κλασικούς οικονομολόγους, ότι “το πλεόνασμα” -η υπεραξία- προκύπτει από την αξία που παράγεται από σπάνη κεφαλαίου και όχι από την απλήρωτη εργασία των εργαζομένων.

Κάθε κρίση που έχει προκύψει στην ιστορία του καπιταλισμού, από την κρίση του 1825 μέχρι την κρίση του 2008, είναι μια ζωντανή διάψευση της οριακής θεωρίας. Οι πρωτοφανείς οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές καταστροφές στην πρώην Σοβιετική Ένωση, συμπεριλαμβανομένης της τρέχουσας κρίσης στην Ουκρανία, είναι επίσης μια ζωντανή διάψευση της οριακής θεωρίας και επιβεβαίωση του έργου του Καρλ Μαρξ. Δυστυχώς, η παγκόσμια σοσιαλιστική επανάσταση χρειάστηκε το μαστίγιο αυτής της αντεπανάστασης για να καταδείξει όχι μόνο θεωρητικά, αλλά πάνω στη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων, πόσο ψεύτικοι είναι οι ισχυρισμοί της οριακής θεωρίας σε σχέση με την οικονομική επιστήμη του Καρλ Μαρξ.

Και η λύση

Ο Paul Goble στις 24 Απριλίου 2014 στο Window on Eurasia, ανέφερε: “Όπως σημείωσε χθες ο Aleksey Verkhoyantsev της ‘Svobodnaya Pressa’, “ειδικοί έχουν προβλέψει εδώ και καιρό ότι η πολιτική κρίση στην Ουκρανία θα αποκτήσει σύντομα μια κοινωνική διάσταση και ότι η ανάμειξη των δύο αυτών στοιχείων μπορεί να οδηγήσει σε απρόβλεπτες και ενδεχομένως ανεξέλεγκτες συνέπειες”.

Τι συνέπειες, για παράδειγμα; “Ο Boris Shmelyov, ειδικός στο Ινστιτούτο Οικονομικών της Μόσχας και καθηγητής στο Διπλωματική Ακαδημία του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών”, συνεχίζει ο Goble, “είπε στον Verkhoyantsev ότι ένας από τους λόγους για αυτό είναι ότι “για την πλειοψηφία των πολιτών της Ουκρανίας που ζουν στα νοτιοανατολικά, ο όρος “ομοσπονδιοποίηση” δεν είναι πολύ καλά κατανοητός”.

Ο Verkhoyantsev ρώτησε τον καθηγητή Shemlyov κατά πόσον η αυξανόμενη οργή των ανθρακωρύχων και των άλλων εργαζομένων θα οδηγήσει σε αιτήματα για εθνικοποίηση των εν λόγω επιχειρήσεων, κατ’ ουσίαν δηλαδή να τα επιστρέψει στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους οι οποίοι τις έχτισαν- τους εργάτες. Ο Shemlyov απάντησε ότι υπάρχει “δεν είναι μόνο η προϊούσα κατάρρευση της ουκρανικής κρατικής υπόστασης και η όξυνση των περιφερειακών συγκρούσεων στην Ουκρανία. Βλέπουμε την καταστροφή του εν λόγω φιλελεύθερου-ολιγαρχικού μοντέλου κοινωνικής-οικονομικής ανάπτυξης πάνω στο οποίο η Ουκρανία αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια”.

Το “φιλελεύθερο-ολιγαρχικό μοντέλο” είναι, φυσικά, η παλινόρθωση του καπιταλισμού, και τα “τελευταία χρόνια” είναι ουσιαστικά τα τελευταία 25 χρόνια από το 1989 και μετά. Και αυτό το “μοντέλο ανάπτυξης” εφαρμόζεται όχι μόνο στην Ουκρανία αλλά και στην ίδια τη Ρωσία, καθώς και τις άλλες πρώην σοβιετικές χώρες.

Αυτό που πολλοί από τους εργαζόμενους που συμμετέχουν στο αντι-Μαϊντάν κινήμα θέλουν δεν είναι απλά η αντιστροφή του πραξικοπήματος του Φεβρουαρίου στο Κίεβο. Αυτό που πραγματικά θέλουν είναι η αποκατάσταση της Ένωσης των Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών. Αυτό φαίνεται από τις σοβιετικές σημαίες που ανταγωνίζονται την τρίχρωμη σημαία της αστικής ρωσικής Δημοκρατίας και τους δικέφαλους αετούς των Ρώσων εθνικιστών, τα “παράπονα” των δυτικών ανταποκριτών για τη διαδεδομένη “σοβιετική νοσταλγία,” και η υπεράσπιση των αγαλμάτων του Λένιν από το λαό της ανατολικής Ουκρανίας. Ο Λένιν είναι πάνω απ’ όλα το σύμβολο της Οκτωβριανής Επανάστασης, το σύμβολο της σοσιαλιστικής επανάστασης, που τόσο μισούν οι Ευρω-Μαϊντανικοί αλλά υπερασπίζεται το αντι-Μαϊντάν κίνημα.

Και αυτός είναι ο λόγος που το κίνημα της αντιΜαϊντάν είναι μια μεγάλη απειλή όχι μόνο για τον ιμπεριαλισμό, αλλά και για τους ρώσους καπιταλιστές, καθώς και για τον εκπρόσωπό τους τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Αυτό εξηγεί γιατί η Μόσχα κάνει ότι μπορεί για να παγώσει το κίνημα. Ο Πούτιν εξέπληξε τους δημοσιογράφους του δυτικού ιμπεριαλισμού που τον παρουσίαζαν ως ένα νέο Χίτλερ και τη Ρωσία ως το Τρίτο Ράιχ, όταν ανακοίνωσε την απόσυρση των ρωσικών στρατευμάτων από τα ουκρανικά σύνορα, δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι στηρίζει τις εκλογές της 25ης Μαΐου που οργάνωσε η χούντα του Κιέβου αναζητώντας μέσα από αυτές κάποια νομιμότητα, καθώς και με την ανεπιτυχή προσπάθεια του να πείσει τις Λαϊκές Δημοκρατίες να αναβάλουν το δημοψήφισμα της 11ης Μαΐου για την αυτονομία από την πραξικοπηματική κυβέρνηση του Κιέβου.

Η μόνη πραγματική λύση στην κρίση της Ουκρανίας είναι η αποκατάσταση της εργατικής εξουσίας και ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής μέσω της αναβίωσης της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, η οποία πρέπει αναπόφευκτα να είναι μέρος ενός ακόμη ευρύτερου κινήματος που θα περιλάβει τελικά τους εργαζόμενους όλου του κόσμου.

Υπό την έννοια αυτή, τόσο οι αγώνες των εργατών στην Ουκρανία ενάντια στο πραξικόπημα του Κιέβου και οι δράσεις από τους εργαζομένους των fast food στα μέσα Μαΐου σε όλο τον κόσμο δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Εκεί βρίσκεται η λύση όχι μόνο για την κρίση στην Ουκρανία αλλά για πολλές άλλες κρίσεις που εκτείνονται από τη χρόνια μαζική ανεργία μέχρι την υπερθέρμανση του πλανήτη που έχουμε να αντιμετωπίσουμε σήμερα.

42 σχόλια:

  1. 1/"Η σημερινή Ρωσία είναι πραγματικά πολύ μακριά από το να γίνει μια ιμπεριαλιστική χώρα, και αν μη τι άλλο είναι σε κίνδυνο να πέσει στην τέταρτη κατηγορία που είναι ήδη η Ουκρανία."

    Ενώ τα κέρδη της Γκαζπρομ ανα 2 χρόνια υπερβαίνουν το ΑΕΠ ολόκληρης της Ουκρανίας, ενώ οι ρωσικές εταιρίες αυξάνουν σταθερά το μερίδιο τους στις αγορές της κεντρικής Ασίας, ο αρθρογράφος όχι μόνο δε θεωρεί ιμπεριαλιστική χώρα τη Ρωσία αλλά πιστεύει πως κινδυνεύει κιολας να πέσει στην ίδια κατηγορία με την Ουκρανία. Μάλιστα.

