Πέμπτη, 7 Αυγούστου 2014

"Καπιταλισμός με ασιατικές αξίες" (άλλη μια φορά, λόγω επικαιρότητας)

Το σλόγκαν που δίνει τον τίτλο της στην ανάρτηση είναι, από ό,τι γνωρίζω, επινόηση του Σλαβόι Ζίζεκ. Η χρήση του μας επιτρέπει μια μικρολογική ανάλυση κάποιων από τις στρατηγικές και τα στρατηγήματα που χρησιμοποιούνται για την διάβρωση του τρόπου σκέψης και της ικανότητας πολιτικής χαρτογράφησης της νεολαίας, της τόσο κρίσιμης αυτής μάζας δυνητικών πολιτικών υποκειμένων. Η νεολαία άλλωστε είναι και το κύριο θύμα του εν λόγω κυρίου, τόσο εξαιτίας της φυσιολογικής πολιτικο-ιδεολογικής απειρίας της όσο και εξαιτίας της τάσης της να ενθουσιάζεται με τον επαναστατικό οίστρο, που όχι τυχαία είναι αυτό ακριβώς το οποίο πούλησε με το κιλό ο Σλοβένος στην πριν την κρίση περίοδο, διευκολύνοντας έτσι κατόπιν τον εαυτό του να εγκλωβίσει τα θύματά του αποτελεσματικότερα. 


Ας δούμε κάποιες από τις χρήσεις αυτού του σλόγκαν --που προσποιείται πως είναι θεωρητική ανάλυση-- αναλυτικότερα. Πρώτο μας παράδειγμα η σύνοψη της ομιλίας του κυρίου στο Opera House στο Σίδνεϊ το 2011:
Στα τέλη της δεκαετίας του 90, οι θεωρητικοί της πολιτικής, οι οικονομολόγοι και οι πολιτικοί μιλούσαν με αυτοπεποίθηση για το "τέλος της ιστορίας" και τον αναμφίβολο θρίαμβο του φιλελεύθερου "δημοκρατικού" καπιταλισμού. Ο κομμουνισμός ξεγράφτηκε ως τελεσίδικα νεκρός. Όμως μετά την 11 Σεπτέμβρη, την παγκόσμια οικονομική κρίση, την Αραβική Άνοιξη, και τις διαμαρτυρίες που απλώθηκαν σε όλη την Ευρώπη, η αίγλη του καπιταλισμού αρχίζει να ξεφτίζει. Αν η εναλλακτική είναι ο μπρατσωμένος Τσαρισμός του Πούτιν ή ο αυταρχικός καπιταλισμός της Κίνας, τότε η ανανέωση της ιδέας του κομμουνισμού μπορεί να έχει τεράστια σημασία. Για τον φιλόσοφο ροκ σταρ και ευφυή εικονοκλάστη Σλαβόι Ζίζεκ, είναι κάτι που πρέπει να απαιτήσουμε, όσο αδύνατο και αν φαίνεται. Η μοναδική πραγματική ουτοπία σήμερα είναι πως τα πράγματα μπορούν να συνεχίσουν ως έχουν επ' άπειρο.
Θα μπορούσε κανείς να προσεγγίσει την σύνοψη αυτή --που πρόδηλα αναπαράγει μια σειρά από "επιχειρήματα" του Σλοβένου-- αναδεικνύοντας τους λόγους για τους οποίους είναι μια ασυνάρτητη και χωρίς κανένα νόημα αρλούμπα. Θα μπορούσε για παράδειγμα να επισημάνει ότι στο ιδεολογικό κλίμα του τέλους του 90 δεν ήταν ο θρίαμβος του καπιταλισμού που προτασσόταν στην δυτική ρητορική αλλά απλά και νέτα-σκέτα, ο θρίαμβος της "ελευθερίας" και της "δημοκρατίας"· ότι στις δυτικές αντιδράσεις στην ούτως καλούμενη "αραβική άνοιξη" που αναφέρεται πιο κάτω, η δυτική ρητορική ήταν ακριβώς η ίδια· ότι η τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους, η παγκόσμια οικονομική κρίση, η εξέγερση στην Αίγυπτο και την Τυνησία, ο εμφύλιος πόλεμος και η ιμπεριαλιστική επέμβαση στη Λιβύη και το κίνημα των αγανακτισμένων ή η παραλλαγή του στο κίνημα Occupy έχουν τόση σχέση μεταξύ τους ως κομμάτια μιας νοηματικά συνεκτικής αλυσίδας που θα σηματοδοτούσε "κρίση του καπιταλισμού" όσο τα μακαρόνια, οι ουρανοξύστες, η ξιφασκία, ο καρκίνος και οι βίδες· ότι ο "κομμουνισμός" που υποτίθεται πως πρέπει να "απαιτηθεί" όσο "αδύνατος κι αν φαίνεται" δεν έχει απολύτως κανένα περιεχόμενο, εκτός αν ως "περιεχόμενο" του "κομμουνισμού" εννοηθούν τα δανεικά από άλλους συνθηματάκια περί "digital commons" α λα google, blogger και social media ή περί πράσινης ανάπτυξης -- δηλαδή "περιεχόμενο" που καθιστά Κομμουνιστικό Κόμμα το Κόμμα των Πειρατών. Θα μπορούσε να παρατηρήσει ότι η φράση "η μόνη πραγματική ουτοπία είναι πως τα πράγματα μπορούν να συνεχίσουν ως έχουν επ' άπειρο" είναι μια αριστοτεχνική άσκηση στην παρουσίαση της κοινοτοπίας ως εμβρίθειας, μιας και τα πράγματα ποτέ δεν συνεχίζαν ακριβώς "ως είχαν", και μιας και το μόνο σταθερό για το "πώς έχουν τα πράγματα" αφορά κάτι που δεν θίγεται πουθενά στο έργο του, δηλαδή το είδος και τις συνολικές προϋποθέσεις των σχέσεων παραγωγής που επιτρέπει τη νομή της εργασίας των πολλών για την συσσώρευση των λίγων.

