Παρασκευή, 8 Αυγούστου 2014

Η κρίση δεν υπάρχει: Συνέντευξη του Στέφανου Ροζάνη στην Έλλη Στάη

Η ελληνική διανόηση στα καλύτερά της. Η συνέντευξη έγινε το 2011.
LR
---

Έλλη Στάη: Λοιπόν, εδώ είμαστε και πάλι, και έχω τη χαρά να καλωσορίσω τον καθηγητή φιλοσοφίας, πολυγραφότατο συγγραφέα, τον κύριο Στέφανο Ροζάνη. Καλώς ήλθατε.

Στέφανος Ροζάνης: Καλησπέρα κυρία Στάη.

Έλλη Στάη: Καλώς ήλθατε για μια άλλη συζήτηση, όπως συνηθίζουμε τα βράδια της Δευτέρας, και νομίζω ότι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον μια τέτοια συζήτηση γιατί περνάμε από την αρένα της πολιτικής συνήθως σε μια άλλη οπτική της πραγματικής ζωής.


Λοιπόν, ας μπούμε κατευθείαν στο θέμα μας. Κι επειδή παρακολουθούμε όλα όσα γίνονται στην πολιτική σκηνή της χώρας, θέλω να μου πείτε πώς βλέπετε αυτή την κρίση μέσα από τις τελευταίες πολιτικές εξελίξεις. Ο σχηματισμός της κυβέρνησης αυτής, η διαδικασία που περάσαμε για να φτάσουμε σ’ αυτό το σχηματισμό αυτής της κυβέρνησης συνεννόησης, ξέρω εγώ, δεν ομονοούμε και στο πώς θα την πούμε - συνεννόησης, συνεργασίας, συγκυβέρνησης - εδώ υπάρχουν πολλές διαφορετικές απόψεις. Πώς το βλέπετε; Είναι ένα βήμα προς τα μπρος; Είναι πισωπάτημα;

Στέφανος Ροζάνης: Εγώ κυρία Στάη το βλέπω σύμπτωμα. Τι εννοώ το βλέπω σύμπτωμα. Πάρα πολλές φορές ο άνθρωπος πάσχει από κάτι. Δεν θα το ξέρει παρά μόνον όταν το σύμπτωμα της πάθησής του εκδηλωθεί. Το να θεραπεύει όμως κανείς το σύμπτωμα δεν είναι τίποτα άλλο παρά να το μεταθέτει. Να το μεταθέτει κάπου αλλού αφήνοντας την αιτία που δημιουργεί το σύμπτωμα να παραμένει σταθερά αμετάβλητη, το ίδιο επικίνδυνη όσες και συμπτωματικές μορφές κι αυτή να πάρει.

Έλλη Στάη: Ν’ αποκωδικοποιήσουμε, ποιο είναι το σύμπτωμα και ποια είναι η αιτία που δημιούργησε το σύμπτωμα;

Στέφανος Ροζάνης: Μάλιστα. Το σύμπτωμα είναι αυτό που ζούμε τώρα: Η κρίση. Κι όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στη Γαλλία, και στη Γερμανία, και στην Ιταλία και παντού. Το πρόβλημά μας δεν είναι, κατά την ταπεινή μου γνώμη φυσικά, ούτε να δούμε τις παραμέτρους του συμπτώματος, ούτε να προσπαθήσουμε με οποιουσδήποτε τρόπους να συγκαλύψουμε αυτό το σύμπτωμα, είτε δίνοντας ελπίδα σ’ έναν άρρωστο ότι κάποτε θα γιάνει, ούτε αποκλείοντάς του την ελπίδα να επιβιώσει. Το πρόβλημά μας είναι να κοιτάξουμε την αιτία, τι δημιούργησε το πρόβλημα.

Έλλη Στάη: Τι δημιούργησε το πρόβλημα κατά τη γνώμη σας;

Στέφανος Ροζάνης: Το τι δημιούργησε το πρόβλημα. Μία, επιμένω να λέω, μία επινόηση, ένα επινόημα, μία κατασκευή την οποία ονομάσανε κρίση.

Έλλη Στάη: Οικονομική κρίση;

Στέφανος Ροζάνης: Οικονομική.

Έλλη Στάη: Γιατί είναι επινόημα η οικονομική κρίση;

Στέφανος Ροζάνης: Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, κυρία Στάη. Ξέραμε πολύ καλά, κι εσείς κι εγώ, ότι κάθε θεσμός μέσα σ’ έναν κοινωνικό ιστό δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια επινόηση, μια κατασκευή. Το Δίκαιο είναι μια επινόηση, είναι μια κατασκευή. Δεν είναι;

Έλλη Στάη: Ναι.

Στέφανος Ροζάνης: Άλλο ήταν το Δίκαιο πριν από 100 χρόνια, άλλο το Δίκαιο είναι τώρα.

Έλλη Στάη: Ναι. Εξελίσσεται όμως μαζί με την κοινωνική εξέλιξη.

Στέφανος Ροζάνης: Μπράβο. Όχι με την κοινωνική εξέλιξη, αν μου επιτρέπετε, ανάλογα με την κοινωνική δυναμική. Ανάλογα δηλαδή με την πορεία που ακολουθεί μια κοινωνική δομή προς επιτέλεση στόχου τινός, όπως θα μας λέγανε οι παλιοί μας δάσκαλοι. Σημαίνει όμως κάτι.

Έλλη Στάη: Δηλαδή, συγνώμη. Η οικονομική κρίση, αυτή την οποία βιώνουμε τόσο δύσκολα εμείς στη χώρα μας, και όχι μόνο εμείς, είναι σχεδόν παγκόσμια αυτή η κρίση…

Στέφανος Ροζάνης: Παγκόσμια.

Έλλη Στάη: Πώς επινοήθηκε κατά τη γνώμη σας;

Στέφανος Ροζάνης: Πώς επινοήθηκε. Ας ξεκινήσουμε βάζοντας, όπως έλεγε ο Αριστοτέλης, τα πρώτα πράγματα πρώτα. Εν αρχή υπήρξε μία πορεία του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος προς ολοκλήρωση. Αυτό το ονομάσαμε παγκοσμιοποίηση. Η παγκοσμιοποίηση αυτή έφερε τον κλασσικό καπιταλισμό σε μια κατάσταση οξεία.

Συνηθίζουμε από τη σχολή της Φραγκφούρτης και πέρα να τον ονομάζουμε υστεροκαπιταλισμό ή, αν θέλετε πολύ πιο κοινά, καταναλωτικό καπιταλισμό. Αυτός ο καπιταλισμός δεν μπορεί να διαχωρίσει την ιδιωτική σφαίρα από τη δημόσια σφαίρα.

Μην ξεχνάτε κυρία Στάη ότι οι κλασσικοί του καπιταλισμού διαχωρίζουν πλήρως την ιδιωτική σφαίρα από τη δημόσια σφαίρα. Ο νόμος αφορά τη δημόσια σφαίρα. Το τι εσείς κάνετε στο δημόσιο χώρο. Δεν αφορά όμως την ιδιωτική σας σφαίρα, τι εσείς μπορείτε να κάνετε μέσα στον ιδιωτικό σας χώρο.

Δείτε πώς τώρα μεταβάλλονται τα πράγματα. Αυτό το οποίο υπονοώ είναι το ακόλουθο: ότι οι κοινωνίες είναι πειθαρχικές κατ’ αρχάς. Εάν εσείς παραβείτε ένα νόμο, έρχεται ο νόμος σας συλλαμβάνει και σας τιμωρεί.

Έλλη Στάη: Ναι.

Στέφανος Ροζάνης: Όταν περνάμε στη φάση τη νεωτερική, την οποία ονομάζουμε υστεροκαπιταλισμό, ανατρέπεται πλήρως το δικαιϊκό σύστημα, έτσι ώστε να αφορά τον ιδιωτικό σας βίο, όχι το δημόσιό σας βίο.

Έλλη Στάη: Στην περίπτωση της οικονομικής κρίσης που βιώνουμε, πώς έχει χτυπήσει ευθέως τον ιδιωτικό μας βίο; Μέσα από ποια διαδικασία; Γιατί βεβαίως φτάνουμε, απ’ τη στιγμή που κόβονται μισθοί και συντάξεις, απ’ τη στιγμή που υπάρχει αδυναμία σε προσέγγιση καταναλωτικών αγαθών και μια κοινωνία μεταλλάσσεται, σε κάτι το οποίο είναι πιο αδύνατο και πιο οδυνηρό απ’ αυτό που ήταν πριν. Δηλαδή δεν έχουμε τα ίδια πράγματα που είχαμε, τις ίδιες δυνάμεις. Πώς λοιπόν έγινε αυτό;

Στέφανος Ροζάνης: Αυτό προσπαθώ να εξηγήσω. Πριν είδατε έναν θαυμάσιο πολιτικό με τον οποίο συνομιλούσατε. Άκουγα όσο περίμενα. Ο πολιτικός αυτός εξέφερε ένα λόγο ο οποίος υποτίθεται ότι ήταν δημόσιος. Ωραία. Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο πολιτικός, ο κατά τα πάντα εξαιρετικός πολιτικός…

Έλλη Στάη: Να μην το προσωποποιήσουμε.

