Τρίτη, 29 Ιουλίου 2014

Karl Marx-Για τον "ελεύθερο εργάτη", την "κατάρα της εργασίας", και την πραγματικά ελεύθερη εργασία. Grundrisse, Σημειωματάριο VI

Karl Marx
Grundrisse, Σημειωματάριο VI, 1858
Μτφρ.: Lenin Reloaded


Η έννοια του ελεύθερου εργάτη περιέχει τον πένητα [pauper]

Εμπεριέχεται ήδη στην έννοια του ελεύθερου εργάτη ότι είναι πένητας: οιονεί πένητας. Σύμφωνα με τις οικονομικές του περιστάσεις είναι απλώς μια δυνατότητα της ζωντανής εργασίας, που έτσι εξοπλίζεται με τα απαραίτητα της διαβίωσης. Από παντού αναγκαιότητα, χωρίς τις αντικειμενικότητες που είναι απαραίτητες για να πραγματοποιθεί ως εργαική δυνατότητα. Αν ο καπιταλιστής δε χρειάζεται την επιπρόσθετη εργασία του, τότε ο εργάτης δεν μπορεί να κάνει ούτε την αναγκαία εργασία του· δεν μπορεί να παράξει όσα είναι αναγκαία για τον ίδιο. Έτσι δεν μπορεί να τα προμηθευτεί με την ανταλλαγή: μάλλον, αν τα αποκτά, είναι μόνο και μόνο επειδή του πετιέται ελεημοσύνη από το εισόδημα. Μπορεί να ζήσει ως εργάτης μόνο στο βαθμό που ανταλλάσσει την ικανότητά του για εργασία για το τμήμα εκείνο του κεφαλαίου το οποίο σχηματίζει το απόθεμα για αγορά εργασίας. Αυτή η ανταλλαγή συνδέεται με συνθήκες οι οποίες για τον ίδιο είναι συγκυριακές, καθώς και αδιάφορες για την οργανική του παρουσία. Έτσι, είναι οιονεί πένητας. Εφόσον, επιπλέον, η προϋπόθεση της παραγωγής που βασίζεται στο κεφάλαιο είναι να παράγει όλο και περισσότερη επιπρόσθετη εργασία, επακόλουθο είναι πως απελευθερώνεται όλο και περισσότερη αναγκαία εργασία. Έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες να πεινάσει. Στην ανάπτυξη της επιπρόσθετης εργασίας ανταποκρίνεται αυτή του πλεονάζοντος πληθυσμού. Στους διαφορετικούς τρόπους της κοινωνικής παραγωγής υπάρχουν διαφορετικοί νόμοι για την αύξηση του πληθυσμού και του υπερπληθυσμού; ο δεύτερος είναι ταυτόσημος με τον παουπερισμό. Αυτοί οι διαφορετικοί νόμοι μπορούν να αναχθούν απλά στους διαφορετικούς τρόπους του συσχετισμού με τις συνθήκες της παραγωγής, ή, σε σχέση με το ζωντανό άτομο, με τις συνθήκες της αναπαραγωγής του ως μέλους της κοινωνίας, εφόσο εργάζεται και ιδιοποιείται μονάχα στην κοινωνία. Η διάλυση αυτών των σχέσεων σε σχέση με το μοναδικό άτομο, ή με τμήμα του πληθυσμού, τους τοποθετεί έξω από τις αναπαραγωγικές συνθήκες αυτής της συγκεκριμένης βάσης, και έτσι τους εμφανίει ως υπερπληθυσμό, και όχι απλά υπερπληθυσμό που δεν έχει τα μέσα αλλά που είναι ανίκανος να ιδιοποιηθεί τα απαραίτητα μέσα από την εργασία -- άρα ως πένητες.  Μονάχα στον τρόπο παραγωγής που βασίζεται στον καπιταλισμό εμφανίζεται ο παουπερισμός ως αποτέλεσμα της ίδιας της εργασίας, της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας. 


[...]

A. Smith.  H εργασία ως θυσία

[...] 

Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα βγάζεις το ψωμί σου! ήταν η κατάρα του Ιεχωβά στον Αδάμ. Κι αυτό είναι η εργασία για τον ['Ανταμ] Σμιθ, μια κατάρα. Η "ηρεμία" του φαίνεται ως η επαρκής κατάσταση, ως ταυτόσημη με την "ελευθερία" και την "ευτυχία." Φαίνεται να απέχει πολύ ο νους του Σμιθ απ' το να καταλάβει ότι το άτομο, "στη φυσιολογική του κατάσταση υγείας, δύναμης, δραστηριότητας, ικανότητας, ταλέντου", χρειάζεται επίσης ένα φυσιολογικό μερίδιο εργασίας, και παύσης της ηρεμίας. Φυσικά, η εργασία αντλεί το μέτρο της έξωθεν, μέσα από το στόχο που πρέπει να επιτευχθεί και τα εμπόδια που πρέπει να υπερπηδηθούν για να επιτευχθεί. Αλλά ο Smith δεν έχει ίχνος συναίσθησης ότι αυτό το ξεπέρασμα των εμποδίων είναι το ίδιο μια απελευθερωτική δραστηριότητα -- και ότι, περαιτέρω, οι εξωγενείς στόχοι χάνουν την εμφάνιση απλώς εξωγενών φυσικών αναγκαιοτήτων, και γίνονται κάτι που τίθεται ως στόχος τον οποίο θέτει το ίδιο το άτομο -- και άρα γίνονται αυτοπραγμάτωση, αντικειμενοποίηση του υποκειμένου, και άρα πραγματική ελευθερία, της οποίας η δραστηριότητα είναι ακριβώς η εργασία. [...] Η πραγματικά ελεύθερη εργασία, πχ, η σύνθεση, είναι ταυτόχρονα ακριβώς η πιο αναθεματισμένη σοβαρότητα, η πιο έντονη καταπόνηση. Η εργασία της υλικής παραγωγής μπορεί να επιτύχει έναν τέτοιο χαρακτήρα μόνο (1) όταν τίθεται ο κοινωνικός της χαρακτήρας και (2) όταν έχει επιστημονικό και συνάμα γενικό χαρακτήρα, όχι απλώς την ανθρώπινη καταπόνηση ως συγκεκριμένα χαλιναγωγημένη φυσική δύναμη, αλλά την καταπόνηση ως υποκείμενο, το οποίο εμφανίζεται στην παραγωγική διαδικασία όχι απλώς σε μια φυσική, αυθόρμητη μορφή, αλλά ως μια δραστηριότητα που ρυθμίζει όλες τις φυσικές δυνάμεις. Παρεμπιπτόντως, το μόνο που έχει κατά νου ο A. Smith είναι οι δούλοι του κεφαλαίου. [...] Η άρνηση της ησυχίας, ως απλή άρνηση, ως ασκητική θυσία, δεν δημιουργεί τίποτα. Μπορεί κανείς να αυτοκατηγορείται και να αυτομαστιγώνεται όλη μέρα σαν τους καλόγερους, κλπ, και αυτή η ποσότητα θυσίας την οποία συνεισφέρει θα παραμένει εντελώς άχρηστη. Η φυσική τιμή των πραγμάτων δεν είναι η θυσία που γίνεται για αυτά. Αυτό θα θύμιζε την προβιομηχανική άποψη που θέλει να πετύχει τον πλούτο θυσιάζοντας στους θεούς. Πρέπει να υπάρξει κάτι επιπρόσθετα με τη θυσία. Η θυσία της ησυχίας μπορεί επίσης να ονομαστεί θυσία της τεμπελιάς, της ανελευθερίας, της δυστυχίας, δηλαδή άρνηση μιας αρνητικής κατάστασης. Ο Άνταμ Σμιθ κατανοεί την εργασία ψυχολογικά, σε σχέση με την διασκέδαση ή δυσαρέσκεια που φέρνει στο άτομο. Αλλά είναι και κάτι άλλο, επιπρόσθετα με αυτή την συναισθηματική σχέση με αυτή τη δραστηριότητα -- πρώτα, για τους άλλους, αφού η απλή θυσία του Α δεν έχει χρησιμότητα για τον Β· δεύτερο, μια καθορισμένη σχέση του εαυτού του με το πράγμα στο οποίο εργάζεται, και με τις ίδιες του τις εργατικές δυνατότητες. Είναι μια καταφατική, δημιουργική δραστηριότητα. 

4 σχόλια:

  1. -http://www.ntua.gr/MIRC/5th_conference/ergasies/14%20%CE%A0%CE%91%CE%A5%CE%9B%CE%99%CE%94%CE%97%CE%A3%20%CE%A0%CE%95%CE%A1%CE%99%CE%9A%CE%9B%CE%97%CE%A3.pdf

    Βλ. το υποκεφάλαιο ''η εργασία ως πολιτισμός''

    -http://komepan.blogspot.gr/2009/02/blog-post_14.html

    Απελευθέρωση από την ''εργασία'' ως φυσικά επιβεβλημένη-εξωτερική αναγκαιότητα->''εργασία'' ως εσωτερική ανάγκη (''πραγματικά ελεύθερη εργασία'' όπως λέει ο τίτλος της ανάρτησης''). Από δω η θέση για μείωση των ωρών ''εργασίας'' (ως εξωτερικής-φυσικής αναγκαιότητας). Ο άνθρωπος βρίσκεται στην προοιστορία του επειδή ακόμη καθοδηγείται από την εξωτερική φυσική αναγκαιότητα που αποτελεί και υλικό υπόβαθρο του ταξικού ανταγωνισμού. Χρειάζεται δηλαδή μια διάκριση των δύο ''εργασιών''.