Από μια άποψη όμως, όλη αυτή η προσπάθεια θα ήταν στην λάθος κατεύθυνση. Διότι το πρόβλημα με τον Σλοβένο δεν είναι καθόλου ότι "δεν ξέρει τι λέει", ότι είναι ένας άνθρωπος με "attention deficit disorder" που για κάποιο λόγο μάλλον σχετικό με τις δικές της συνήθειες σκέψης η κοινωνία μας αναγόρευσε σε φιλόσοφο, κλπ. Ο Ζίζεκ λέει κάτι, παρά την πληθώρα βαρύγδουπων ασυναρτησιών μέσα στην οποία το θάβει προστατευτικά. Πριν θέσει το ζήτημα του κομμουνισμού ως εναλλακτικής στον ας τον πούμε προβληματικό καπιταλισμό της εποχής, και πριν βεβαιωθεί ότι αυτή η "εναλλακτική" δεν θα έχει την παραμικρή σχέση με μια ριζοσπαστική ανασύσταση των σχέσεων παραγωγής, τη συντριβή του κεφαλαιοκρατικού κράτους, την αναδιοργάνωση του ίδιου του νοήματος της "πολιτικής" ή της "δημοκρατίας", πριν τα κάνει όλα αυτά, μας λέει κάτι για το τι δεν μπορεί να είναι η "εναλλακτική" στον κρισιακό καπιταλισμό.

Και αυτό που δεν μπορεί να είναι η εναλλακτική στον καπιταλισμό, σύμφωνα πάντα με τον Ζίζεκ, είναι αυτό που ενσαρκώνουν δύο κράτη που είναι πρώτον ασιατικά (ή έστω ευρασιατικά) κράτη, και δεύτερον κράτη που αποτέλεσαν τον ιστορικό πυρήνα του υπαρκτού σοσιαλισμού στο παρελθόν.

Ευθύς αμέσως ανακύπτει μια σειρά από ερωτήματα:

α) Δεν υπάρχει κανείς στον κόσμο που να θεωρεί την Ρωσία κομμουνιστικό κράτος, διότι η Ρωσία δεν δηλώνει κομμουνιστικό κράτος μετά την κατάρρευση του σοσιαλιστικού καθεστώτος. Από ποιον λοιπόν επιθυμεί ο Σλοβένος να "σώσει" το ακροατήριό του; Ποιος θα μπορούσε ποτέ να πείσει οποιονδήποτε πως η μετακομμουνιστική Ρωσία είναι "εναλλακτική" στον καπιταλισμό; Και ποιος θα το ήθελε;

Η απάντηση είναι απλή: κανείς. Πρόκειται άραγε για μια κλασική χρήση του "strawman argument", του επιχειρηματολογείν στήνοντας αχυρανθρώπους, ψεύτικους εχθρούς; Αυτό θα έλεγε μια πρώτη ανάγνωση, τουλάχιστο. Ο Ζίζεκ παρουσιάζει έναν κίνδυνο --το να πειστούμε ότι η Ρωσία είναι η εναλλακτική στον δυτικό καπιταλισμό-- ο οποίος πολύ απλά δεν υφίσταται.

β) Αλλά υπάρχει κανείς, πλην της ηγεσίας του ΚΚΚ, που να θεωρεί πως η εναλλακτική στον καπιταλισμό είναι η σημερινή Κίνα; Και πάλι, η απάντηση είναι η ίδια: κανείς δεν "κινδυνεύει" να θεωρήσει ότι η Κίνα είναι κάτι άλλο από ένα ραγδαία αναπτυσσόμενο καπιταλιστικό κράτος όπου το κόμμα διατήρησε την πολιτική του εξουσία εκχωρώντας πλήρως την οικονομία στο κεφάλαιο -- κάτι που, ειρήσθω εν παρόδω, θα μπορούσε να κάνει οποιοδήποτε Κομμουνιστικό Κόμμα κατακτούσε την εξουσία και ήθελε να ησυχάσει μια και καλή από δακρύβρεχτες διαμαρτυρίες στη Δύση για "έλλειψη δημοκρατίας." Η ελευθερία του κεφαλαίου είναι το θεμελιακό κομμάτι του τι εννοεί η Δύση με την έννοια "ελευθερία" έτσι κι αλλιώς.

γ) Γιατί να θέλεις να σώσεις τον κόσμο από κάτι απ' το οποίο δεν κινδυνεύει; Γιατί ένας "ευφυής εικονοκλάστης" να αναλώνεται σε εκστρατείες σωτηρίας συνειδήσεων από ανύπαρκτους εχθρούς; Στην συγκεκριμένη περίσταση, σκεφτείτε, ο Σλοβένος μιλούσε στην Αυστραλία. Άλλαξε τη γνώμη έστω κι ενός ανθρώπου για την Ρωσία και την Κίνα, πείθοντάς τον να μην αναζητήσει την κομμουνιστική εναλλακτική εκεί, παρά την προδιάθεση που είχε ο εν λόγω Αυστραλός να το κάνει; Φυσικά και όχι. Δεν μπορείς να πείσεις κάποιον για κάτι το οποίο πιστεύει ήδη έτσι κι αλλιώς.

