Κυριακή, 20 Ιουλίου 2014

Σχετικά με τη "δομή Σοβιετικού τύπου" (πρώτο μέρος)

Διάβασα στο ιστολόγιο Bestimmung der Menschen ένα άρθρο με τίτλο "10 θέσεις για τη δομή 'σοβιετικού τύπου'", στο οποίο θεωρώ σημαντικό να τοποθετηθώ. Θα πρέπει όμως να διασαφηνίσω εισαγωγικά ορισμένα πράγματα σχετικά με αυτή την τοποθέτηση:

α) θα είναι άκομψα μακροσκελής, και λέω άκομψα επειδή κατά πάσα πιθανότητα θα είναι πολύ εκτενέστερη του αρχικού άρθρου, και μάλιστα χωρίς καν να συζητά την πλειοψηφία των σημείων του.

β) θα επικεντρωθεί σε ορισμένα μονάχα σημεία, αφενός γιατί έχει αρκετά πράγματα να πει για αυτά, και αφετέρου επειδή δεν έχω τις γνώσεις για να διατυπώσω επαρκείς και ικανοποιητικές για εμένα τοποθετήσεις απέναντι σε άλλα σημεία. Έτσι, για όσα σημεία δεν εκφράζω άποψη, θα πρέπει να ληφθεί ως δεδομένο ότι δεν είμαι σε θέση να το κάνω και όχι ότι αποφεύγω να το κάνω ή ότι εσκεμμένα περιορίζομαι σε κάποια σημεία.

γ) το συνολικό εγχείρημα εφορμά από την πεποίθηση ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να συζητηθούν επισταμένα και ανοιχτά κάποια από τα ζητήματα που θίγει το άρθρο και κάποιες από τις τοποθετήσεις του, και όχι από κάποια διάθεση αντιπαράθεσης για την αντιπαράθεση, ή έστω ανακλαστικής υπεράσπισης της ΕΣΣΔ απέναντι σε οτιδήποτε, αλλά επειδή αντανακλούν πολύ ευρύτερες και διαχρονικές ερμηνευτικές τάσεις.

Ξεκινώ με το σημείο 2, στο οποίο η τοποθέτησή μου θα είναι συγκριτικά συντομότερη. Εκεί διαβάζουμε:
2. Οι Μάρξ και Ένγκελς ποτέ δεν περιγράφουν κάποιον κοινωνικό σχηματισμό με τα χαρακτηριστικά της ΕΣΣΔ. Η ΕΣΣΔ δεν είναι Κράτος τύπου παρισινής Κομμούνας (μετεπαναστατικά τα μόνο σοβιέτ [μάλλον ενν.: μόνο τα Σοβιέτ] στο βαθμό που λειτουργούν αποτελούν τέτοια όψη, κρίσιμης σημασίας), ούτε είναι Κράτος που διαχρονικά και ενεργά "απονεκρώνεται'' (διακριτό ζήτημα είναι αν με την Οκτωβριανή Επανάσταση τίθενται ορισμένες βάσεις για αυτό). Εξάλλου, όσα αναγνωρίστηκαν στην Κομμούνα ως ιδιαίτερά της γνωρίσματα, δεν μπορούν να αποκοπούν από τους λόγους που η Κομμούνα πνίγηκε στο αίμα. Η παρισινή Κομμούνα, για τους Μάρξ-Ένγκελς, δεν είχε συνειδητή-συγκροτημένη πρωτοπορεία, ήταν ένα τοπικό φαινόμενο (εντοπισμένο βασικά στο Παρίσι, με μικρή εξάπλωση στην περιφέρεια), και είχε ζωή λίγων ημερών. Αντίθετα, η ΕΣΣΔ είχε ένα κομμουνιστικό κόμμα, ένα κράτος με όργανα, αρμοδιότητες και επαγγελματικό στρατό που ανέπτυξε βαρύ οπλισμό (που τελικά απέκτησε τους δικούς του εξειδικευμένους στρατηγικούς, αξιωματικούς κ.α), έχοντας υπό την κυριαρχία του μια τεράστια επικράτεια, με εθνοτικές (γλωσσικές-πολιτισμικές) διαφορές στο εσωτερικό του που αποκρυσταλλώθηκαν πολιτειακά σε μια ομοσπονδιακή κρατική μορφή (Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών). Η περικύκλωση της Παρισινής Κομμούνας και η συνεργασία πρωσικού και γαλλικού κράτους (που τότε βρίσκονταν σε εμφύλιο) για την καταστολή της, είχε σαν αποτέλεσμα το γρήγορο θάνατό της. Αντίθετα, η περικύκλωση της ΕΣΣΔ ήταν ένας βασικός λόγος της εντατικής ανάπτυξης της παραγωγής μέσων παραγωγής (αντί μέσων κατανάλωσης), με σκοπό να αναπτυχθεί η βιομηχανική υποδομή, ο τεχνολογικός και άρα στρατιωτικός εξοπλισμός, μέχρι την τελική σύγκρουση με τους Ναζί. Άρα, μιλάμε για δύο διαφορετικές ιστορικές καταστάσεις, και για δυο διαφορετικές ιστορικές απαντήσεις στο πρόβλημα της καπιταλιστικής περικύκλωσης.
Θα με απασχολήσουν μόνο τα σημεία που έχω επισημάνει με έντονα γράμματα (και τα οποία είναι διαφορετικά από ό,τι στο πρωτότυπο). Βασική θέση η οποία διατυπώνεται είναι αυτή των τεράστιων διαφορών ανάμεσα στην Παρισινή Κομμούνα και την ΕΣΣΔ. Η θέση αυτή έχει σημασία ενόψει της συνολικής επιχειρηματολογίας του άρθρου, η οποία περιλαμβάνει μια έντονη έμφαση στην ασυνέχεια ανάμεσα στη σκέψη των Μαρξ και Ένγκελς και στην πραγματικότητα του Σοβιετικού σοσιαλισμού. Η έμφαση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα των ενστάσεών μου, τόσο σε ό,τι αφορά το τι προϋποθέτει, όσο και σε ό,τι αφορά τι αποκλείει ή παραγνωρίζει.

