Παρασκευή, 1 Αυγούστου 2014

"Συνωμοσιολογία": Ένα σχόλιο του Χέρμαν για την ψυχροπολεμική γενεαλογία ενός ψευδοθεωρητικού όρου

Πόππερ, Η Ανοιχτή Κοινωνία και οι Εχθροί της: Χέγκελ και Μαρξ

23 Οκτωβρίου 2013 - 8:11 μ.μ.
Μέσω αντισυνωμοσιολόγου γνωστής μου έφτασε στα χέρια μου αυτό το άρθρο: "Conspiracy Accounts as Intergroup Theories: Challenging Dominant Understandings of Social Power and Political Legitimacy". [Αφηγήσεις συνωμοσίας και Θεωρίες για τη διάδραση ομάδων: Αμφισβητώντας την κυρίαρχη κατανόηση της κοινωνικής ισχύος και της πολιτικής νομιμότητας]. Δεν είχα σκοπό να το διαβάσω αλλά το άνοιξα για να ρίξω μια ματιά. Και τότε έγινε η αποκάλυψη! Στην πρώτη παράγραφό του έγραφε ότι ο όρος «θεωρία συνωμοσίας» (conspiracy theory) πρωτοεισήχθη (was first coined) από τον Πόππερ. Σύμφωνα με το άρθρο η θεωρία συνωμοσίας περιγράφεται ως η άποψη ότι:
whatever happens in society—including things which people as a rule dislike, such as war, poverty, shortages—are the results of direct design by some powerful individuals or groups. This view is very widespread . . . and in its modern form, it is the typical result of the secularization of religious superstitions . . . the place of the gods on Homer’s Olympus is now taken by the Learned Elders of Zion, or the monopolists, or the capitalists, or the imperialists.
[Ό,τι κι αν συμβεί στην κοινωνία --περιλαμβανομένων πραγμάτων τα οποία ο κόσμος κατά κανόνα αντιπαθεί, όπως ο πόλεμος, η φτώχεια, οι ελλείψεις αγαθών-- είναι το αποτέλεσμα άμεσου σχεδιασμού κάποιων ισχυρών ατόμων ή ομάδων. Η άποψη αυτή είναι πολύ διαδεδομένη...και με τη σύγχρονη μορφή της, είναι το τυπικό αποτέλεσμα της εκκοσμίκευσης θρησκευτικών προλήψεων...η θέση των Θεών στον Όλυμπο του Ομήρου καταλαμβάνεται τώρα από τους Σοφούς Γέροντες των Πρωτοκόλλων της Σιών, ή τα μονοπώλια, τους καπιταλιστές ή τους ιμπεριαλιστές] [LR: πρβλ., για επίγονους της "επιχειρηματολογίας" Popper, τα περί "δομικού αντισμητισμού" στο Moishe Postone, "Αντισημιτισμός και εθνικοσοσιαλισμός" --βλ. επίσης Gerhard Hanloser--, και τους ισχυρισμούς Δημήτρη Ψαρρά στην Ελλάδα για την "αντισημιτική αριστερά" και την "αντισημιτική ΕΣΣΔ"]
Πήγα αμέσως στη βιβλιογραφία και βρήκα ότι το απόσπασμα είναι από το: Popper, K. R. (1949). "Prediction and prophesy and their significance for social theory." In E. W. Beth, H. J. Pos, & J. H. A. Hollack (Eds.), Proceedings of the Tenth International Congress of Philosophy (pp. 82–91). Amsterdam: North- Holland Publishing Company.

Αυτό το διάβασα. Χοντρικά, ο Πόππερ λέει ότι προσπαθεί να αντιπαρατεθεί με την έννοια του «ιστορικισμού», αλλά αντιπαρατίθεται με το μαρξισμό ώστε να μην του πούνε ότι επιτίθεται στο Μαρξισμό δια της πλαγίας οδού ονομάζοντάς τον ιστορικισμό [LR: Πράγματι. Βλ. Πόππερ, Η ένδεια του ιστορικισμού, αναλυτικότερα]. Συνεχίζει λέγοντας ότι, δεδομένου ότι συμφωνεί με του μαρξιστές φιλοσόφους ότι τα κοινωνικά προβλήματα είναι πολύ επείγοντα, το καλύτερο τρόπος που μπορεί να κάνει σαν φιλόσοφος είναι να προσεγγίσει τα προβλήματα οπλισμένος με όπλα "of a critic of methods" [ενός κριτικού της μεθόδου].