Στέφανος Ροζάνης: Όχι, καθόλου.

Έλλη Στάη: Ένας πολιτικός.

Στέφανος Ροζάνης: Ένας πολιτικός. Ομιλούσε με όρους οι οποίοι ανήκουν στην πειθαρχική κοινωνία κι όχι στην βιοπολιτική. Τι ονομάζουμε βιοπολιτική; Βιοπολιτική ονομάζουμε την κοινωνία του ελέγχου. Σας ελέγχω, κυρία Στάη, απ’ το σουπερμάρκετ που αγοράζετε τα προϊόντα σας, από το κατάστημα που αγοράζετε τα υφάσματά σας, από τις κάρτες τις οποίες έχετε ή έχω στο πορτοφόλι μου για να προμηθεύομαι τα προϊόντα μου, που σημαίνει τι;

Έλλη Στάη: Σημαίνει ότι εκμηδενίζεται το άτομο; Αυτό λέτε;

Στέφανος Ροζάνης: Α, μπράβο!

Έλλη Στάη: Ότι μέσα απ’ αυτό το σύστημα το αξιακό, το κοινωνικό, αποδυναμώνεται το άτομο.

Στέφανος Ροζάνης: Αποδυναμώνεται η ανθρώπινη οντότητα.

Έλλη Στάη: Και με την αποδυναμωμένη ανθρώπινη οντότητα οδηγούμαστε σε αλλεπάλληλες κρίσεις, λέτε. Σήμερα μπορεί να είναι οικονομική, αύριο μπορεί να είναι άλλη.

Στέφανος Ροζάνης: Αύριο θα είναι άλλη κρίση. Όχι “μπορεί να είναι”. Αύριο θα είναι άλλη κρίση. Από τη στιγμή που το ανθρώπινο υποκείμενο, η ανθρώπινη υποκειμενικότητα, ηττάται μέσω της βιοπολιτικής, από τη στιγμή εκείνη έχω μια υπαναχώρηση πλήρως του ανθρώπου στη μεταμόρφωσή του σε εργαλειακό άνθρωπο. Εργαλειακός άνθρωπος σημαίνει άνθρωπος ο οποίος εξυπηρετεί συγκεκριμένο σκοπό μέσα στην κοινωνική δομή.

Έλλη Στάη: Θέλετε να πείτε δηλαδή ότι χάνοντας την οντότητά του ως άτομο ο σύγχρονος άνθρωπος λειτουργεί ως ένα είδος ρομπότ.

Στέφανος Ροζάνης: Ακριβώς.

Έλλη Στάη: Παίζει ένα παιχνίδι προσομοίωσης δηλαδή. Το έχετε πει κι έχετε δώσει και παράδειγμα με τη Ναόμι Κάμπελ.

Στέφανος Ροζάνης: Με τη Ναόμι Κάμπελ. Να σας δώσω κατ΄ αρχάς το παράδειγμα που προτείνει – αυτό διδάσκουμε – ο Ζίγκμουν Μπάουμαν. Τι είναι προσομοίωση; Τι είναι simulatum; Γιατί ο σημερινός άνθρωπος δεν είναι ατομικότητα. Είναι προσομοίωση. Είναι ένας μηχανισμός προσομοίωσης.

Έλλη Στάη: Προσομοίωση προς ένα ιδανικό άτομο ή προς το επιβαλλόμενο άτομο γι’ αυτή την κοινωνία που περιγράφετε. Δώστε μας το παράδειγμα το συγκεκριμένο.

Στέφανος Ροζάνης: Εάν σας δώσω το παράδειγμα θα δείτε ότι είναι πολύ εύκολο κανείς να το καταλάβει. Ένας απλός άνθρωπος πηγαίνει στο γιατρό. Και του λέει: Γιατρέ, κάνω 4 βήματα κι αμέσως αρχίζω και λαχανιάζω. Μου κόβεται η ανάσα κι αισθάνομαι συγχρόνως ένα σφίξιμο στο στήθος μου φοβερό. Πού θα πάει το μυαλό του γιατρού; Σε στεφανιαία νόσο.

Τον στέλνει τον άνθρωπο αυτό και κάνει τις εξετάσεις του. Φέρνει τις εξετάσεις πίσω στο γιατρό. Κοιτάζει ο γιατρός και με έκπληξή του βλέπει ότι όλοι οι δείκτες - κρατήστε αυτό που σας λέω - οι δείκτες είναι φυσιολογικοί. Το ερώτημα είναι ο άνθρωπος αυτός είναι άρρωστος ή όχι;

Έλλη Στάη: Αν δεν αισθάνεται καλά πρέπει να είναι άρρωστος.

Στέφανος Ροζάνης: “Αν δεν αισθάνεται καλά πρέπει να είναι άρρωστος”. Αυτή είναι η προσομοίωση. Αυτό είναι το simulatum. Το πρόβλημα είναι ότι ο άνθρωπος προσομοιώνεται.

Έλλη Στάη: Μας το λέτε και με το παράδειγμα της Κάμπελ;

Στέφανος Ροζάνης: Βεβαίως. Ας πούμε ότι μία από τις φοιτήτριές μου τις νέες έχει όλη τη διάθεση να εμφανιστεί με μια άλλη εικόνα στον κόσμο, όπου νάναι ελκυστική, μια εικόνα θηλυκότητας, όπως νομιμοποιείται να το κάνει.

Έλλη Στάη: Ναι, είναι το μοντέλο το οποίο βγαίνει από τα κοινωνικά δεδομένα. Ναι.

Στέφανος Ροζάνης: Ωραία. Έτσι λοιπόν αυτή η κοπέλα θα αναζητήσει ποιο πρότυπο είναι εκείνο το οποίο συγκεντρώνει επάνω του όλες τις ποιότητες μιας υποτιθέμενης θηλυκότητας. Ε, έπεσε στο γκούτσι… Αυτό που θα προσομοιωθεί δεν θάναι η ίδια αλλά θα είναι η κούκλα που είδε στη βιτρίνα ντυμένη με το φόρεμα του Yves Saint Laurent.

Κάποτε έδινα εξετάσεις…

Έλλη Στάη: Αυτό να σας ρωτήσω. Πέστε μου αυτό για τις εξετάσεις.

Στέφανος Ροζάνης: Ναι, έδινα εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο, και ο καθηγητής μου παρουσίασε μια γιγαντοαφίσα της κόκα κόλα, απ’ αυτές που κυκλοφορούσαν, ξέρετε. Και ήταν ένα κορίτσι πανέμορφο μ’ ένα έτσι κάπως αποκαλυπτικό μαγιό. Επάνω στο σώμα της είχαν σταθεί όλες οι στάλες του νερού όταν αναδύεται το θηλυκό σώμα απ’ το νερό, και έπινε μια κόκα κόλα. Και μου είπε: κύριε εξηγήστε μου αυτήν την αφίσα σημειολογικά και εννοιολογικά. Εγώ ήμουνα ένας καλός φοιτητής κι έβαλα όλες τις γνώσεις και τις θεωρίες μου για να εξηγήσω αυτό το πράγμα που έβλεπα.

Έλλη Στάη: Και τι είπατε;

Στέφανος Ροζάνης: Αφήστε τι είπα εγώ. Το πρόβλημα είναι τι είπε αυτός.

Έλλη Στάη: Τι σας είπε;

Στέφανος Ροζάνης: Μου λέει, αγαπητέ μου ξέρετε πάρα πολλά αλλά πρέπει να σας κόψω γιατί δεν μου είπατε το πιο σημαντικό: ότι αυτή η διαφήμιση σημαίνει ότι πρέπει να πιεις το κορίτσι που δείχνει την κόκα κόλα.

Έλλη Στάη: Όχι την κόκα κόλα;

Στέφανος Ροζάνης: Όχι την κόκα κόλα!

Έλλη Στάη: Το κορίτσι;

Στέφανος Ροζάνης: Το κορίτσι! Ε, αυτό ακριβώς είναι αυτό που κάνει και το ανθρώπινο ον: μετάθεση.