    2/"Εφόσον η Σοβιετική Ένωση ήταν “ιμπεριαλιστική”, ... τόσο σκληρά εναντίον του."

    Δεν έχω διαβάσει κλιφική ανάλυση που θεωρεί την ΕΣΣΔ στην ιμπεριαλιστική της εποχή (μετά τη σταλινική αντεπανάσταση δηλαδή) συνέχεια της τσαρικής Ρωσίας, αλλά (ορθά ως ένα βαθμό) πως χρησιμοποίησε τακτικές που προέρχονται από την τσαρική περίοδο απέναντι στις μειονότητες.

    3/¨"Ο ρόλος της ημικρατικής εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου Gazprom αρκετές φορές αναφέρεται ως απόδειξη ότι η Ρωσία είναι μια ιμπεριαλιστική χώρα. Ωστόσο, σχεδόν όλες οι πλούσιες σε πετρέλαιο χώρες που δεν είναι ιμπεριαλιστικές όπως το Μεξικό, η Νιγηρία και η Σαουδική Αραβία έχουν αντίστοιχες εταιρείες πετρελαίου. Στην πραγματικότητα, η Gazprom είναι απόδειξη ότι η Ρωσία δεν είναι ιμπεριαλιστική. Υπογραμμίζει ότι η Ρωσία είναι ένας προμηθευτής πρώτων υλών, και αυτός είναι ο ιστορικός ρόλος των καταπιεζόμενων, και όχι των ιμπεριαλιστικών, χωρών."

    Επίσης όλες οι ιμπεριαλιστικές χώρες έχουν μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες. Επίσης, η Gazprom δεν είναι μια απλή πετρελαϊκή εταιρεία. Ο όμιλός της κατέχει και την Gazprombank την τρίτη μεγαλύτερη τράπεζα της Ρωσίας (χρηματιστηριακό κεφάλαιο) με μεγάλες βιομηχανικές και ενεργειακές επενδύσεις σε όλη την Ασία και την ανατολική Ευρώπη. Ενδεικτικά, το 2007 η Gazprom απείλησε (και μέσω του ρωσικού στρατού) τη Λευκορωσία και κατάφερε να πετύχει στο τέλος να υπογραφεί συμφωνία που ιδιωτικοποιούσε το 50% της Beltransgaz, της εθνικής εταιρείας πετρελαίου (μαντέψτε σε ποιόν πήγε). Εν ολίγοις, η ιδέα της Ρωσίας ως απλής "προμηθεύτριας πρώτων υλών" είναι μύθος.


    περαστικός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. δεν εισαι καλα ετσι; η ΕΣΣΔ καταπιεσε τις μειονοτητες; τι πινεις;;;;;
      η ΕΣΣΔ ειχε ιμπεριαλιστικη εποχη;;;;;; πραγματικα θελω δειγμα απο αυτα που πινεις

      Διαγραφή
    2. Ο Περαστικός ενοχλείται από την έλλογη συζήτηση, γιατί παρεμβάλλει παράσιτα στο αυτιστικό σύμπαν στο οποίο ζει. Σ' αυτό το σύμπαν, ο Στάλιν ηγήθηκε αντεπανάστασης, ο Τρότσκι είναι ο προδομένος ήρωας του αυθεντικού λενινισμού, η στάση του υπηρέτησε τον σοσιαλισμό και όχι τον δυτικό ιμπεριαλισμό, και ιμπεριαλιστής ήταν η ΕΣΣΔ.

      Δεν υπάρχει τρόπος να συζητήσεις με ανθρώπους των οποίων το δικαίωμα στην "ερμηνεία" επεκτείνεται στην άρνηση της λογικής. Αν κάποιος ισχυρίζεται για παράδειγμα ότι ο καιρός καθορίζεται από ένα Κογκρέσο μικροβίων που συνεδριάζει κάθε νύχτα στη ντουλάπα του, είναι αδύνατο να τον πείσεις ότι συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Θα σου πει, "εγώ έτσι ερμηνεύω τον καιρό, και δεν μπορείς εσύ να με καταπιέζεις."

      Διαγραφή
  2. ΟΜΙΛΕΙ Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΠΟΥΤΙΝ… (ΑΝΕΥ ΣΧΟΛΙΩΝ)

    ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ ΠΟΥΤΙΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ ΤΟΥ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΤΗΝ 1η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2014 (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ)

    Σεβαστοί φίλοι,

    […]

    Και μεγάλο ρόλο στην πνευματική ανάταση του λαού μας έπαιξαν τότε οι μεγάλες αξίες του ρωσικού στρατού, η ηρωική εμπειρία της γενιάς του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Της έλαχαν όχι μόνο οι τραχιές δοκιμασίες του πρώτου σε επίπεδο οικουμένης Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και μια επαναστατική στροφή κι ένας αδελφοκτόνος εμφύλιος πόλεμος που δίχασε την μοίρα της Ρωσίας.

    Ωστόσο, τα επιτεύγματά τους, η ετοιμότητά τους να θυσιαστούν στο όνομα της Ρωσίας για πολλά χρόνια είχαν παραδοθεί στην λήθη. Κι ο ίδιος ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, τον οποίο όλος ο κόσμος ονομάζει Μεγάλο Πόλεμο, είχε διαγραφεί από την ιστορία της πατρίδας μας, αποκαλείτο απλά ιμπεριαλιστικός.

    […]

    Για πολλούς αιώνες, η Ρωσία τασσόταν υπέρ των σταθερών και βασισμένων στην εμπιστοσύνη σχέσεων μεταξύ των κρατών. Έτσι είχαν τα πράγματα και στις παραμονές του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Ρωσία έκανε τα πάντα για να πείσει την Ευρώπη να επιλύσει ειρηνικά και χωρίς αιματοχυσία την σύγκρουση μεταξύ της Σερβίας και της Αυστροουγγαρίας. Όμως η Ρωσία δεν εισακούστηκε, και αναγκάστηκε να απαντήσει στην πρόκληση υπερασπίζοντας έναν αδελφό σλαβικό λαό και προασπίζοντας τον εαυτό της και τους πολίτες της από την εξωτερική απειλή.

    Η Ρωσία εκπλήρωσε το συμμαχικό της καθήκον. Οι επιθέσεις της στην Πρωσία και στην Γαλικία ματαίωσαν τα σχέδια του αντιπάλου, επέτρεψαν στους Συμμάχους να κρατήσουν το μέτωπο και να υπερασπιστούν το Παρίσι, επέβαλαν στον εχθρό να ρίξει στην ανατολή, όπου τα ρωσικά στρατεύματα πολεμούσαν απεγνωσμένα, ένα σημαντικό μέρος των δυνάμεών του. Η Ρωσία μπόρεσε να αντέξει σ’ αυτή την πίεση και κατόπιν να περάσει στην επίθεση. Και όλος ο κόσμος άκουσε για την θρυλική διάσπαση του μετώπου από τον Μπρουσίλοφ.

    Ωστόσο, αυτή η νίκη κλάπηκε με λαθραίο τρόπο από την χώρα. Κλάπηκε με λαθραίο τρόπο από εκείνους που έριχναν το σύνθημα να ηττηθεί η πατρίδα τους, ο στρατός της, που έσπερναν την διχόνοια στο εσωτερικό της Ρωσίας, που λαχταρούσαν την εξουσία, προδίνοντας τα εθνικά συμφέροντα.

    […]

    Αιώνια η μνήμη των ηρώων Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου! Δόξα στα ρωσικά όπλα και στους ήρωες στρατιώτες μας!

    Πηγή: Выступление Президента Российской Федерации Владимира Путина на церемонии открытия памятника героям Первой мировой войны (1 августа 2014 года) http://www.kremlin.ru/transcripts/46385

    Και για την μετάφραση:

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εξαιρετικά χρήσιμο και διαυγές ως προς το στίγμα Πούτιν απέναντι στην επανάσταση. Ευχαριστώ πολύ.

      Διαγραφή
  3. Η θέση της Gazprom στη ρωσική οικονομία και γενικότερα στην αν. Ευρώπη και κεντρική Ασία (χρηματιστηριακό κεφάλαιο, μονοπώλια κλπ.) δείχνει πως μόνο μύθο αποτελεί η ανάλυση πως η Gazprom απλώς εξάγει πρώτες ύλες.