Η αρχική παρατήρηση, ότι "Οι Μάρξ και Ένγκελς ποτέ δεν περιγράφουν κάποιον κοινωνικό σχηματισμό με τα χαρακτηριστικά της ΕΣΣΔ" έχει μια κάπως αμφίσημη μορφή. Προφανέστατα, οι Μαρξ και Ένγκελς δεν περιγράφουν την ΕΣΣΔ, αφού τέτοια δεν υπήρχε στον καιρό τους. Αλλά το αυταπόδεικτο αυτού του γεγονότος πιθανώς να ενθαρρύνει μια βιασύνη στην αποδοχή χωρίς περαιτέρω συζήτηση και επιφυλάξεις του ορθού της φράσης ότι αυτό που περιγράφουν "δεν έχει τα χαρακτηριστικά της ΕΣΣΔ". Για να αξιολογηθεί αυτός ο ισχυρισμός, νομίζω ότι είναι μεθοδολογικά απαραίτητο να κάνει κανείς δύο πράγματα:

α) να αναδείξει ποια είναι τα χαρακτηριστικά της Κομμούνας τα οποία οι Μαρξ και Ένγκελς θεωρούν κεντρικής ιστορικής σημασίας

β) να συγκρίνει τις δικές τους επισημάνσεις με αυτές του Λένιν, καθώς, αν και ΕΣΣΔ δεν υπήρχε το 1871, το 1871 υπήρχε, και μάλιστα πάρα πολύ ενσυνείδητα, για τη Ρωσική επανάσταση.