Έλλη Στάη: Να σας πω κάτι τώρα. Αυτά όλα μπορεί κανείς να τα κατανοήσει. Πλην όμως οι οργανωμένες κοινωνίες από πάντα δημιουργούσαν ένα τέτοιο πλαίσιο που εσείς το περιγράφετε προσομοίωση, δηλαδή αναγκάζεται το κάθε άτομο να πάει και να γίνει το μοντέλο που δίνει μία οργανωμένη κοινωνία, και πρέπει να δούμε ποιοι είναι αυτοί οι οποίοι εξουσιάζουν την κοινωνία και δίνουν το μοντέλο. Αυτό όμως είναι κάτι που μπορεί να ανατραπεί, πώς;

Δηλαδή αν τώρα ανατραπεί το σημερινό μοντέλο της κοινωνίας που δημιούργησε αυτή την οικονομική κρίση, ένα άλλο μοντέλο θα πρέπει να φτιαχτεί οργανωμένης κοινωνίας. Πάλι δεν θα πέσουμε στα φαινόμενα αυτά της καθοδήγησης και μετά της εκμηδένισης του κάθε ανθρώπου, να το πω εγώ πιο απλά; Αυτό δεν είναι νομοτελειακό;

Στέφανος Ροζάνης: Μάλιστα. Η ιστορία μας έχει δείξει πράγματι αυτό που έλεγε ο Μπερντιάεφ: η ανθρώπινη ελευθερία δεν μπορεί να είναι ιστορικό γεγονός. Η ανθρώπινη ελευθερία είναι γεγονός του πνεύματος αλλά όχι της ιστορίας. Η ιστορία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια εναλλαγή μορφών δουλείας.

Ας πούμε ο δουλοπάροικος ξεσηκώθηκε μέσω της αστικής επανάστασης αναζητώντας την ελευθερία του για να καταντήσει εργάτης στα αστικά εργοστάσια. Ο εργάτης στα αστικά εργοστάσια ξεσηκώθηκε αναζητώντας την ελευθερία του για να καταντήσει κολκόζος στα σοβιετικά κολκόζ. Κι εμείς καταντήσαμε υποκείμενα των προσομοιώσεων.

Έλλη Στάη: Αυτά που περιγράψαμε.

Στέφανος Ροζάνης: Αυτά που περιγράψαμε.

Έλλη Στάη: Ότι τα κοριτσάκια ακολουθούν το παράδειγμα των μοντέλων και των γκούτσι και όλα τα υπόλοιπα παραδείγματα που μπορεί να βρει κανείς. Έτσι; Του κινητού τηλεφώνου που έχετε πει πολλές φορές σε διαλέξεις, κλπ. Αυτό όμως…

Στέφανος Ροζάνης: Πώς μπορεί να ανατραπεί;

Έλλη Στάη: Όχι, εγώ θα σας κάνω μια άλλη ερώτηση. Γιατί πρέπει να ανατραπεί; Αυτό είναι που μας οδήγησε στην κρίση;

Στέφανος Ροζάνης: Ναι, ακριβώς αυτό. Ναι, κυρία Στάη, ακριβώς αυτό. Η βιοπολιτική μας οδήγησε στην κρίση. Η κρίση δεν υπάρχει.

Έλλη Στάη: Μπορείτε να μας πείτε τι είναι η βιοπολιτική με λόγια που δεν απευθύνονται στους φοιτητές των βιντάτων σας; Που μπορεί να απευθύνεται σε κόσμο ο οποίος δεν έχει την προσέγγιση σ’ αυτά τα ζητήματα.

Στέφανος Ροζάνης: Ναι. Με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση να το κάνω. Βιοπολιτική είναι ο έλεγχος του ανθρωπίνου υποκειμένου μέσω του ελέγχου των επιθυμιών του. Δηλαδή σήμερα έχουμε φτάσει σ’ ένα σημείο όπου δεν γνωρίζουμε αν οι επιθυμίες μας είναι όντως πραγματικές ή τεχνητές. Μας τις υποβάλλουν.

Έλλη Στάη: Τις υποβάλλει το πλαίσιο που ζούμε. Μιλάτε για την ανάγκη των υλικών αγαθών βασικά;

Στέφανος Ροζάνης: Ναι ακριβώς. Γιατί τόσους αιώνες μπορέσαμε κι ερωτευθήκανε, αγαπηθήκανε, ζήσανε χωρίς κινητό τηλέφωνο; Χωρίς SMS; Για ποιο λόγο; Εμείς δηλαδή τι ακριβώς κάναμε; Να σας πω, κατά την ταπεινή μου γνώμη πάντα, απλώς ακυρώσαμε τον έρωτα και μιλάμε greeklish.

Έλλη Στάη: Πώς τον ακυρώσαμε τον έρωτα;

Στέφανος Ροζάνης: Τον ακυρώσαμε τον έρωτα γιατί ο έρωτας βρίσκεται στην ομιλία.

Έλλη Στάη: Στην ομιλία ή στην ανθρώπινη επικοινωνία;

Στέφανος Ροζάνης: Όχι, κάθετα. Η γνώμη μου είναι όχι.

Έλλη Στάη: Στις λέξεις;

Στέφανος Ροζάνης: Στις λέξεις βρίσκεται ο έρωτας.

Έλλη Στάη: Για πέστε μού το πρακτικά αυτό.

Στέφανος Ροζάνης: Στην ομιλία, στο ομιλείν του ανθρώπου βρίσκεται ο έρως. Στο ότι οι λέξεις δεν έχουν νοήματα αλλά σημασία. Εάν οι λέξεις έχουν νοήματα τότε γίνονται επικοινωνία. Τότε σημαίνει ότι είμαι σ’ ένα γραφείο κι επικοινωνώ με τον προϊστάμενό μου επί σκοπώ τινά.

Έλλη Στάη: Να κάνουμε μια δουλειά.

Στέφανος Ροζάνης: Να κάνουμε μια δουλειά. Όταν όμως είμαι ερωτευμένος, είτε σιωπώ, είτε, αν κάποιος μ’ ακούει να μιλώ με την κοπέλα που είμαι ερωτευμένος, θα πει ότι είμαι ηλίθιος.

Έλλη Στάη: Γιατί; Επειδή θα είναι πολύ απλός ο λόγος;

Στέφανος Ροζάνης: Όχι. Γιατί οι λέξεις δεν θα είναι πια φορτισμένες με νόημα αλλά θα είναι φορτισμένες με σημασία.

Έλλη Στάη: Και συναίσθημα.

Στέφανος Ροζάνης: Και συναίσθημα. Και η Βίβλος λέει: Και είπεν ο Θεός, γεννηθήτω Φως. Και εγένετο Φως. Δεν είπε ότι έκανε τίποτα άλλο ο Θεός παρά να πει μία λέξη φορτισμένη συναισθηματικά και φορτισμένη ψυχικά. Κι απ’ τη στιγμή που την είπε τότε γίνεται και το φως.

Έλλη Στάη: Και δε μου λέτε κάτι: Ο έρωτας πώς μπορεί να μας βοηθήσει ν’ αντιμετωπίσουμε αυτό που περιγράφετε ως κρίση. Εσείς το περιγράφετε από τη δική σας σκοπιά, Ξεκινήσατε από το αίτιο που εσείς πιστεύετε. Μας δώσατε το παράδειγμα ότι, αρκετά παραδείγματα, ότι υποφέρει το άτομο μέσα από μια συλλογική δράση κοινωνίας η οποία εξουσιάζει τα άτομα. Ο έρωτας; Τον βάλατε στην κουβέντα…

Στέφανος Ροζάνης: Δεν τον έβαλα τυχαία.

Έλλη Στάη: Θέλετε να πείτε αυτό είναι το μόνο που μπορεί να μας οδηγήσει στην έξοδο από την κρίση; Το βρίσκω υπερβατικό.

Στέφανος Ροζάνης: Δεν είναι υπερβατικό.

Έλλη Στάη: Εδώ συζητάμε και συζητάμε μια ολόκληρη παγκόσμια κοινότητα, για μέτρα λιτότητας, για το πώς θα αντιμετωπιστεί η κρίση χρέους. Κοντεύουμε να γίνουμε όλοι μαθηματικοί, όλοι τραπεζίτες, όλοι ειδικοί…

Στέφανος Ροζάνης: Παλιότερα σεισμολόγοι.

Έλλη Στάη: Κι εσείς μας λέτε πολύ απλά ότι μπορούμε να βγούμε από την κρίση ακουμπώντας στον έρωτα.

Στέφανος Ροζάνης: Στον έρωτα.

Έλλη Στάη: Θέλω να μου το εξηγήσετε, γιατί ομολογώ ότι δεν καταλαβαίνω πώς μπορεί στην πράξη να το κάνουμε αυτό.