Αν όμως δεν λες κάτι επειδή θέλεις να σώσεις τον κόσμο από κάτι απ' το οποίο δεν κινδυνεύει, τότε ο κίνδυνος τον οποίο προσπαθείς να αποφύγεις δεν είναι αυτός τον οποίο ονομάζεις. Ας κάνουμε λίγη υπομονή με την πραγματική φύση του κινδύνου που προσπαθεί να εξορκίσει ο Σλοβένος με την προσφορά της δικής του έμπνευσης "κομμουνισμού", για την οποία γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ και όχι το ΚΚΕ αποτελεί την αρμόζουσα κομματική-πολιτική έκφραση. Και ας περάσουμε σε ένα δεύτερο απόσπασμα για τον "καπιταλισμό με ασιατικές αξίες":
Στις Σημειώσεις για τον ορισμό της Κουλτούρας, ο Τ. Σ. Έλιοτ επεσήμανε πως υπάρχουν στιγμές που η μόνη επιλογή βρίσκεται ανάμεσα στην αίρεση και την μη-πίστη – π.χ όταν ο μόνος τρόπος να κρατηθεί μια θρησκεία ζωντανή είναι να συντελεστεί ένας κοσμικός διχασμός. Αυτή είναι η κατάσταση σήμερα στην Ευρώπη. Μόνο μια νέα «αίρεση» – που αυτή την στιγμή εκπροσωπείται από τον ΣΥΡΙΖΑ- μπορεί να σώσει ότι αξίζει να σωθεί από την Ευρωπαϊκή κληρονομιά: την δημοκρατία, την πίστη στους ανθρώπους, την ισότητα, την αλληλεγγύη, κλπ. Η Ευρώπη με την οποία θα καταλήξουμε αν ο ΣΥΡΙΖΑ ηττηθεί είναι μια «Ευρώπη με Ασιατικές αρχές»οι οποίες βέβαια δεν έχουν καμία σχέση με την Ασία αλλά κάθε ομοιότητα με την τάση του σύγχρονου καπιταλισμού να αναστέλλει την δημοκρατία.
Ζίζεκ, "Σώστε μας από τους σωτήρες"
Είχα αναφερθεί στο κείμενο αυτό παλαιότερα, επισημαίνοντας, ανάμεσα σε άλλα, το προφανές: το πόσο εντυπωσιακό είναι ότι ο Ζίζεκ επιλέγει να "χτίσει" μια γραμμή υπεράσπισης του τι εκπροσωπεί ένα κόμμα όπως ο Σύριζα επικαλούμενος την θεωρητική αυθεντία ενός εξέχοντος συντηρητικού με αρκετά στοιχεία ροπής προς τον φασισμό όπως ο Τ.Σ. Έλιοτ. Το εντυπωσιακό του γεγονότος ενισχύεται από δύο στοιχεία:

α) Ο Ζίζεκ έχει ήδη αναφερθεί, νωρίτερα στο ίδιο άρθρο, στους αυτόκλητους "προστάτες με μαύρες μπλούζες της νέο-φασιστικής Χρυσής Αυγής που αρνείται το Ολοκαύτωμα – η οποία κέρδισε το 7% των ψήφων στον τελευταίο γύρο των εκλογών, και είχε την στήριξη, όπως λέγεται, από το 50% της αστυνομίας της Αθήνας", και οι οποίοι "περιπολούν τους δρόμους και ξυλοκοπούν κάθε μετανάστη που βρίσκουν μπροστά τους: Aφγανούς, Πακιστανούς, Αλγερινούς." Αντιφα-Συριζαίος Τ.Σ. Έλιοτ; Κάπως παράξενο για τον ποιητή για τον οποίο γράφτηκε το "Η ποιητική του φασισμού" και το "Η σαγήνη του φασισμού." Άρνηση του Ολοκαυτώματος; Κάπως παράξενο η απάντηση να έρχεται μέσα από την υπεράσπιση της πολιτικής σημασίας για την αριστερά της πολιτικο-πολιτιστικής σκέψης ενός ποιητή που κουβαλά αρκετές σκιές αντισημιτισμού.

β) Η σύζευξη Έλιοτ-Σύριζα δεν έχει στο άρθρο τον "σκανδαλώδη" χαρακτήρα που έχουν συζεύξεις του τύπου "Γκάντι-Χίτλερ" στον Σλοβένο. Δεν είναι δηλαδή μια σαφώς και ανοιχτά "προβοκατόρικη" σύζευξη, σχεδιασμένη να προκαλέσει αναταραχή και σούρουρο. Περνά στο κείμενο ήσυχα, και κανείς στην Ελλάδα, εξ όσων γνωρίζω, από τους εκατοντάδες που δήθεν τυρβάζουν περί Ζίζεκ, δεν ενοχλήθηκε και δεν βρήκε τίποτε αξιοπερίεργο.