Το πρώτο χαρακτηριστικό της Κομμούνας το οποίο ξεχωρίζει ως κρίσιμο ο Ένγκελς στην εισαγωγή του 1891 στον Εμφύλιο Πόλεμο στη Γαλλία είναι ο ένοπλος χαρακτήρας της. Το γεγονός, δηλαδή, ότι εδώ, ο λαός αποκτά πρόσβαση σε κάτι το οποίο αναιρεί έμπρακτα το "μονοπώλιο της βίας" του αστικού κράτους και συνεπώς υποκαθιστά ανταγωνιστικά μια από τις βασικές του (την κατασταλτική) λειτουργίες. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζεται ως κρίσιμο παρά το γεγονός ότι η ύπαρξη ένοπλων μέσων δεν συνοδευόταν ακόμα από σαφή πολιτικό στόχο (σημάδι της ανωριμότητας, συγκριτικά, της Κομμούνας):
Κανένας [...] δεν γνώριζε με σαφήνεια τι συνεπαγωγές είχε αυτή η κοινωνική δημοκρατία· ούτε καν οι εργάτες. Αλλά τώρα είχαν όπλα στα χέρια τους, και ήταν δύναμη μέσα στο κράτος. [...] Για λόγους άμυνας, όλοι οι Παριζιάνοι που μπορούσαν να φέρουν όπλα είχαν γραφτεί στην Εθνοφρουρά, κι έτσι τώρα οι εργάτες αποτελούσαν τη μεγάλη πλειοψηφία. Όμως σχεδόν αμέσως, ο ανταγωνισμός ανάμεσα στην σχεδόν εντελώς αστική κυβέρνηση και το ένοπλο προλεταριάτο ξέσπασε σε ανοιχτή σύγκρουση. [...] Στις 30 Μάρτη, η Κομμούνα κατήργησε τον επαγγελματικό στρατό και κήρυξε ότι η Εθνοφρουρά, στην οποία έπρεπε να ενταχθούν όλοι οι πολίτες ικανοί να φέρουν όπλα, θα ήταν η μοναδική ένοπλη δύναμη (Ο εμφύλιος πόλεμος, εκδ. International Publishers, μτφρ. δική μου, σελ. 11, 13-14).
Αν κάποιος, τώρα, ρωτούσε: έχει ανταπόκριση αυτό το χαρακτηριστικό της Κομμούνας στη Σοβιετική εμπειρία; Η απάντηση θα ήταν, νομίζω, απλή. Βεβαίως, γιατί είναι το βασικό ιστορικό μοντέλο της "δυαδικής εξουσίας" και για τις αναλύσεις του Λένιν (1, 2) για την κεντρική τακτικο-θεωρητική σημασία της ως μορφής, όχι ασφαλώς για το μετεπαναστατικό Σοβιετικό κράτος αλλά για τη Μπολσεβίκικη επανάσταση. Και ασφαλώς, ο Λένιν υπογράμμισε τη σημασία αυτή στα τουλάχιστον 7 κείμενα και αποσπάσματα μεγαλύτερων κειμένων που αφιέρωσε στην Παρισινή Κομμούνα στη δεκαετία 1907-1917. Για παράδειγμα:
η Κομμούνα κατάφερε να προάγει ορισμένα μέτρα τα οποία είναι επαρκή για να χαρακτηρίσουν την πραγματική της σημασία και τους στόχους της. Η Κομμούνα κατήργησε τον επαγγελματικό στρατό, αυτό το τυφλό όπλο στα χέρια της άρχουσας τάξης, και όπλισε όλο τον λαό. ("Στη μνήμη της Κομμούνας", 1911).
Παρακάτω, το Bestimmung der Menschen αντιπαραθέτει την Κομμούνα και την ΕΣΣΔ στη βάση ότι ο στρατός της δεύτερης ήταν "επαγγελματικός." Όμως ο Κόκκινος Στρατός ήταν εθελοντικός (όπως εθελοντική ήταν προηγούμενα η Κόκκινη Φρουρά) μέχρι τις 23 Φλεβάρη του 1918, όταν και έγινε αναγκαία η υποχρεωτική κατάταξη λόγω της επίθεσης της αυτοκρατορικής Γερμανίας στην επαναστατική Ρωσία. Η στράτευση έγινε νομικά υποχρεωτική λίγους μήνες αργότερα, στις 29 Μάη του 1918, κι ενώ ήδη μαινόταν ο εμφύλιος πόλεμος. Όσο για την δόμηση του στρατού με όρους αναπτυγμένης και πολυσύνθετης ιεραρχίας αξιωματούχων, αυτή δεν συμβαίνει μέχρι τη δεκαετία του 1930, εν μέσω προετοιμασίας για τον επερχόμενο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Είναι δε αρκετά ενδιαφέρουσα η έκθεση της ίδιας της CIA για την επαγγελματική δομή του Σοβιετικού στρατού στα 1980-81, όπου σημειώνεται τόσο η μεγάλη διαφορά αμοιβής των κοινών Σοβιετικών στρατιωτών από τους αντίστοιχους Αμερικανούς, όσο και η τάση συρρίκνωσης των μισθών των Σοβιετικών στρατιωτικών αξιωματούχων σε σχέση με αυτούς των μη στρατιωτικά απασχολούμενων ομολόγων τους.