Στέφανος Ροζάνης: Να σας εξηγήσω.

Έλλη Στάη: Ελάτε μου κι ερωτευόμαστε όλοι οι άνθρωποι αύριο το πρωί.

Στέφανος Ροζάνης: Ωραία. Κάθε εξουσία μπορεί να επιβάλει τη θέλησή της μέσω αρμάτων μάχης, αστυνομιών, στρατών, οικονομικών μέτρων, πολιτικών. Τα βάσιμα. Ένα δεν μπορεί ωστόσο ν’ αντιμετωπίσει κάθε εξουσία. Αυτό που μας δίδαξε ο Μισέλ Φουκώ: τον ανθρώπινο έρωτα, τα δύο ερωτευμένα παιδιά.

Πάντα αναλογίζομαι εκείνη την εικόνα που είδα κι εγώ στην τηλεόραση, δυστυχώς, εκείνου του αγοριού στην πλατεία Τιεν Αν Μεν, που μπροστά στα τανκς ένα αγόρι φοιτητής στέκεται μόνος του και απλώνει τα χέρια του μπροστά στα τανκς. Και τα τανκς σταματάνε. Αυτό σημαίνει ότι αυτό το αγόρι ήταν ερωτευμένο με τη ζωή. Και τα τανκς σταματήσανε. Και πας βρυχηθμός εξουσιαστικός ή μη τελειώνει όταν βλέπει, τίθεται, μπροστά στον άνθρωπο τον ερωτευμένο.

Έλλη Στάη: Είδατε εγώ είδα το "ερωτευμένος άνθρωπος" από την πιο συμβατική του έννοια.

Στέφανος Ροζάνης: Όχι. Ερωτευμένος άνθρωπος είναι ο πλήρης άνθρωπος. Είναι ο άνθρωπος σε όλη την ατομικότητά του. Είναι ο άνθρωπος στην πλήρη έξαρση της ατομικότητάς του.

Έλλη Στάη: Παίρνοντας το παράδειγμα του φοιτητή στην πλατεία Τιεν Αν Μεν, πώς το ερμηνεύετε ότι είχε έρωτας για τη ζωή γι’ αυτό σταμάτησαν τα τανκς μπροστά του. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτό που λέτε είναι ότι πρέπει να είναι ένας-ένας ξεχωριστά και οι κοινωνίες ολόκληρες μαζί ερωτευμένοι με τους στόχους της ζωής, έτσι ώστε να οδηγηθούν σε μια επανάσταση απέναντι στα συστήματα τα πολιτικά μέσα στα οποία ζούμε. Θεωρείτε ότι αυτό… τι είδους επανάσταση μπορεί να ήταν αυτές τις μέρες;

Στέφανος Ροζάνης: Αυτό ήθελα να σας προλάβω. Μονάχα που αυτή η επανάσταση δεν έχει τον κλασσικό ορισμό της επανάστασης, γιατί η επανάσταση πάντα σε όλη την ανθρωπότητα δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να δημιουργεί αυτό που παρατηρήσατε προηγουμένως: Να ρίξει ένα καθεστώς προκειμένου να δημιουργήσει ένα άλλο καθεστώς, το οποίο αν δεν ήταν καταδυναστευτικότερο του προηγουμένου, τουλάχιστον ήταν το ίδιο καταδυναστευτικό.

Αυτή η επανάσταση για την οποία μιλάμε δεν είναι επανάσταση. Έχει και όνομα. Και αυτό το όνομα το έθεσε ένας σπουδαίος Γάλλος συγγραφέας, ο Albert Camus: “L' Homme révolté”, ο εξεγερμένος άνθρωπος. Με τις επαναστάσεις, κυρία Στάη, δεν κάνουμε τίποτα.

Έλλη Στάη: Με τις επαναστάσεις έτσι όπως τις έχουμε στο μυαλό μας. Με τις επαναστάσεις που έχει καταγράψει η ιστορία.

Στέφανος Ροζάνης: Ακριβώς.

Έλλη Στάη: Προφανώς κάναμε, απλώς μπήκαμε σ’ ένα φαύλο κύκλο κατά τη γνώμη σας, όπου μπαίναμε σ’ ένα άλλο σύστημα το οποίο καταπίεζε ξανά το άτομο.

Στέφανος Ροζάνης: Έτσι.

Έλλη Στάη: Τώρα πέστε μου, σ’ αυτή την παγκόσμια οικονομική κρίση που ζούμε, ή ας το δούμε πιο τοπικά, ας το δούμε εδώ στη χώρα μας. Πώς μπορεί να γίνουμε "εξεγερμένοι Έλληνες" έτσι ώστε να μη μπούμε σ’ ένα καινούργιο σύστημα το οποίο θα μας φέρει πάλι σ’ ένα αδιέξοδο; Γιατί γι’ αυτό μιλάτε.

Στέφανος Ροζάνης: Βεβαίως.

Έλλη Στάη: Που θα μας φέρει σε μια άλλη κρίση η οποία μπορεί να μην έχει το όνομα οικονομική κρίση.

Στέφανος Ροζάνης: Θα έχει κάποιο άλλο όνομα. Περιβαλλοντική κρίση ή κάτι άλλο.

Έλλη Στάη: Σας το ρωτάω αυτό γιατί σήμερα οι Έλληνες ψάχνουν διεξόδους σκέψης από την κρίση. Και το ψάχνουν με πολλούς τρόπους. Δεν ψάχνουν μόνο το πώς θα κάνουν έτσι μια υπέρβαση στην οικονομική τους δυνατότητα, πώς θα μπορέσουν να επιβιώσουν, με άλλα λόγια, με λιγότερα ή με άλλο τρόπο.

Ψάχνουν να δούνε και με ποιο τρόπο θα δούνε τη ζωή με άλλο μάτι. Πέστε μου λοιπόν μια συνταγή. Αυτό που περιγράψατε, γιατί κι εγώ είμαι οπαδός του Albert Camus και της σκέψης του. Ναι. Ο εξεγερμένος Έλληνας σήμερα τι μπορεί να κάνει για να μη μπούμε σ’ ένα αδιεξοδικό σύστημα της ίδιας πολιτικής εξουσίας που κουβεντιάζαμε πριν λίγο εδώ, που θα δώσει μια άλλη διακυβέρνηση που θα οδηγήσει σε παρόμοιες καταστάσεις;

Στέφανος Ροζάνης: Η γνώμη μου είναι, κυρία Στάη, ότι το μόνο πράγμα που μπορεί να κάνει και ο Έλληνας, ή γενικότερα ο σύγχρονος άνθρωπος, είναι να, όχι επιστρέψει, αλλά να δει την αξιακή κλίμακα του κόσμου με διαφορετικό μάτι. Τι σημαίνει αξιακή κλίμακα.

Ξέρετε, καμιά φορά μπλέκουμε έννοιες. Αιφνιδίως μπλέκουμε την έννοια της ηθικής με την έννοια της ηθικότητας.

Η ηθική είναι κάτι σχετικό. Μεταβάλλεται, αλλάζει από γενιά σε γενιά, από εποχή σε εποχή. Εκείνο που παραμένει σταθερό είναι η ηθικότητα του ανθρωπίνου υποκειμένου. Το Δίκαιο είναι μια μεταβλητή. Αλλάζει, μεταβάλλεται από εποχή σε εποχή, από αιώνα σε αιώνα, από γενιά σε γενιά. Εκείνο όμως το οποίο παραμένει αμετάβλητο είναι η αξίωση της δικαιοσύνης.

Έλεγε ο Jacques Derrida το πολύ γνωστό: το δίκαιο μπορούμε να το αποδομήσουμε. Μπορούμε να αποδομήσουμε τη δικαιοσύνη; Κι έλεγε ο Πλάτων πολύ πιο παλιά με το δαχτυλίδι του Γύγη: Αν κάνω δεξιά το δαχτυλίδι εξαφανίζομαι. Άρα μπορώ να σκοτώσω. Αν το κάνω αριστερά φανερώνομαι, άρα υπόκειμαι στο νόμο. Ποια είναι η δικαιοσύνη; Ότι αν γυρίσω δεξιά το δαχτυλίδι μου μπορώ να σκοτώσω επειδή δεν με βλέπει κανένας;

Έλλη Στάη: Οπότε ποια είναι τα στοιχεία τα οποία θα δημιουργήσουν την εξέγερσή μας.

Στέφανος Ροζάνης: Πρώτον, η αγάπη για τη ζωή. Και η ζωή.

Έλλη Στάη: Και το κυνήγι της δικαιοσύνης;

Στέφανος Ροζάνης: Όχι το κυνήγι. Η απόδοση.

