Δευτέρα, 21 Ιουλίου 2014

Σχετικά με τη "δομή Σοβιετικού τύπου" (τέταρτο μέρος)

Η μία (και χρονολογικά πρώτη) αναφορά του Μαρξ σε κάτι που προσομοιάζει με τον "συνεταιρισμό/την ένωση/την κοινωνία/την κοινότητα ελεύθερων παραγωγών" που γνωρίζω εγώ βρίσκεται στο τμήμα "Προλετάριοι και κομμουνιστές" του Μανιφέστου του Κομμουνιστικού Κόμματος του 1847-8. Εκεί, στο τέλος του τμήματος, οι Μαρξ και Ένγκελς γράφουν:
Στη θέση της παλιάς αστικής κοινωνίας με τις τάξεις και τις ταξικές της αντιθέσεις έρχεται μια ένωση, όπου η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων.

Είναι αυτή η περίφημη "ένωση ελεύθερων παραγωγών", ως συνώνυμη της σοσιαλιστικής κοινωνίας; Πιθανώς να είναι. Αλλά από μόνη της, η φράση δεν μας λέει πολλά πράγματα --δεν μας λέει σχεδόν τίποτε-- για τη δομή, το περιεχόμενο, τους θεσμούς, τους νόμους, την οργάνωση, την καθημερινή λειτουργία της σοσιαλιστικής αυτής κοινωνίας, πράγμα που βεβαίως είναι απόλυτα συμβατό με την γνωστή άρνηση του Μαρξ να ακολουθήσει τους προεπιστημονικούς ουτοπιστές, γράφοντας "συνταγές για το μέλλον".
Η εργατική τάξη δεν περίμενε θαύματα από την Κομμούνα. Δεν έχει προκατασκευασμένες ουτοπίες να εισάγει με λαϊκό διάταγμα. Γνωρίζει πως για να επεξεργαστεί τη δική της χειραφέτηση, και μαζί μ' αυτή την ανώτερη εκείνη μορφή προς την οποία τείνει αναπόδραστα η σημερινή κοινωνία με τις ίδιες της τις οικονομικές τάσεις, θα πρέπει (η εργ. τάξη) να περάσει από μακρόχρονους αγώνες, από μια σειρά ιστορικές διαδικασίες, που μετασχηματίζουν τις συνθήκες και τους ανθρώπους. [Η εργατική τάξη] δεν έχει να υλοποιήσει ιδανικά, αλλά να απελευθερώσει τα στοιχεία της νέας κοινωνίας τα οποία εγκυμονεί η παλιά, καταρρέουσα αστική κοινωνία (Μαρξ, Ο Εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία, μτφρ. δική μου).
Αν και δεν είμαι λοιπόν σε θέση από το "Μανιφέστο" να αναπτύξω τι ακριβώς προϋποθέτει η ένωση όπου η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων, και έτσι, δεν είμαι επίσης σε θέση να ακολουθήσω τον μακρόχρονο συρμό που δηλώνει με πάσα βεβαιότητα ότι ξέρει τι είναι αυτό και ότι είναι, επιπρόσθετα, αντίθετο με τον υπαρκτό σοσιαλισμό της ΕΣΣΔ, μπορώ όμως να πω δυο λόγια για το τι συμβαίνει στην έννοια "ελευθερία" στο ίδιο αυτό τμήμα του Κομμουνιστικού Μανιφέστου. Μπορώ δηλαδή να ακολουθήσω την μέθοδο που ήδη υιοθέτησα -- να αποδείξω τι δεν λέει ο Μαρξ. 

Έχουμε λοιπόν:
Μας κατηγόρησαν εμάς τους κομμουνιστές, πως θέλουμε να καταργήσουμε την ιδιοκτησία που αποκτήθηκε με την προσωπική δουλειά, με την ατομική εργασία, την ιδιοκτησία που αποτελεί τη βάση κάθε προσωπικής ελευθερίας, δραστηριότητας και αυτοτέλειας. 
Την ιδιοκτησία που είναι προϊόν δουλειάς, που αποκτήθηκε και κερδήθηκε με την προσωπική εργασία! Μήπως μιλάτε για τη μικροαστική, τη μικροαγροτική ιδιοκτησία που είναι προγενέστερη από την αστική ιδιοκτησία; Αυτή δεν χρειάζεται να την καταργήσουμε εμείς, αυτή την κατάργησε και την καταργεί καθημερινά η ανάπτυξη της βιομηχανίας
'Η μήπως μιλάτε για τη σύγχρονη αστική ατομική ιδιοκτησία; 
Αλλά μήπως η μισθωτή εργασία, η εργασία του προλεταριάτου, του δημιουργεί ιδιοκτησία; Καθόλου. Δημιουργεί το κεφάλαιο, δηλαδή την ιδιοκτησία που εκμεταλλεύεται τη μισθωτή εργασία και που μπορεί να αυξάνει μόνο με τον όρο ότι θα παράγει καινούργια μισθωτή εργασία, για να την εκμεταλλεύεται και πάλι. Στην τωρινή της μορφή, η ιδιοκτησία κινείται μέσα στην αντίθεση του κεφαλαίου και της μισθωτής εργασίας. 
Κάπου εδώ ξεκαθαρίζουν μια και καλή τα πράγματα για το αν ο Μαρξ ονειρευόταν "μια εξωκρατική δημιουργία και ένα επιχειρείν" τύπου Pixar (Αυγή), ή αν η "ελευθερία" για την οποία κάνει λόγο το Μανιφέστο έχει οποιαδήποτε σχέση με χίπικα κοινόβια, ουτοπικές κολλεκτίβες και πειράματα "αυτοδιαχείρισης." Με το πρώτο δεν έχει καμία σχέση, γιατί το πρώτο βασίζεται εξ ολοκλήρου στην "σύγχρονη αστική ατομική ιδιοκτησία", και με το δεύτερο επίσης δεν έχει καμία σχέση, γιατί το δεύτερο βασίζεται στη νοσταλγία για τη "μικροαστική, τη μικροαγροτική ιδιοκτησία που είναι προγενέστερη από την αστική", και για την οποία ο νεαρότατος ακόμα Μαρξ λέει σαρκαστικά ότι δεν χρειάζεται καν να μπει στον κόπο να καταργήσει ο κομμουνισμός γιατί την έχει καταργήσει το κεφάλαιο. Περιττό νομίζω να ξοδέψει κανείς φαιά ουσία για να απαντήσει στην ερώτηση "τι θα έλεγε ο Μαρξ για τις μορφές μικροαστικής και μικροαγροτικής ιδιοκτησίας που προσποιούνται ότι αποτελούν 'μετακαπιταλιστικές εναλλακτικές' εν μέσω του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής"...

Αλλά το Μανιφέστο δεν αρκείται σ' αυτή την επίθεση στο αστικό και μικροαστικό φετίχ της αφηρημένης "ελευθερίας του παραγωγού":
Στην αστική κοινωνία, λοιπόν, το παρελθόν κυριαρχεί πάνω στο παρόν. Στην κομμουνιστική κοινωνία το παρόν κυριαρχεί πάνω στο παρελθόν. Στην αστική κοινωνία το κεφάλαιο είναι αυτοτελές και προσωπικό, ενώ το άτομο που δρα είναι χωρίς αυτοτέλεια και χωρίς προσωπικότητα. 
Και την κατάργηση αυτής της κατάστασης η αστική τάξη την ονομάζει κατάργηση της προσωπικότητας και της ελευθερίας! Και με το δίκιο της. Γιατί πρόκειται ουσιαστικά για την κατάργηση της αστικής προσωπικότητας, της αστικής αυτοτέλειας και της αστικής ελευθερίας. 
Με τη λέξη ελευθερία εννοούν, μέσα στις τωρινές συνθήκες των αστικών σχέσεων παραγωγής, τo ελεύθερο εμπόριο, την ελεύθερη αγορά και πώληση. 
Αν όμως εξαφανιστεί το εμπόριο, εξαφανίζεται μαζί και το ελεύθερο εμπόριο. Οι φλυαρίες για ελεύθερο εμπόριο, καθώς και τα παχιά λόγια της αστικής μας τάξης για ελευθερία, έχουν γενικά κάποιο νόημα όταν πρόκειται για το δεσμευμένο εμπόριο, για τον υποδουλωμένο αστό του μεσαίωνα, δεν έχουν όμως κανένα νόημα όταν πρόκειται για την κομμουνιστική κατάργηση του εμπορίου, για την κατάργηση των αστικών σχέσεων παραγωγής και για την κατάργηση της ίδιας της αστικής τάξης.
Και παρακάτω:
Μη λογομαχείτε όμως μαζί μας, αναμετρώντας την κατάργηση της αστικής ιδιοκτησίας με τις αστικές σας αντιλήψεις για ελευθερία, μόρφωση, δίκαιο κλπ. Οι ίδιες οι ιδέες σας είναι προϊόντα των αστικών σχέσεων παραγωγής και ιδιοκτησίας, όπως και το δίκαιό σας είναι η θέληση της τάξης σας που αναγορεύτηκε σε νόμο, θέληση που το περιεχόμενό της καθορίζεται από τις υλικές συνθήκες ύπαρξης της τάξης σας. 
Μαζί μ' όλες τις κυρίαρχες τάξεις που εξαφανίστηκαν συμμερίζεστε κι εσείς τη συμφεροντολογική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία μετατρέπετε τις σχέσεις σας παραγωγής και ιδιοκτησίας, από σχέσεις ιστορικές και παροδικές μέσα στην πορεία της παραγωγής, σε αιώνιους φυσικούς και λογικούς νόμους. Αυτό που παραδέχεστε για την αρχαία ιδιοκτησία, αυτό που παραδέχεστε για τη φεουδαρχική ιδιοκτησία δεν μπορείτε πια να το παραδεχτείτε για την αστική ιδιοκτησία.
Και τέλος:
"Αλλά", θα μας πουν, "οι θρησκευτικές, ηθικές, φιλοσοφικές, πολιτικές, νομικές ιδέες κλπ. έχουν βέβαια αλλάζει μέσα στην πορεία της ιστορικής εξέλιξης. Όμως, η θρησκεία, η ηθική, η φιλοσοφία, η πολιτική, το δίκαιο διατηρούνται πάντα μέσα σ' αυτή την αλλαγή. 
Υπάρχουν ακόμα αιώνιες αλήθειες, όπως η ελευθερία, η δικαιοσύνη κλπ., που είναι κοινές σ' όλες τις κοινωνικές καταστάσεις. Ο κομμουνισμός όμως καταργεί τις αιώνιες αλήθειες, καταργεί τη θρησκεία, την ηθική, αντί να ανανεώσει τη μορφή τους, αντιφάσκει επομένως με όλες τις προηγούμενες ιστορικές εξελίξεις." 
Σε τι συνοψίζεται αυτή η κατηγορία; Η ιστορία όλης της ως τώρα κοινωνίας κινήθηκε μέσα σε ταξικές αντιθέσεις, που στις διάφορες εποχές διαμορφώνονταν διαφορετικά. 
Όμως, οποιαδήποτε μορφή κι αν πήραν, η εκμετάλλευση του ενός μέρους της κοινωνίας από το άλλο είναι ένα γεγονός κοινό σ' όλους τους προηγούμενους αιώνες. Γι' αυτό δεν είναι καθόλου περίεργο ότι η κοινωνική συνείδηση όλων των αιώνων, σε πείσμα κάθε διαφοράς και ποικιλομορφίας, κινείται μέσα σε ορισμένες κοινές μορφές, σε μορφές συνείδησης, που θα διαλυθούν ολοκληρωτικά μονάχα με την πλήρη εξαφάνιση της ταξικής αντίθεσης. Η κομμουνιστική επανάσταση αποτελεί την πιο ριζική ρήξη με τις πατροπαράδοτες σχέσεις ιδιοκτησίας. Δεν είναι καθόλου περίεργο που στην πορεία της ανάπτυξής της ξεκόβει με τον πιο ριζικό τρόπο με τις πατροπαράδοτες ιδέες.
Αυτό λοιπόν που ο Μαρξ πετάει στα σκουπίδια το 1847-8, την ιδέα της "αιώνιας αλήθειας της ελευθερίας", την ιδέα ότι η "ελευθερία" σημαίνει κάτι αταξικά και υπεριστορικά, κάτι για το οποίο αναμένεται όλοι αυτομάτως να συμφωνούν  -- αυτό κατηγορούν την ΕΣΣΔ από την εποχή τουλάχιστον των "αριστερών κομμουνιστών" και αδιαλείπτως ως σήμερα πως "πρόδωσε" ή έστω "εγκατέλειψε" στην "κληρονομιά" του Μαρξ!!! Ίχνος της λυσσαλέας πολεμικής ενάντια στον Μαρξ στο όνομα, βέβαια, της "ελεύθερης παραγωγής", και ίχνος της χολερικής του απάντησης και του βαθύτατου σαρκασμού του για τις προϋποθέσεις της δεν επιβιώνει στους περισπούδαστους αντιγραφείς και αναπαραγωγείς της φόρμουλας "ο Μαρξ είπε ότι ο σοσιαλισμός είναι συνεταιρισμός ελεύθερων παραγωγών, και η ΕΣΣΔ έφτιαξε 'κοινωνία υπαλλήλων'!" Προσποιούνται άπαντες πως το ευκολότερο πράγμα στον κόσμο είναι να προσδιορίσει κανείς το ακριβές οικονομικό, δικαιϊκό και θεσμικό περιεχόμενο της φράσης "Στη θέση της παλιάς αστικής κοινωνίας με τις τάξεις και τις ταξικές της αντιθέσεις έρχεται μια ένωση, όπου η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων" -- να το προσδιορίσει τόσο ξεκάθαρα μάλιστα, ώστε να σύρει στο όνομα αυτού του "προσδιορισμού" στο "δικαστήριο της ιστορίας" τον Λένιν ή τον Στάλιν για "παραχάραξη του Μαρξ"!!!!