Συνοπτικά, δεν υπάρχει καμία ενδογενής, ιδεολογικά εμμενής διαφορά ανάμεσα στην σημασία του ένοπλου λαού στην Κομμούνα και στα σοβιετικά συμφραζόμενα. Οι διαφορές προκύπτουν σε ό,τι αφορά την περαιτέρω εξέλιξη της ένοπλης ισχύος και προκύπτουν σταδιακά και πάντα ως αποτέλεσμα εξωγενών παραγόντων -- με λίγα λόγια, ως συνέπειες της ιμπεριαλιστικής περικύκλωσης και του (αποδεδειγμένα βάσιμου) φόβου της αντεπανάστασης. Αυτό το γεγονός δεν αντικατοπτρίζεται με την δέουσα προσοχή και ακρίβεια στις διατυπώσεις του Bestimmung der Menschen.

Το δεύτερο χαρακτηριστικό της Κομμούνας το οποίο είχε κεντρική σημασία για τους Μαρξ και Ένγκελς ήταν οι αλλαγές που έφερε στην δόμηση της κρατικής διοίκησης. Αντιγράφω πάλι από τον Ένγκελς και την εισαγωγή του 1891:
...Η Κομμούνα χρησιμοποίησε δύο αλάνθαστα μέτρα. Πρώτον, όλες οι θέσεις --διοικητικές, δικαστικές, και εκπαιδευτικές, πληρώθηκαν με εκλογή στη βάση του οικουμενικού δικαιώματος όλων όσων εμπλέκονταν, με το δικαίωμα των ίδιων εκλεκτόρων να ανακαλέσουν τον εκπρόσωπό τους οποτεδήποτε. Δεύτερον, όλοι οι αξιωματούχοι, υψηοί και χαμηλόβαθμοι, πληρώνονταν μόνο με τους μισθούς που έπαιρναν οι άλλοι εργάτες.
Δεν χρειάζεται να ξοδευτεί πολύς χρόνος για να αποδείξει κανείς ότι αυτά τα δύο μέτρα --η ανακλητότητα των κρατικών αξιωματούχων και η πληρωμή τους με τον μέσο μισθό του εργάτη-- ήταν κεντρικής σημασίας τόσο στην ανάλυση του Μαρξ που προλογίζει ο Ένγκελς όσο και στην αντίληψη του Λένιν για το εργατικό κράτος στα 1917 (και παραμένουν και στο σημερινό πρόγραμμα του ΚΚΕ...). Είναι γνωστή η σημασία που έδιναν αμφότεροι στο θέμα. Γνωστή επίσης είναι η σημασία της πρακτικής εμπειρίας που αποκτήθηκε μετά την επανάσταση για το ανέφικτο της σιδηράς και δογματικά απαρέγκλιτης εφαρμογής τέτοιων κανόνων. Ο Π. Παυλίδης γράφει αρκετά διεξοδικά για το θέμα και δεν χρειάζεται να επαναλάβω τα βασικά από όσα ήδη εξηγεί σχετικά. Ό,τι έχει εδώ σημασία είναι ότι και πάλι, δεν πρόκειται καθόλου για δύο άσχετα ή αντιπαραθέσιμα μεταξύ τους πειράματα, αλλά αντιθέτως για πάρα πολύ ενσυνείδητο προσανατολισμό του Σοβιετικού κράτους στο παράδειγμα και μοντέλο της Κομμούνας, ο οποίος συναντά πρακτικά και αξεπέραστα εμπόδια που η Κομμούνα δεν πρόλαβε καν να βρει μπροστά της, με δεδομένη τη βραχύβια ζωή της και την στρατιωτική συντριβή της.

