Παρασκευή, 1 Αυγούστου 2014

Lenin Facepalm 1: Τι κατάλαβε ο Πόππερ απ' τον Χέγκελ

Ωχ, το μάτι μου!
Ο μόνος μας κανόνας, σε όσα παραδείγματα ακολουθήσουν, θα είναι η αυστηρή αποφυγή της παλιάς ψευτο-εγελιανής καρικατούρας περί θέσης-αντίθεσης-σύνθεσης.
Fredric Jameson, Σθένη της διαλεκτικής

Καρλ Πόππερ
Τι είναι η διαλεκτική; (Ομιλία στη Νέα Ζηλανδία, 1937, πρώτη δημοσίευση 1940)

Η διαλεκτική με τη σύγχρονη έννοια, δηλ. κυρίως με την έννοια με την οποία χρησιμοποίησε τον όρο ο Χέγκελ, είναι μια θεωρία η οποία ισχυρίζεται ότι κάτι --πιο συγκεκριμένα, η ανθρώπινη σκέψη-- αναπτύσσεται με τρόπο τον οποίο χαρακτηρίζει αυτό που ονομάζουμε διαλεκτική τριάδα: η θέση, η αντίθεση και η σύνθεση. Πρώτα υπάρχει κάποια ιδέα ή θεωρία ή κίνημα το οποίο μπορούμε να καλέσουμε "θέση." Μια τέτοια θέση συχνά θα προκαλέσει αντιπαλότητα γιατί, όπως τα περισσότερα πράγματα σ' αυτόν τον κόσμο, θα έχει μάλλον περιορισμένη αξία και αδύνατα σημεία. Η αντίπαλη ιδέα ή κίνημα ονομάζεται "αντίθεση" γιατί εναντιώνεται στην πρώτη, τη θέση. Η διαπάλη ανάμεσα στη θέση και την αντίθεση συνεχίζεται μέχρι να βρεθεί μια λύση η οποία, με κάποια έννοια, ξεπερνάει και τη θέση και την αντίθεση αναγνωρίζοντας την αξία της κάθε μιας και προσπαθώντας να συντηρήσει τα πλεονεκτήματά τους και να αποφύγει τους περιορισμούς τους. Αυτή η λύση, που είναι το τρίτο βήμα, λέγεται "σύνθεση." Μόλις επιτευχθεί, η σύνθεση με τη σειρά της μπορεί να γίνει το πρώτο βήμα μιας νέας διαλεκτικής τριάδας, και θα το κάνει αν η συγκεκριμένη σύνθεση που επιτυγχάνεται αποκαλυφθεί ως μονόπλευρη ή άλλω τρόπω μη ικανοποιητική. Γιατί στην περίπτωση αυτή θα δημιουργηθεί πάλι αντιπαλότητα, πράγμα που σημαίνει ότι η σύνθεση μπορεί να ξαναπεριγραφεί ως μια νέα θέση, η οποία παρήγαγε μια νέα αντίθεση. Η διαλεκτική τριάδα θα προχωρήσει έτσι σε ψηλότερο επίπεδο, και μπορεί να φτάσει ένα τρίτο επίπεδο, όπου επιτυγχάνεται μια δεύτερη σύνθεση.

Αυτά για τη "διαλεκτική τριάδα."

16 σχόλια:

  1. Ότι η διαλεκτική είναι αυτό το πράμα μου το είπε σε προφορική παρουσίαση για τον Λεφέβρ μεταπτυχιακή φοιτήτρια πριν 8 περίπου χρόνια. Ακολούθησε το έλα να δεις...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "I found myself in a discussion on Twitter about a common "citation" attributed to the philosopher, Hegel, that goes:
      Truth is found neither in the thesis nor the antithesis, but in an emergent synthesis which reconciles the two.
      Innumerable sites on the net attribute this to Hegel but not a single one can give an original source citation for the quote so I can look it up for myself in his published works or letters. I myself own the complete works of Georg Wilhelm Friedrich Hegel and have never once come across Hegel saying anything of the sort."
      http://thinkclassical.blogspot.com/2013/12/hegel-and-myth-of-thesis-antithesis.html

      ΑΛΛΟΣ ΕΝΑΣ ΔΥΣΤΥΧΗΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΤΟ ΓΙΓΑΝΤΑ ΠΟΥ ΤΑ ΕΞΗΓΕΙ ΩΡΑΙΑ, ΤΑ ΕΞΗΓΕΙ ΣΩΣΤΑ, ΕΦΑΓΕ ΤΑ ΝΙΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΑΥΤΟΝ ΠΟΥ ΕΞΗΓΗΣΕ Ο ΓΙΓΑΝΤΑΣ.