Μήπως όμως καταλήγουμε, μέσω της μεθοδολογικής προσήλωσης στο τι δεν μπορεί να σημαίνει μια φράση, σε ένα είδος "αγνωστικισμού"; Μήπως παίρνουμε την εύκολη οδό για να αθωώσουμε τον Σοβιετικό κομμουνισμό από δυνητική μαρξιστική κριτική;

Ακόμα και σ' αυτό το ίδιο το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, και ίσως εδώ περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, ο Μαρξ και ο Ένγκελς μιλούν πολύ συγκεκριμένα για το πρόγραμμα που οι ίδιοι προτείνουν ως αυτοχαρακτηριζόμενοι κομμουνιστές. Ιδού:
Είδαμε κιόλας πιο πάνω ότι το πρώτο βήμα στην εργατική επανάσταση είναι η ανύψωση του προλεταριάτου σε κυρίαρχη τάξη, η κατάκτηση της δημοκρατίας.

Το προλεταριάτο θα χρησιμοποιήσει την πολιτική του κυριαρχία για ν' αποσπάσει βαθμιαία από την αστική τάξη όλο το κεφάλαιο, να συγκεντρώσει όλα τα εργαλεία παραγωγής στα χέρια του κράτους, δηλαδή τoυ προλεταριάτου που είναι οργανωμένο σαν κυρίαρχη τάξη, και να αυξήσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα τη μάζα των παραγωγικών δυνάμεων.

Αυτό, φυσικά, στην αρχή μπορεί να γίνει μονάχα με δεσποτικές [τς, τς, τς...] επεμβάσεις στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας και στις αστικές σχέσεις παραγωγής, δηλαδή με μέτρα που οικονομικά φαίνονται ανεπαρκή και αστήρικτα, αλλά που στην πορεία τον κινήματος ξεπερνούν τον εαυτό τους και γίνονται αναπόφευκτα το μέσο για να ανατραπεί ολόκληρος ο τρόπος παραγωγής.

Αυτά τα μέτρα, φυσικά, θα είναι διαφορετικά ανάλογα με τις διάφορες χώρες.

Ωστόσο, για τις πιο προχωρημένες χώρες θα μπορούν να μπουν σε εφαρμογή, σχεδόν παντού, τα παρακάτω μέτρα: 
- Απαλλοτρίωση της γαιοκτησίας και χρησιμοποίηση της γαιοπροσόδου, για να αντιμετωπιστούν οι κρατικές δαπάνες.
- Γερή προοδευτική φορολογία.
- Κατάργηση του κληρονομικού δικαίου.
- Κατάσχεση της περιουσίας όλων των φυγάδων και των στασιαστών.
- Συγκέντρωση της πίστης στα χέρια του κράτους, μέσω μιας εθνικής τράπεζας, που τα κεφάλαιά της θα ανήκουν στο κράτος και που θα έχει το αποκλειστικό μονοπώλιο.
- Συγκέντρωση στα χέρια του κράτους όλων των μέσων μεταφοράς.
- Αύξηση του αριθμού των εθνικών εργοστασίων και των εργαλείων παραγωγής. Εκχέρσωση και βελτίωση των γαιών, σύμφωνα μ' ένα γενικό σχέδιο.
- Ίση υποχρεωτική δουλειά για όλους. Οργάνωση βιομηχανικών στρατών, ιδιαίτερα για τη γεωργία.
- Συνδυασμός της γεωργίας και της βιομηχανίας. Μέτρα που τείνουν στο να εξαφανίσουν βαθμιαία τη διαφορά[5] ανάμεσα στην πόλη και την ύπαιθρο.
- Δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση για όλα τα παιδιά. Κατάργηση της δουλειάς των παιδιών στα εργοστάσια με τη σημερινή της μορφή. Συνδυασμός της εκπαίδευσης με την υλική παραγωγή κλπ. κλπ.
Θα ήθελε κάποιος από τους έστω εντόπιους σοφούς μαρξολόγους που παρουσιάστηκαν στο δεύτερο μέρος να μας πει αν η ΕΣΣΔ εφάρμοσε ή αν "εγκατέλειψε" ή "πρόδωσε" αυτό το πολύ συγκεκριμένο προγραμματικό περιεχόμενο, που παρουσιάζεται μάλιστα αμέσως πριν την επίμαχη φράση περί ένωσης και ελεύθερης ανάπτυξης όλων με την οποία ξεκινήσαμε; Θα ήθελε, περαιτέρω, να μας εξηγήσει πώς γίνεται να ξεχνούν όλοι τους να επικαλεστούν ως μέτρο κρίσης επί της ΕΣΣΔ αυτό το πολύ συγκεκριμένο σοσιαλιστικό πρόγραμμα των Μαρξ και Ένγκελς;;;;; Θα ήθελε, τέλος, να μας πει, αν οι ρήσεις περί "ίσης υποχρεωτικής δουλειάς για όλους", ή συγκέντρωσης της πίστης και όλων των μέσων μεταφοράς στο κράτος, ισοδυναμούν ή όχι με "κρατικό σοσιαλισμό" και με "εξαναγκαστική εργασία", δηλαδή με αυτά δια των οποίων αντιπαρατίθεται η ΕΣΣΔ στον... Μαρξ; 

(συνεχίζεται)

46 σχόλια:

  1. Από το "Κομμουνιστικό Μανιφέστο" (σ. 50 ΣΕ) - ακριβώς πριν την απαρίθμηση των άμεσων μέτρων που παραθέτεις (τα οποία "για τις πιο προχωρημένες χώρες θα μπορούν να μπουν σε εφαρμογή, σχεδόν παντού"), και η ακόλουθη γενίκευση:

    "Το προλεταριάτο θα χρησιμοποιήσει την πολιτική του κυριαρχία για ν' αποσπάσει βαθμιαία από την αστική τάξη όλο το κεφάλαιο, να συγκεντρώσει όλα τα εργαλεία παραγωγής στα χέρια του κράτους, δηλαδή του προλεταριάτου που είναι οργανωμένο σαν κυρίαρχη τάξη, και να αυξήσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα τη μάζα των παραγωγικών δυνάμεων.
    Αυτό, φυσικά, στην αρχή μπορεί να γίνει μονάχα με δεσποτικές επεμβάσεις στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας και στις αστικές σχέσεις παραγωγής, δηλαδή με μέτρα που οικονομικά φαίνονται ανεπαρκή και αστήρικτα, αλλά που στην πορεία του κινήματος ξεπερνούν τον εαυτό τους και γίνονται αναπόφευκτα το μέσο για να ανατραπεί ολόκληρος ο τρόπος παραγωγής..."

    άλλος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Αυτό, φυσικά, στην αρχή μπορεί να γίνει μονάχα με δεσποτικές επεμβάσεις στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας και στις αστικές σχέσεις παραγωγής, δηλαδή με μέτρα που οικονομικά φαίνονται ανεπαρκή και αστήρικτα, αλλά που στην πορεία του κινήματος ξεπερνούν τον εαυτό τους και γίνονται αναπόφευκτα το μέσο για να ανατραπεί ολόκληρος ο τρόπος παραγωγής"

      Πολύ καλά κάνεις και θυμίζεις και αυτό το απόσπασμα, θα το εντάξω.

      Διαγραφή
  2. Στην Ελλάδα την περίοδο 2010-2012 συγκρούσθηκε η ευφυία με την βλακεία, δυστυχώς νίκησε η βλακεία

    εγκλωβισμένος στο κοινωνικό εργοστάσιο

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Να μπω στον πειρασμό να σε ρωτήσω πώς το εννοείς;

      Διαγραφή
  3. Πολύ συγκροτημένη απάντηση στο Bestimmung, πού όντως από την μεριά του συνόψισε με την μεγαλύτερη δυνατή επάρκεια τα αντίθετα επιχειρήματα, νομίζω από μια πραγματικά τίμια σκοπιά. Νομίζω πως θα υπάρξει ανταπάντηση και ελπίζω ο πολύ ενδιαφέρων διάλογος πολεμικής να συνεχιστεί για λίγο. Σπάνιες καταστάσεις για σήμερα, όπως και οι συζητησεις για τον νόμο της αξίας, μου θυμίζει ο διάλογος αφηγήσεις για άλλες εποχές (που δεν πρόλαβα να ζήσω). Δεν θα ήθελα να γράψω εδώ τις δικές μου μακροσκελείς αντιρρήσεις επι αμφοτέρων των απόψεων, αλλά σύντομα χρησιμοποιώντας και τις δύο (ιστορικές) οπτικές (ελπίζω με αυτονόητη την άδειά σας αναδημοσίευσης) θα συνεισφέρω από το "σπίτι" μου. Συγχαρητήρια και στους αναγνώστες σου, ειδικά ανθρώπους όπως ο "απολιθωμένος", που θαρρείς είναι πάντα έτοιμοι για καταβυθίσεις στην ουσία. Οι συγκρίσεις με τους εξυπνακισμούς στα μπλόγκς της "άλλης αριστεράς" "αυτονομίας" κ.λ.π είναι συντριπτικές..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εγώ θα ήθελα απλώς να διευκρινήσω ότι δεν "συνοψίζω" απ' την πλευρά μου τα επιχειρήματα κάποιας πλευράς. Δεν έχω διαβάσει κανένα επιχείρημα "της δικής μου" πλευράς, σκέφτομαι από μηδενική βάση και στην βάση όσων γνωρίζω ότι είπαν οι κλασικοί, για όσα λέει το Bestimmung, τα οποία έδειξα ότι έχουν και παρελθόν και παρόν στον αναρχικό/τροτσκιστικό/σοσιαλδημοκρατικό χώρο.