Στην παράγραφο του Bestimmung der Menschen γίνεται επιπλέον αντιπαράθεση της Κομμούνας και της ΕΣΣΔ στη βάση ότι "Η παρισινή Κομμούνα, για τους Μάρξ-Ένγκελς, δεν είχε συνειδητή-συγκροτημένη πρωτοπορεία". Ούτε αυτό είναι ακριβές όμως. Θυμίζω και πάλι τον Ένγκελς, από την ίδια εισαγωγή του 1891:
Αυτό που είναι ακόμα εκπληκτικότερο είναι η ορθότητα τόσων που έκανε η Κομμούνα, με δεδομένο ότι αποτελούνταν από Μπλανκιστές και Προυντονιστές. Όπως είναι φυσικό, οι Προυντονιστές ήταν οι βασικοί υπεύθυνοι των οικονομικών διαταγμάτων της Κομμούνας, τόσο για τις αξιόλογες όσο και για τις μη αξιόλογες πλευρές τους· όπως υπεύθυνοι ήταν και οι Μπλανκιστές για τις πολιτικές της πράξεις και παραλείψεις. Και στις δύο περιπτώσεις, η ειρωνεία της ιστορίας θέλησε --όπως συμβαίνει όταν έρχονται στο τιμόνι δογματικοί-- και οι δυο τους να κάνουν τα αντίθετα απ' όσα προέβλεπαν τα δόγματά τους.
Η "ειρωνεία της ιστορίας" θέλει επίσης ο Ένγκελς εδώ να επικροτεί ακριβώς "αντιπάλους" για την προσαρμοστικότητα στην πρακτική εμπειρία για την οποία κατηγορήθηκαν από πολλούς --ως "προδότες" του σοσιαλισμού-- οι Σοβιετικοί· αλλά πέρα απ' αυτό, το απόσπασμα δείχνει ξεκάθαρα ότι οι Μαρξ και Ένγκελς ασφαλώς και εντόπισαν μια συγκεκριμένου ιδεολογικοπολιτικού χαρακτήρα "πρωτοπορία" στην Κομμούνα, επικροτώντας την μάλιστα για την θετική της συνεισφορά παρά τα λάθη της και παρά τις μεγάλες διαφορές τους μαζί της. Η ανεπάρκεια αυτής της πρωτοπορίας να οδηγήσει την εξέγερση στην επικράτηση (και άρα στη δημιουργία κράτους) δεν συνεπάγεται την απουσία της ή την ασημαντότητά της. Σημαίνει απλώς ότι η συνειδητότητά της φτάνει σε κάποια όρια τα οποία αποδεικνύονται κρίσιμα στην αναμέτρηση με το αστικό κράτος και τις διεθνείς δυνάμεις.

Και πάλι, όμως, η ουσία είναι ότι η όλη έμφαση του Bestimmung είναι στην αποσύνδεση και αντιθετική αντιπαραβολή των δύο εμπειριών, κόντρα στο πνεύμα της ενσυνείδητης σύνδεσής της από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές του Οκτώβρη. Στο τέλος της υπόθεσης, η φράση ότι η "ΕΣΣΔ δεν είναι Κράτος τύπου παρισινής Κομμούνας" αποκρύπτει περισσότερα από όσα αποκαλύπτει· η Κομμούνα δεν ήταν κράτος, τελεία, όπως δεν ήταν κράτος τα ένοπλα Σοβιέτ στην περίοδο της δυαδικής εξουσίας· αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να αντιπαρατεθεί στην ΕΣΣΔ, τόσο γιατί τα μήλα δεν είναι τα αντίθετα των πορτοκαλιών, αλλά και γιατί η Κομμούνα ήταν, στην ίδια την Σοβιετική εμπειρία, το πρόπλασμα για το Σοβιετικό κράτος, η βασική πυξίδα για το τι είχαν κατά νου οι Μπολσεβίκοι όταν σήκωναν τα όπλα ενάντια στην κυβέρνηση Κερένσκι και όταν σήκωναν τα μανίκια για να οικοδομήσουν τον σοσιαλισμό.