      Διαγραφή
    2. Γατάκια, το μυαλό σας το κατασκεύασε ο Ψυχρός Πόλεμος και δεν έχετε πάρει πρέφα τίποτα!

      Διαγραφή
    3. Και εδω το ιδιο δεν αναπαραγουν;
      http://sxoliastesxwrissynora.wordpress.com/2011/12/11/%CF%84%CE%B9-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BB%CE%B5%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE/

      Ο Χεγκελ στην πραγματικοτητα εχει μιλησει για θεση αντιθεση συνθεση, και αν ναι τι εννοει ο ιδιος;

      Διαγραφή
    4. Όχι, ο Χέγκελ δεν έχει μιλήσει πουθενά για θέση αντίθεση και σύνθεση. Αυτή τη μπαρούφα την ανακάλυψε ο γίγαντας Πόππερ που διάβαζε Χέγκελ με Λίνγκουαφον στον ύπνο του, και από τότε την επαναλαμβάνουν όσοι ακολουθούν το μεγάλο του παράδειγμα να ΜΗΝ διαβάζουν αυτό για το οποίο θέλουν να έχουν και άποψη.

      Διαγραφή
  2. Ο πιο γνωστός ποππεριανός στην Ελλάδα νομίζω ότι είναι ο καθηγητής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτρης Δημητράκος, πρώην φοιτητής του Πόππερ στο LSE. Ίσως μερικοί θυμάστε την εκπομπή « Μέσα στα πράγματα» που συμπαρουσίαζε μαζί με τον Αντώνη Μακρυδημήτρη στην ΕΤ1.

    Σταχυολογώ από την αρθρογραφία του στο «Βήμα».

    ΡΕΪΜΟΝ APON
    Ο Aron ήταν πολέμιος κάθε μορφής ολοκληρωτισμού, όντας βαθύτατα φιλελεύθερος. Ωστόσο η αγάπη που έχει για την ελευθερία δεν έχει καμία σχέση με τη μεταφυσική ιδέα της που απαντάται στον Sartre ως ελευθερία της συνείδησης. Συνδέεται με την ιδέα της υπευθυνότητας που τον συνοδεύει σε όλη του τη ζωή. Το αντίθετο συνέβη με τον Σαρτρ. Και αυτός ασχολείται με την ευθύνη, αλλά πρόκειται για μια «οντολογική ευθύνη» του υποκειμένου που δρα «δι' εαυτόν» («pour soi») και σχετίζεται με την ανάγκη στράτευσης και υπαρξιακής ταύτισης με κάποιον σκοπό. Στον Αρόν η ιδέα της ευθύνης κατεβαίνει από το μεταφυσικό άτι του Σαρτρ και βαδίζει πεζή. Είναι η ευθύνη της σωφροσύνης και της πρόνοιας που επιβάλλει η καθημερινότητα στον άνθρωπο που διατηρεί το ήθος του και τη λογική του. Επιλέγεται το μη χείρον, όταν το Αριστο δεν είναι πραγματοποιήσιμο, όπως συμβαίνει πάντα στην πολιτική. Γι' αυτό και γράφει στα απομνημονεύματά του ότι προσπάθησε να επιβάλει στην ποίηση της επανάστασης την πρόζα της πραγματικότητας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Φιλελευθερισμός και διανοούμενοι
    H αντίθετη προσέγγιση είναι του μεθοδολογικού ολισμού, δηλαδή της ιδέας ότι τα κοινωνικά σύνολα μπορούν και πρέπει να παρατηρούνται συνολικά και ότι το άτομο δεν εκφράζει παρά μεμονωμένα το σύνολο. Το σύνολο όμως αυτό πώς συλλαμβάνεται; Δεν είναι μια νοητική κατασκευή, μια συνάθροιση ατομικών δεδομένων; Το σύνολο δεν έχει δική του αυτόνομη «προσωπικότητα». H αντίθετη άποψη οδηγεί σε εξηγήσεις που παραπέμπουν σε αστάθμητες παραμέτρους και «συνωμοσίες». Αν δεν δεχθεί κανείς, για παράδειγμα, ότι τα αποτελέσματα της λειτουργίας της αγοράς είναι απρόθετα, θα νομίσει ότι η αγορά «αποφασίζει» ή ότι αποφασίζουν ορισμένα σκοτεινά «κέντρα» εντός της, καθορίζοντας τις τιμές προϊόντων, τα ποσοστά ανεργίας ή του πληθωρισμού κτλ.