Όσο για την μορφή της σύνδεσης, αυτή είναι σαφέστατη: Στον μεσοπόλεμο, ο Έλιοτ, αντιμέτωπος με την απειλή οριστικής και αιματηρής διάλυσης της Ευρώπης, πρόκρινε έναν αιρετικό, μυθολογικά μπολιασμένο Χριστιανισμό ως απελπισμένο τρόπο επανασυγκόλλησης αυτού που είχε διαλυθεί (βλ. Έρημη Χώρα). Ο Καρλ Σμιτ άλλωστε επίσης πρόκρινε τον μύθο για συγκολλητικούς πολιτικο-πολιτισμικά σκοπούς, και υπό μία έννοια αυτό ακριβώς έκανε και το Τρίτο Ράιχ, διαλύοντας και αιματοκυλώντας βέβαια την Ευρώπη και σφαγιάζοντας τον πληθυσμό που ο "αιρετικός Χριστιανικός μύθος" απέκλειε. Ο Έλιοτ λοιπόν πρόκρινε έναν "αιρετισμό" (τα εισαγωγικά είναι ειρωνικά, φυσικά) για να "σώσει την Ευρωπαϊκή κληρονομιά" από τη "μη πίστη." Παρόμοια, μας λέει ο Ζίζεκ, είναι η λειτουργία του Σύριζα: εκπροσωπεί έναν εντός εισαγωγικών αιρετισμό ο οποίος έχει ως στόχο να σώσει την Ευρώπητην ευρωζώνη, ακριβέστερα) μέσω του διχασμού (ενός ψευδοδιπόλου), από τον χειρότερο διχασμό (λέγε με "προλεταριακή/εργατική ταξική πάλη"), από τη "μη πίστη" στο ιμπεριαλιστικό όραμα της ΕΕ, και από τη διάλυση. Αυτός ο "αιρετισμός" (σοσιαλδημοκρατία με "κινηματικό" πρόσωπο), δηλαδή, δεν είναι απλά τυχαία ή συγκυριακά ευρωκεντρικός: αφορά την ίδια την διάσωση του εγχειρήματος της ΕΕ ως ευρω-ιμπεριαλιστικής σύνθεσης και ισορροπίας δυνάμεων (από αυτούς που απειλούν τις ενδοϊμπεριαλιστικές "ισορροπίες", όπως η Μέρκελ). Αν ηττηθεί o Σύριζα και το κάθε του ευρωπαϊκό μιμήδιο η Ευρώπη θα καταρρεύσει και θα έχουμε μια "Ευρώπη με ασιατικές αρχές."

Στην σχετική με το απόσπασμα ανάρτηση, είχα αναρτήσει επίσης ένα απόσπασμα από ένα άρθρο του Tobias Huebinette με τίτλο "Η Ασία ως ρητορικός τόπος φόβου για τους Ναζί και τους ακροδεξιούς." Ας το επαναλάβω εδώ:
Τον Απρίλη του 1945, καθώς το ναζιστικό Ράιχ βρισκόταν στο χείλος της απόλυτης καταστροφής, ο Hedin [Σουηδός φασίστας] δημοσίευσε ένα σχεδόν υστερικό άρθρο σε ένα γερμανικό ναζιστικό περιοδικό όπου έλεγε ότι ελπίζει η Γερμανία "να εξαλείψει την βαρβαρότητα της Ανατολής." Όπως και με τόσους άλλους παρόμοιους ακροδεξιούς, αντισημίτες και αντικομμουνιστές, για τον Hedin η "Ανατολή" σήμαινε την συνωμοτική σύνδεση μεταξύ του "παγκόσμιου εβραϊσμού", του "Ανατολίτικου δεσποτισμού" του Κομμουνισμού, και του διαρκώς παρόντος "κινδύνου της Ανατολής."
Τώρα, οποιοσδήποτε γνωρίζει την ιστορία του ιμπεριαλισμού του, γνωρίζει ότι οι Ναζί δεν ήταν αυτοί που ανακάλυψαν την ιδέα του "ανατολικού δεσποτισμού" ως απειλής για τη Δύση. Η ιδέα αυτή ανακαλύφθηκε αρκετά πιο πριν, από τους δυτικούς ιμπεριαλιστές στην εποχή που ο Λένιν περιέγραψε στο σχετικό του βιβλίο για τον Ιμπεριαλισμό, δηλαδή, χονδρικά, μεταξύ 1880 και 1914. Ας δούμε μια χαρακτηριστική εικόνα, που τιτλοφορείται "Η κίτρινη απειλή" (δηλ. "Η απειλή των κίτρινων"), από το 1904:

Ακόμα και ο πιο εικονογραφικά ανίδεος μπορεί να διακρίνει αμέσως ότι η "κίτρινη απειλή" αυτής της εικόνας --από τις εκατοντάδες που έχουμε συστηματικής αντι-ασιατικής προπαγάνδας του αγγλο-αμερικανικού και ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού της εποχής-- δεν είναι και τόσο συμβατικά "κίτρινη". Είναι, απλώς, ο Ρώσος. Όχι βέβαια ο Μπολσεβίκος (ούτε η σύγχρονη Ρωσία που φοβάται τόσο ο Ζίζεκ είναι μπολσεβικική, άλλωστε· και στο κάτω-κάτω, δεν ήταν η ΕΣΣΔ, όπως λέγεται από τους "ανανεωτές" στους οποίους απευθύνεται, χώρα "κρατικού καπιταλισμού"); Όχι, είναι ο Ρώσος πίσω από τον Μπολσεβίκο, ο Ρώσος ως φυλετική-πολιτισμική ουσία ξένη προς την "Ευρώπη" και την "Δύση" (υγιεινά "δυτικό" μαρξισμό απαλλαγμένο από κακές "ανατολικές-δεσποτικές" προσμείξεις, κανείς;) Αντιγράφουμε μεταφράζοντας την περιγραφή για την εικονογράφηση (από βιβλίο) από τη συλλογή όπου κρατείται:
Στο κέντρο η εικονογράφηση απεικονίζει έναν άνδρα που αναπαριστά τη Ρωσία, ο οποίος κρατά ένα μαστίγιο με εννέα ουρές που έχει την ένδειξη "Ρωσία". Οι ουρές του μαστιγίου έχουν τους τίτλους "Απολυταρχία, Καταδίωξη και Τυραννία". Δίπλα του, στα αριστερά, βρίσκονται πολλοί νεκροί ή τραυματίες με την λέξη "Kish[i]neff" να αναγράφεται στη γη, και στο βάθος υπάρχουν σύννεφα με τις λέξεις "Φινλανδία" και "Πολωνία", που αιωρούνται πάνω από μεγάλες ομάδες ανθρώπων που καταδιώκονται από τους Ρώσους. Ο άνδρας καλύπτει τα μάτια του για να προστατευτεί από το φως που εκπέμπεται από μια Ιαπωνέζα με τον χαρακτηρισμό "Σύγχρονη Ιαπωνία", που περιβάλλεται από τις λέξεις "Δικαιοσύνη, Πρόοδος, Ανθρωπιά, Διαφωτισμός, Ανεκτικότητα, Θρησκευτική Ελευθερία". Η μορφή ενός Ιάπωνα με την ένδειξη "Μεσαιωνισμός" βρίσκεται στο έδαφος, έχοντας συντριβεί από το φως της Σύγχρονης Ιαπωνίας.
Η "Κίτρινη απειλή" (φράση του γερμανού θεμελιωτή του ιμπεριαλισμού στη χώρα, του Βίλχελμ Κάιζερ): Η προεπαναστατική Ρωσία (και η προκομμουνιστική Κίνα --τι σύμπτωση να είναι για τον Σλοβένο πάλι αυτές οι δύο χώρες, στην μετακομμουνιστική τους φάση, που πρέπει πάσει θυσία να αποκλείσουμε από την επιρροή στην Ευρώπη!-- ως ενσαρκώσεις της απολυταρχίας και της τυραννίας. Η Ιαπωνία του μετέπειτα ναζιστικού άξονα, η Ιαπωνία που έθαβε Κινέζους ζωντανούς στη δεκαετία του 1930, η ιμπεριαλιστική Ιαπωνία των εκατομμυρίων θυμάτων μαζικών σφαγών και των σαδιστικών ιατρικών πειραμάτων που κάνουν τον Μέγκελε να ωχριά ως ενσάρκωση "προόδου, διαφωτισμού και ανθρωπιάς". Μεταξύ ιμπεριαλιστών, πάντοτε δέον να υπάρχει αλληλοαναγνώριση και σεβασμός. Και  κοινή απέχθεια για τις "ασιατικές αξίες." Victor Serge, "Ο Μπολσεβικισμός και η Ασία" (1927):
Το ξύνπημα των αρχαίων, καταπιεσμένων και εκμεταλλευμένων λαών τους οποίους μάθαμε να βλέπουμε ως λίγο-πολύ παθητικά αντικείμενα για να κατακτούμε, να ληστεύουμε, να χωρίζουμε και να "διοικούμε με πεφωτισμένο τρόπο", αποκαλύπτεται από την εθνική επανάσταση στην Τουρκία, τους νικηφόρους αγώνες στην Κίνα, την μαζική προετοιμασία αγώνα στην Ινδία, την ανάκτηση της ανεξαρτησίας της Περσίας και του Αφγανιστάν. Η εκμετάλλευση των αποικιών ως πηγών πρώτων υλών και τεράστιων αγορών έγινε, στον δέκατο ένατο αιώνα, το θεμέλιο της μεγάλης ευμάρειας της καπιταλιστικής Ευρώπης. Τώρα που τα θεμέλια τρίζουν, τι θα γίνει με αυτό το οικοδόμημα, που ήδη έχει παντοιοτρόπως ραγίσει; Η σχετική κοινωνική ειρήνη στην Ευρώπη ήταν σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της εκμετάλλευσης των αποικιών. Ο επικερδής ιδρώτας εκατοντάδων εκατομμυρίων μαύρων, κίτρινων, λαδί και καφέ σκλάβων συσσώρευσε τέτοια πλούτη στις μητροπολιτικές χώρες που ήταν εύκολο να βγει και μια μικρή μερίδα για την εργατική τάξη, ή, πιο συγκεκριμένα, για την αριστοκρατία της εργασίας. Η σταθερότητα του καπιταλιστικού κόσμου βασίζονταν στην ουσία στην συμμετοχή τουλάχιστον ενός τμήματος της εργατικής τάξης στην αποικιοκρατική εκμετάλλευση. Το να θυμόμαστε αυτό το στοιχειώδες γεγονός μας επιτρέπει να κατανοήσουμε πόσο τεράστια είναι η επαναστατική απειλή που κρέμεται πάνω από την καπιταλιστική Ευρώπη ως συνέπεια του ξυπνήματος της Ασίας, και πόσο βαθιά είναι η σύνδεση ανάμεσα στα εθνικά κινήματα στην Ανατολή και το προλεταριακό κίνημα στη Δύση.