Για να πούμε τα πράγματα απλά και πηγαίνοντας απευθείας στο ζουμί: η μαρξιστική και αρχική λενινιστική θέση για την "απονέκρωση του κράτους" είναι ασύμβατη με τον ιμπεριαλισμό και ανέφικτη ως προοπτική στο ιμπεριαλιστικό στάδιο· όσο υπάρχει ο ιμπεριαλισμός, το σοσιαλιστικό κράτος δεν μπορεί να "απονεκρωθεί", αλλά μονάχα να φονευθεί, έξωθεν και εκ των ένδον. Ο Λένιν δεν κατανόησε αυτό το πρόβλημα πριν το 1918, παρά το γεγονός ότι κατανόησε όπως κανένας άλλος τι σήμαινε ιμπεριαλιστικό στάδιο απ' το 1914, αλλά αυτό ως γεγονός δεν είναι ακριβώς μείζον θεωρητικό θέμα: μείζονος σημασίας θα ήταν αυτό που πήρε στον Λένιν 4 χρόνια να καταλάβει σε μας να πάρει 144. Η ασυμβατότητα του μαρξικού αντικρατισμού (ακριβέστερα, της αντικρατιστικής τάσης στον απ' την Μπρυμαίρ [1852] και μετά Μαρξ) και των αναγκαιοτήτων που επιβάλλει η επιβίωση του σοσιαλισμού στο ιμπεριαλιστικό στάδιο είναι ο πυρήνας του μαθήματος της Σοβιετικής εμπειρίας, και δεν είναι ούτε αναγκαία ούτε χρήσιμη για να το κατανοήσεις η αντιπαράθεση ΕΣΣΔ και (γαλλικής) Κομμούνας με όρους "τύπων κράτους". Είναι, αντίθετα, επιβλαβής, διότι μπάζει από την πίσω πόρτα τον ουσιοκρατισμό του διπόλου "Ανατολή-Δύση", το οποίο τόσα έχει κάνει για να συκοφαντήσει τον σοβιετικό σοσιαλισμό ως "δεσποτισμό", να νομιμοποιήσει την σοσιαλδημοκρατική ηττοπάθεια και ενδοτικότητα, και να συσκοτίσει την πραγματική διδαχή της επαναστατικής εμπειρίας για την επαναστατική θεωρία.

Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι δυϊλίζω τον κώνωπα με τα παραπάνω, ότι πρόκειται για μικρολεπτομέρειες έμφασης και όχι για ζητήματα ουσίας. Φοβάμαι όμως ότι αυτό διαψεύδεται από την συνέχεια του άρθρου, και συγκεκριμένα από τη θέση περί "συνεταιρισμού ελεύθερων παραγωγών" σε αντιδιαστολή με την "εξαναγκασμένη εργασία" --και κατ' επέκταση, την αντιπαράθεση ως οντοτήτων του "μαρξικού"  και του "κρατικού" σοσιαλισμού-- στην οποία θα περάσω στην επόμενη ανάρτηση, καθώς και σ' αυτές που θα ακολουθήσουν.

(συνεχίζεται)

5 σχόλια:

  1. «Η Κομμούνα . . . όπλισε όλο τον λαό.» Νομίζω πως η διατύπωση του Λένιν είναι υπερβολική (ο Παυλίδης άλλωστε γράφει για «τμήματα οπλισμένου λαού)· παρ' ὀλ' αυτά, υπάρχει η τάση, σε λογής-λογής κριτικές στην ΕΣΣΔ, να εκλαμβάνεται κυριολεκτικά (έχοντας στο νου κάτι αντίστοιχο, φαντάζομαι, με την περίπτωση της Κούβας). Πάντως πρόκειται για άλλη διαφοροποίηση, πέρα από τον επαγγελματικό/εθελοντικό στρατό.


    Έχω την εντύπωση ότι, στην προσπάθεια υπεράσπισης της ΕΣΣΔ, και όταν επιχειρούμε (σωστά) να δικαιολογήσουμε τις παρεκκλίσεις από το «μοντέλο», με βάση τις συνθήκες και τα επιτακτικά προβλήματα που υπήρχαν, τείνουμε να παραβλέψουμε τόσο τις συνέπειες των λύσεων που δόθηκαν, όσο και τις δυνατότητες να δοθούν άλλες λύσεις, σε «σοσιαλιστικότερη» κατεύθυνση, κι έτσι τελικά αφήνουμε, κάποτε, στην άκρη την εξάγωγη συμπερασμάτων, αυτό δηλαδή που μας είναι κυρίως χρήσιμο. (Συγγνώμη για τη γενικολογία της παρατήρησης, που μάλλον δεν έχει θέση εδώ...)