Tους ισχυρισμούς του για τις θεωρίες συνωμοσίας τους αναπτύσσει από το σημείο 7 και πιο κάτω. Εκτός από τον ορισμό της θεωρίας συνωμοσίας με τον τόπο που (αντ)έγραψα πιο πάνω, επισημαίνει ότι η συνωμοσιολογία προηγείται του ιστορικισμού [LR: δηλ. του Μαρξισμού στην ορολογία του Πόππερ], που μπορεί να ειπωθεί πως είναι παράγωγο της θεωρίας συνωμοσίας. Ξεχωρίζω από το σημείο 8 το ακόλουθο αποκαλυπτικό απόσπασμα:
"It should be mentioned in this connection that Karl Marx himself was one of the first to emphasize the importance, for the social sciences, of these unintended consequences. In his more mature utterances, he says that we are all caught in the net of the social system. The capitalist is not a demoniac conspirator, but a man who is forced by circumstances to act as he does; he is no more responsible for the state of affairs than the proletarian. 
This view of Marx’s has been abandoned—perhaps for propagandist reasons, perhaps because people did not understand it—and a Vulgar Marxist Conspiracy theory has very largely replaced it. It is a come-down—the come-down from Marx to Goebbels. But it is clear that the adoption of the conspiracy theory can hardly be avoided by those who believe that they know how to make heaven on earth. The only explanation for their failure to produce heaven are the evil intentions of the devil who has a vested interest in hell."
[Θα πρέπει να αναφέρουμε εδώ ότι ο ίδιος ο Καρλ Μαρξ ήταν ένας από τους πρώτους που υπογράμμισε την σημασία για τις κοινωνικές επιστήμες αυτών των μη σκόπιμων συνεπειών. Στα πιο ώριμα γραπτά του, λέει πως όλοι είμαστε εγκλωβισμένοι στα δίχτυα του κοινωνικού συστήματος [LR: Ως συνήθως στον Πόππερ, δεν υπάρχει καμία παραπομπή στο πού το γράφει αυτό ο Μαρξ] Ο καπιταλιστής δεν είναι δαιμονιακός συνωμότης, αλλά ένας άνθρωπος που αναγκάζεται να πράξει όπως κάνει από τις περιστάσεις. Δεν έχει περισσότερη ευθύνη για την κατάσταση των πραγμάτων από τον προλετάριο. Αυτή η άποψη του Μαρξ εγκαταλείφθηκε --ίσως για προπαγανδιστικούς λόγους, ίσως επειδή δεν την καταλάβαινε ο κόσμος-- και την αντικατέστησε μια χυδαία Μαρξιστική θεωρία συνωμοσίας. Είναι μια πτώση σε επίπεδο· μια πτώση από τον Μαρξ στον Γκέμπελς. Αλλά είναι σαφές ότι η υιοθέτηση μιας θεωρίας συνωμοσίας δεν μπορεί να αποφευχθεί από όσους θεωρούν πως μπορούν να φτιάξουν τον ουρανό επί της γης. Η μόνη εξήγηση για την αποτυχία τους να φτιάξουν τον παράδεισο είναι οι διαβολικές προθέσεις του σατανά, που έχει συμφέρον στην κόλαση.]
1. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που διάβασα Πόππερ. Τον περίμενα λίγο καλύτερο. Αυτός είναι μόλις ένα κλικ πιο πάνω από τον Μανδραβέλη. Υπεραπλούστευε διαρκώς και τεκμηρίωνε σπάνια. Έγραφε ένα "I assert" [διατείνομαι] και ξεμπέρδευε. Αντίστοιχου επιπέδου είναι και «η Ανοιχτή Κοινωνία και οι εχθροί της»; [LR: Όλο το έργο του Πόππερ κινείται στις παρυφές του φιλοσοφικού αναλφαβητισμού· ιστορικά, είναι απλώς για γέλια]