Το ποσοστό ηλιθιότητας και ο αριθμός πολεμικών πλοίων που κινούνται στον κόσμο σήμερα μας αναγκάζουν να τα αναλογιστούμε αυτά. Καθώς τα πολεμικά πλοία καταπλέουν και οι διπλωμάτες εργάζονται, οι πιστοί τους διανοούμενοι επιτελούν παράλληλα καθήκοντα. Κάθε προετοιμασία πυροβολικού σήμερα γίνεται κατόπιν διανοητικής προετοιμασίας. Τι εκπληκτικό κατόρθωμα συγχρονισμού! Ο Τύπος, τα περιοδικά, η λογοτεχνία, η κριτική, η ιστορία και η φιλοσοφία, όλα αναλαμβάνουν το σλόγκαν του Κάιζερ περί "κίτρινης απειλής" και για χρόνια πολλά αποκηρύσσουν την απειλή αυτή. Αν περιοριστούμε σε πρόσφατα παραδείγματα, μπορούμε να αναφερθούμε στους Times, στη Le Temps, και στη Deutsche Allgemeine Zeitung· στον M. René Grousset, σοβαρό ιστορικό, στον M. Paul Morand, πεζογράφο, στον M. Henri Massis, αντιδραστικό της Καθολικής Εκκλησίας και στον Romain Rolland, "επαναστάτη" (μόνο στη σφαίρα του πνεύματος βέβαια)... [3]-- ονόματα, τίτλοι και κείμενα με το κιλό. Και ψέματα, δυστυχώς, επίσης με το κιλό.
Είμαστε επιτέλους σε θέση να απαντήσουμε στο ερώτημα που θέσαμε εδώ και αρκετές αράδες, και το οποίο θα πρέπει να επαναλάβουμε υπενθυμητικά: Από τι ακριβώς θέλει να σώσει την "Ευρώπη" ο Σλοβένος όταν λέει ότι η Ευρώπη κινδυνεύει αν δει ως "εναλλακτική" στην κρίση του καπιταλισμού "τον μπρατσωμένο Τσαρισμό του Πούτιν ή τον αυταρχικό καπιταλισμό της Κίνας", ή όταν προκρίνει, ως μέσο σωτηρίας από την διάλυση και "ασιατοποίηση" της "ευρωπαϊκής κληρονομιάς", τον θαρραλέα πραγματιστικό ρεφορμισμό και την "αιρετική ορθοδοξία" του Σύριζα;

Θέλει να σώσει την Ευρώπη (την ευρω-ιμπεριαλιστική σύνθεση δυνάμεων της ΕΕ) ακριβώς από τις χώρες που ονομάζονται Ρωσία και Κίνα, είναι η απάντηση. 

Κατά διαβολική εντελώς σύμπτωση, αυτές ακριβώς οι χώρες εμποδίζουν την "αξιοποίηση" των ενεργειακών πόρων χωρών όπως η Συρία και το Ιράν....

Και συνεπώς, καθόλου "αχυράνθρωποι" δεν είναι αυτές οι χώρες όταν λέγεται ότι δεν είναι αυτές οι εναλλακτικές στον παραπαίοντα ευρωπαϊκό/δυτικό καπιταλισμό. Όχι, ο πραγματικός "αχυράνθρωπος" του αποσπάσματος με το οποίο ξεκινήσαμε είναι ακριβώς ο "κομμουνισμός." Δεν είναι, για να το πω αλλιώς, η Ρωσία και η Κίνα περιστασιακές αναφορές για το τι δεν πρέπει να γίνει στα πλαίσια μιας συζήτησης περί κομμουνισμού· είναι, αντίθετα, η συζήτηση περί κομμουνισμού που είναι απλώς το πρόσχημα για να θιγεί το πραγματικό μέλημα του Ζίζεκ, που είναι ακριβώς η Ρωσία και η Κίνα ως μορφές κινδύνου για την "Ευρώπη."

Οι μη κομμουνιστικές Ρωσία και Κίνα. Όπως μη κομμουνιστικές ήταν και στην περίοδο της πανδυτικής ιμπεριαλιστικής φρενίτιδας για την "κίτρινη απειλή." Δεν είναι καθόλου ο "κομμουνισμός" που διακυβεύεται στις παρεμβάσεις του Ζίζεκ και που αποτελεί την προϋπόθεσή τους. Είναι, απλά, ο ιμπεριαλισμός, οι ενδο-ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις και οι ισορροπίες τους. Γιατί; Για τους λόγους που ήδη αποκαλύπτει ο Serge στην πιο πάνω ανάλυση: η κρίση της Δύσης εγκυμονεί ανεξέλεγκτους κινδύνους από την μεριά της Ανατολής--κινδύνους "ασιατοποίησης", με το οποίο ο Ζίζεκ δεν εννοεί "προλεταριοποίηση" (αλλιώς δεν θα βασιζόνταν σ' έναν δεξιό ως και φασίστα κριτικό του πολιτισμού, αλλά σε μαρξιστικές μελέτες της οικονομίας) αλλά απώλεια του κυρίαρχου, πολιτικά και οικονομικά, ρόλου της Ευρώπης στο παγκόσμιο imperium. Για αυτή την πολιτική και οικονομική κυριαρχία εργάζεται ακούραστα και ακατάπαυστα ο Σλοβένος, και όχι για κάποια γελοιωδώς άνευ περιεχομένου "κομμουνιστική υπόθεση". Και εργάζεται χρησιμοποιώντας για το διευρυμένα ("πανευρωπαϊκά") σμιτικό του όραμα τα ρητορικά-ιδεολογικά όπλα του αντιπάλου--κουρέλια, μετά το 1990, για χρήση από τον τελευταίο ασυνείδητο και εξωνημένο ευρωσοσιαλδημοκράτη (μήπως δεν ασχολήθηκε σοβαρότατα με τον Λένιν ο Σμιτ, όταν ήταν πολύ πιο επικίνδυνο να ασχολείσαι με τον Λένιν;)