    ''Στην ανανεούμενη-αναπτυσσόμενη εργασία, η εργασία γίνεται ανάγκη (εργασία χάριν της εργασίας, Βαζιούλιν Β. Α.). Μια ανάγκη όμως που δεν είναι «ετερόφωτη», δηλαδή δεν προκύπτει ως συνέπεια κάποιας πρωταρχικής ανάγκης και δεν συντηρείται ενστικτωδώς (ένστικτο αυτοσυντήρησης). Αντιθέτως πρόκειται για μια αμιγώς ανθρώπινη ανάγκη, η οποία πηγάζει από τον ίδιο τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου. Πλέον η εργασία αντιμετωπίζεται ως μέσο βελτίωσης κι ανάπτυξης των εργασιακών ιδιοτήτων του ανθρώπου. Γίνεται βασικό στοιχείο ανάπτυξης μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Η εργασία αποκτά δημιουργικό χαρακτήρα. Η ανθρώπινη δραστηριότητα υπάγεται στους νόμους του ωραίου και της καλαισθησίας. Κύριο χαρακτηριστικό της εργασίας και βασικός της στόχος είναι η ποιότητα τόσο του παραγόμενου αποτελέσματος, όσο και της ίδιας της εργασιακής διαδικασίας. Εδώ ο ελεύθερος χρόνος υπερτερεί του αναγκαίου. Πλέον «η ολόπλευρη ανάπτυξη του καθ’ ενός γίνεται αυτοσκοπός της ενοποιημένης πλέον ανθρωπότητας, γίνεται εσωτερική ανάγκη και απαραίτητος όρος της ολόπλευρης ανάπτυξης όλων», (Βαζιούλιν Β.Α.)''.

    Νομίζω ότι την ''εργασία ως αυτοσκοπό'' δεν μπορούμε να την ονομάζουμε εξίσου ''εργασία'', γιατί η ''εργασία'' έχει συνδεθεί με την εξωτερική αναγκαιότητα. Αλλά αυτό είναι ζήτημα ορολογικού ξεκαθαρίσματος. Αν η εργασία είναι εσωτερική ανθρώπινη ανάγκη, ταυτίζεται με την ανάγκη (όμως η ''ανθρώπινη ανάγκη'' δεν θα ήταν επιθυμία;)

    http://bestimmung.blogspot.gr/2014/01/h-2.html

    Aυτό που δεν το έγραψαν άλλοι και άλλοι

    ''Η ταυτότητα της επιθυμίας και της εργασίας δεν είναι, απλώς, ένας μύθος, αλλά μάλλον η κατεξοχήν ενεργή ουτοπία που δείχνει το όριο του καπιταλισμού που πρέπει να ξεπεραστεί στην επιθυμητική παραγωγή»''







    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Βιάζεσαι υπερβολικά νομίζω.

      "Από δω η θέση για μείωση των ωρών ''εργασίας'' (ως εξωτερικής-φυσικής αναγκαιότητας)."

      Ποια θέση του Μαρξ για μείωση των ωρών "εργασίας", πού;

      Διαγραφή
  2. OFF THE TOPIC

    Αντώνη, καλημέρα και συγνώμη από σένα και τους αναγνώστες κι αναγνώστριες που είμαι εκτός θέματος, αλλά δεν έχω πού αλλού να ρωτήσω αυτή την στιγμή.

    Διαβάζω στο βιβλίο του Μ. Μ. Παπαϊωάννου «Κώστας Βάρναλης. Μελέτες» (2η έκδοση, Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα 2011, σελ. 53): «[…] ο Κύπριος Λεωνίδας Παυλίδης, ο μόνος γνωστός Έλληνας ως τώρα που συνάντησε τον Λένιν, πριν από την επανάσταση του 1917 και έγραψε σχετικά…» («“Το φως που καίει„ και η εποχή του»).

    Έψαξα στο διαδίκτυο και βρήκα ένα άρθρο του Λ. Παυλίδη σε συνέχειες στον «Νουμά» του 1919 όπου πράγματι αναφέρεται στον Λένιν· υπάρχει κι ένα βιβλίο γι’ αυτόν με στοιχεία για τον ίδιο κι επιλογή ποιημάτων του μάλλον γραμμένο από συγγενή του, το οποίο προς το παρόν δεν μου είναι προσιτό.

    Μη τυχόν ξέρεις περισσότερα;

    Σ’ ευχαριστώ εκ των προτέρων και πάλι συγνώμη που μπήκα με «παρείσακτο» σχόλιο σ’ αυτό το νήμα.

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κάπου το έχω ακούσει για τον Παυλίδη, θα το ψάξω.

      Διαγραφή