Έλλη Στάη: Ποιες είναι αυτές οι αξίες οι οποίες πρέπει να παραμείνουν, οι οποίες προφανώς έχουν ζωή αενάως και δεν μεταλλάσσονται μέσα από τις κοινωνικές αλλαγές; Υπάρχουν;

Στέφανος Ροζάνης: Υπάρχουν. Πρώτον, η διαπόρευση του πνεύματος ως κριτική αντιμετώπιση της ζωής μου. ΜΟΥ. Της ατομικής μου ζωής. Χωρίς να έχω απόσταση κριτική από τον κόσμο, αλλά πολλές φορές κι από τον εαυτό μου, δεν είναι δυνατό να καταστώ ένα υποκείμενο το οποίο να διατηρεί έστω και ψήγματα ανεξαρτησίας και αξιοπρέπειας.

Είπα τη λέξη αξιοπρέπεια. Το δεύτερο είναι η αξιοπρέπεια. Έλεγε η Hannah Arendt: Θέλετε να αποδομήσετε εντελώς τον άνθρωπο; Πάρτε του την αξιοπρέπεια. Τότε ο άνθρωπος γίνεται κάτι, έλεγε η Hannah Arendt, που και τα ζώα δεν είναι.

Πρέπει να διεκδικήσουμε τον έρωτά μας για τη ζωή και για τον κόσμο. Έρωτας δεν σημαίνει αυτό το πράγμα που ενδεχομένως στο μυαλό μας φτερουγίζει ως φαντασίωση. Έρωτας σημαίνει η ενσωμάτωση του ανθρωπίνου υποκειμένου στη μήτρα του, δηλαδή στον κόσμο του. Και κόσμος, κυρία Στάη, σημαίνει κόσμημα, σημαίνει δαχτυλίδι.

Έλλη Στάη: Κύριε Ροζάνη, ας πούμε ότι αυτά όλα τα διεκδικούμε. Και την αξιοπρέπεια, και τη δικαιοσύνη και τον έρωτα για τη ζωή και την ατομικότητά μας. Πώς ανατρέπονται τα συστήματα εξουσίας μέσα σε μια καθημερινότητα;

Στέφανος Ροζάνης: Μάλιστα.

Έλλη Στάη: Εάν θεωρήσει κάποιος ότι πρέπει ν’ ανατραπούν, σας ρωτάω με ποιο τρόπο θα πάμε και σε ποια κοινωνία; Γιατί πολλές ατομικότητες κάνουν μια συλλογικότητα και μια κοινωνία. Οπότε τι μας προτρέπετε; Να φύγουμε από μια κοινωνία; Να φύγουμε από τη συλλογικότητα που την κάνουν οι πολλές ατομικότητες;

Στέφανος Ροζάνης: Όσο υπάρχει μια κοινωνία, αυτό που είναι και της μόδας, η γλώσσα με το γερμανικό όρο “Gesellschaf”, όσο…

Έλλη Στάη: Δε νομίζω ότι οι Έλληνες είναι διατεθειμένοι να βλέπουν με γερμανικούς όρους.

Στέφανος Ροζάνης: Δεν ξέρω… Καμιά φορά ξέρετε η αρνητικότητα σημαίνει απόλυτη θετικότητα. Καμιά φορά…

Εν πάση περιπτώσει, αυτό που λέμε "κοινωνία" δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας μηχανισμός καταπίεσης, εξαναγκασμού και προσομοίωσης.

Έλλη Στάη: Αν σας πω ότι διαφωνώ τι θα μου πείτε; Αν σας πω δηλαδή ότι δεν μπορεί παρά να έχουμε μορφή κοινωνίας η οποία θα έχει μορφές εξαναγκασμού, γιατί όλα τα άτομα δεν είναι ίδια. Οπότε από τη στιγμή που δεν είναι όλα τα άτομα ίδια για να φτάσουμε στη συλλογικότητα, θα πρέπει κάποιοι να εξαναγκάσουν τους άλλους, είτε ηθελημένα είτε άθελά τους;

Στέφανος Ροζάνης: Και ποιος σας είπε ότι εγώ πιστεύω ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι ή όλα τα άτομα είναι ίδια; Ίσια- ίσια! Είμαι υπέρ του Shaw και υπέρ της ανισότητας των ανθρωπίνων υποκειμένων. Άλλο όμως είναι το πρόβλημα κυρία Στάη. Ότι για να δημιουργηθεί η συλλογικότητα δεν είναι δυνατόν να δημιουργηθεί κάτω από καθεστώς κοινωνίας.

Έλλη Στάη: Αλλά;

Στέφανος Ροζάνης: Αλλά κάτω από καθεστώς κοινότητας.

Έλλη Στάη: Ποια είναι η διαφορά;

Στέφανος Ροζάνης: Η διαφορά είναι τεράστια μεταξύ κοινωνίας και κοινότητας.

Έλλη Στάη: Πέστε μου την ουσία της διαφοράς. Γιατί δεν θέλω να μείνουμε στις λέξεις. Θέλω να πάμε στην ουσία.

Στέφανος Ροζάνης: Ωραία. Η κοινότητα εδράζεται πάνω στην κοινή κουλτούρα. Η κοινωνία εδράζεται πάνω στην πολιτιστική πρόοδο, που σημαίνει δηλαδή συνεχή και αέναη βελτίωση των υλικών όρων και συνθηκών του ανθρωπίνου υποκειμένου… Ένα αεροπλάνο είναι πολιτισμός.

Έλλη Στάη: Λέτε να φύγουμε από το υλισμό δηλαδή;

Στέφανος Ροζάνης: Όχι μόνο να φύγουμε από τον υλισμό. Λέω να μετατρέψουμε το πνεύμα σε ύλη και την ύλη σε πνεύμα.

Έλλη Στάη: Θεωρείτε ότι αυτό είναι εφικτό και θεωρείτε ότι η φύση του ανθρώπου θέλει αυτό; Γιατί έχω την αίσθηση ότι η φύση του ανθρώπου καλεί την ύλη, γι’ αυτό έχουμε ακριβώς τα φαινόμενα τα οποία εσείς περιγράφετε με το δικό σας τρόπο και τη δική σας ματιά κι εμείς τα βιώνουμε τώρα.

Όλοι, κι ο τελευταίος Έλληνας, κι εκείνος που ποτέ δεν είχε καθίσει ν’ αναρωτηθεί με ποιον τρόπο ζει τα τελευταία χρόνια, είπε αυτή τη διετία ότι "Α, ζούσαμε σε μια φούσκα, πολλά καταναλώναμε, δεν μας ήταν απαραίτητα." Πλην όμως βλέπουμε ότι η ανθρώπινη φύση τα ζητάει. Τα ζητάει σε κάθε εποχή.

Στέφανος Ροζάνης: Μάλιστα. Η απληστία του ανθρώπου είναι δεδομένη από τότε που ο άνθρωπος γεννήθηκε στη γη, κυρία Στάη.. Αλλιώς ακόμα θάμασταν στις σπηλιές. Εγώ θα φορούσα μια προβιά και θα έσερνα μια ξανθιά για να τη βιάσω μέσα στη σπηλιά. Δεν είναι έτσι;

Άρα το θέμα είναι όχι η ίδια η απληστία αλλά η μετουσίωση της απληστίας. Ο βουλιμικός είναι ένας άνθρωπος άρρωστος ο οποίος ανοίγει το ψυγείο και τρώει συνέχεια φαγητό. Αλλά βουλιμικός είναι κι εκείνος που καλλιεργεί με βουλιμία το πνεύμα του. Καλλιεργεί τις εσωτερικές του δυνάμεις με βουλιμία.

Και ουσιωδώς δεν θα ξεφύγουμε ποτέ εάν, πάλι λίγο δύσκολο, δεν καταλάβουμε ότι η φύση του ανθρωπίνου υποκειμένου είναι ουτοπική.

Τι είναι η ουτοπία; Είναι κάτι το οποίο πραγματοποιείται; Είναι κάτι το οποίο υλοποιείται; Μα αν ήταν κάτι τέτοιο δεν θα ήταν ουτοπία. Ουτοπία είναι το ανέφικτο το οποίο όμως οδηγεί ιστορικά το εφικτό. Ουτοπία είναι εκείνο το οποίο δεν μπορεί, δεν δύναται να πραγματωθεί, για να οδηγήσει όμως την ανθρωπότητα στο δρόμο της πραγμάτωσής της.

Έλλη Στάη: Για πέστε μου τώρα πρακτικά και πραγματικά για να κλείσουμε έτσι: Πώς μπορεί να αλλάξει το εσωτερικό της κοινωνίας μας, γιατί αυτό λέτε: να γίνει μετατόπιση από την εξωτερική μας ύπαρξη στην εσωτερική μας, έτσι ώστε να βρούμε και το ανέφικτο για να πάμε στο εφικτό. Δηλαδή να βρεθούμε σε μια κοινωνία η οποία δεν θα στηρίζεται στην ύλη, δεν θα στηρίζεται στην υπερβολή.