Μένει μόνο μια τελευταία διευκρίνιση για τον πραγματικό ιδεολογικό ρόλο και την πραγματική ιδεολογική αποστολή του Σλοβένου. Υπάρχει ψήγμα αλήθειας στην δήλωσή του ότι όταν μιλά για "Ευρώπη με Ασιατικές αρχές" αυτό δεν έχει  "καμία σχέση με την Ασία αλλά κάθε ομοιότητα με την τάση του σύγχρονου καπιταλισμού να αναστέλλει την δημοκρατία";

Όχι. Το παραπάνω είναι ένα ωμό ψέμα. Για δύο βασικούς, βασικότατους λόγους:

α) Η περιστολή της δημοκρατίας και των δημοκρατικών ελευθεριών στην Ευρώπη ξεκινά ήδη από τη δεκαετία του 1970 και αφορά "αναγκαιότητες" που επιβάλλει ο φρενήρης ενδοϊμπεριαλιστικός ανταγωνισμός που ξεκινά εκ νέου με τη λήξη του Β' Παγκοσμίου. Ο Πουλαντζάς θέτει το θέμα της κρίσης του κράτους και του μετασχηματισμού του σε "αυταρχικό κράτος" στην ίδια δεκαετία. Ο Φουκώ εξερευνά την διάχυση τεχνολογιών ελέγχου στις δυτικές κοινωνίες επίσης στην ίδια δεκαετία. Το δικαιϊκό και νομοθετικό πλαίσιο περιστολής ελευθεριών όπως το δικαίωμα στο συνδικαλίζεσθαι και στην απεργία για χάρη των ελευθεριών που αφορούν το κεφάλαιο έχει χτιστεί συστηματικά εδώ και πάνω από 15 χρόνια. Τίποτε από όλα όσα έγιναν στην Ευρώπη μετά το 2008 δεν αφορά λοιπόν σε τίποτα την Ασία και τις "αξίες" της, και συνεπώς η χρήση του όρου είναι απόλυτα καταχρηστική και δεν δικαιολογείται με κανέναν τρόπο από την δήθεν "μεταφορική" σημασία που έχει. Με απλά λόγια, αν οι "Ασιατικές αξίες" δεν έχουν καμία σχέση με την Ασία, όπως διατείνεται ο κουτοπόνηρος ψευδοφιλόσοφος, τότε δεν θα είχε και κανένα λόγο απολύτως να τσιρίζει όπου σταθεί και βρεθεί ότι κινδυνεύουμε από τον "καπιταλισμό με Ασιατικές αξίες", μιας και ο καπιταλισμός από τον οποίο κινδυνεύουμε πράγματι δεν αφορά σε τίποτα τέτοιες "αξίες", αλλά γνήσιες, bona fide, ευρωπαϊκές.

β) Αν υπήρχε ψήγμα αλήθειας στη δήλωση του Σλοβένου ότι δεν εννοεί τον όρο "Ασιατικές αξίες" ως όρο που αφορά την Ασία, τότε είναι μέγα μυστήριο γιατί αναφέρεται στον "μπρατσωμένο Τσαρισμό του Πούτιν ή τον αυταρχικό καπιταλισμό της Κίνας." Γιατί φυσικά η αναφορά αυτή είναι αναφορά ακριβώς σε "αξίες" συγκεκριμένα Ασιατικών χωρών. Στο πρόσφατό του πόνημα για τις Pussy Riot, ο Ζίζεκ γράφει, πιστός στο ιμπεριαλιστικό πνεύμα προγόνων όπως η Charlotte Perkins Gilman, η αμερικανίδα πρωτοφεμινίστρια-ρατσίστρια που έγραψε εκτεταμένα για την "κίτρινη απειλή" στα δικαιώματα των αμερικανίδων γυναικών
Και να που τώρα, η Ρωσία μας προσφέρει ακόμα μία εκδοχή [βλασφημίας], αυτή την φορά με την μορφή κρατικής εξουσίας: τί είναι μία μικρής εμβέλειας άσεμνη πρόκληση των Pussy Riot μέσα σε μία εκκλησία μπροστά στην γιγαντιαία αισχρή πρόκληση που συνιστά η δίωξή τους από ένα κράτος που γελοιοποιεί κάθε έννοια νόμου και τάξης; 
[...] 
Το 1905 ο Λέον Τρότσκι χαρακτήρισε την τσαρική Ρωσία σαν έναν σατανικό συνδυασμό Ασιατικού δεσποτισμού και Ευρωπαϊκής χρηματιστηριακής αγοράς. Μήπως δε γίνεται ολοένα και πιο επίκαιρη αυτή η περιγραφή όταν αναφέρεται στην σύγχρονη Ρωσία; Μοιάζει άλλωστε να αναγγέλλει την ανάδυση μίας νέας φάσης του καπιταλισμού, του καπιταλισμού με Ασιατικές αξίες (που ασφαλώς δεν αφορούν την Ασία, αλλά τις αντιδημοκρατικές τάσεις του σύγχρονου παγκόσμιου καπιταλισμού). Αν δούμε τον κυνισμό σαν τον αδίστακτο πραγματισμό της εξουσίας, η οποία και κοροϊδεύει τις ίδιες της τις αξίες, τότε οι Pussy Riot αναδεικνύονται ως η ενσάρκωση του αντί-κυνισμού
Οι "Ασιατικές αξίες" λοιπόν δεν αφορούν την "Ασία". Μπα. Απλώς έχουν μια διαβολική τάση να είναι πάντα ταυτόσημες με αναφορές στα ασιατικά κράτη, και να αναπαράγουν όλους τους ρητορικούς τόπους του αντι-ασιατικού ιμπεριαλιστικού λόγου, από τον γερμανικό, γαλλικό και αγγλο-αμερικανικό ιμπεριαλισμό στα τέλη του 19ου αιώνα ως τους Ναζί: Ρωσία (και Κίνα) ίσον προαιώνιος αυταρχισμός του μη δυτικού κράτους, δεσποτισμός, κυνικός πραγματισμός της εξουσίας, καταπίεση δικαιωμάτων των γυναικών, κλπ.