      Αν κάποιος γνωρίζει κείμενο που να ακολουθεί το δικό μου σκεπτικό και μέθοδο και το οποίο, εν αγνοία μου, να επαναλαμβάνω, θα τον παρακαλούσα να μου το γνωστοποιήσει για να μην κάνω άδικο κόπο νομίζοντας πως προσφέρω κάτι καινούργιο.

      Διαγραφή
    2. δεξιός υπαναχωρών21 Ιουλίου 2014 - 4:37 μ.μ.

      Αν κάποιος γνωρίζει κείμενο που να ακολουθεί το δικό μου σκεπτικό και μέθοδο και το οποίο, εν αγνοία μου, να επαναλαμβάνω, θα τον παρακαλούσα να μου το γνωστοποιήσει για να μην κάνω άδικο κόπο νομίζοντας πως προσφέρω κάτι καινούργιο.

      http://www.kke.gr/18o_synedrio/apofash_toy_18oy_synedrioy_toy_kke_gia_to_sosialismo

      Αντώνη, αφορμή για αυτές τις συζητήσεις είναι η ανακοπή της κομμουνιστικής οικοδόμησης του 20ου αιώνα, τα αίτια των ανατροπών και της κατάρρευσης.

      Η κομματική γραμμή εστιάζει στον υποκειμενικό παράγοντα (δεξιά οπορτουνιστική στροφή στο 20ο συνέδριο του ΚΚΣΕ).
      Ο Βαζιούλιν, οι επίγονοί του και τα ορφανά του (σκόπιμος ο διαχωρισμός μου) και ενδεχομένως και άλλοι θεωρητικοί/ρεύματα εστιάζουν στις αντικειμενικές συνθήκες ("πρώιμος σοσιαλισμός", αντιφάσεις και προβλήματά του)

      Και οι δύο εστιάσεις έχουν βάθος και ουσία, όπως επίσης και οι δύο μπορούν να γίνουν αφορμή για παρέκκλιση.
      Αν η κομματική εκτίμηση τραβηχτεί απ' τα μαλλιά, θα καταλήξουμε να μιλάμε για "πουλημένη ηγεσία" (όχι, το κόμμα δεν λέει κάτι τέτοιο)
      Αν η βαζιουλιν-ική (και βαζιουλιν-ίζουσα) εκτίμηση τραβηχτεί απ' τα μαλλιά, θα καταλήξουμε να παίρνουμε το μέρος των μενσεβίκων υποστηρίζοντας πως οι συνθήκες δεν ήταν ώριμες για επανάσταση στη Ρωσία (όχι, ούτε το bestimmung ούτε ο Βαζιούλιν υποστηρίζουν κάτι τέτοιο).

      Νομίζω ότι η συναίρεση των δύο θα προκύψει ως ώριμο αίτημα του κομμουνιστικού κινήματος και θα σηματοδοτήσει και μια θετική καμπή για την πορεία του, στο νέο κύκλο των νικηφόρων επαναστάσεων που έρχονται. Μέχρι τότε, απλώς ας αποφύγουμε τις όποιες ακρότητες.

      Να είσαι καλά, ευχαριστούμε για τη σοβαρή θεωρητική σου δουλειά!

      Διαγραφή
    3. Από όσα κατάλαβα εγώ από τον Βαζιούλιν η "πρωταρχική εμφάνιση" δεν έχει τίποτε να κάνει με κάποιου είδους δήλωση περί "ανωριμότητας συνθηκών". Η πρωταρχική εμφάνιση περιλαμβάνει απλώς την αναγνώριση επιμέρους στοιχείων ανωριμότητας, εθνικά και διεθνώς, αλλά περιλαμβάνει επίσης την διαλεκτική αναγνώριση ότι το νέο ΠΑΝΤΑ αναδύεται κουβαλώντας μαζί του τέτοια επιμέρους στοιχεία -- αυτό δεν αποτελεί ένδειξη σφαλερότητάς του, αλλά ακριβώς καινοτομίας του.

      Τώρα, για τις ακρότητες που λες, δεν έχω ιδέα ποιες θα μπορούσε να είναι, καθώς μεθοδολογικά, η δική μου στάση μπορεί να συνοψιστεί στη δήλωση "τα πράγματα είναι πολύ πιο πολύπλοκα, δύσκολα και σύνθετα από όσο νομίζετε" και καθόλου στη δήλωση "ο Μαρξ δεν έλεγε αυτό αλλά εκείνο και εγώ το ξέρω".

      Βεβαίως, δεν μπορώ και δεν θέλω να υποτονίσω το στοιχείο της ενσυνείδητης ισοπέδωσης και στρέβλωσης του Μαρξ προς όφελος οπορτουνιστικών και σοσιαλδημοκρατικών αυταπατών. Αυτό βρίσκεται σε περίοπτη θέση --και το έδειξα-- στην ιστορία της χρήσης της περί ένωσης ελεύθερων παραγωγών αναφοράς.

      Διαγραφή
    4. προς όφελος οπορτουνιστικών και σοσιαλδημοκρατικών αυταπατών

      και προκάτ και ανέξοδου αντισοβιετισμού, βεβαίως βεβαίως, βασικού εισιτηρίου εδώ και πολλά χρόνια στην "ιν" "αριστερή διανόηση".

      Διαγραφή
  4. ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΙ ΑΥΤΟ

    Υπάρχει και το παρακάτω απόσπασμα από τις «Αρχές του κομμουνισμού» του Φρίντριχ Ένγκελς (Οκτώβριος–Νοέμβριος 1847)· μεταφράζω από το γερμανικό πρωτότυπο (MEW 4, 372–3), γιατί η παλιά μετάφραση της ΚΟΜΕΠ (τεύχος 2/2008) είναι μετάφραση της μετάφρασης κι έχει ανακρίβειες.

    Από την αρχή της απάντησης στην 18η ερώτηση: «Ποια πορεία εξέλιξης θα πάρει αυτή η επανάσταση;» (εννοεί την προλεταριακή επανάσταση· η υπογράμμιση με κυρτά ημίμαυρα είναι του Ένγκελς):

    Πρώτα απ’ όλα θα εγκαθιδρύσει ένα δημοκρατικό πολίτευμα και μ’ αυτό, άμεσα ή έμμεσα, θα επιβάλει την πολιτική κυριαρχία του προλεταριάτου. Άμεσα στην Αγγλία, όπου οι προλετάριοι ήδη αποτελούν την πλειοψηφία του λαού. Έμμεσα στην Γαλλία και στην Γερμανία, όπου η πλειοψηφία του λαού δεν αποτελείται μόνο από προλετάριους αλλά επίσης από μικρούς αγρότες και μικροαστούς της πόλης, που μόλις βρίσκονται στο στάδιο μετάβασης στο προλεταριάτο και εξαρτώνται για όλα τους τα πολιτικά συμφέροντα όλο και περισσότερο από το προλεταριάτο και γι’ αυτό σύντομα πρέπει να υιοθετήσουν τα αιτήματά του. Αυτό ίσως κοστίσει έναν δεύτερο αγώνα, που όμως μπορεί να λήξει μόνο με την νίκη του προλεταριάτου.

    Η δημοκρατία θα ήταν εντελώς άχρηστη για το προλεταριάτο, εάν δεν θα χρησιμοποιείτο αμέσως ως μέσο για την εφαρμογή παραπέρα μέτρων που θα πλήττουν ευθέως την ατομική ιδιοκτησία και θα εξασφαλίζουν την ύπαρξη του προλεταριάτου.


    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ευχαριστώ. Η τρίτη σχετική με κάποια εκδοχή της "ένωσης ελεύθερων παραγωγών" που γνωρίζω είναι στον Εμφύλιο πόλεμο στη Γαλλία, στο σημείο του ο Μαρξ μιλά για την συνεταριστική παραγωγή ως στόχο της Κομμούνας. Θεωρώ επίσης --και θα επιχειρήσω να δείξω-- ουσιώδους σημασίας για το ξεφούσκωμα των παραισθησιογόνων παραναγνώσεων την Κριτική στο πρόγραμμα της Γκότα. Αλλά ό,τι θεωρείτε ότι μπορεί να έχει συνάφεια και ξέχασα ή αγνοώ, είμαι ευγνώμων αν μου το επισημάνετε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. ΚΑΙ ΑΥΤΟ

    Υπάρχει και μια από τις «Οδηγίες για τους αντιπροσώπους του Προσωρινού Γενικού Συμβουλίου — Τα διάφορα ζητήματα» [Instructions for the Delegates of the Provisional General Council — The Different Questions] που σύνταξε ο Μαυριτανός κατά τα τέλη Αυγούστου 1866 για τους αντιπροσώπους του Α΄ Συνέδριου της Α΄ Διεθνούς (Γενεύη 3–8/9/1866) και οι οποίες δημοσιεύτηκαν στο εβδομαδιαίο έντυπο-όργανο της Α΄ Διεθνούς (International Working Men’s Association) «The International Courier» (αριθμοί φύλλων 6/7, 20/2/1867 και 8/10, 13/3/1867). Οι οδηγίες που γράφτηκαν από τον Μαυριτανό αρχικά στα αγγλικά και κυκλοφόρησαν επίσης στα γαλλικά (μετάφραση από τον Πωλ Λαφάργκ) και γερμανικά (δημοσίευση στο έντυπο «Vorbote») βρίσκονται σε γερμανική μετάφραση από το αγγλικό πρωτότυπο στα Marx-Engels, Werke (Band 16, S. 190–199). Παραθέτω την σχετική οδηγία στο αγγλικό πρωτότυπο· οι υπογραμμίσεις με κυρτά είναι του Μαυριτανού.

    5.
    Co-operative labour


    It is the business of the International Working Men’s Association to combine and generalise the spontaneous movements of the working classes, but not to dictate or impose any doctrinary system whatever. The Congress should, therefore, proclaim no special system of co-operation, but limit itself to the enunciation of a few general principles.

    (a) We acknowledge the co-operative movement as one of the transforming forces of the present society based upon class antagonism. Its great merit is to practically show, that the present pauperising, and despotic system of the subordination of labour to capital can be superseded by the republican and beneficent system of the association of free and equal producers.

    (b) Restricted, however, to the dwarfish forms into which individual wages slaves can elaborate it by their private efforts, the co-operative system will never transform capitalist society. Τo convert social production into one large and harmonious system of free and co-operative labour, general social changes are wanted, changes of the general conditions of society, never to be realised save by the transfer of the organised forces of society, viz., the state power, from capitalists and landlords to the producers themselves.

    (c) We recommend to the working men to embark in co-operative production rather than in co-operative stores. The latter touch but the surface of the present economical system, the former attacks its groundwork.

    (d) We recommend to all co-operative societies to convert one part of their joint income into a fund for propagating their principles by example as well as by precept, in other words, by promoting the establishment by teaching and preaching.

    (e) In order to prevent co-operative societies from degenerating into ordinary middle-class joint stock companies (societies par actions), all workmen employed, whether shareholders or not, ought to share alike. As a mere temporary expedient, we are willing to allow shareholders a low rate of interest.