2. Το "It completely overlooks the fact that these so-called social wholes are very largely postulates of popular social theories rather than empirical objects; and that while there are, admittedly, such empirical objects as the crowd of people here assembled, it is quite untrue that names like “the middle-class” stand for any such empirical groups. What they stand for is a kind of ideal object whose existence depends upon theoretical assumptions." [αγνοεί εντελώς το γεγονός ότι τα ούτως καλούμενα κοινωνικά σύνολα είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό υποθέσεις δημοφιλών κοινωνικών θεωριών και όχι εμπειρικά αντικείμενα· και ότι αν και υπάρχουν, βέβαια, εμπειρικά αντικείμενα όπως το πλήθος του κόσμου που βρίσκεται εδώ, είναι εντελώς λάθος ότι ονόματα όπως "μεσαία τάξη" εκπροσωπούν οποιεσδήποτε τέτοιες κοινωνικές ομάδες. Αυτό που εκπροσωπούν είναι ένα είδος ιδανικού αντικειμένου, του οποίου η ύπαρξη εξαρτάται από θεωρητικές υποθέσεις], το αρχειοθετώ για μελλοντική χρήση απέναντι αρκετούς που θρηνούν για τη «μεσαία τάξη». Το όνομα του Πόππερ θα τους αποδιοργανώσει. ;-)

3. Δεν είναι καταπληκτικό που και αυτή η έννοια προέρχεται από τον Ψυχρό Πόλεμο και μάλιστα από μία κορυφαία μορφή του Αντικομμουνισμού, τον Πόππερ; Και ακόμη περισσότερο καταπληκτικό ότι η έννοια προέκυψε σε μία προσπάθειά του να πολεμήσει τον Μαρξισμό, χρησιμοποιώντας και λίγη «θεωρία των 2 άκρων» (βλ. αναφορές σε Γκέμπελς, Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών); Και υπέρτατα καταπληκτικό ότι αυτή η έννοια σημερα χρησιμοποιείται από τις δυνάμεις της Αριστεράς της Προόδου και της Αντιεξουσίας;

3 σχόλια:

  1. To «Prediction and Prophecy in the Social Sciences» βρίσκεται εδώ: http://www.cultureofdoubt.net/download/docs_cod/prediction%20in%20the%20social%20sciences,%20popper.pdf

    Δυστυχώς το pdf στο οποίο παρέπεμπα, δεν εμφανίζεται πλέον.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Υπάρχει και στο "Conjenctures and Refutations", το οποίο κυκλοφορεί σε φτηνή έκδοση απ' τη Routledge και το βρίσκετε παντού (εγώ το πήρα απ' το Public Λευκωσίας). Γέλιο, χαρά και διασκέδαση για όλη την οικογένεια ο τόμος, περιέχει αμίμητα κείμενα όπως το προαναφερθέν, αυτό που μετέφρασα για τη διαλεκτική (καημένε Χέγκελ), το "Ουτοπία και βία" και το "Ανθρωπισμός και λογική."

      Διαγραφή
    2. Ο Sir, παρακαλώ, Πόππερ αν θυμάμαι καλά είναι και ο βασικός "φιλόσοφος", στον οποίο η wiki, και φαντάζομαι μεγάλο κομμάτι της αστικής τάξης, αποδίδει την "αποδόμηση" του Μαρξισμού!
      Το 2 νομίζω είναι κλασική περίπτωση ιδεαλιστικής σκέψης.
      Το ότι δηλαδή οι θεωρητικές υποθέσεις (θεωρίες γενικά), μπορούν μόνο να είναι ερμηνείες της πραγματικότητας υπό συνθήκες, που όμως στερούνται έτσι ουσίας υπό προϋποθέσεις, και όχι όχι να είναι ανάλυση της, με βάση την αρχή της λογικής επεξεργασίας και της εμπειρικής γνώσης.
      Νομίζω αυτά παθαίνει όποιος νομίζει ότι οι ιδέες μπορούν να παράξουν ιδέες... Άραγε δεν φοβούνται μην κάποια μέρα το ταβάνι του σπιτιού τους ξεχάσει να στέκεται;

      Κώστας

      Διαγραφή