    Κατά τ' άλλα όσο πας μετακινείσαι σε όλο και πιο αντιμαρξιστικές θεωρήσεις για τον ιμπεριαλισμό. Πολύ πιο δεξιά και από το ΚΚΕ δηλαδή, το οποίο αναγνωρίζει τη Ρωσία ως ιμπεριαλιστική δύναμη όπως π.χ στη διαμάχη για την Αρκτική που έχει την ανάλυση πως πρόκειται για ενδοιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό μεταξύ Αμερικής-Ρωσίας. http://www.rizospastis.gr/story.do?id=4164843&textCriteriaClause=%2B%CE%95%CE%9D%CE%94%CE%9F%CE%99%CE%9C%CE%A0%CE%95%CE%A1%CE%99%CE%91%CE%9B%CE%99%CE%A3%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%95%CE%A3 (η "μονοπωλιακή επιχείρηση" του άρθρου είναι η Gazprom).

    Τα ίδια ισχύουν και για την Κίνα http://www.rizospastis.gr/story.do?id=7773690&textCriteriaClause=%2B%CE%95%CE%9D%CE%94%CE%9F%CE%99%CE%9C%CE%A0%CE%95%CE%A1%CE%99%CE%91%CE%9B%CE%99%CE%A3%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%95%CE%A3

    ΥΓ
    Την συζήτηση εσύ την αποφεύγεις συνέχεια. Εγώ περιμένω να μου απαντήσεις πως γίνεται να έχεις σοσιαλιστικό τρόπο παραγωγής χωρίς εργατικό έλεγχο αλλά με εμπορευματική παραγωγή; Τώρα για τον αν ο Λέοντας "έπεσε μέσα" στις αναλύσεις του, δες στο χάρτη αν υπάρχει ακόμη η ΕΣΣΔ.

    περαστικός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πράγματι αποφεύγω τη συζήτηση με περιπτώσεις που θεωρώ ότι χρήζουν ιατρικής παρακολούθησης. Για παράδειγμα, ούτε με την ΟΑΚΚΕ έχω ποτέ συζητήσει.

      Κατά τα άλλα, το βρίσκω ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ενδιαφέρον ότι ένας ακραιφνής Τροτσκιστής όπως εσύ τινάζεται από εκνευρισμό για ένα άρθρο που επιχειρηματολογεί ότι δεν είναι το ίδιο πράγμα η Ρωσία με τις Δυτικές χώρες.

      Προσφέρεις σπουδαίες υπηρεσίες υπέρ της επιχειρηματολογίας μου με τρίτους με αυτόν τον τρόπο και έτσι, αν και δεν πρόκειται να "συζητήσω" βέβαια μαζί σου, σε ενθαρρύνω να γράψεις και άλλα.

      Διαγραφή
    2. πραγματικα ειναι καταπληκτικος.

      Διαγραφή
  4. Ίδια ανάλυση έχει και το ΚΚΕ για τη Ρωσία: "Η ενδοϊμπεριαλιστική αντιπαράθεση για την Ουκρανία συνεχιζόταν χτες με τη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών των ΗΠΑ, Ρωσίας και χωρών της ΕΕ στο Παρίσι." http://www.rizospastis.gr/story.do?id=7855903&textCriteriaClause=%2B%CE%95%CE%9D%CE%94%CE%9F%CE%99%CE%9C%CE%A0%CE%95%CE%A1%CE%99%CE%91%CE%9B%CE%99%CE%A3%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%95%CE%A3

    και την Κίνα: "Η λεγόμενη «σφαγή της Ναντζίνγκ» «δεν έγινε ποτέ», δήλωσε το στέλεχος του κρατικού ραδιοτηλεοπτικού δικτύου της Ιαπωνίας NHK Ναόκι Χουακούτα, αναζωπυρώνοντας την ιαπωνικο-κινεζική «κόντρα» που καλά κρατεί τους τελευταίους μήνες, στο πλαίσιο των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών." http://www.rizospastis.gr/story.do?id=7815695&textCriteriaClause=%2B%CE%95%CE%9D%CE%94%CE%9F%CE%99%CE%9C%CE%A0%CE%95%CE%A1%CE%99%CE%91%CE%9B%CE%99%CE%A3%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%95%CE%A3

    Να υποθέσω πως και το ΚΚΕ "προσφέρει σπουδαίες υπηρεσίες υπέρ της επιχειρηματολογίας σου";

    Για να το γυρίσουμε όμως στην ουσία του προβλήματος: Όποια ανάλυση ζητάει από την εργατική τάξη να μην αναγνωρίζει πως η Αμερική, η ΕΕ, η Ρωσία, η Κίνα κλπ. δεν αποτελούν όλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, στην ουσία την καλεί να επιλέξει ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο γι'αυτό και δεν είναι τυχαίο (ο συγκεκριμένος αποτελεί εξαίρεση) πως οι περισσότεροι που έλεγαν πως η περίπτωση της Ουκρανίας δεν αποτελεί ενδοιμπεριαλιστική αντιπαράθεση κατέληξαν να στηρίζουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τον Πούτιν (σε σημείο που να ισχυρίζονται πως είναι και ...αντιφασίστας). Και οι σοσιαλδημοκράτες το 1914 στήριξαν τον πρωσικό ιμπεριαλισμό με ένα φάσμα αναλύσεων που ξεκινούσαν από το πως η τσαρική Ρωσία είναι "πιο ιμπεριαλιστική και αντιδραστική" από τη γερμανική αυτοκρατορία. Στο σήμερα, οι αναλύσεις που αρνούνται τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα ΗΠΑ/Κίνας/Ρωσίας/ΕΕ κλπ. έχουν την ίδια ακριβώς ιδεολογική αποστολή με τις θέσεις των σ/δ το 1914: τη σφαγή της εργατικής τάξης στα χαρακώματα υπέρ του ενός ή του άλλου ιμπεριαλιστή.

    περαστικός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είδες πόσο αναστατώθηκες, Περαστικέ; Τόσο ώστε να διεκδικείς ότι οι απόψεις σου είναι του ΚΚΕ, φτάνει να μην είναι αυτές του άρθρου!!!!

      Καλέ θαύμα, θαύμα!!!!

      Διαγραφή
    2. Έγινε ο ορκισμένος εχθρός του Στάλιν κουκουές από τον πανικό! Σπεύσατε!

      Διαγραφή
    3. πραγματικα εισαι πολυ αστειος. διαβαζεις μονο οτι σε συμφερει, καταλαβαινεις;;;;;;; επισης.
      συνεχισε ο σεφερλης ειναι κοντα

      Διαγραφή
    4. Περαστικέ, θες κουπόνια για το κόμμα, να βοηθήσεις οικονομικά; Ξέρεις, για να χτυπήσουμε το ρώσικο ιμπεριαλισμό μέσα από τον τιμημένο στρατό των ΗΠΑ και της ΕΕ μέχρι να μη μείνει ρουθούνι στην Ανατολική Ουκρανία.

      @ Μοντέστο: Μα είναι απολαυστικός!

      Διαγραφή
    5. 3 σχόλια τώρα σου λέω πως αναπαράγεις αντιμαρξιστικές θέσεις που μέχρι και το ΚΚΕ δεν έχει και αντι να διαγράψεις τη γελοιότητα που ανακάλυψε πως η Κίνα δεν είναι "ούτε κατ΄ ελάχιστον ιμπεριαλιστική." ή έστω να 'χεις το σθένος αφου έχεις ίδιες απόψεις να επιχειρηματολογήσεις υπέρ του το γυρνάς στο καλαματιανό και στις απολίτικες παρατηρήσεις. Αλλιώς μη τις αναδημοσιεύσεις καν.

      ΥΓ
      Μπορείς να συνεχίσεις και το παραλήρημα βέβαια. Είναι ιδιαίτερα διασκεδαστικό να θεωρείς πως οποιαδήποτε σύγκλιση αναλύσεων μεταξύ του οποιουδήποτε και του ΚΚΕ σημαίνει.. γενική και καθολική στήριξη προς το ΚΚΕ.