Στέφανος Ροζάνης: Όχι, να στηρίζεται στην ύλη! Μόνο που την ύλη θα την πνευματοποιεί. Όπως και το πνεύμα θα το υλοποιεί.

Έλλη Στάη: Πώς γίνεται αυτό; Τι θα κάνουμε δηλαδή; Τι θα κάνουμε μια κοινωνία η οποία είναι διάσπαρτη αυτή τη στιγμή; Δεν είμαστε σ’ ένα θέατρο όπου να ανταλλάσσουμε όλοι, 11 εκατομμύρια Έλληνες, απόψεις μαζί σας ώστε ν’ αρχίσει η ζύμωση και ν’ αρχίσει μια εσωτερική αναζήτηση για να δούμε με διαφορετικά μάτια το πλαίσιο που θέλουμε να ζήσουμε. Είναι εφικτό αυτό; Φοβάμαι πως όχι.

Στέφανος Ροζάνης: Να σας απαντήσω εγώ όμως με το λόγο του Κορνήλιου Καστοριάδη.

Έλλη Στάη: Να μου απαντήσετε. Ναι.

Στέφανος Ροζάνης: Ο κόσμος αλλάζει μόνο όταν έστω και ένας άνθρωπος θέλει να τον αλλάξει. Επιθυμεί να τον αλλάξει.

Ο κόσμος, κυρία Στάη, είναι οι επιθυμίες μας. Δεν είναι ούτε κάτι μεταφυσικό ούτε μια υλιστικότητα υπό την έννοια της χυδαίας υλιστικότητας. Ο κόσμος είναι το πραγματικό της πραγματικότητας. Αυτό που βλέπουμε είναι η πραγματικότητα. Πίσω από την πραγματικότητα λέει ο Μάρτιν ... υπάρχει ένα πραγματικό. Κι αυτό το πραγματικό μας αφορά εσάς κι εμένα το ίδιο.

Έλλη Στάη: Να κρατήσω αυτό που είπατε ότι ο κόσμος είναι οι επιθυμίες μας;

Στέφανος Ροζάνης: Ακριβώς.

Έλλη Στάη: Και Κορνήλιος Καστοριάδης, ότι φτάνει ένας να θέλει, να επιθυμεί να αλλάξει τα πράγματα.

Στέφανος Ροζάνης: Και τότε αλλάζουν.

Έλλη Στάη: Λοιπόν, να κρατήσουμε αυτό και να ελπίσουμε ότι είναι αρκετό. Γιατί και η δυσπιστία είναι γνώρισμα της ανθρώπινης φύσης. Γι’ αυτό και πιθανότατα πολύ συχνά δεν ακολουθούμε και την επιθυμία μας, γιατί δυσπιστούμε σ’ αυτή.

Στέφανος Ροζάνης: Το ξέρω κυρία Στάη. Ακριβώς το ξέρω.

Έλλη Στάη: Κύριε Ροζάνη να σας ευχαριστήσω πολύ γι’ αυτή την πολύ αλλιώτικη συζήτηση που είχαμε απόψε…

41 σχόλια:

  1. Νιώθω πως το άτομο θέλει ξύλο, αν όμως ζούσαμε σε σοσιαλιστικό σύστημα μάλλον θα διασκέδαζα με αυτά που λέει.
    ozu

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Άλλη συνέντευξη, στο ... ΕΠΑΜ του Καζάκη:

      "Αν με τον όρο δημοκρατία εννοούν αυτό που ο σπουδαίος φιλόσοφος Talmon έλεγε «ολοκληρωτική δημοκρατία»"
      http://metopozografou.wordpress.com/2013/04/22/στεφανοσ-ροζανησ-η-δημοκρατια-ωσ-ενδυ/

      Σημείωση: Ο Τζέικομπ Τάλμον δεν ήταν φιλόσοφος, πόσο μάλλον σπουδαίος. Ήταν σιωνιστής και αντικομμουνιστής "ιστορικός των ιδεών" στο Ισραήλ. Ακόμα και με όρους wikipedia, ας πούμε: "Jacob Leib Talmon (Hebrew: יעקב טלמון) (June 14, 1916 – June 16, 1980) was Professor of Modern History at the Hebrew University of Jerusalem. He has been categorised as a 'Cold War liberal' because of the anti-Marxism which permeates his main works."
      http://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Talmon

      Διαγραφή
    2. Μάθε παιδί μου αγράμματα, που λέμε...

      Διαγραφή
    3. Α, ναι, αυτό εδώ της Σώτης:

      με τη διαύγεια που αποκτάμε εκ των υστέρων, μπορούμε να δούμε τον ολοκληρωτικό, τρομοκρατικό, εθνικιστικό και συνωμοτικό χαρακτήρα της γαλλικής επανάστασης η οποία ξεπέρασε σε αγριότητα το παλιό καθεστώς της μοναρχίας. Και γέννησε δυο αρχετυπικούς δικτάτορες: τον Ροβεσπιέρο και τον Ναπολέοντα. Όταν σε μια ιστορική φάση που θεωρείται πεδίο της αριστεράς –γαλλική επανάσταση, ρωσική επανάσταση, σταλινισμός, “υπαρκτός” σοσιαλισμός- εμφανίζονται φασιστικά στοιχεία
      http://www.athensvoice.gr/article/city-news-voices/πολιτικη/φασίστες-στον-καθρέφτη-μέρος-1

      είναι κλόπυ-πέιστ από τον ίδιο αυτό Τζέικομπ Τάλμον, και από το "Οι απαρχές της ολοκληρωτικής δημοκρατίας" στο οποίο αναφέρεται ως εξέχον φιλοσοφικό έργο ο Ροζάνης.

      Under the circumstances, it would seem to be time for a revaluation of the liberal philosophy and a revision of liberal political theory. It is obviously right to begin this process with a reinterpretation of the French Revolution, which opened our modern epoch and to which we must return every time we wish to grapple with the meaning of that epoch. After having been a “great event” for more than a century, the French Revolution has become a mirror for our perplexities. Trotsky felt compelled to discuss the relation of Robespierre to Napoleon in order to understand that of Lenin to Stalin. Guglielmo Ferrero had to come to terms with Robespierre’s sans-cuhttes in order to pass final judgment on Mussolini’s Fascists. Similarly, J. L. Talmon, in order to assess the significance of Communist totalitarianism, goes in search of the origin of the Reign of Terror, that first injection of la Grande Peur into the bloodstream of modern society.
      http://www.commentarymagazine.com/article/the-rise-of-totalitarian-democracy-by-j-l-talmon/

      Παρομοίως η αναφορά της Σώτης στο Σορέλ ως έμπνευση του Μουσολίνι, κλόπυ-πέιστ από τους επίσης σιωνιστές αντικομμουνιστές Ταγκιέφ και Στέρνχελ, πολύ της μόδας στην Ελλάδα (Ψαρράς, κλπ).

      Διαγραφή
    4. Βλ. εδώ: http://radicaldesire.blogspot.com/2011/09/robert-wohl.html

      Διαγραφή
    5. Σε γενικές γραμμές, μπορεί εύκολα να πιστοποιηθεί η σημασία της αμερικανικής ψυχροπολεμικής σκέψης της δεκαετίας του 1950 (Πόππερ, Τάλμον, Κον, κλπ) και του σιωνισμού (Στέρνχελ. Ταγκίεφ) για τις "ιδέες" της ελληνικής "αριστεράς" τα τελευταία 20 περίπου χρόνια. Όρεξη να χει κανείς και χρόνο. Δεν υπάρχει ίχνος πρωτοτυπίας σ' όλα αυτά, είναι παγκόσμια τα ίδια.

      Διαγραφή
    6. Δεν χρειαζετα ομως να αναφερθουνε στις πηγες τους ε;
      Παρουσιαζουν τις μαλακιες που λενε και σαν δικες τους μαλακιες

      Διαγραφή
  2. "Βιοπολιτική είναι ο έλεγχος του ανθρωπίνου υποκειμένου μέσω του ελέγχου των επιθυμιών του."

    Ό,τι να ναι. Πάει και ο Φουκώ.