    Χαιρετώ,

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εδώ φαίνονται δύο πράγματα:
      1) σύστημα ελεύθερα συναιτεριζόμενων παραγωγών δεν είναι ο σοσιαλισμός αλλά το κίνημα της αυτοδιαχείρισης
      2) το σύστημα της αυτοδιαχείρισης θα αποτύχει αν παραμείνει ένα σύστημα αυτοδιαχειριζόμενων εταιριών (άκου τα Τίτο). Η γενική εικόνα του Μαρξ είναι πως σοσιαλισμός είναι ένα μεγάλο σύστημα συνεργατικής παραγωγής (προφανώς ενιαίο). Ο Λένιν μας έδωσε τις λεπτομέρειες: κρατικοποίηση των μονοπωλίων και έλεγχος από το εργατικό κράτος. Αν κάποιοι ονειρεύονται άλμα από τον καπιταλισμό στον ακρατικό κομμουνισμό ας αφήσουν τις υποκριτικές κριτικές στην ΕΣΣΔ και ας παραδεχτούν ότι είναι ενάντια στην εργατική κρατική εξουσία. (Το να απαντήσουν πειστικά στο ερώτημα πως θα προστατευτεί ο κομμουνισμός χωρίς κράτος δε το περιμένω)

      Διαγραφή
  7. http://en.wikipedia.org/wiki/Free_association_(communism_and_anarchism)
    Σε άρθρο στη wikipedia αποδίδεται στο Marx η ιδέα ότι κομμουνισμός=μια κοινότητα ελεύθερα συνεταιριζόμενων ατόμων. Όμως όντως πουθενά δεν υποστηρίζεται τέτοια φράση από το Marx και μάλιστα η ιδέα (free association) αποδίδεται τελικά στους αναρχο-κολλεκτιβιστές του Bakunin! Το γνωστό κόλπο λοιπόν να αποδίδουν στο Μαρξισμό πράγματα που δεν είπε?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πάντως υπάρχει μια ιδιαίτερα εύχρηστη μηχανή αναζήτησης στο marxists.org (το οποίο εντοπίζεται στην επίσης εύχρηστη καπιταλιστική μηχανή αναζήτησης της google), το οποίο γενικά (το marxists org) θεωρείται έγκυρο (σίγουρα πιο έγκυρο από την wikipedia σε θέματα μαρξισμού) Έτσι λοιπόν μπορούμε να βρούμε ορισμένα χωρία, όπως:



      https://www.marxists.org/archive/marx/works/1872/04/nationalisation-land.htm

      Written: by Marx in March-April 1872

      National centralisation of the means of production will become the national basis of a society composed of associations of free and equal producers, carrying on the social business on a common and rational plan. Such is the humanitarian goal to which the great economic movement of the 19th century is tending.

      Ονειρμός

      Διαγραφή
    2. Κάπως διαδικαστικό το θέμα, αλλά έχει τη σημασία του. Αν δεις ένα-ένα τα κείμενα τα οποία παραθέτω ότι χρησιμοποιούν τον όρο, θα δεις ότι κανένα σχεδόν δεν παραπέμπει συγκεκριμένα κάπου στον Μαρξ, απλώς λένε ότι είναι γνωστό ότι αυτό είπε. Όταν παραπέμπουν, κάποια από αυτά, παραπέμπουν πάντα στο Κεφάλαιο, τομ. 1, στο απόσπασμα που αναφέρθηκε. Ένας μάλιστα, όπως έγραψα, παραπέμπει στο Κεφάλαιο, τομ. 3, περί Τριάδας.

      Αυτό για μένα έχει τη σημασία του: μια έννοια αποσπάται τελείως από κειμενικά συμφραζόμενα και γίνεται τελετουργικό αντισοβιετικής πολεμικής, πάντα υπό την προϋπόθεση ότι "όλοι ξέρουμε τι σημαίνει αυτό". Ε, όχι, καθόλου δεν ξέρουμε όλοι τι σημαίνει αυτό. Το τι σημαίνει "ελεύθεροι" στα μαρξικά συμφραζόμενα είναι για μένα ένα εξαιρετικά σύνθετο ζήτημα, εφόσον ληφθεί σοβαρά υπόψη αυτό που κατέθεσε σωστά άλλος αναγνώστης, και το οποίο είναι ότι μιλάμε για μια "ελευθερία" που έχει ως προϋπόθεση τον "δεσποτισμό" της προλεταριακής εξουσίας. Ειλικρινά, απορώ με την ιδέα ότι είναι κατανοητό το τι είναι μια τέτοια ελευθερία. Ο Μαρξ δεν προσπάθησε ποτέ να το ορίσει, πέρα από αρκετά γενικές και φιλοσοφικού χαρακτήρα διατυπώσεις περί ελεύθερης ανάπτυξης του ανθρώπου ως ανθρώπου. Δεν έχω ιδέα από πού έρχεται τόση σιγουριά για το τι περιλαμβάνει αυτή η ελευθερία. Ξέρω τι δεν περιλαμβάνει, από τον ίδιο τον Μαρξ. Και ένα από τα πράγματα που σίγουρα δεν περιλαμβάνει είναι η απελευθέρωση από τον καταναγκασμό της εργασίας στο κατώτερο, το "σοσιαλιστικό" στάδιο του κομμουνισμού. Είναι σαφέστατη η συνέχεια του Μαρξ (και Ένγκελς) και των Μπολσεβίκων στο "όποιος δεν δουλεύει, δεν τρώει."

      Διαγραφή
    3. Μιλώ για κρατικό εξαναγκασμό εργασίας, όχι για εξαναγκασμό εργασίας σκέτο. Για παράδειγμα, στον καπιταλισμό ο εξαναγκασμός να πουλάς την εργασιακή του δύναμη πηγάζει α) από την ανάγκη να πάρεις μισθό και να καταναλώσεις για να καλύψεις βιολογικές και πολιτισμικές ανάγκες (με αυτή τη σειρά) β) από ένα κράτος το οποίο, άπαξ και δεθείς με ''συμβόλαιο'' (στο οποίο φυσικά εξαναγκάζεσαι, από ανάγκη), πρέπει να το τηρείς, με ποινές που προκύπτουν από μια σειρά νόμων.
      Στη κριτική του προγράμματος της Γκότα, ο εξαναγκασμός σε εργασία δεν προκύπτει από κάποια κρατική δύναμη, λιγότερο ή περισσότερο εξωτερική από την κοινωνία. Προκύπτει επειδή η αρχή είναι ''από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητες, στον καθένα ανάλογα με την εργασία''. Δεν ορίζεται από κάποιο κράτος ότι πρέπει να εργαστείς-αυτό το κάνεις μόνος σου, για να πάρεις μέρισμα από το κοινωνικό πλεόνασμα. Ούτε σκοπός είναι η κάλυψη κάποιου πλάνου που πρέπει να το καλύψεις λόγω της καπιταλιστικής περικύκλωσης-αυτή η αναγκαιότητα επιβάλλεται σαν ξένη δύναμη πάνω στους παραγωγούς, στην ΕΣΣΔ. Είναι πολύ διαφορετική κατάσταση να ορίζεται αυτό από κάποιο Σύνταγμα και να επιβάλλεται, για ιστορικούς λόγους και κατά αναγκαιότητα, εργασιακή πειθαρχία.
      Αυτή είναι η διαφορά αν μείνουμε σε μια σύγκριση του συντάγματος του 1936 της ΕΣΣΔ και της κριτικής του προγράμματος της Γκότα. Και πρέπει να δούμε στα σοβαρά τί σημαίνει ''αμοιβή ανάλογα με την εργασία''.
      Αν όλο το ζήτημα είναι να πούμε ότι δικαιολογούμε τις διαφορές της ΕΣΣΔ με αυτά τα σχεδιάσματα των Μάρξ-Ένγκελς, εγώ θα πω ότι δικαιολογώ. Το ζήτημα δεν εξαντλείται εκεί, για όποιον καταλαβαίνει τους στόχους του επιστημονικού σοσιαλισμού-κομμουνισμού.

      Διαγραφή
    4. "Μιλώ για κρατικό εξαναγκασμό εργασίας, όχι για εξαναγκασμό εργασίας σκέτο. Για παράδειγμα, στον καπιταλισμό ο εξαναγκασμός να πουλάς την εργασιακή του δύναμη πηγάζει α) από την ανάγκη να πάρεις μισθό και να καταναλώσεις για να καλύψεις βιολογικές και πολιτισμικές ανάγκες (με αυτή τη σειρά) β) από ένα κράτος το οποίο, άπαξ και δεθείς με ''συμβόλαιο'' (στο οποίο φυσικά εξαναγκάζεσαι, από ανάγκη), πρέπει να το τηρείς, με ποινές που προκύπτουν από μια σειρά νόμων."

      Έξοχα.

      Πες μου λοιπόν πώς ονομάζεις την νομοθεσία καπιταλιστικών κρατών η οποία περιλαμβάνει μέριμνες για τη μη χορήγηση επιδόματος ανεργίας σε άτομα που δεν καταθέτουν πειστήρια του ενός ή του άλλου είδους ότι αναζητούν εργασία ή την διακοπή του όταν παρέλθει ένα διάστημα στο οποίο κάποιος αδυνατεί να βρει δουλειά.

      Επίσης, εξήγησε επακριβώς σε τι συνίσταται αυτός ο περιώνυμος "κρατικός εξαναγκασμός εργασίας" στον σοσιαλισμό σε αντίστιξη (αυτήν επιχειρείς) με τον καπιταλισμό. Πώς ακριβώς μεταφράζεται στην πράξη στο δικαιϊκό σύστημα, πού θεμελιώνεται συνταγματικά και πώς εφαρμόζεται/τίθεται σε ισχύ από τον κρατικό μηχανισμό,

      Διαγραφή
    5. Και καν' το όχι επειδή το λέω εγώ, αλλά επειδή ακριβώς αυτό δεν κάνεις πουθενά στο κείμενό σου. Και είναι πολύ εύλογα ερωτήματα αυτά στην βάση όσων ισχυρίζεσαι. Δεν χρειάζεται καμιά τρομερή κατάρτιση για να αναρωτηθεί κανείς πού βασίζεις την έννοια του "κρατικού εξαναγκασμού εργασίας" στον "κρατικό σοσιαλισμό" και με τι ακριβώς την αντιπαραθέτεις, τελικά.

      Διαγραφή
    6. "Αν όλο το ζήτημα είναι να πούμε ότι δικαιολογούμε τις διαφορές της ΕΣΣΔ με αυτά τα σχεδιάσματα των Μάρξ-Ένγκελς, εγώ θα πω ότι δικαιολογώ. Το ζήτημα δεν εξαντλείται εκεί, για όποιον καταλαβαίνει τους στόχους του επιστημονικού σοσιαλισμού-κομμουνισμού."

      Μιλώντας ωμά, το πραγματικό ζήτημα είναι η αντιπαράθεση με τον συνολικό θεωρητικό ρεύμα του αντισοβιετισμού (αναρχικό-τροτσκιστικό-αριστερίστικο-σοσιαλδημοκρατικό) το οποίο έχει απτή ανάγκη την απαξιωση των Μπολσεβίκων, το οποίο υιοθετεί ως μία από τις τατικές για τις στοχεύσεις του την γραμμή "άλλα έλεγε ο Μαρξ και άλλα εφάρμοσαν"), και το οποίο, δυστυχώς, αναπαράγεις πλήρως στα σημεία στα οποία σου ασκώ κριτική.

      Τώρα, αν εσένα δεν σε ενδιαφέρει αυτό και δεν το θεωρείς κρίσιμο για τους στόχους του επιστημονικού σοσιαλισμού, δεν θα σε πείσω ασφαλώς εγώ. Αλλά εκεί που θεωρώ ότι βάζεις πίσω στην συζήτηση το μονότονα επαναλαμβανόμενο αντι-σοβιετικό οπλοστάσιο δεκαετιών, θα πω ευθαρσώς τι σκέφτομαι για αυτό και γιατί.

      Διαγραφή
    7. Δεν είναι σωστή ούτε η προσέγγιση που αρνείται την "κοινωνία των ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών" στο όνομα της άρνησης της "αυτοδιαχείρισης" και των συνεταιριστικών "νησίδων", ούτε η προσέγγιση που εξαρτά την υλοποίηση αυτής της κοινωνίας από την απουσία κάθε εξαναγκασμού.