    Στο κείμενό σας συγκεκριμένα, έχει να κάνει περισσότερο με όσα γράφετε για τη μορφή του κράτους. Ορθά τονίζετε ότι το κείμενο του Bestimmung der Menschen αποσυνδέει την Κομμούνα από την Οκτωβριανή Επανάσταση - αλλά εκεί συγκρίνεται με την ΕΣΣΔ ως κράτος, επιχειρεί δηλαδή να δείξει ακριβώς τις «παρεκκλίσεις», πραγματικές ή φανταστικές, αναγκαίες ή μη, προβληματικές ή όχι.

    (Το σχόλιο γίνεται βιαστικά και χωρίς να έχω διαβάσει προσεκτικά το αρχικό κείμενο· θα επανέλθω.)

    ΑΤ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πρώτον, εγώ δεν ανήκω σε αυτούς που βρίσκουν ικανοποίηση στο εκ των υστέρων σκέπτεσθαι, και επιπλέον δεν ανήκω ούτε σε αυτούς που είναι τόσο έξυπνοι ώστε να γνωρίζουν λύσεις που ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ να έχουν δοθεί σε διαφορετικές από τις δικές μου συνθήκες. Στην πραγματικότητα, η ευφυία μου περιόριζεται τόσο πολύ που δυσκολεύομαι εξαιρετικά να βρω λύσεις που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν ΣΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΜΟΥ ΣΥΝΘΗΚΕΣ.

      Για τη σύγκριση: Συγκρίνεται κάτι που δεν ήταν και δεν μπορούσε να είναι κράτος με ένα κράτος. Για ποιον θεωρητικό σκοπό;

      Για την διατύπωση του Λένιν: δεν νομίζω ότι έχει νόημα η διόρθωση της διατύπωσης σε "τμήμα του λαού". Πιθανώς να είναι πολύ χρησιμότερο να αναρωτηθεί κανείς γιατί επικράτησαν οι Μπολσεβίκοι στον εμφύλιο αν ήταν η οικτρή μειοψηφία που οι εχθροί τους ισχυρίζονται τόσα χρόνια πως ήταν. Εμφύλιο χωρίς στήριξη της αγροτιάς και της επαρχίας δεν κερδίζεις. Και υποτίθεται πως αυτά ακριβώς τα στρώματα δεν στήριζαν τους Μπολσεβίκους. Ergo;

      Διαγραφή
    2. Έγραψα απαντητικό σχόλιο που δεν δημοσιεύτηκε. ΑΤ

      Διαγραφή
    3. Δυστυχώς δεν το πήρα. Αν θες, ξαναστείλε το τι ήθελες να πεις.

      Διαγραφή
  2. Επαναλαμβάνω απο μνήμης:

    Σε σχέση με λύσεις κλπ έχετε δίκιο· ἀερολογούσα ασύστολα, παρασυρμένος ίσως απ' την αυταπάτη ότι φτάνει η εμπειρία του σοσιαλισμού στον 20ο αιώνα για να... λύσουμε όλα μας τα προβλήματα - και δικαίως με βάλατε στη θέση μου.

    Για τη φράση του Λένιν, ήθελα να πω ότι αυτό που εννοεί είναι ότι ο στρατός δεν ήταν ξέχωρος από το λαό, δεν ήταν ενάντια στο λαό - και στην αντισοβιετική προπαγάνδα παίρνουν κατά γράμμα τη φράση, και λένε ότι αφού στη ΣΕ δεν ήταν όλος ο λαός οπλισμένος, ο στρατός ήταν όργανο καταπίεσης στα χέρια της νομενκλατούρας ενάντια στην εργατική τάξη κλπ κλπ

    ΑΤ

    ΑπάντησηΔιαγραφή