      περαστικός

      Διαγραφή
    6. Ξέρω τι μου γράφεις, περαστικούλη. Ξέρω και τι έκανε ο μπαμπάς σου για χάρη των Ναζί στον Β παγκόσμιο, με την ίδια ακριβώς γραμμούλα. Περαστικούλια.

      Κι αν βγάλεις γλωσίτσα, τροτσκιστοναζιστόσκυλο, ξέρεις πού θα πας.

      Διαγραφή
  5. Αγαπητε Αντωνη,
    στην συγκεμριμεμη περιπτωση και εγω νομιζω οτι εισαι λαθος. Δηλαδη σε τι διαφερει η Ρωσσια απο τις Δυτικες χωρες και ακομα σε τι διαφερει η αστικη ταξη αυτων των χωρων σε σχεση με τα σθμφεροντα των υποτελων ταξεων?
    ΕΑΜοβουλγαρος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αγαπητέ ΕΑΜοβούλγαρε, κι ότι τον είχε φάει η μοναξιά τον Περαστικό.

      Περαστικέ, meet ΕΑΜοβούλγαρος και καλή παρέα.

      Διαγραφή
  6. Αντώνη, πολύ ενδιαφέρον το άρθρο (κι ας αφήσουμε τους τροτσκιστές στον πόνο τους,εδώ κάνουμε σοβαρή συζήτηση).

    Νομίζω ότι αποτελεί μια πολύ καλή συνέχεια της χτεσινής ανάρτησης και της κουβέντας που ακολούθησε.

    Ωστόσο, διατηρώ τις επιφυλάξεις μου για τον τρόπο με τον οποίο ο συγγραφέας διαχειρίζεται την έννοια "ιμπεριαλισμός", η οποία - μπορεί εγώ να παρανόησα - ξεφεύγει σε αρκετά σημεία από την κλασική λενινιστική ανάλυση ("Τα άλλα χαρακτηριστικά που ο Λένιν έλαβε υπόψη στη διάκριση μεταξύ των ιμπεριαλιστικών χωρών και των εκμεταλλευόμενων χωρών είναι λιγότερο σημαντικά από ότι ήταν το 1914...").

    Έχεις να σχολιάσεις κάτι πάνω σε αυτό;

    Φ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θα πρέπει, για να συζητήσουμε, να εξηγήσεις πώς, πού και γιατί ξεφεύγει η ανάλυση από την κλασική λενινιστική κατά την άποψή σου.

      Διαγραφή
    2. Ξαναδιαβάζοντάς το με μεγαλύτερη προσοχή, παίρνω πίσω το "αρκετά σημεία" και εστιάζομαι μόνο σε ένα.

      Αναφέρομαι στην ιδιαίτερη έμφαση που δίνει το άρθρο στο χρηματιστικό κεφάλαιο και η θέση του αρθρογράφου ότι τα άλλα χαρακτηριστικά είναι λιγότερο σημαντικά σήμερα από ότι το 1914. Αναφέρεται στα υπόλοιπα τέσσερα χαρακτηριστικά του λενινιστικού ορισμού για τον ιμπεριαλισμό ή σε κάτι άλλο;

      Αν εννοεί τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά, έχουμε σαφή διαφοροποίηση από την κλασική λενινιστική ανάλυση, όπως και από τις θέσεις του Κόμματος. Απ΄ την (μικρή) επαφή μου με την σχετική βιβλιογραφία, δεν έχω δει πουθενά να υποστηρίζεται μια τέτοια θέση.

      Εγώ από την ανάγνωση κατάλαβα αυτό, πάντως. Γι αυτό ρωτάω τη γνώμη σου, για να μπορέσουμε από την αρχή να συμφωνήσουμε ότι συζητάμε για το ίδιο πράγμα.

      Φ.

      Διαγραφή
    3. Ωραία, ευχαριστώ. Ο αρθρογράφος πράγματι επιχειρηματολογεί ότι έχουν ανακύψει σημαντικές αλλαγές από το 1916, αλλά αυτό είναι κάτι το οποίο έχω ισχυριστεί και εγώ. Πιο συγκεκριμένα έχω προ καιρού γράψει ότι υπάρχουν τουλάχιστο δυο διακριτές φάσεις στην εξέλιξη του ιμπεριαλιστικού σταδίου, με την πρώτη, αυτή που συζητά ο Λένιν, να χαρακτηρίζεται από την υπολειμματική επιμονή της αποικιοκρατίας στον καθορισμό των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Συνεπώς, με αυτό το σκέλος του σκεπτικού συμφωνώ.

      Τώρα, για την προνομιακή μεθοδολογική μεταχείριση της κυριαρχίας του χρηματιστικού κεφαλαίου, έχω κάποιες επιφυλάξεις, που όμως χρειάζομαι χρόνο και σκέψη για να επεξεργαστώ. Το μόνο που μπορώ να πω τώρα είναι ότι, αν συμφωνούμε ότι θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι παγκόσμιες εξελίξεις από το 1916 (πράγμα απόλυτα έλλογο, ο Ένγκελς έγραφε ότι ξεπεράστηκαν ορισμένα στοιχεία του Μανιφέστου πολύ λιγότερα χρόνια μετά το γράψιμό του), αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι η κατεύθυνση των αλλαγών επιβάλλει την συγκριτική απομόνωση ενός κριτηρίου. Όσα κι αν άλλαξαν, νομίζω ότι ο Λένιν θα επέμενε στην ανάγκη για μια ΣΥΝΟΛΙΚΗ θεώρηση, που δεν απομονώνει το ένα ή το άλλο στοιχείο, δεν το πριμοδοτεί, καλύτερα, ως καθοριστικό.

      Αυτό δεν αλλάζει ότι ο συγγραφέας προσφέρει, στα μέτρα των δυνατοτήτων του, μια αρκετά συγκεκριμένη εξέταση

      Διαγραφή
    4. του ζητήματος, και ότι αναλαμβάνει το βάρος και την ευθύνη της λεγόμενης "συγκεκριμένης ανάλυσης της συγκεκριμένης κατάστασης." Μας δίνει λοιπόν μια συγκεκριμένη εκδοχή αυτής της ανάλυσης, με την οποία, αν θέλουμε να αναμετρηθούμε, πρέπει να αντιτάξουμε συγκεκριμένα αντεπιχειρήματα. Αλλά πρώτα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε σε τι πρέπει και είναι έλλογο να αντιπαρατεθούμε με αυτή. Η βάση της ανάλυσης είναι η διαφοροποίηση ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον ιμπεριαλισμό, το επιχείρημα ότι δεν είναι σήμερα όλα τα καπιταλιστικά κράτη επίσης ιμπεριαλιστικά, και δεν είναι για τους Χ ή Ψ συγκεκριμένους λόγους που παρατίθενται. Οι συνέπειες της διαφωνίας με αυτή τη θέση, της αντίληψης δηλαδή ότι ΟΛΑ τα καπιταλιστικά κράτη είναι και ιμπεριαλιστικά, είναι και αυτές συγκεκριμένες: "ίσες αποστάσεις" και μη ανάμιξη σε ό,τι, πχ, γίνεται σήμερα στην Ουκρανία. Αυτό ως στάση, με τη σειρά του, έχει συνέπειες για ένα ΚΚ. Το ίδιο, βέβαια, έχει και η ταύτισή του με την αστική Ρωσική εξουσία. Το ζητούμενο είναι η θεωρητική επεξεργασία μιας γραμμής που ξεφεύγει και από τα δύο, και αυτή η θεωρητική επεξεργασία μου φαίνεται ότι παραμένει ζητούμενο για μας.

      Διαγραφή
    5. @ Περαστικός: Κάποιοι θέλουν να συζητήσουν σοβαρά και να σκεφτούν για ένα σοβαρότατο ζήτημα. Συνεπώς εσύ πας στο ψυγείο γιατί και δεν έχεις να προσφέρεις τίποτα και ενοχλείς τη συζήτηση. Ελπίζω να περάσεις καλά χαϊδεύοντας το σεβάσμιο γένι του Λέοντα.

      Διαγραφή
    6. Ακριβώς!!!!