      "a society composed of associations of free and equal producers"
      "μια κοινωνία συγκροτημένη από συνεταιρισμούς ελεύθερων και ίσων παραγωγών"

      Δεν πρόκειται για κοινωνική συγκρότηση προερχόμενη από τη βούληση των ελεύθερων και ίσων παραγωγών, γιατί πριν από αυτή τη συγκρότηση οι παραγωγοί είναι άνισοι και εξαρτημένοι από το σύστημα της μισθωτής εργασίας, την αντιθεση κεφαλαίου -εργασίας.
      Αντίθετα η τέτοια συγκρότηση αυτής της κοινωνίας είναι προϋπόθεση και προαπαιτούμενο της ελευθερίας και της ισότητας των παραγωγών.

      Και, πέρα από κάθε στρέβλωση, ιστορικά όρια και παρεκλίσεις, αυτό ήταν κι ο σοσιαλισμός στην ΕΣΣΔ: Κοινωνία συνεταιρισμένων παραγωγών, ίσων και ελεύθερων στο πλαίσιο των μεταξύ τους οικονομικών σχέσεων, συνεταιρισμός αναπτυγμένος σε εθνικές διαστάσεις, αυτοδιαχείριση των παραγωγών όχι στην κλίμακα της παραγωγικής μονάδας αλλά στην κοινωνική κλίμακα.
      Σε άλλα στοιχεία του εποικοδομήματος είναι που πρέπει να εντοπιστούν τα αίτια του εκτροχιασμού, κι όχι στον "εξαναγκασμό" της συγκρότησης σε κοινωνία συνεταιρισμένων παραγωγών. Για την ακρίβεια σε στοιχεία που προδίδουν ότι ο "εξαναγκασμός" στην ελευθερία και την ισότητα των συνεταιρισμένων παραγωγών είχε γίνει σχετικά "ελαστικός" και μάλιστα για μέρος εκείνων που ήταν οι θέσει εγγυητές του.

      Όσο για το Μαρξ και τη σχέση του με εξαναγκαστικά μέτρα συγκρότησης αυτής της κοινωνίας, των ελεύθερων και ίσων παραγωγών, αρκεί να αναφερθεί ένα μόνο από τα μέτρα που κατά το Μανιφέστο "μπορούν να μπουν σε εφαρμογή στις πιο προχωρημένες χώρες": "Ίση υποχρεωτική δουλειά για όλους."

      άλλος

      Διαγραφή
    8. "Και, πέρα από κάθε στρέβλωση, ιστορικά όρια και παρεκλίσεις, αυτό ήταν κι ο σοσιαλισμός στην ΕΣΣΔ: Κοινωνία συνεταιρισμένων παραγωγών, ίσων και ελεύθερων στο πλαίσιο των μεταξύ τους οικονομικών σχέσεων, συνεταιρισμός αναπτυγμένος σε εθνικές διαστάσεις, αυτοδιαχείριση των παραγωγών όχι στην κλίμακα της παραγωγικής μονάδας αλλά στην κοινωνική κλίμακα."

      Κι εδώ θα μπορούσε να κλείσει η συζήτηση, γιατί αυτό ακριβώς θεωρώ.

      "Δεν είναι σωστή ούτε η προσέγγιση που αρνείται την "κοινωνία των ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών" στο όνομα της άρνησης της "αυτοδιαχείρισης" και των συνεταιριστικών "νησίδων"

      Το ζήτημα δεν είναι καθόλου η άρνηση οποιουδήποτε πράγματος. Είναι η αποδοχή πρώτα από όλα του κεντρικού σχεδιασμού για μια μετακαπιταλιστική κοινωνία. Χρησιμοποιώ τον όρο ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ για να δηλώσω ότι ο σοσιαλισμός για τον οποίο πάλεψε ο Μαρξ δεν είναι πρωτόγονος σοσιαλισμός, δεν είναι άρνηση των οργανωτικών και παραγωγικών επιτευγμάτων του καπιταλισμού και της αναγκαιότητας να κρατηθούν τα βήματα μπροστά. Ο πλανήτης έχει πέντε δισεκατομμύρια ανθρώπους, και ο κεντρικός σχεδιασμός για να παρακολουθούμαστε όλοι από την NSA και τα τοιαύτα και υπάρχει και εφαρμόζεται καθημερινά. Κάποιοι θέλουν να επιμένουν ότι ο κεντρικός σχεδιασμός για το δικό μας συμφέρον είναι "καταπιεστικός", όμως.

      Βεβαίως, θα πρέπει να μιλήσουμε πολύ αναλυτικότερα για τα όρια και τις αρμοδιότητες του κεντρικού σχεδιασμού κι ελπίζω κάτι να προσφέρω σ' αυτή την κουβέντα στο εγγύς μέλλον.

      Διαγραφή
  8. @μη απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    Στο τρίτο μέρος του Αντώνη, παρέπεμψα εδώ http://bestimmung.blogspot.gr/2014/01/o-m.html για τα τρία από τα πέντε αυτά σημεία του Μάρξ, με σημαντικότερα για τη συγκεκριμένη συζήτηση αυτό

    ''Τo convert social production into one large and harmonious system of free and co-operative labour''

    και αυτό

    ''and despotic system of the subordination of labour to capital can be superseded by the republican and beneficent system of the association of free and equal producers''.

    Τελικά αρκετά μας προέκυψαν, και θα μας προκύψουν ίσως και άλλα.

    Ονειρμός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Αντώνη έχω την εντύπωση ότι θα μπορούσες να αλιευσεις περισσότερα, στο κύριο έργο πολεμικής του Κάρολου κατά του Προυντόν, Η Αθλιότητα τη Φιλοσοφίας.
    Επίσης δεδομένης της αυξημένης προπαγάνδας του οπορτουνισμού για τα "συνεταιριστικα εγχειρήματα" τα οποία αντιπαραθετουν στη λαϊκή εξουσία όλο και περισσότερο, θα είχε μεγάλη αξία το άρθρο σου να επεκταθεί σε τέτοιες πτυχές στις οποίες γίνεται ολοκάθαρη η συμφυση μεταξύ σοσιαλδημοκρατίας και ψευδοαναρχισμου.

    Ernest Everhard.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Επί του παρόντος, τουλάχιστον, δεν σκοπεύω να επεκταθώ περισσότερο στη σύμφυση που αναφέρεις. Αυτό στο οποίο θέλω να επεκταθώ, αφού πω όσα έχω να πω για το ζήτημα του ελεύθερου συνεταρισμού --σίγουρα όχι όλα όσα μπορούν να ειπωθούν-- είναι η περαιτέρω αναφορά του Bestimmung σε "καταναγκαστική εργασία" στην ΕΣΣΔ σε αντίστιξη με τον "συνεταιρισμό ελεύθερων παραγωγών". Εκεί θέλω να θίξω κάποια ζητήματα εννοιολογικής κατανόησης, κάποια ζητήματα δικαίου, και κάποια ζητήματα οικονομικής αντίληψης. Απ' τη σκοπιά του πώς αντιλαμβάνομαι εγώ τα πράγματα, πάντα.

      Διαγραφή
  10. ΕΠΙΤΡΟΧΑΔΗΝ

    @ Ονειρμός

    Η ανάρτηση, στην οποία παραπέμπεις, είναι σχετικά παλιά και μου ήταν από καιρό γνωστή. Επέλεξα να αναπαραγάγω εν είδει σχολίου την 5η «Οδηγία για τους αντιπροσώπους του Προσωρινού Γενικού Συμβουλίου» για τρεις βασικούς λόγους: α) επειδή η συγκεκριμένη ανάρτηση την παρουσιάζει κολοβωμένη, β) επειδή η συγκεκριμένη ανάρτηση μην καταχωρώντας τις υπογραμμίσεις του συγγραφέα την παρουσιάζει στην ουσία αλλοιωμένη και γ) επειδή έκρινα ότι υπάρχουν αρκετοί κι αρκετές αγγλομαθείς που έχουν το δικαίωμα της ευκαιρίας πρόσβασης στο αγγλικό πρωτότυπο.

    Επί τη ευκαιρία επαναλαμβάνω κάτι που πρόσφατα σημείωσα σε άλλο μου σχόλιο που υπάρχει παλιότερο νήμα τούτου του ιστολογίου: «Συνοψίζοντας θα […] συστήσω κάτι που πρέπει ν’ από[φεύγεται] σε κάθε περίπτωση: την κοπτορραπτική. Και δεν εννοώ βέβαια την τόσο χρήσιμη τέχνη που μας δίνει τα ρούχα που φοράμε· εννοώ την κοπτορραπτική με τα αποσπάσματα. Απ’ αυτήν την κοπτορραπτική έχει δεινοπαθήσει όχι μόνο το έργο των θεμελιωτών του μαρξισμού-λενινισμού, αλλά και το έργο οποιουδήποτε άξιου λόγου διανοητή των κοινωνικών επιστημών κάθε εποχής. Και σε πείσμα της τρέχουσας προπαγάνδας οι χειρότεροι “κοπτορράπτες„ του είδους στο έργο των Μαρξ, Ένγκελς και Λένιν δεν είναι άλλοι από τους αστούς κι οπορτουνιστές νέας και παλαιάς κοπής, αλλά αυτό είναι θέμα άλλης συζήτησης και το αφήνουμε γι’ άλλη ώρα.».

    Τώρα, κατά πόσο αξιόπιστος είναι για την έρευνα στο έργο των κλασικών του μαρξισμού-λενινισμού ο γνωστός τροτσκιστικός ιστότοπος στον οποίο αναφέρεσαι, αυτό ούτε το συζητάω: κι όχι μόνο γιατί τροτσκισμός, κοντά σ’ άλλα πολλά, σημαίνει πλαστογραφία, παραποίηση και κιβδηλοποίηση, αλλά και γιατί από πολλές αναζητήσεις που έκανα εκεί, διαπίστωσα ότι η αναπαραγωγή των κειμένων των κλασικών βρίθει λαθών αντιγραφής, «έξυπνων» παραλείψεων, εμβόλιμων σχολίων άσχετων με τους κλασικούς, αλλά πολύ σχετικών με το οπορτουνιστικό ρεύμα στο οποίο ανήκουν οι διαχειριστές του συγκεκριμένου ιστότοπου, κλπ. κλπ.

    Εν πάση περιπτώσει, ο καθένας διαλέγει κι επιλέγει έχοντας την ευθύνη και για τις επιλογές του και για τις διαλογές του. Πάντως για να μην θεωρηθεί πως κάνω τον έξυπνο με ξένα κόλλυβα, επισημαίνω ότι για την αναζήτηση κι έρευνα στα κείμενα του Μαυριτανού και του Στρατηγού αξιόπιστα κι εντελώς απαραίτητα εξακολουθούν να είναι τα Ευρετήρια —αλφαβητικά και θεματικά— που συνοδεύουν την γερμανική έκδοση των «Έργων» τους (Karl Marx/Friedrich Engels, Werke, Dietz Verlag, Berlin/DDR, διάφορες χρονολογίες) σε τρείς τόμους:

    • Marx/Engels – Verzeichnis. Werke - Schriften - Artikel, Dietz Verlag, Berlin/DDR 1966

    • Marx/Engels – Verzeichnis. Briefe - Postkarten - Telegramme. Dietz Verlag, Berlin/DDR 1971

    • Karl Marx/Friedrich Engels, Werke. Sachregister (Band 1–39), Dietz Verlag, Berlin/DDR 1989

    Και οι τρεις τόμοι σε ψηφιακή μορφή —σαρωμένοι δηλαδή— είναι προσβάσιμοι και προσπελάσιμοι στο διαδίκτυο.