Αυτά απευθύνονται μαζικά, από δεκάδες "αριστερών μέσων", σε αναγνώστες χωρών και κοινωνιών που γέννησαν το Γκουαντανάμο, το Αμπού Γκραϊμπ, την Σάμπρα και τη Σατίλα, το Άουσβιτς και το Νταχάου, την Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, το Μάι Λάι, την γενοκτονία του Κογκό, τις γενοκτονίες των Ιθαγενών της Αμερικής, δικτατορίες και πραξικοπήματα σε Αφρική, Λ. Αμερική και Ασία με το τσουβάλι, παρακρατικές ομάδες, βασανιστήρια ακτιβιστών και αντιφρονούντων, εξαφανισμένους, ομαδικούς τάφους και εμφυλίους με παρακίνηση μυστικών υπηρεσιών σε τρεις ηπείρους. 

Και αυτά πακετάρονται σήμερα ως "κομμουνιστική υπόθεση", ως "αντισυστημικός λόγος" για την "εναλλακτική"-- δηλαδή ως πράγματα με τα οποία συγκινείται, και στα οποία πιστεύει, η σημερινή ευρωπαϊκή νεολαία, που γαλουχήθηκε, από σύσσωμη σχεδόν την ευρωπαϊκή αριστερά και τους ιδεολογικούς της μηχανισμούς, στο να θεωρεί αυτόν τον άνθρωπο και τον λόγο του "προοδευτικό."

Είναι αρκετό για να θέλει κανείς να κάνει εμετό.

12 Αυγούστου 2012

6 σχόλια:

  1. Δικαιώθηκε πλήρως αυτή η ανάλυση -- η μόνη τέτοια ανάλυση στην Ελλάδα, και μια απ' τις ελάχιστες παγκόσμια στο πώς παίζει μπάλα ο Ζίζεκ-- από την έμπρακτη στήριξή του στο φασιστικό πραξικόπημα στην Ουκρανία το 2014, δύο χρόνια μετά;

    Δικαιώθηκε. Κατάλαβε κανένας γιατί είχε σημασία να γραφτούν αυτά που γράφτηκαν, όπως ακριβώς γράφτηκαν, το 2012;

    Με το παράπονο θα πάω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. 2 πράγματα.

    Για το παραπάνω γραπτό :
    πήγε το μυαλό μου σ' αυτό με τις τελευταίες συζητήσεις στο μπλογκ. "Πολύ επίκαιρο" σκέφτηκα.

    Δεν καταλαβαίνω τα πάντα από όσα ανεβάζεις, ούτε γενεαλογικά μπορώ να προσεγγίσω τη φιλοσοφία, καμία σχέση με ακαδημαϊκό επίπεδο κλπ. οπότε μερικά τα κατεβάζω λίγο αμάσητα Ξέρω όμως πως αυτός ο "φιλόσοφος" προωθείται σαν κάτι σημαντικό και ξέρω πως καθόλου τυχαία δεν μπορεί να είναι η επιλογή του S(tate department)YRIZA.


    Για το Ζίζεκ και το ΣΥΡΙΖΑ:
    Την επόμενη φορά που θα φέρει ο ΣΥΡΙΖΑ ακαδημαϊκό πρέπει να βγάλω ένα γιγαντοπανό "ανήκομεν κι εμείς εις τους διανοούμενους" και μια αφίσα του Λαδά δίπλα.

    τσαφ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "Οι Ρώσοι έχουν ένα θλιβερό ρεκόρ τρόμου, αίματος και καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και γι’ αυτό θα ήταν καλύτερο να ψάξουμε για σύμμαχους αλλού"

    "Οι Ρώσοι έχουν μια βαθιά αντιδημοκρατική παράδοση που πάει πίσω αιώνες και την ακολουθούν σε κάθε δυνατή ευκαιρία. Ίσως να είναι οι ευαίσθητοι ξανθομάληδες που παίζουν μπαλαλάικα, αλλά η Ρωσία έχει ένα τρομακτικά αρνητικό ρεκόρ στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων."

    Και άλλα τέτοια "ωραία" Δυτικά...

    http://news247.gr/eidiseis/gnomes/stelios-artemakis/giati-den-thelw-na-me-swsoyn-oi-rwsoi.3391275.html

    Decadent

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. ΝΑΖΙ-ζεκ και .....Πρωτη φορα Ναζιστερα !

    ΑπάντησηΔιαγραφή