      Έχεις την καταπληκτική ικανότητα να συμπυκνώνεις σε μερικές γραμμές αυτό που ήθελα να πω αλλά δεν έβρισκα τα κατάλληλα μεθοδολογικά εργαλεία. Πρέπει να πω ότι μου συμβαίνει με τη συντριπτική πλειοψηφία αυτών που γράφεις, και τα διαβάζω σχεδόν όλα, πολύ καιρό τώρα. (Να λέμε και καμιά καλή κουβέντα που και που, τοσο κόπο κάνεις, αν και ξέρω ότι δεν τις χρειάζεσαι).

      Ο λόγος που συμμετέχω σε αυτή τη συζήτηση, αντί απλά να παρακολουθώ όπως συνήθως, πέρα από το ότι είναι εξαιρετική ευκαιρία να μάθω περισσότερα πράγματα σε ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της Μ-Λ θεωρίας, είναι και ότι έχω μια υποψία (ένστικτο περισσότερο, κι όχι βασισμένο σε επιστημονικά πορίσματα) ότι αυτό το θέμα που πλευρές του πιάνεις τις τελευταίες μέρες θα είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την ανάπτυξη του επαναστατικου κινήματος σε παγκόσμιο επίπεδο τα επόμενα χρόνια. Ίσως το κορυφαίο.

      Γι αυτό χρειάζεται εξαιρετική προσοχή.

      Κι εγώ πιστεύω ότι ο Λένιν αν ζούσε σήμερα θα προσπαθούσε να δει την συνολική εξέλιξη του φαινομένου ιμπεριαλισμός με ένα δυναμικό τρόπο, πάντα όμως κρατώντας ως δεδομένο την αλληλοδιαπλοκή των χαρακτηριστικών του, όχι ξεχωριστά, αλλά σε ένα σφιχτό σύστημα.

      Κάτι το οποίο ο συγγραφέας δεν το κάνει. Απομονώνει το κριτήριο "χρηματιστικό κεφάλαιο" για να πιαστεί από εκεί και να αποδείξει ότι αφού η Ρωσία δεν έχει μεγάλες τράπεζες, δεν είναι "ιμπεριαλιστική" χώρα.

      Καλή η ανάλυσή του για το χρηματιστικό κεφάλαιο, δεν βρήκα κάτι που να μου φαίνεται παράξενο, αλλά πόσο σωστό είναι να μην δίνεις επαρκείς εξηγήσεις για τον λόγο για τον οποίο "σπας" τη λενινιστική σκέψη σε κομμάτια;

      μου φάινεται ότι το κάνει περισσότερο για να στηρίξει θεωρητικά τον ισχυρισμό του περι του μη ιμπεριαλιστικού της Ρωσίας, παρά επειδή έχει παρατηρήσει τις αλλαγές τα τελευταία 100 χρόνια και προβληματίζεται με τον τρόπο που προβληματίζεσαι εσύ, για παράδειγμα.

      Επίσης, θεωρώ τραβηγμένο από τα μαλλιά τον ισχυρισμό ότι η Ρωσία είναι χώρα εξαγωγής πρώτων υλών. Είναι μαζί με τις ΗΠΑ οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς όπλων παγκοσμίως, μην το ξεχνάμε αυτό. Και μιλάμε για κάθε είδους όπλα, μερικά εκ των οποίων εξαιρετικά υψηλής τεχνολογίας, δηλαδή κατεξοχήν προϊόντα βαριάς βιομηχανίας εξαιρετικά υψηλής οργανικής σύνθεσης κεφαλαίου. Δύσκολα, πολύ δύσκολα, μπορείς να πεις για μια χώρα που παράγει από αυτόματα όπλα μέχρι αεροπλανοφόρα και εξαρτήματα δορυφόρων και διαστημικών πυραύλων ότι είναι έτοιμη να κατρακυλήσει στην ίδια θέση με την Ουκρανία. Φυσικά και εξάγει και πρώτες ύλες, αλλά δεν μπορέις να τη βάλεις στην ίδια θέση με τη Νιγηρία ή την Αγκόλα που εξάγουν μ ό ν ο πρώτες ύλες.

      Ποιό είναι το ποσοστό των εξαγωγών πρώτων υλών επί του συνόλου των ρώσικων εξαγωγών; ποιά είναι η βιομηχανική της βάση; πώς είναι διαρθρωμένη; τι ρόλο παίζει ο δευτερογενής τομέας; πόσο το ποσοστό της εργατικής τάξης, κλπ.κλπ.;

      αμα δεν τα πιάσεις αυτά τα θέματα, πως θα στηρίξεις τέτοιον ισχυρισμό;

      Εδώ διαβάζει λάθος την πραγματικότητα, και αυτή την ανάγνωση τη στήριξε θεωρητικά με τον υπερτονισμό της σημασίας του χρηματιστικού κεφαλαίου.

      Πέρα από τις ενστάσεις μου, σαφώς και το άρθρο το βρήκα κι εγώ χρήσιμο. Αλλά σε μερικά σημεία μου φαίνεται ότι μπάζει.

      Θέλει τεράστια προσοχή εδώ γιατί μπορεί να βγούμε οφσάιντ για πλάκα.

      Φ.

      Διαγραφή
    7. "Καλή η ανάλυσή του για το χρηματιστικό κεφάλαιο, δεν βρήκα κάτι που να μου φαίνεται παράξενο, αλλά πόσο σωστό είναι να μην δίνεις επαρκείς εξηγήσεις για τον λόγο για τον οποίο "σπας" τη λενινιστική σκέψη σε κομμάτια;"

      Δε μιλά βέβαια ΜΟΝΟ για αυτό. Του δίνει εξέχουσα σημασία, το βλέπει ως καθοριστικό. Αυτό είναι διαφορετικό απ' το να περιορίζεται εκεί.

      "Επίσης, θεωρώ τραβηγμένο από τα μαλλιά τον ισχυρισμό ότι η Ρωσία είναι χώρα εξαγωγής πρώτων υλών."

      Χρειάζεται συνολικότερη μελέτη από αυτή που προσφέρει ο ίδιος, και απ' αυτή που μπορώ να προσφέρω εγώ.

      "Ποιό είναι το ποσοστό των εξαγωγών πρώτων υλών επί του συνόλου των ρώσικων εξαγωγών; ποιά είναι η βιομηχανική της βάση; πώς είναι διαρθρωμένη; τι ρόλο παίζει ο δευτερογενής τομέας; πόσο το ποσοστό της εργατικής τάξης, κλπ.κλπ.; "

      Παρομοίως. Αν κάποιος έχει στοιχεία για αυτά τα θέματα, καλό θα ήταν να ενημερώσει.

      "Εδώ διαβάζει λάθος την πραγματικότητα"

      Αυτό εξυπακούει ότι εμείς γνωρίζουμε την πραγματικότητα, αλλά αυτό δεν μου φαίνεται πειστικό, αφού μας λείπουν πολλά σημαντικά στοιχεία και δεν έχουμε παρουσιάσει κάτι εξίσου αναλυτικό.

      "Θέλει τεράστια προσοχή εδώ γιατί μπορεί να βγούμε οφσάιντ για πλάκα."

      Σίγουρα θέλει τεράστια προσοχή, θέλει όμως και γνώση και σκέψη σύνθετη. Τα γεγονότα είναι ήδη καιρό υπό εξέλιξη όμως, και δεν θα ήθελα να δοθεί η εσφαλμένη εντύπωση ότι μιλάμε για ένα ακαδημαϊκό θέμα που μπορούμε να συζητάμε επ άπειρο. Δυστυχώς, μιλάμε για ένα πολιτικό θέμα, το οποίο ένα ΚΚ είναι υποχρεωμένο να επεξεργαστεί γρήγορα και να πάρει θέση σ' αυτό.