    "Σε αντίθεση με την πειθαρχία, που αφορά το σώμα, αυτή η νέα, μη πειθαρχική εξουσία δεν εφαρμόζεται στον άνθρωπο ως σώμα αλλά στον ζωντανό άνθρωπο, στον άνθρωπο ως ζωντανό ον. Τελικά, αν προτιμάτε, στον άνθρωπο ως είδος. [...] η νέα τεχνολογία που εδραιώνεται αφορά μια πολλαπλότητα ανθρώπων [...] στο βαθμό που σχηματίζουν [...] μια παγκόσμια μάζα η οποία επηρεάζεται από γενικές διαδικασίες, χαρακτηριστικές της γέννησης, του θανάτου, της παραγωγής, της ασθένειας, κλπ. Έτσι, μετά την πρώτη κατοχή της εξουσίας η οποία εξατομικεύει, έχουμε μια δεύτερη κατοχή εξουσίας η οποία δεν εξατομικεύει αλλά, αν θέλετε, μαζικοποιεί, η οποία δεν αφορά τον άνθρωπο ως σώμα αλλά τον άνθρωπο ως είδος. Μετά την ανατομο-πολιτική του ανθρώπινου σώματος που εδραιώνεται στον 18ο αιώνα, έχουμε, στα τέλη αυτού του αιώνα, την ανάδυση ενός πράγματος που δεν είναι πια ανατομο-πολιτική του ανθρώπινου σώματος, αλλά αυτό που θα ονόμαζα "βιοπολιτική" του ανθρώπινου είδους.

    Τι περιλαμβάνει αυτή η νέα τεχνολογία εξουσίας, αυτή η βιοπολιτική, αυτή η βιοεξουσία, η οποία αρχίζει να εδραιώνεται; Σας είπα αμέσως πριν: μια σειρά διαδικασιών όπως η αναλογία γεννήσεων προς θανάτους, ο ρυθμός αναπαραγωγής, η γονιμότητα του πληθυσμού, κλπ."

    Μισέλ Φουκώ, Society must be defended, 1976, σελ. 242-43.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "Αυτό που μας δίδαξε ο Μισέλ Φουκώ: τον ανθρώπινο έρωτα"

    Άλλο Φουκώ θα διάβασα εγώ, φαίνεται...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ε τι να καταλάβεις όταν έχει ακυρωθεί ο έρωτας, μιλάμε γκρήκλις και η κοινωνία είναι simulatum? Αχ, δεν ήπιες το κορίτσι της Κόκα Κόλα... Λυπάμαι, δε μπορώ να σου βάλω πάνω από 3. Έλα ξανά το Σεπτέμβρη...

      ΥΓ: Δυο παιδιά ερωτευμένα και το τανκς σταμάτησε!

      ΥΓ2: Κόβω τα ναρκωτικά. Με τα λεφτά που θα γλιτώσω σε πέντε μέρες, παίρνω όλα τα βιβλία του Ροζάνη. Έτσι προστατεύω και την υγεία μου.

      ΥΓ3: Ο συγγραφέας Νίκος Δήμου έχει γράψει σχετικά: Μέσα στον αφόρητα επαρχιακό τόνο της ελληνικής πεζογραφίας, η Σώτη ξεχωρίζει σαν την μύγα μες το γάλα. Πράγμα που φυσικά δεν της συγχωρεί κανένας. Όχι μόνο δεν έχει εισπράξει την αναγνώριση που της αξίζει, αλλά σνομπάρεται ως ψηλομύτα, ελιτίστρια, κλπ. Έχει βέβαια φανατικούς αναγνώστες – αλλά αρκετοί «πνευματικοί άνθρωποι» την κρατάνε σε απόσταση ασφαλείας. Ας μην ξεχνάμε ότι έχει γράψει καυστικά σχόλια για την Ελληνική Αριστερά και αυτό είναι έγκλημα καθοσιώσεως, ακόμα και για τους μη αριστερούς. Ναι, άσχετο, το ξέρω. Αλλά ωραίο!

      Διαγραφή
  4. Αντώνη να ταν η ζήλια ψώρα, ουισκάκια στο φλοράλ κερασμένα, για να τους πετάς παπαρίτσες δεν έχει, ίσια - ίσια κάτσε αυγουστιάτικα και ασχολήσου με τον ιμπεριαλισμό.

    http://www.youtube.com/watch?v=bCCipZEmSz0

    Ροζανικός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δυστυχώς, αδυνατώ να ζηλέψω. Μακάρι να ζήλευα, είναι ένα κίνητρο η ζήλεια. Μάλλον οίκτο αισθάνομαι.

      Διαγραφή
  5. Είναι τυχαίο που (και) σε αυτόν τον κόπανο η Αυγή γράφει ύμνους;

    http://www.avgi.gr/article/1358093/stefanos-rozanis-auti-i-dimokratia-einai-koinonia-omoiomaton-

    ρα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. http://youtu.be/nVCVpN2s06g
    μα ο άνθρωπος έχει μεγάλη πλάκα!...
    τι ν τούτο; (Il consigliere δεν είναι ο σύμβουλος της μαφίας;)
    αυτά δε γίνονται

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ψευδώνυμο ξέχασες.

      Είναι πολυσχιδής φαίνεται.

      Διαγραφή
    2. ναι και έχει και δεύτερο μέρος αλλά δεν το ξαναβρίσκω,
      τι μπουρδούκλωμα είν αυτο;
      μια μίξη "δυτικού" μαρξισμού γνωστικισμού και αναρχοκουλτούρας σαλάτα...
      Ο Ροζάνης πάντως ήταν στην παρέα των "Σημειώσεων" και στις εκδόσεις "Έρασμος" με το Λυκιαρδόπουλο κτλ.
      Δεν είναι και κάνας άσχετος
      Κατι τον ποτίσανε...δεν εξηγείται

      Διαγραφή
    3. http://youtu.be/TNhqYR8at0I
      νατο,
      έλα παιδιά οι άνθρωποι κάνουν πλακίτσα...μη τσιμπάμε τώρα σε τέτοια, και είδα και την συνέντευξη του στη Σταη που της πουλάει κανονικά τρέλα όπως της αξίζει της αγαθοβιόλας.
      Κάνει όντως μοναδική εμφάνιση για τα τηλεοπτικά δεδομένα!!!!
      :-)

      Διαγραφή
    4. σωτήρης (τα δυο παραπάνω ανων δεν είναι δικά μου)

      Διαγραφή
  7. Η Σταη προσπαθεί η γυναίκα να τον βοηθήσει αλλά δεν...
    Κορυφαίο εκεί που λέει για τον έρωτα, τα greeklish και τις λέξεις και μάλλον ερωτεύτηκε τα μάτια της Έλλης και γι' αυτό δεν καταλαβαινουμε γρυ από αυτά που λέει. Ούτε και η Έλλη...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. ''Έλλη Στάη: ....ας πούμε ότι αυτά όλα τα διεκδικούμε. Και την αξιοπρέπεια, και τη δικαιοσύνη και τον έρωτα για τη ζωή και την ατομικότητά μας. Πώς ανατρέπονται τα συστήματα εξουσίας μέσα σε μια καθημερινότητα;''

    Οταν καταντάει η Στάη να είναι το άτομο που θα φέρει λίγη λογική στην συζήτηση, πέφτεις σε απόγνωση

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το προσέξατε ότι ως αναγνώστες φτάνετε να ευχαριστείτε τη Στάη που προσπαθεί να βγάλει άκρη, ε;

      Διαγραφή
  9. Είμαι φιλοσοφικά/κοινωνιολογικά άμπαλος, αλλά γιατί έχω την εντύπωση ότι χρησιμοποιεί έννοιες όπως "νεωτερικότητα" κλπ σα να είναι μεθυσμένος? Τουλάχιστον μέχρι 4-5η παράγραφο που διάβασα. Είναι από τα κείμενα που θες κουβαδάκι ή σακουλίτσα δίπλα σου.

    JKL

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Μάλλον δεν τον έχει απολαύσει η γυναίκα που πέθανε επειδή της έκοψαν το ρεύμα. Καλά να πάθει..έπρεπε να ερωτευτεί και θα γιατρευόταν σαν άτομο μέσα στην κοινότητα του σύμπαντος και τούμπαλιν...ντιπ για ντιπ.
    Ntina

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Μόνο ναρκωτικά! Δεν είμαι σε θέση να κάνω κάποιο άλλο σχόλιο, ηττήθηκα από την φανφάρα.

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Οταν διαβαζω τετοια κειμενα (και τον αντιστοιχο σχολιασμο) ...απογιωνομαι!
    Ειναι η μορφωσης φιλε μου, ειναι η διανοησης...

    Κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Οι αποψεις του κυριου αυτου, πρεπει να μας απασχολησουν σοβαρα, διοτι εχουν μεγαλη επιδραση στα λαικα στρωματα, κατα κυριο λογο σε μας τους μπεταντζηδες.