    Οι θεωρίες συνωμοσίας παράγονται και αξιοποιούνται από εκείνους που δεν αντιλαμβάνονται τη λειτουργία των απρόθετων αποτελεσμάτων πολλών παρόμοιων ανθρώπινων πράξεων. Και με την αταβιστική επιβίωση ανθρωπομορφικών καταλοίπων στα διανοήματά μας, η οδός της ευκολίας είναι να πιστέψουμε ότι κάτι που προέκυψε από πολλές ατομικές πράξεις, κάποιος το έκανε εμπρόθετα. Διότι οι άνθρωποι παράγουν το Κακό, δεν παράγεται μόνο του, και ο ρόλος του διανοουμένου είναι να το καταγγείλει, να βρει τη ρίζα και τη θεραπεία του.

    (...)

    H ιδεολογικοποίηση της πραγματικότητας, όμως, σημαίνει ότι πρέπει να ταυτισθεί με την εξουσία ή να προσβλέψει σε μια μελλοντική εξουσία, άρα σε άρση ή περιορισμό των ατομικών ελευθεριών - ιδίως στην καταπολέμηση του Κακού επί της γης. Δρα επομένως ως «δυνάμει» ή «εικονικός» εξουσιαστής. Αυτό είχε ψυχανεμιστεί, όπως φαίνεται, ο αείμνηστος Νίκος Πουλαντζάς προς το τέλος της ζωής του, όταν έγραψε ένα μακροσκελές άρθρο πάνω στην άνομη αυτή σχέση ανάμεσα στον διανοούμενο και στην εξουσία («Διανοούμενε, ποιος είσαι;», «Τα Νέα», 17 και 18 Αυγούστου 1978). Είναι πιθανό ο Πουλαντζάς να συνέλαβε μια αλήθεια τότε που είχε παραβλέψει στη διάρκεια της σύντομης, αλλά δημιουργικής του ζωής: ότι η μεγαλομανία των απανταχού εξουσιαστών συναντά τον γιγαντισμό των συνολικών θεωρήσεων πολλών διανοουμένων που υπό ορισμένες συνθήκες μπορούν να δημιουργήσουν ένα αποκρουστικό κράμα το οποίο καταλήγει στην προδοσία του ρόλου του διανοουμένου.

    ***

    Έχει κι άλλα «διαμάντια» αν ψάξει κανείς στα άρθρα.

    ΥΓ Τον Πόππερ τον είχε φέρει στην Ελλάδα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Με λίγα λόγια, η πάλη των τάξεων είναι ένας πολύ καλός τρόπος εξήγησης της κοινωνικής πραγματικότητας, αλλά δεν γουστάρουμε την καταπίεση των καταπιεστών γιατί μας κάνει εξουσιαστές...

      Υ.Γ: Εδώ μπλέκει το πράμα, ο Πόππερ μπάζει την "θεωρία συνωμοσίας" για αντικομουνιστική προπαγάνδα, και ο "Ποππεράκιας" Δημητράκος μας λέει ότι άμα την αρνείσαι ταυτίζεσαι με την εξουσία. Τελικά είναι συνωμοσιολόγοι οι κομουνιστές ή όχι; Μπορεί βέβαια κάτι να μου ξέφυγε.

      Κώστας

      Διαγραφή
  4. Τι κατάλαβε ο Τζήμερος από την "πολυπολιτισμικότητα" της σύγχρονης κοινωνίας..
    Ένας ακόμη διανοούμενος εξομολογείται:
    http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.post&id=35626
    Συγνώμη για το οφ τοπικ αλλά είχα καιρό να διαβάσω τόσο ακραιφνείς φασιστικές δηλώσεις.
    Όντως δεν τον παρακολουθώ τόσο συχνά, δικό μου σφάλμα βέβαια.
    Νομίζω ότι απλά ο τύπος αυτός, από τα αγαπημένα παιδιά των media τα τελευταία χρόνια, εκφράζει με σαφήνεια αυτό που δεν τολμούσαν να πουν καθαρά ή ψέλλιζαν μέχρι σήμερα τα ξεπερασμένα παπαγαλάκια αλλά και "φιλόσοφοι" και διανοοούμενοι τύπου Ράμφου.