      "ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της Μ-Λ θεωρίας, είναι και ότι έχω μια υποψία (ένστικτο περισσότερο, κι όχι βασισμένο σε επιστημονικά πορίσματα) ότι αυτό το θέμα που πλευρές του πιάνεις τις τελευταίες μέρες θα είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την ανάπτυξη του επαναστατικου κινήματος σε παγκόσμιο επίπεδο τα επόμενα χρόνια"

      Συμφωνώ. Ωστόσο, πρέπει να διευκρινήσω, όπως ήδη είπα, ότι αν και ως ακαδημαϊκό ζήτημα έχει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είναι επίσης ένα φλέγον και πιεστικό πολιτικό ζήτημα στο οποίο υπάρχει πίεση χρόνου. Και εγώ, ό,τι και αν μπορώ να προσφέρω ακαδημαϊκά (λίγα, πολλά, τίποτα, αυτό είναι αδιάφορο, αφορά εμένα μόνο) δεν υποκαθιστώ και δεν μπορώ να υποκαταστήσω τη συλλογική λειτουργία ενός κόμματος και τις συνέπειές της, ενισχυτικές για το ίδιο ή αρνητικές για το ίδιο.

      Διαγραφή
    8. "Δε μιλά βέβαια ΜΟΝΟ για αυτό. Του δίνει εξέχουσα σημασία, το βλέπει ως καθοριστικό. Αυτό είναι διαφορετικό απ' το να περιορίζεται εκεί".

      Πολύ σωστά. Η καθοριστικότητά του είναι αυτή που προκαλεί την ένστασή μου.

      "Χρειάζεται συνολικότερη μελέτη από αυτή που προσφέρει ο ίδιος, και απ' αυτή που μπορώ να προσφέρω εγώ".

      Φυσικά και χρειάζεται. Και το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει, δυστυχώς. Αυτό δεν μπορούμε να το κάνουμε εμείς, πρέπει πρώτα απ΄όλα οι Ρώσοι κομμουνιστές να το κάνουν....

      "Αυτό εξυπακούει ότι εμείς γνωρίζουμε την πραγματικότητα, αλλά αυτό δεν μου φαίνεται πειστικό, αφού μας λείπουν πολλά σημαντικά στοιχεία και δεν έχουμε παρουσιάσει κάτι εξίσου αναλυτικό".

      Αναφέρομαι στο πολύ συγκεκριμένο επιχείρημά του σχετικά με το χαρακτήρα της ρώσικης οικονομίας. Εδώ θα διαφωνήσουμε, μάλλον. Μπορέι να μην έχουμε εμείς κάτι τόσο αναλυτικό να παρουσιάσουμε, αλλά και πάλι, μια χώρα με τη βιομηχανική παραγωγή της Ρωσίας δεν μπορεί να θεωρείται μπανανία (υπερβάλλω λίγο, αλλά μόνο αυτό δεν έγραψε...)

      "Τα γεγονότα είναι ήδη καιρό υπό εξέλιξη όμως, και δεν θα ήθελα να δοθεί η εσφαλμένη εντύπωση ότι μιλάμε για ένα ακαδημαϊκό θέμα που μπορούμε να συζητάμε επ άπειρο".

      Καθόλου ακαδημαϊκό. Ζήτημα κορυφαίο. Ζωής ή θανάτου θα έλεγα.

      "δεν υποκαθιστώ και δεν μπορώ να υποκαταστήσω τη συλλογική λειτουργία ενός κόμματος και τις συνέπειές της, ενισχυτικές για το ίδιο ή αρνητικές για το ίδιο".

      Εξυπακούεται. Κανένας μας δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη συλλογική σκέψη, όπως την εκφράζει το Κόμμα και το κίνημα. Συζήτηση κάνουμε με όσο μυαλό και γνώσεις διαθέτουμε.

      Φ.



      Διαγραφή
    9. "Αυτό δεν μπορούμε να το κάνουμε εμείς, πρέπει πρώτα απ΄όλα οι Ρώσοι κομμουνιστές να το κάνουν...."

      Πράγματι, έτσι είναι. Ωστόσο η ευθύνη της δικής μας εκτίμησης βαρύνει εμάς, και η εκτίμησή αυτή πρέπει να "πατάει" σε μελέτη. Άρα, όταν έχεις δική σου εκτίμηση ως κόμμα, έχεις και την ευθύνη να μελετήσεις, δεν μπορείς απλώς να περιμένεις άλλους να το κάνουν στη θέση σου.

      Για τη Ρωσία=Αντιλαμβάνομαι τις αντιρρήσεις. Είναι πιθανό κάποια πράγματα να παρουσιάζονται πολύ επιλεκτικά, να αποσιωπούνται άλλα, κλπ. Αλλά δεν έχω τα στοιχεία για να αντιπαρατεθώ, δεν μπορώ να πω κάτι χωρίς αυτά. Απ' την άλλη, υπάρχει πάντα το ζήτημα της μεθόδου υπό συζήτηση. Προσπαθώ κι εγώ όσο μπορώ να σκεφτώ για την συνολική εικόνα. Υπάρχουν κραυγαλέες αντιφάσεις (βλ. ομιλία Πούτιν που ανέβηκε vs φωτο) και πρέπει να βρούμε τον τρόπο να τις ξεδιαλύνουμε. Ένα στοιχείο που διαφαίνεται είναι ότι υπάρχουν σημαντικές αντιστάσεις, και στην Ανατολική Ουκρανία και στη Ρωσία, απέναντι στον αστικό ρωσικό αντικομμουνισμό. Κάτι που δεν υφίσταται στην πλευρά του αντιπάλου, όπου ο φασισμός μπαίνει μπροστά με την πιο ξεκάθαρη ωμότητα. Αυτό είναι κάτι, τώρα, που αναγκαστικά κάποια στιγμή θέτει και το ζήτημα του τίτλου της ανάρτησης: Είναι η Ρωσία ιμπεριαλιστική (σήμερα, εννοείται);

      Εγώ δεν επαρκώ για να δώσω απάντηση σ' αυτό το ερώτημα, και ακόμα κι αν επαρκούσα δεν θα είχε νόημα να το απαντήσω ατομικά.

      Διαγραφή
    10. Έχω βέβαια σκέψεις δικές μου, και θα τις αναπτύξω όταν μπορέσω. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ούτε ότι είναι ορθότερες απ' τις πιο πάνω, ούτε ότι δίνουν οι ίδιες μια πλήρη και ικανοποιητική απάντηση. Σε άλλο επίπεδο κινούνται οι δικές μου σκέψεις μεθοδολογικά, και αναγκαστικά, αφού δεν έχω επαρκείς γνώσεις για την ρωσική οικονομία.

      Διαγραφή
    11. Σε κάτι τέτοιες στιγμές φαίνεται η άσχημη κατάσταση του ΔΚΚ. Αλλά, προφανώς και δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να το συζητάμε αυτό.

      Συμφωνώ με την εκτίμησή σου για την Αν. Ουκρανία. Είναι έγκλημα να κρατάς ίσες αποστάσεις ανάμεσα στους ναζί και τους κατοίκους μιας περιοχής που σφάζονται ανηλεώς από αυτούς, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι υποστηρίζονται (;) από μια καπιταλιστική χώρα. Αλλίμονο αν κάποιος απο εμάς τόλμαγε να κάνει κάτι τέτοιο.
      (Θα είχαμε γίνει...τροτσκιστές).

      Σ' ευχαριστώ πολύ για την ωραία συζήτηση. Ας μην καταχραστώ περισσότερο τη φιλοξενία του μπλόγκ σε αυτή την ανάρτηση. Υπάρχουν και άλλες που μπορώ να το κάνω εξίσου αποτελεσματικά...

      Φ.

      Διαγραφή
  7. Αγαπητε Αντωνη,
    την μια ετσι , την αλλη γιουβετσι. Τελικα αποφασησε τι θες.

    ΕΑΜοβουλγαρος (και οχι "διανοουμενος" και γεροπεριεργος)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Φίλτατε!

      Μήνυμα ελήφθη. Θα γίνει σεβαστή η επιθυμία σου να κάνεις παρέα στον Περαστικό τώρα που τον βρήκες.

      Διαγραφή
  8. Πολύ ενδιαφέρον, αν και θέλει λίγο επεξεργασία.
    Φαίνεται ότι στις μέρες μας τα νέα μονοπώλια που χαρακτήριζαν τον ιμπεριαλισμό το 1914, είναι τα χρηματιστικά μονοπώλια σύμφωνα με την σκέψη του αρθρογράφου.
    Δεν είναι καθόλου κακή προσέγγιση νομίζω, αν και αφήνει κάποια θέματα απ' έξω όπως την κυριαρχία των μονοπωλίων σε χώρες με μικρό χρηματιστικό κεφάλαιο, και την συμμετοχή σε ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς...