    @ Ernest Everhard

    Φίλτατε, έχεις απόλυτα δίκιο: το βιβλίο «Η αθλιότητα της φιλοσοφίας» είναι πραγματικός θησαυρός για το σχετικό ζήτημα και λυπάμαι που στον ελληνόφωνο χώρο το κορυφαίο αυτό έργο δεν έχει ακόμα τύχει της δέουσας προσοχής.

    Χαιρετώ,

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. ERROR!

    Αντί:

    που υπάρχει παλιότερο νήμα

    να διαβαστεί, παρακαλώ:

    που υπάρχει σε παλιότερο νήμα

    Pardon!

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. ERROR CALAMI SED NON MENTIS

    Επίσης αντί:

    από[φεύγεται]

    να διαβαστεί, παρακαλώ:

    απο[φεύγεται]

    Και πάλι συγνώμη!

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Νομίζω ότι το θέμα πέρι ''αντιμαρξικής καταναγκαστικής εργασίας στην ΕΣΣΔ'' τελείωνει με την φράση από το μανιφέστο, το θεμελιώδες κείμενο του κομμουνισμού: ''Ίση υποχρεωτική δουλειά για όλους. Οργάνωση βιομηχανικών στρατών, ιδιαίτερα για τη γεωργία.''.

    Αν είναι καλό ή κακό, σωστό ή λάθος μπορούν να επιχειρηματολογούν όσο θέλουν, αλλά άστε τον Μαρξ ήσυχο. Ελευθεριακός δεν ήταν. Και σε μια σοσιαλιστική κοινωνία, κάποιος πρέπει να κουβαλά το τσιμέντο, να πλένει τις τουαλέττες και να αλλάζει την πάνα στον ηλικιωμένο.

    Το τι μπορεί να σημαίνει στον Μαρξ μια ''ελεύθερη ενότητα παραγωγών, ανθρώπων'' κτλ δεν μπορεί να γίνει κατανοητό αν δεν ληφθεί υπόψη ότι η κατανόηση της αναγκαιότητα μιας καθόλου ελευθεριακής και ονειρικής δικτατορίας της επαναστατημένης τάξης θεωρείτο από τον ίδιο τον Μαρξ σαν η πιο σημαντική του συμβολή στο κίνημα:

    ''Τώρα, για ό,τι με αφορά, δεν ανήκει σ’ εμένα η τιμή ότι ανακάλυψα την ύπαρξη των τάξεων στη σύγχρονη κοινωνία, όπως και την πάλη που διεξάγουν ανάμεσά τους. Πολύ πριν από μένα αστοί ιστορικοί είχαν εκθέσει την ιστορική ανέλιξη αυτής της πάλης των τάξεων και αστοί οικονομιλόγοι είχαν περιγράψει την οικονομική της ανατομία. Το νέο που έφερα είναι: 1ο ότι απόδειξα ότι η ύπαρξη των τάξεων είναι συνδεδεμένη με καθορισμένες ιστορικές φάσεις της ανάπτυξης της παραγωγής. 2ο ότι η πάλη των τάξεων οδηγεί αναγκαστικά στη δικτατορία του προλεταριάτου. 3ο ότι η ίδια αυτή δικτατορία δεν αντιπροσωπεύει παρά μια μετάβαση προς την κατάργηση όλων των τάξεων και προς μια κοινωνία χωρίς τάξεις.''

    http://wp.me/p48ovR-GB

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Και σε μια σοσιαλιστική κοινωνία, κάποιος πρέπει να κουβαλά το τσιμέντο, να πλένει τις τουαλέττες και να αλλάζει την πάνα στον ηλικιωμένο. "

      Αυτό είναι ένα ακόμα από τα θέματα στα οποία θέλω να απευθυνθώ, ιδιαίτερα γιατί υπάρχει μια καθαρά μικροαστική αντίληψη του τι είναι η "αλλοτρίωση" και τι η "μη αλλοτριωμένη εργασία" πίσω από το σύνολο των επικλήσεων του "συνεταιρισμού ελεύθερων παραγωγών" ενάντια στον "κρατικό σοσιαλισμό" (ή και "κρατικό καπιταλισμό", αδιάφορο επί της ουσίας).

      Αυτό το σύνολο αντιλήψεων απευθύνεται στο θυμικό των ονείρων "χειραφέτησης" πάρα πολύ συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, οι οποίες έχουν μια σχέση με την παραγωγή σε τομείς όπως η α)μικρή αγροτική παραγωγή β)οι μικροκατασκευές γ) η τέχνη δ) η διανόηση και ε) κάποιες από τις εφαρμοσμένες νέες τεχνολογίες.

      Για αυτές τις ομάδες, οι οποίες έχουν όλες μια έντονη σχέση με το προϊόν της εργασίας τους, ο "συνεταιρισμός ελεύθερων παραγωγών" είναι απλώς εικόνα και ομοίωσή τους. Μετατρέπουν τον Μαρξ σε κόλακα του ναρκισσισμού τους, τον οποίο με τη σειρά του χρίζουν "χειραφέτηση απ' την αλλοτρίωση."

      Είναι για το λόγο αυτό ανίκανες να απαντήσουν στο εξαιρετικά απλό ερώτημα "δεν θα υπάρχουν ανθρακωρύχοι, οδοκαθαριστές, καθαριστές υπονόμων, κλπ, στον σοσιαλισμό;" Απ' τη σκοπιά τους είναι αδιανόητο ορισμένες εντελώς βασικές για την οικονομία εργασίες που δεν αποφέρουν καμία ευχαρίστηση στον εργάτη να γίνουν "ελεύθερα" και φυσικά η ύπαρξή τους ποτέ δεν προκαλεί κανένα προβληματισμό για το πόσο βάσιμη είναι η αντίληψή τους περί "κριτικής στην αλλοτρίωση." Κατά βάση, η "κοινωνία ελεύθερων παραγωγών" έχει στον νου τους την νανοειδή μορφή του κοινοβίου, που φυσικά προϋποθέτει για την ίδια του την βιωσιμότητα σε διεθνή κλίμακα την ύπαρξη "αμαρτωλής" καπιταλιστικής οικονομίας που παρέχει όλα όσα χρειάζονται σκληρή και αχάριστη εργασία, και απ' την οποία αυτοί θα "διαφέρουν". Είναι μια από τις πολύ βασικές διαστάσεις του προβλήματος που θέλω να αναλύσω αυτή. Δες πόσοι πίνουν νερό στο όνομα των Ζαπατίστας χωρίς ποτέ να θέλουν να συζητήσουν τι είδους εθνικές και διεθνείς οικονομίες μπορούν να χτιστούν στην βάση αυτού ως "μοντέλου" στον σημερινό πλανήτη.

      Διαγραφή
    2. Θα έπρεπε να γραφτεί ένα δοκίμιο πολιτικής οικονομίας με τίτλο "Ποιος θα τρώει τα πνευμόνια του στα ορυχεία και θα καθαρίζει σκατά στον ανώτερο σοσιαλισμό και για ποιο λόγο";

      Διαγραφή
    3. Θυμίζω ότι την πρώτη απάντηση στην ουσία του θέματος την έδωσε η "Πολιτεία" περίπου 2300 χρόνια πριν: Θα μάθουμε στον καθένα ότι είναι γεννημένος για κάτι και μόνο για αυτό, και θα του μάθουμε ότι αυτό είναι η δικαιοσύνη. Άλλος φτιάχτηκε για να φιλοσοφεί, άλλος για να καθαρίζει σκατά, και το δίκαιο είναι αυτός που φτιάχτηκε για να φιλοσοφεί να φιλοσοφεί, και αυτός που φτιάχτηκε για να καθαρίζει σκατά να καθαρίζει σκατά. Και αυτό το ξέρει και το εγγυάται ο φιλόσοφος.

      Η δεύτερη απάντηση στο ερώτημα δόθηκε στην "Ουτοπία" του Τόμας Μουρ το 1516, όταν η ενασχόληση με τα σφαγεία και ό,τι δυσάρεστο για τους ενάρετους πολίτες της Ουτοπίας ανατίθεται σε "δούλους", που είναι οι αιχμάλωτοι πολέμων με την Ουτοπία, ενώ απ' την άλλη όλοι οι πολίτες της Ουτοπίας υποχρεούνται να κάνουν και αγροτική εργασία. Στους "Νόμους" ο Πλάτωνας είχε ήδη προβλέψει ένα ανάλογο σχέδιο, που θα ανάγκαζε τους πάντες να διαβιούν και στο κέντρο του άστεως για ένα διάστημα, και στα χωράφια.

      Αυτή είναι εν ολίγοις η προμαρξική προϊοστορία του ζητήματος.

      Διαγραφή
    4. @Profuso

      Ο Profuso έχει μάλλον επιλεκτική μνήμη, καθώς το ''ίση και υποχρεωτική εργασία'' στο Μανιφέστο αφορά το πρόγραμμα των 10 σημείων, όπως πχ και το αίτημα για ''γενική προοδευτική φορολογία'':

      http://www.marxists.org/ellinika/archive/marx/works/1848/com-man/prolcomm.htm

      Είναι ''σοσιαλισμός'', ''δικτατορία του προλεταριάτου'', ή είναι το ίδιο; Ο Μάρξ πάντως μιλά για αστήρικτα και ατελή μέτρα. Και αν μιλάμε για τον ''σοσιαλισμό'', γιατί όλα αυτά δεν τα λέει στις ύστερες αναφορές του, πχ στη Κριτική του Προγράμματος της Γκότα; Τα περί ''αντιμαρξικής καταναγκαστικής εργασίας'' στην ΕΣΣΔ είναι δική του επινόηση, το ίδιο κοπτοραπτική με την αναφορά σου στο Μανιφέστο του Μάρξ, χωρίς καν να μπεις στον κόπο να μας πεις τί είναι αυτό το ''πρόγραμμα'' που παρουσιάζουν οι Μάρξ-Ένγκελς. Υποθέτω ότι στο ''σοσιαλισμό'' ο Μάρξ μας καλεί να βάλουμε ''γερή προοδευτική φορολογία''.
      Για την ''κρατικά εξαναγκαστή εργασία'': η έλλειψη του πρώτου κειμένου μου έγκειται πιο πολύ στο ότι λείπει η επισήμανση, πως και είναι και υποχρέωση του Κράτους να παρέχει εργασία (δεν απορρέει ''αγώγιμη αξίωση'' από το δικαίωμα της εργασίας στο αστικό σύστημα). Αυτή η εξωτερική επιβολή που λέω αφορά τους όρους, δηλαδή χρόνο, ένταση, στόχους παραγωγής, οργάνωση παραγωγής (μονοπρόσωπη διεύθυνση). Στο ''σοσιαλισμό'' της κριτικής του προγράμματος της Γκότα, από τις περιγραφές του Μάρξ καταλαβαίνω ότι οι παραγωγοί επιλέγουν πόσο χρόνο θα εργαστούν και πώς θα εργαστούν. Αν εργαστούν λιγότερο από άποψη χρόνου, θα πάρουν μικρότερο μέρισμα. Ως προς την ένταση της εργασίας τους που απορρέει από την εκπλήρωση στόχων εντός ορισμένου διαστήματος, δεν βλέπουμε στις περιγραφές του Μάρξ κάποιον εξωτερικό περιορισμό. Στην ΕΣΣΔ εγγυητής αυτών των περιορισμών είναι το σοβιετικό κράτος-είναι αυτονόητο πως αν στην ΕΣΣΔ ο καθένας μπορούσε να εργαστεί και 1,2,3 ώρες, προτιμώντας να δουλεύει λιγότερο και να παίρνει λιγότερα, θα ήταν αδύνατο η ΕΣΣΔ να καλύψει το βιομηχανικό-''αναπτυξιακό'' χάσμα που τη χώριζε από καπιταλιστικές χώρες. Από δω και πέρα, χρειάζεται ιστορική τεκμηρίωση. Στην ελληνική βιβλιογραφία γνωρίζω 2-3 πηγές για το θέμα των εργασιακών σχέσεων στην ΕΣΣΔ, και είμαι βέβαιος πως οι πολιτικές οργανώσεις στη χώρα μας έχουν είτε αλλεργία στις πηγές για το θέμα είτε πραγματική αδυναμία να τις εντοπίσουν.