    Τζήμερος speaking:
    Αυτή η δυτική εθελοτυφλία πρέπει να σταματήσει το ταχύτερο! Στα πεδία μάχης των φανατικών δεν έχουν θέση οι καλοί τρόποι, αλλά ο στρατός. Μέσω ΟΗΕ ή μέσω ΝΑΤΟ, μικρή σημασία έχει. Η ουσία είναι να ηττηθούν και να εξουδετερωθούν. Αν δεν γίνει αυτό τώρα, που τα πράγματα είναι ακόμα ελεγχόμενα, θα γίνει όταν οι τζιχαντιστές θα έχουν δυναμώσει τόσο που θα επιβάλουν αυτοί τους όρους της σύγκρουσης.

    Αν βάλεις πάντως τη λέξη κομμουνιστές αντί τζιχαντιστές νομίζω ότι βγαίνει σαφώς πιο ξεκάθαρο νόημα.

    Έχει κι άλλα διαμαντάκια το κείμενο του.
    Αναμένω νέα τηλεοπτική συνάντηση με Μπογιόπουλο για περαιτέρω ταπείνωση..
    Αντώνη πιστεύεις ότι έχει ακόμα "ζουμί" ο Τζήμερος για το σύστημα σε σχέση με άλλα καμμένα χαρτιά τύπου Στ. Μάνος, Καρατζαφέρης, Τράγκας και λοιποί;
    Ή μήπως έχει καεί κι αυτός τελευταία;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Το σύστημα έχει ατέλειωτες εφεδρείες και τις αναπαράγει διαρκώς με αυτό που για κάποιο διαστροφικό λόγο αποκαλεί "εκπαίδευση." Η συντριπτική πλειοψηφία των "αριστερών" σε όλη την Ευρώπη είναι βασικά παιδιά της Ψυχροπολεμικής Προπαγάνδας της Δύσης που έχουν πλήρως ενσωματώσει όλα όσα χρειάζεται το σύστημα για να αναπαραχθεί. Στον Τζήμερο και τον κάθε Τζήμερο θα κολλήσει; Τους "κραγμένους" τους ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΝΙΩΘΟΥΝ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΟΙ, που έχουν μαύρη άγνοια για το γεγονός ότι δεν διαφέρουν σε τίποτε στην ουσία, "ALTERNATIVE". Ξέρεις καλύτερο κόλπο απ' αυτό;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. η μάνα μου σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και Δημόσια Διοίκηση στο Πάντειο τη δεκαετία του '60 (π.Χ.), και, όταν έχει κέφια, μας απαγγέλλει διάφορα που παπαγάλισε, μεταξύ των οποίων και το :
    "...από μίαν θέσιν προς μίαν αντίθεσιν, και εκείθεν προς μίαν σύνθεσιν, ήτις αποτελεί την θέσιν μίας νέας αντιθέσεως, και ούτω καθεξής", το οποίο διδάχτηκε με καθηγητή το μπουμπούκι τον Δ.Βεζανή.
    της μάνας μου ο ορισμός είναι τουλάχιστον πιο περιεκτικός.

    πίκατσου

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Τι τις ήθελε τόσες σελίδες αυτός ο μαλάκας ο Χέγκελ για να το πει αυτό, πες μου. Αφού μας τα εξηγήσανε όμορφα, μας τα εξηγήσανε καλά.

      Διαγραφή
    2. έτσι. 2 αράδες κι έξω από την πόρτα.

      πίκατσου

      Διαγραφή
    3. Βεζανής εικάζω ότι είναι ο γνωστός υπέρμαχος του φασισμού στην Ελλάδα (http://leninreloaded.blogspot.com/2013/03/blog-post_12.html)

      Και αν η εικασία μου είναι σωστή πέφτω από τα σύννεφα!!! Εγώ νόμιζα ότι τον Πόππερ τονε διαβάζανε οι ανυποχώρητοι εχθροί του ολοκληρωτισμούχχααχαχαχαχααχαχααχα

      Διαγραφή
    4. Ρε τι γέλιο έχουμε οι αξιοθρήνητοι "μορφωμένοι" της Ελλάδαχαχαχαχαχαχααχαχα!

      Διαγραφή
    5. μα ναι, γι'αυτό τον είπα "μπουμπούκι".

      πίκατσου

      Διαγραφή