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Αν και το βρισκω πολυ ενδιαφερον ως κειμενο και συμφωνω σε αρκετα απο τα ζητηματα που θετει συνολικα ως συμπερασμα ειμαι αντιθετος.
    Νομιζω οτι σε καποια σημεια συγχεει τον ιμπεριαλισμο (οπως πολλοι ενκοουσαν προ Λενιν την στρατιωτικη ισχυ) με τον ιμπεριαλισμο οπως τον οριζει ο Λενιν. Μιλαω για το σημειο που λεει για προ-καπιταλιστικα χαρακτηριστικα του ιμπεριαλισμου του 1914. Μα αν δεχεσαι και επικεντρωνεις στην οικονομικη βαση του ιμπεριαλισμου που ειναι ο σαπισμενος πλεον καπιταλισμος τοτε για ποια προ-καπιταλιστικα χαρακτηριστικα μιλαμε? Επιπλεον το οτι καμια χωρα των Brics δεν χαρακτηριζεται ουτε κατα διανοια ιμπεριαλιστικη για μενα δεν μπορει να τεκμηριωθει απο την επιχειρηματολογια του κειμενου.
    Αν μια χωρα δεν εχει καπιταλισμο στο μονοπωλιακο του σταδιο τοτε λιγο πολυ μπαινει το ζητημα μεταβατικου προγραμματος και ενδιαμεσου σταδιου.
    Προσωπικα δεν θεωρω οτι η Ρωσια ή η Κινα δεν εχουν μονοπωλιακο καπιταλισμο οπως οι χωρες της ΕΕ ή οι ΗΠΑ.
    Ωστοσο θα το ξαναδιαβασω γιατι ηταν μεγαλο κειμενο και ισως απο ενα σημειο και μετα να μην εδωσα την προσοχη που επρεπε.

    ratm

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Μιλαω για το σημειο που λεει για προ-καπιταλιστικα χαρακτηριστικα του ιμπεριαλισμου του 1914. Μα αν δεχεσαι και επικεντρωνεις στην οικονομικη βαση του ιμπεριαλισμου που ειναι ο σαπισμενος πλεον καπιταλισμος τοτε για ποια προ-καπιταλιστικα χαρακτηριστικα μιλαμε?"

      Για προκαπιταλιστικά χαρακτηριστικά τα οποία δεν καθόρισαν τον χαρακτήρα του ιστορικού ιμπεριαλισμού στα 1916, ωστόσο ήταν μέρος του (αποικιοκρατικές, μισοφεουδαλικές σχέσεις, για παράδειγμα), προκαπιταλιστικά χαρακτηριστικά τα οποία ο συγγραφέας λέει ότι δεν υφίστανται πια μετά από τόσα χρόνια εξέλιξης. Και με δεδομένο ότι ο ίδιος λέει ότι δεν υφίστανται πια (και μάλιστα επιμένει εμφαντικά ότι δεν υπάρχει τίποτε "τσαρικό"-φεουδαρχικό στη σημερινή Ρωσία), δεν καταλαβαίνω πού εντοπίζεις τη διαφωνία.

      "Αν μια χωρα δεν εχει καπιταλισμο στο μονοπωλιακο του σταδιο τοτε λιγο πολυ μπαινει το ζητημα μεταβατικου προγραμματος και ενδιαμεσου σταδιου."

      Νοουμένου ότι τίθεται το ζήτημα μετάβασής της στο σοσιαλισμό. Αλλά στο άρθρο δεν τίθεται έτσι το ζήτημα, δεν τίθεται δηλαδή θέμα του αν η Ρωσία μπορεί να περάσει στο σοσιαλισμό και πώς.

      "Προσωπικα δεν θεωρω οτι η Ρωσια ή η Κινα δεν εχουν μονοπωλιακο καπιταλισμο οπως οι χωρες της ΕΕ ή οι ΗΠΑ."

      Για την Κίνα ιδιαίτερα, ας το δούμε λίγο το θέμα.

      Διαγραφή
    2. Από το ακραία νεοφιλελεύθερο αμερικάνικο Cato Institute:

      "Thank you for the opportunity to address the issue of property rights in China, especially the pace of enterprise privatization, capital-market liberalization, and the implications of ownership reform for human rights and civil society.

      The primary goal of the fourth generation of leaders in China is to maintain strong economic growth and increase prosperity throughout China. To do so, they will have to confront a number of serious problems, particularly the debt-ridden financial system and the inefficiency of state-owned enterprises (SOEs). China’s big four state-owned banks are technically insolvent, with nonperforming loans (NPLs) estimated to range from 25 to 40 percent or more of outstanding loans. SOEs account for more than two-thirds of all bank loans but produce less than one-third of the total value of industrial output. That massive waste of capital under China’s socialist market economy cannot be stopped without fundamental reform-in particular, privatization and the rule of law.

      Pumping more funds into state-owned banks to keep them afloat will only postpone the day of reckoning and increase the overall cost of reform. Likewise, turning SOEs into shareholding enterprises, with government as the major owner and with most shares being nontradeable, will not transform those firms into profitable entities. History has taught us that without private ownership and the threat of bankruptcy, there is little incentive to reallocate capital to its most highly valued uses. Until state banks and enterprises are fully privatized and effective limits are placed on the power of government, waste and corruption will continue.

      China’s largest SOEs remain under firm control of the government, but many medium- and small-sized SOEs have been restructured. Moreover, since 1978, Beijing has allowed experimentation with different forms of ownership, and there are now more than 20 types of ownership, including private firms, collective firms (e.g., township and village enterprises, many of which are private), joint stock companies, and foreign-funded enterprises. The exact scope of the private sector is difficult to calculate because private firms often “wear a red hat” and conceal their true identity in order to gain access to state bank loans at subsidized interest rates and other government favors. A reasonable estimate is that the private sector now accounts for about 33 percent of GDP.

      The great success of private and cooperative enterprises over the past 25 years-they now account for more than two-thirds of the value of industrial output-has resulted in official recognition of the importance of the nonstate sector as an engine of economic growth. Article 11 of the Chinese Constitution, amended in 1999, now reads: “Individual, private and other non-public economies that exist within the limits prescribed by law are major components of the socialist market economy.”

      Private firms were illegal in 1978, and SOEs dominated the economic landscape. Today there are nearly 2 million private enterprises employing more than 24 million workers, and the number of private enterprises is growing by more than 30 percent per year. In Shanghai and other coastal cities, SOEs are becoming small islands in a sea of private enterprise. Much of the growth of the private sector has been spontaneous, in the sense that privatization took place without central direction as opportunities for trade increased, especially in the special economic zones (SEZs). Local jurisdictions were allowed to experiment with new ownership forms, and, when they were successful, others sought to imitate that success. Only later did the central authorities put their stamp of approval on the institutional innovations.

      Διαγραφή
    3. The growth of private enterprise has occurred despite the lack of transparent legal title and restrictions on access to state bank credit. Informal private capital markets have evolved to fund the private sector, and overseas Chinese have been an important source of investment funds. The strong performance of provinces with greater economic freedom, such as Fujian, Guangdong, and Zhejiang, has created a new middle class and a demand for better government and more secure property rights.

      Capitalists are now free to join the Chinese Communist Party, and several well-known private entrepreneurs are already members of the National People’s Congress. As more entrepreneurs join the party, there will be mounting pressure to change the status quo. At the 16th National Congress of the CCP in November 2002, President Jiang Zemin gave a clear signal that the private sector is an important part of China’s future. He said, “We need to respect and protect all work that is good for the people and society and improve the legal system for protecting private property.” The party charter now includes “The Three Represents”-a doctrine that commits the party to embrace “the fundamental interests of the majority of the people,” not just the proletariat.

      Chinese citizens can now own their own businesses, buy shares of stock, travel widely, hold long-term land use rights, own their homes, and work for nonstate firms. The depoliticization of economic life is far from complete, but the changes thus far have created new mindsets and expanded individual choice. The many restrictions and human rights violations that remain should not detract from the progress China has made since 1978 in raising the standard of living for millions of people and giving rebirth to civil society.