      Αυτά, και ίσως ακολουθήσει ανάρτηση από μεριάς μου.

      Διαγραφή
    5. "Στην ΕΣΣΔ εγγυητής αυτών των περιορισμών είναι το σοβιετικό κράτος-είναι αυτονόητο πως αν στην ΕΣΣΔ ο καθένας μπορούσε να εργαστεί και 1,2,3 ώρες, προτιμώντας να δουλεύει λιγότερο και να παίρνει λιγότερα, θα ήταν αδύνατο η ΕΣΣΔ να καλύψει το βιομηχανικό-''αναπτυξιακό'' χάσμα που τη χώριζε από καπιταλιστικές χώρες. "

      Είναι εντυπωσιακό ότι ποτέ δεν έπαψε να συνυπάρχει η πιο πάνω αντίληψη με επιθέσεις εναντίον της ΕΣΣΔ για τον ακριβώς αντίθετο λόγο -- για το ότι δεν εργαζόταν αρκετά:

      "Labor discipline and the decline of the soviet system - Don Filtzer

      The issue of labor discipline lay at the very heart of the antagonistic relationship between the Soviet elite and its work force. Soviet industry was plagued with high labor turnover, absenteeism, heavy drinking, and slow work. Don Filtzer explains how this encouraged the system's eventual collapse.

      The issue of labor discipline lay at the very heart of the antagonistic relationship between the Soviet elite and its work force. That "discipline" was slack in Soviet factories has long been noted by Western and Soviet commentators alike: high labor turnover; absenteeism, closely tied to heavy drinking on and off the job; and, more importantly, a highly irregular pace of work, with periods of intensive labor (usually involving forced overtime) interspersed with countless opportunities for time wasting, slow work, and a general disregard for production quality. The historical genesis of this system of work is complex, and beyond the scope of this article, but one factor in particular deserves special stress. In order to consolidate its rule, the emerging Stalinist elite had to break down actual and potential opposition emanating from virtually the entire society: the peasants who resisted forced collectivization, and the industrial workers (largely drawn from that same peasantry), the majority of whom resented and to a certain extent resisted the hardships and pressures of industrialization. This required an atomization of the population, in particular the working class—not perhaps a total destruction of mutual solidarity, but the elimination of its ability to function collectively as a class, and the erosion of its consciousness of itself as a class. At the same time, the bureaucratic, almost cavalier planlessness of the Five Year Plans created a deep labor shortage. For the regime this was to prove a fatal combination: a depoliticized, but alienated and bitter work force which, because labor power was desperately scarce, could neither be induced nor compelled to work efficiently.

      Στο αναρχικό Libcom η πολεμική ενάντια στη Σοβιετική τεμπελιά και έλλειψη παραγωγικότητας ως αιτίας κατάρρευσης, παρακαλώ: http://libcom.org/history/labor-discipline-decline-soviet-system-don-filtzer

      Ποιο είναι τελικά το καλό αντισοβιετικό χαρτί; Ότι η ΕΣΣΔ ήταν στρατόπεδο εργασίας ή ότι ήταν οκνηρός παράδεισος κυφήνων;

      Διαγραφή
    6. "Ο Profuso έχει μάλλον επιλεκτική μνήμη, καθώς το ''ίση και υποχρεωτική εργασία'' στο Μανιφέστο αφορά το πρόγραμμα των 10 σημείων"

      Κριτική στο Πρόγραμμα της Γκότα, 1875:

      " “Απαγόρευση της παιδικής εργασίας.” (έλεγε το πρόγραμμα)

      Μαρξ: Εδώ ήταν απολύτως απαραίτητο ν' αναφέρουν το όριο ηλικίας. Η γενική απαγόρευση της παιδικής εργασίας είναι ασυμβίβαστη με την ύπαρξη της μεγάλης βιομηχανίας και γι' αυτό κούφιος ευσεβής πόθος."

      Έλεγες, λοιπόν;

      Διαγραφή
  14. ΚΩΣΤΑ ΜΠΟΣΗ: …ΚΑΙ ΤΟ ΤΡΕΝΟ ΤΡΑΒΟΥΣΕ ΓΙΑ ΤΑ ΞΕΧΕΡΣΩΜΑΤΑ

    Τελοσπάντων, επειδή καλοκαιράκι είναι, ας μπούνε οι έχοντες κι οι έχουσες την δυνατότητα στον ευχάριστο θα έλεγα κόπο να προμηθευτούν και να διαβάσουν το μυθιστόρημα του Κώστα Μπόση (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Κώστα Πουρναρά, 1908–1994) «…και το τρένο τραβούσε για τα ξεχερσώματα» (2η έκδοση, «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα 2013), όπου θα βρουν πολύ υλικό από πρώτο χέρι για τις εργασιακές σχέσεις στην ΕΣΣΔ μεταξύ 1949 και 1953. Το διάβασα και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. Δυο ζητήματα:

    "Ίση υποχρεωτική εργασία - Οργάνωση βιομηχανικών στρατών ιδίως για τη γεωργία", είναι στο Μανιφέστο πράγματι ένα από τα άμεσα μέτρα για τις πιο προχωρημένες χώρες.
    Αυτό όμως τι θα πει; Πρόκειται ακριβώς για ένα από τα αναγκαία εξαναγκαστικά μέτρα για τη μετάβαση από την καπιταλιστική στην κοινωνικοποιημένη παραγωγή, από την αστική στη σοσιαλιστική κοινωνία, όπου ο εξαναγκασμός πρακτικά και σταδιακά διαλύεται στον γενικό χαρακτήρα της κοινωνίας ως συνεταιρισμού των παραγωγών, και στις σχέσεις που πια αναπτύσσονται στη βάση αυτού του γενικού χαρακτήρα.

    Θυμιζω ότι στη φράση "μια κοινωνία συγκροτημένη από συνεταιρισμούς ελεύθερων και ίσων παραγωγών" προσδιορίζεται ακριβώς αυτό: η κοινωνία είναι έ τ σ ι συγκροτημένη, όχι λίγο έτσι και λίγο αλλιώς, κι από εκεί και πέρα αυτό που εμφανίζεται σαν κρατικός καταναγκασμός που έρχεται σε αντίθεση με την ελευθερία των παραγωγών, είναι στην πραγματικότητα ο κοινωνικός εξαναγκασμός, που πηγάζει από την ίδια την συγκεκριμένη κοινωνική συγκρότηση, για τη διατήρηση και την ανάπτυξη του γενικού χαρακτήρα της κοινωνίας που αποτελεί προϋπόθεση α υ τ η ς της ελευθερίας τους κι όχι λχ της ελευθερίας στην πώληση της εργατικής δύναμης από τη μια και της κεφαλαιοκρατικής χρησιμοποίησής της από την άλλη.

    (Ως παρέκβαση σημειώνω μόνο: Είναι νομίζω άλλο ζήτημα στο πλαίσιο αυτού του γενικού χαρακτήρα η κλιμάκωση των πραγματικών μορφών σε αντιστοιχία με την κλιμάκωση των οικονομικών μεγεθών, πχ από την ατομική παραγωγή ως την αναπτυγμένη κοινωνική ή από τις τοπικές κλίμακες ως τις εθνικές. Και πάνω σε αυτό το ζήτημα -όπως και γύρω από το ζήτημα του πολιτικού εποικοδομήματος σε όλη την κλίμακα- πιστεύω θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη η μελέτη της ιστορικής εμπειρίας, πράγμα όμως διαφορετικό από το ζήτημα του αν αυτός ο γενικός χαρακτήρας της κοινωνίας είναι εθελοντικός ή υποχρεωτικός που, αν δεν κάνω λάθος, είναι ουσιαστικά το θέμα της συζήτησης).

    Δεύτερο ζήτημα: Στο μανιφέστο αναφέρεται συγκεκριμένα: "μέτρα που οικονομικά φαίνονται ανεπαρκή και αστήρικτα, αλλά που στην πορεία του κινήματος ξεπερνούν τον εαυτό τους και γίνονται αναπόφευκτα το μέσο για να ανατραπεί ολόκληρος ο τρόπος παραγωγής".

    Το "οικονομικά αστήρικτο και ανεπαρκές" σημαίνει νομίζω δυο πράγματα: "Οικονομικά ανεπαρκή" γιατί τα μέτρα αυτά, από μόνα τους, δεν αποτελούν το "τέλος" του οικονομικού μετασχηματισμού, εφόσον η νέα κοινωνία δεν αναπτυχθεί στις δικές της βάσεις. "Οικονομικά αστήρικτα" γιατί δεν πηγάζουν από τον οικονομικό αυθορμητισμό, αλλά συνιστούν εξωοικονομικό εξαναγκασμό στη βάση ήδη πραγματωμένων κοινωνικο-οικονομικών προϋποθέσεων-αναγκαιοτήτων.
    Δεν πρόκειται όμως για αναίρεση αλλά για έμφαση της αναγκαίας υποχρεωτικότητας προκειμένου η κοινωνία να αποκτήσει τον γενικό χαρακτήρα συνεταιρισμού ελεύθερων παραγωγών, καθώς τα μέτρα αυτά "ξεπερνούν τον εαυτό τους και γίνονται αναπόφευκτα το μέσο για να ανατραπεί ολόκληρος ο τρόπος παραγωγής".

    άλλος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Θυμιζω ότι στη φράση "μια κοινωνία συγκροτημένη από συνεταιρισμούς ελεύθερων και ίσων παραγωγών" προσδιορίζεται ακριβώς αυτό: η κοινωνία είναι έ τ σ ι συγκροτημένη, όχι λίγο έτσι και λίγο αλλιώς, κι από εκεί και πέρα αυτό που εμφανίζεται σαν κρατικός καταναγκασμός που έρχεται σε αντίθεση με την ελευθερία των παραγωγών, είναι στην πραγματικότητα ο κοινωνικός εξαναγκασμός, που πηγάζει από την ίδια την συγκεκριμένη κοινωνική συγκρότηση, για τη διατήρηση και την ανάπτυξη του γενικού χαρακτήρα της κοινωνίας που αποτελεί προϋπόθεση α υ τ η ς της ελευθερίας τους κι όχι λχ της ελευθερίας στην πώληση της εργατικής δύναμης από τη μια και της κεφαλαιοκρατικής χρησιμοποίησής της από την άλλη."

      Ακριβώς έτσι. Έξοχα δοσμένο.

      Διαγραφή
    2. @Αντώνης

      Δεν καταλαβαίνω την ένστασή σου

      ''Μαρξ: Εδώ ήταν απολύτως απαραίτητο ν' αναφέρουν το όριο ηλικίας. Η γενική απαγόρευση της παιδικής εργασίας είναι ασυμβίβαστη με την ύπαρξη της μεγάλης βιομηχανίας και γι' αυτό κούφιος ευσεβής πόθος."

      Εγώ τόνισα ότι αυτή η φράση ανήκει σε ένα πρόγραμμα του Μανιφέστου, το οποίο είναι αμφίβολο ποιά είναι η θέση του σε σχέση με την επαναστατική διαδικασία, ή καλύτερα, αυτό είναι το ζητούμενο όλης της κουβέντας. Αν είναι να ανατρέξουμε στη κριτική του προγράμματος της Γκότα, δεν βλέπω στο σοσιαλισμό να μαίνεται κάποια ταξική πάλη, και στον κομμουνισμό αίρονται αντιθέσεις πόλης-χωριού, χειρωνακτικής-πνευματικής εργασίας, που σημαίνει πως ο σοσιαλισμός ξεκινά να αίρει αυτές τις αντιθέσεις, και άλλες τέτοιου τύπου.