    Μπεταντζης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. Ο κυριος "φιλοσοφος" ειναι δειγμα του που μπορει να καταληξουν οι ...διανοητες. Να μην καταλαβαινουν και αυτοι τι λενε.

    Κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. Περνάνε ακόμα αυτές οι παπαριές με τους σοφούς διδάσκαλους;


    -...ένα ευρωπαϊκός λαός που όμως ολοένα και φτωχαίνει.
    - Ο λαός να πάει να .... . Στο Φρόυδ και τους μεταγενέστερους, το σεξ, το κυρίαρχο κομμάτι της λίμπιντου, είναι η κινητήρια δύναμη της ζωής, της κοινωνίας τελικά. Σε μια κοινωνία θεατών λοιπόν, το λοιπόν με ωμέγα, ο έρωτας είναι "άρτος και θεάματα" για τους παθητικούς δέκτες, τις μεγάλες μάζες που δε ...ούνται. Ο ευρωπαϊκός λαός καταπιέζεται και ειδικά εμείς του νότου. Θάβουμε κάθε μέρα, όλο και πιο βαθιά, το ερωτικό μας ένστικτο.
    - Ένστικτο όμως είναι και ο άρτος.
    - Ένστικτο είναι η ανάγκη κορεσμού της πείνας. Ο άρτος είναι ένα μέσο. Όμως ούτε η πείνα δημιουργούν, ούτε ο άρτος. Ο έρωτας από την άλλη; Σκεφτείτε το λίγο. Δημιουργεί ο πεινασμένος, ο χορτασμένος, ο ανέραστος ή ο ερωτευμένος;
    - Ο αριστοτελικός πολίτης είναι αποκλειστικά ο ερωτευμένος είχατε πει σε μια άλλη σας συνέντευξη.

    αφσσσσσσσσσ


    τσαφ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  16. Κουραστηκα και απελπιστηκα και σταματησα εκει που ελεγε για την κινα και το τανκ, σκεφτηκα τους παλαιστινιους και μου αναψανε τα λαμπακια.
    Ακους εκει ο ερωτας, βεβαια αμα εισαι διανοουμενος της πενταρας και φαντασμενος και χορτασμενος αμπελοφιλοσοφεις αβερτα, καλα εκανε ο Μαρξ και τους τα εχωνε αγρια ολων αυτων των ξιπασμενων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  17. Λεει στο βιντεακι οτι η φιλοσοφια για αυτον ειναι η τεχνη του να βιωνεις τον κοσμο, αλλα η δικη του φιλοσοφια ειναι η τεχνη που σε απομακρυνει απο την πραγματικοτητα.
    Τι εχει να κερδισει ενας ανθρωπος απο αυτον τον ανθρωπο;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έχω ένα χούι: όταν κουράζομαι πολύ ρέπω στο χυδαίο υλισμό. Μετά την ανάγνωση λοιπόν, σας ομιλεί ο χυδαιότατος:
      -ο άνθρωπος ισχυρίζεται οτι δεν χέζει. Ας του κόψουμε το φαΐ - έτσι θα καταλάβει κι αυτός κι εμείς οτι χέζει κι αυτός.

      Διαγραφή
  18. " Έλλη Στάη: Και Κορνήλιος Καστοριάδης, ότι φτάνει ένας να θέλει, να επιθυμεί να αλλάξει τα πράγματα.

    Στέφανος Ροζάνης: Και τότε αλλάζουν."

    Τωρα μεταξυ μας ο Παολο Κοελιο εχει πει πιο πετυχημενες μαλακιες

    "Οταν κατι το θελεις πολυ ολο το συμπαν συνωμοτει για να το πετυχεις"

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  19. Εντάξει παιδιά δεν υπάρχει κρίση, άκυρο, μαζέψτε τα και πάμε σπίτι, συνεχίζουμε όπως πριν. Πέστε το και στους άλλους, τελείως ότι να 'ναι.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  20. Κατά πως τα λέει ο περί ου, φαίνεται πως η Παναγιώτα Σταθοπούλου δεν ήταν ερωτευμένη με τη ζωή... Ή κατά Ράμφο, θα έπρεπε να κάνει την εσωτερική της επανάσταση...

    Αχ, μαντάμα Μπλαβάτσκι!
    graf

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  21. Γιρλάντες no sense του τύπου,

    "Έρωτας δεν σημαίνει αυτό το πράγμα που ενδεχομένως στο μυαλό μας φτερουγίζει ως φαντασίωση. Έρωτας σημαίνει η ενσωμάτωση του ανθρωπίνου υποκειμένου στη μήτρα του, δηλαδή στον κόσμο του. Και κόσμος, κυρία Στάη, σημαίνει κόσμημα, σημαίνει δαχτυλίδι."

    μόνον ειπωμένες σε λατινογενή γλώσσα μπορεί να ωφελούν στον έρωτα ... και να κατακτήσεις κάποια σκληρή καρδιά ... Στα ελληνικά, άστο.

    Κοινότυπη αντιδραστικότητα και αρλούμπες στο πάτερο. Αυτό το ανακάτεμα όλων με όλα, από το ένα στο άλλο, τι το υψηλό είπε ο ένας και τι το βαθύ εννοεί ο άλλος είναι το κύριο χαρακτηριστικό στην Καθολική παπαδίστική συνταγή για να βγει το ωραίο το κηρύγμα (διαβάζω ότι σπούδασε φιλοσοφία στο καθολικό πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας οπότε εξηγούνται πολλά ...).

    Πάντως, διάβαζα "βιοπολιτική" και μου ρχόταν στο νου "βιομάζα". Αυτός και όλοι οι άλλοι "πολυμαθείς" κερατάδες και ανόητοι που τους πλασσάρουν ως "η διανόηση" περνάνε τον κόσμο που υποφέρει για μάζα βλακών, όπως είναι αυτοί που τους χειροκροτούν. Άκου "βιοπολιτική"!

    οχ/μαλ





    ΑπάντησηΔιαγραφή
  22. "Είμαι υπέρ του Shaw και υπέρ της ανισότητας των ανθρωπίνων υποκειμένων."

    " Αλλιώς ακόμα θάμασταν στις σπηλιές. Εγώ θα φορούσα μια προβιά και θα έσερνα μια ξανθιά για να τη βιάσω μέσα στη σπηλιά."
     (εδώ σίγουρα θα φρικαρε η Σταη καθότι ξανθιά)


    Ιδιεταιρες απόψεις έχει ο φιλόσοφος: για τους πρωτογονους μάλλον από γελοιογραφίες και για την ισότητα από Χίτλερ.

    Βέβαια και η Σταη ξέρει ποιον έχει απέναντι της, δεν τον κάλεσε τυχαία :
    "Σας το ρωτάω αυτό γιατί σήμερα οι Έλληνες ψάχνουν διεξόδους σκέψης από την κρίση. Και το ψάχνουν με πολλούς τρόπους. Δεν ψάχνουν μόνο το πώς θα κάνουν έτσι μια υπέρβαση στην οικονομική τους δυνατότητα, πώς θα μπορέσουν να επιβιώσουν, με άλλα λόγια, με λιγότερα ή με άλλο τρόπο.
    Ψάχνουν να δούνε και με ποιο τρόπο θα δούνε τη ζωή με άλλο μάτι. Πέστε μου λοιπόν μια συνταγή."

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1.   @Poe
        Δεν έχω άποψη για το Νίτσε, αλλά για το Χίτλερ μπορώ να πω με σιγουριά ότι ήταν" υπέρ της ανισότητας των ανθρωπινων υποκειμένων". Αν έχεις κάτι για Νίτσε στειλτο.


      Και μια ορθογραφικη διόρθωση στο προηγούμενο σχόλιο μου "ιδιαίτερες απόψεις"

      Διαγραφή
    2. Σχέσεις Ναζισμού - σκέψης Νίτσε: Στο πρώτο κεφάλαιο εδώ:

      http://www.scribd.com/doc/219346415/%CE%97-%CE%93%CE%BF%CE%B7%CF%84%CE%B5%CE%B9-%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%91%CE%BD%CE%BF%CF%81%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%85-Richard-Wolin


      Προσοχή, δε σε παραπέμπω σε μαρξιστή συγγραφέα, αλλά σε σύγχρονο αμερικανό φιλελεύθερο...



      Μάνος

      Διαγραφή
    3. @Μάνος
      Ευχαριστώ για το λινκ.
      Από τα γεγονότα λοιπόν βλέπουμε ότι ο Μουσολίνι πρώτος εμπνεύστηκε από το Νίτσε.
      Πάντως το συμβάν με το άλογο, το οποίο αποτέλεσε την αρχή της κατάρρευσης του, δεν συμβαδίζει καθόλου με την θεωρία του για τους λίγους και πεφωτισμενους.

      Διαγραφή