      China’s accession to the World Trade Organization, in December 2001, has resulted in a long-term commitment to economic liberalization and legal reform. The policy of engagement is working to change China’s legal system and to better protect property rights and, hence, human rights. At the 16th party congress, Jiang called for improving markets (including “the capital market” and “markets for property rights”), abolishing “trade monopolies and regional blockades,” and deregulating interest rates. The outgoing leader of the world’s largest communist party told the new leaders, “We must give full scope to the important role of the non-public sector.”

      That rhetoric should be taken seriously. The nonstate sector is providing a safety net for unemployed workers from SOEs. As restructuring takes place, China will need a rapidly growing private sector to maintain strong economic growth. Strengthening the private market sector will require a clear commitment by the national government to giving equal protection to private property rights and to liberalizing capital markets so that entrepreneurs have access to domestic capital that is now locked up in inefficient SOEs. Real reform, however, will require more than “revitalizing” SOEs and “recapitalizing” state-owned banks; it will require a firm commitment to widespread privatization of state-owned assets. Until the government and party are shut out of banks and enterprises by privatization, corruption will continue and NPLs will mount. What China needs is real, not pseudo, capital markets with freely tradeable shares, liquidity, and trust.

      Διαγραφή
    4. Markets work best when property is fully protected by the rule of law and people are free to choose. We should not forget the words of James Madison, the chief architect of the U.S. Constitution: “The personal right to acquire property, which is a natural right, gives to property, when acquired, a right to protection as a social right.” China is beginning to recognize the right to private property, but only as a right bestowed by the state not as a natural (inalienable) right. Consequently, private property can never be secure until there is a fundamental revolution in political philosophy that places the individual, not the state, at the center of the moral universe and limits the power of government.

      Διαγραφή
    5. Recent changes, however, are encouraging:

      · Qualified foreign institutional investors will be allowed to buy equity stakes in SOEs through the A-share (local currency) stock exchanges in Shanghai and Shenzhen;

      · Strategic foreign investors will be allowed for the first time to buy the nontradeable shares of listed and unlisted SOEs;

      · Foreign joint-venture investment funds will begin operation;

      · Private commercial banks are being established in rural areas;

      · China’s first civil code has been drafted, including an entire chapter dedicated to the protection of private property rights;

      · China’s top judge, Xiao Yang, president of the Supreme People’s Court, has called for safeguarding private property rights and told a national conference in Beijing: “Efforts should be made to enhance awareness of the need for equal protection of all subjects in the marketplace.”

      · Farmers will have more secure land-use rights as a result of the Rural Land Contracting Law adopted in August 2002;

      · Shenzhen, the first SEZ in China, is embarking on a bold political experiment, with Beijing’s approval, to limit the power of the local cadres, introduce checks and balances, and cultivate the rule of law.

      · A new think tank devoted to studying political reform is planned for the Central Party School in Beijing;

      · Numerous rules and regulations not in conformity with WTO norms are being scrapped and there are plans to streamline the central government’s complex bureaucracy.

      Διαγραφή
    6. All those reforms are being driven by the need to be competitive in an increasingly global economy. To attract and retain capital in the future, China will have to continue to improve its institutional infrastructure.

      As China liberalizes its financial sector, removes remaining barriers to trade, and improves its legal structure, the range of choice for millions of Chinese will increase. That increase in economic freedom is sure to have a positive effect on creating what Liu Junning, an independent scholar in Beijing, has called “a constitutional order of freedom in China.”

      The United States can help transform China by continuing the policy of engagement, ensuring that China honors its WTO commitments as well as its bilateral trade agreement with the United States, and adopting a more liberal visa policy that permits Chinese students and scholars-especially those in law, economics, and the humanities-to learn about and experience firsthand a free society.
      http://www.cato.org/publications/congressional-testimony/ownership-chinese-characteristics-private-property-rights-land-reform-prc

      Διαγραφή
    7. Today’s State-Owned Enterprises of China: Are They Dying Dinosaurs or Dynamic Dynamos?

      Summary
      This paper raises the question and provides empirical evidence regarding the status of the
      evolution of the state-owned enterprises (SOEs) in China today. In this study, we compare the SOEs to domestic private-owned enterprises (POEs) and foreign-controlled businesses (FCBs) in the context of their organizational cultures. While a new ownership form, many of the POEs, evolved from former collectives that reflect the traditional values of Chinese business. Conversely, the FCBs are much more indicative of the large global MNCs. Therefore, we look at the SOEs in the context of these two reference points.We conclude that the SOEs of today have substantially transformed to approximate a configuration desired by the Chinese government when it began the SOE transformation a couple of decades ago to make them globally competitive. The SOEs of today appear to be appropriately described as China’s economic dynamic dynamo for the future.
      http://ufirc.ou.edu/publications/enterprises%20of%20china.pdf

      Διαγραφή
    8. OWNERSHIP is rarely straightforward in China. After Mao Zedong died and land was opened up for commercial development, each plot came with only a 50-year government lease. No one knows what will happen when those leases expire. Yet building projects continue apace.

      Foreign investors face a similar conundrum. Several Chinese industries, such as mining, steel, education, telecommunications and the internet, are both capital-hungry and politically sensitive. They need foreign investment, but the law bans foreigners from owning stakes in them.

      Eager investors and canny locals have found ways around the rules. Perhaps the most important is the creation of a complex investment vehicle called a “variable interest entity” (VIE). It works like this: valuable Chinese assets are placed in a Chinese company. This entity, the VIE, must be run by a Chinese citizen. A series of contracts are then arranged, shifting the returns from the VIE first to a foreign-owned company registered in China and then to an offshore company, perhaps in the Cayman Islands.

      In this section
      The mystery of the Chinese consumer
      Who owns what?
      Last-mover advantage
      Making it in America
      Of penguins and politics
      How to make college cheaper
      Reprints
      Related topics
      Alibaba Group
      China
      This structure—a Chinese-owned company in China, a foreign-owned company in China and an offshore parent—is known as the “Sina” model, after the first Chinese internet company to be listed overseas. It is used by about half of the Chinese companies listed in America, says Paul Gillis, a professor at Peking University. Numerous other unlisted companies use it as well. It allows Western companies to invest in China without breaking local ownership restrictions.

      There are signs, however, that the Chinese government has begun to frown on VIEs. In 2006 the Ministry of Information, which regulates internet firms, said it was taking a look at them. In 2009 three other ministries announced that VIEs were banned for companies involved in internet games. [...]

      The risk that big foreign firms will suddenly find that their investments in China are illegal or worthless is surely remote. Or is it?
      http://www.economist.com/node/18928526

      Διαγραφή
    9. State Ownership and Corporate Governance in China: An Executive Career Approach

      Li-Wen Lin, State Ownership and Corporate Governance in China: An Executive Career Approach, 2013 Colum. Bus. L. Rev. 743 (2013).

      China’s state-owned enterprises (SOEs) now comprise over sixty percent of the largest 500 companies in China and more than ten percent of Fortune Global 500 companies in the world. Despite their importance to China’s domestic economy and foreign investment strategy, many governance characteristics of the SOEs remain a black box, including the SOEs’ executive composition and recruitment development. This Article shifts away from the typical focus on how corporations function (i.e., corporate structure) to an examination of the people in charge. Such an approach is important for understanding corporate governance and economic development in countries with weak legal institutions. Using this approach, this Article investigates the legal guidelines for SOE executive recruitment and the evolution of the educational, political, and career attributes of the CEOs of China’s large SOEs over the past decade. Furthermore, this Article utilizes legal, historical, sociological, and comparative methods to explain the change and stability of executive composition in China’s large SOEs. In sum, SOE executive recruitment shows an orientation toward politically-bounded and firm-specific professionalism, as well as some faint potential for bottom-up and competition-driven marketization. SOE recruitment guidelines and the empirical findings in this Article raise questions about the adequacy and capacity of existing international laws and enforcement mechanisms to cope with the rise of Chinese SOEs, the challenges to improving Chinese corporate governance, and the underlying forces that form apparent similarities in elite composition across countries.
      http://cblr.columbia.edu/archives/12951

      Διαγραφή