      Για τον κρατικό εξαναγκασμό: Ναι αυτό που εμφανίζεται είναι ο ''κοινωνικός εξαναγκασμός''. Αλλά η κοινωνία δεν υπάρχει σκέτη. Υπάρχει η καπιταλιστική αγορά και ο ανταγωνισμός των παραγωγικών συστημάτων, η καπιταλιστική-ιμπεριαλιστική περικύκλωση κλπ. Δεν λέω πως αυτός ο κρατικός εξαναγκασμός που ''εμφανίζεται'' υπάρχει λόγω της τρέλας ή ''αρχομανίας'' κλπ. Λέω πως πηγάζει σε μια ορισμένη φάση από ιστορική αναγκαιότητα και ταξική πάλη. Τώρα το ''αναγκαίο'' από το ''συμπτωματικό'' είναι θέμα διαλεκτικής αντικειμενικού-υποκειμενικού παράγοντα. Το γιατί υπάρχει ο κρατικός εξαναγκασμός το αποδιδω σε αντικειμενικούς-ιστορικούς λόγους, και εσύ το παρουσιάζεις σαν να λέω ότι ήταν απλώς ''επιλογή''.

      Τα περί αντισοβιετισμού κλπ, αυτό που ξέρω είναι ότι δεν χρειάζεται κανείς τις δικές μου ''θέσεις'' για να κάνει αντισοβιετισμό-ο,τιδήποτε άλλο γράφεται, συμπεριλαμβανομένων ''μεγάλων φιλοσόφων'', είναι πολύ πιο πρόσφορο. Μακάρι όλοι αυτοί να παραδέχονταν ότι η ΕΣΣΔ είναι πρωταρχική εμφάνιση της άλλης κοινωνίας.
      Η αποξένωση της εργασίας από τους όρους παραγωγής (και όχι γενικά η ''αποξένωση''), είναι πραγματικό γεγονός, υπό την καπιταλιστική περικύκλωση, την ανάγκη ταχείας εκβιομηχάνισης της ΕΣΣΔ και ανάπτυξης στρατιωτικής τεχνολογίας για λόγους άμυνας κλπ. Δεν είναι κάθετη αποξένωση λόγω της ιδιωτικής ιδιοκτησίας, αλλά υπάρχουν βαθμοί αποξένωσης όπως και βαθμοί ελέγχω (προσπαθώ να πω δυο πράγματα στην αρχική ανάρτηση). Θυμίζω την επιλογή παραγωγής μέσων παραγωγής έναντι μέσων κατανάλωσης, μια αντιπαράθεση Στάλιν-Τρότσκυ και άλλων που ο Τρότσκυ δεν είχε δίκιο. Όμως η ανάπτυξη παραγωγής μέσων κατανάλωσης ικανοποιεί όλο και περισσότερες ανάγκες των παραγωγών. Από ιστορική αναγκαιότητα όμως δόθηκε έμφαση στην παραγωγή μέσων παραγωγής με πολλαπλά οφέλη, που μακροπρόθεσμα αυξάνει και την παραγωγή μέσων κατανάλωσης. Στην ΕΣΣΔ δεν γνωρίζω να έγινε κάποια επιλογή από τα σοβιέτ για τις κεντρικές πολιτικές επιλογές μεταπολεμικά. Άλλωστε για αυτό αποδίδονται συχνά όλα στον Χρουτσώφ και τη προδοσία του, τον Μπρέζνιεφ, τον Αντόποφ, τον Γκορμπατζόφ. Και η περεστρόικα νομιμοποιήθηκε ως επιλογή με τη πρόφαση πως πέφτουν έξω τα πλάνα. Και αυτό ''αντισοβιετικό'' είναι που λεω; Έτσι είναι αν έτσι νομίζεις.

      Διαγραφή
    3. @Ανώνυμος (άλλος)

      ''Ίση υποχρεωτική εργασία - Οργάνωση βιομηχανικών στρατών ιδίως για τη γεωργία", είναι στο Μανιφέστο πράγματι ένα από τα άμεσα μέτρα για τις πιο προχωρημένες χώρες.
      Αυτό όμως τι θα πει; Πρόκειται ακριβώς για ένα από τα αναγκαία εξαναγκαστικά μέτρα για τη μετάβαση από την καπιταλιστική στην κοινωνικοποιημένη παραγωγή, από την αστική στη σοσιαλιστική κοινωνία, όπου ο εξαναγκασμός πρακτικά και σταδιακά διαλύεται στον γενικό χαρακτήρα της κοινωνίας ως συνεταιρισμού των παραγωγών, και στις σχέσεις που πια αναπτύσσονται στη βάση αυτού του γενικού χαρακτήρα''.

      Σε παρακαλώ τσέκαρε το κείμενο στο οποίο γίνεται κριτική. Εγώ τη φάση για την οποία μιλάς την ονομάζω ''κρατικό σοσιαλισμό'' και δεν την ταυτίζω με το σοσιαλισμό. Λέω ότι ο σοσιαλισμός χρειάζεται παγκόσμια ηγεμόνευση, δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε συνθήκες σκληρής καπιταλιστικής περικύκλωσης. Εσύ θεωρείς ότι η ''πρακτική και σταδιακή διάλυση'' μπορεί να προχωρήσει σε συνθήκες περικύκλωσης; Αν όχι, τότε είναι σκόπιμο να σκεφτουμε πως η περίοδος πριν την επικράτηση, σε επίπεδο συσχετισμών δύναμεων, του σοσιαλιστικού μετώπου και η περίοδος μετά την επικράτηση, χωρίζονται από μια τομή, η οποία έχει κρίνει σε διεθνές επίπεδο την κυριαρχία και ηγεμονία. Τότε μπορεί ενεργά να πραγματώνεται η δυνατότητα απονέκρωσης που έχει ήδη τεθεί κατά την πρωταρχική εμφάνιση της κομμουνιστικής κοινωνίας (ΕΣΣΔ). Ψύγματα έχουμε ήδη στην ΕΣΣΔ.

      Αν διαφωνείς με την περιοδολόγηση που επιλέγω, όλα αυτά που λες δεν αρκούν για να

      Διαγραφή
    4. "@Αντώνης

      Δεν καταλαβαίνω την ένστασή σου "

      Απλούστατη είναι η ένστασή μου. Επιτέθηκες στον Profuso με την κατηγορία της "κοπτοραπτικής" και της "επιλεκτικής μνήμης", υπονοώντας ότι οι θέσεις του Μανιφέστου αφορούν ένα πρώιμο στάδιο της σκέψης του Μαρξ και των θέσεων του εργατικού κινήματος. Και σου έδωσα ένα παράθεμα από πολύ ύστερό του κείμενο, όπου ασκεί κριτική σε σοσιαλιστικό πρόγραμμα για το γεγονός ότι καταδικάζει απροϋπόθετα την παιδική εργασία, την οποία ο ίδιος θεωρεί απαραίτητη για τη βιομηχανική ανάπτυξη -- που με τη σειρά της, θεωρεί απαραίτητη για τον σοσιαλισμό.

      Δεν μπορείς να κατανοήσεις ότι βάσισες το συνολικό σου σκεπτικό για το συγκεκριμένο ζήτημα σε μια βάση που είναι εντελώς διάτρητη και το ότι δεν διορθώνει το πρόβλημα να επιτίθεσαι σε όποιον σου θέτει αντιρρήσεις;

      Διαγραφή
    5. @Ονειρμός

      Είναι αλήθεια ότι η συμμετοχή μου στη συζήτηση γίνεται στη βάση όσων έχουν γραφτεί στη σχετική σειρά αυτού του μπλογκ (LR), και την ανάγνωση του κειμένου σου την αναβάλλω κάθε τόσο για μετά χωρίς ως τώρα να το έχω διαβάσει, οπότε εξακολουθώ να το χρωστάω στον εαυτό μου.

      Τώρα για το αν "η ''πρακτική και σταδιακή διάλυση'' μπορεί να προχωρήσει σε συνθήκες περικύκλωσης", έχω την πολύ γενική γνώμη ότι σε τέτοιες συνθήκες μπορεί να προχωρήσει, όχι όμως να ολοκληρωθεί. Έτσι κι αλλιώς δεν πρόκειται για μεμονωμένο επεισόδιο αλλά για διαδικασία που περνά από φάσεις ανάπτυξης. Το πόσο μπορεί σε τέτοιες συνθήκες να προχωρήσει, για την ακρίβεια: να προχωράει, μέχρι ποια όρια κλπ, είναι θέμα διαφορετικό από το αν γενικά μπορεί.

      άλλος

      Διαγραφή
  16. Για αυτά τα στοιχεία τί έχετε να πείτε;
    http://imperatorlex.blogspot.gr/2014/06/blog-post_5663.html

    Μπερμπάτοφ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  17. "Λέω ότι ο σοσιαλισμός χρειάζεται παγκόσμια ηγεμόνευση, δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε συνθήκες σκληρής καπιταλιστικής περικύκλωσης. Εσύ θεωρείς ότι η ''πρακτική και σταδιακή διάλυση'' μπορεί να προχωρήσει σε συνθήκες περικύκλωσης; Αν όχι, τότε είναι σκόπιμο να σκεφτουμε πως η περίοδος πριν την επικράτηση, σε επίπεδο συσχετισμών δύναμεων, του σοσιαλιστικού μετώπου και η περίοδος μετά την επικράτηση, χωρίζονται από μια τομή, η οποία έχει κρίνει σε διεθνές επίπεδο την κυριαρχία και ηγεμονία. Τότε μπορεί ενεργά να πραγματώνεται η δυνατότητα απονέκρωσης που έχει ήδη τεθεί κατά την πρωταρχική εμφάνιση της κομμουνιστικής κοινωνίας (ΕΣΣΔ). Ψύγματα έχουμε ήδη στην ΕΣΣΔ. "

    Όχι. Η αταξική κοινωνία , για λόγους που αναφέρεις, δεν μπορεί να πραγματωθεί σε συνθήκες ιμπεριαλιστικής περικύκλωσης. Η δικτατορία του προλεταριάτου μπορεί. Το κράτος της είναι αναγκαίο και για το εσωτερικό μέτωπο και για το εξωτερικό - που έχει τη δυνατότητα, ΚΑΘΕ δυνατότητα να συνδέεται με το εσωτερικό - η δε σταδιακή διάλυση υλοποιείται οφείλει να υλοποιείται από την πρώτη στιγμή - ως τάση όμως. Η κατάργηση της μισθωτής εργασίας είναι ένα στοιχείο που μαρτυρά την τάση, δεν "κλείνει" τα καθήκοντα της ΔτΠ, αλλά όμως τα καθήκοντα της ΔτΠ καθορίζονται από αντικειμενικούς όρους , κι όχι από βουλησιαρχίες.
    Και τούτο γιατί ο "σοσιαλισμός" - η δικτατορία του προλεταριάτου ακριβέστερα - είναι μεταβατική κοινωνία από τη σκοπιά του κομμουνισμού, και όχι γενικά. Και για να οδηγήσει στον κομμουνισμό πρέπει, ανάμεσα στα άλλα καθήκοντα, να επιβιώσει κιόλας.
    Αν δεν κατανοηθεί ως τέτοια - ότι η νομοτέλεια της δικτατορίας του προλεταριάτου είναι η αταξική κοινωνία - η μεταβατικότητα της δικτατορίας του προλεταριάτου - λενινιστικά με άλλα λόγια - θα παρεκκλίνουμε προς τα "δεξιά" μονίμως.

    ΑπάντησηΔιαγραφή