Τρίτη, 15 Ιουλίου 2014

Περί της παρακμής του αντι-ιμπεριαλισμού

Πριν κανένα μήνα βρέθηκα σε μια διαδήλωση για τα γεγονότα στην Ουκρανία που οργάνωσε το Παγκύπριο Συμβούλιο Ειρήνης στη Λευκωσία, και η οποία κατέληξε έξω από τα γραφεία της ΕΕ. Πρέπει να ήμασταν, όλοι κι όλοι, καμιά εκατό άτομα. Ανάμεσα τους μάλιστα είδα και τον Πέτρο Κωνσταντίνου, αξέχαστο για την θριαμβολογία του περί "Συριακής επανάστασης", ο οποίος τώρα διαδήλωνε ενάντια σε ό,τι ουσιαστικά υποστήριζε λίγους μήνες πριν: την ευρω-αμερικανική εμπλοκή σε τρίτες χώρες και τον "πόλεμο δια αντιπροσώπων" (proxy war) που διεξάγει η Δύση στην "Ανατολή". Διπλή λοιπόν η εμπειρία κατάθλιψης και συναίσθησης ιλαροτραγωδίας.


Πολλοί έχουν πει --και νομίζω σωστά-- ότι το αντι-ιμπεριαλιστικό κίνημα περνάει μια παρατεταμένη περίοδο παρακμής στις ευρωπαϊκές χώρες. Οι διαπιστώσεις κάποιων από τους εναπομείναντες σχετικά αξιόπιστους διανοούμενους το επιβεβαιώνουν. Βέβαια, στην Ελλάδα, το γεγονός έχει χρησιμοποιηθεί ως μια ακόμα εκδοχή του "φταίει το ΚΚΕ", καθώς διάφοροι, κυρίως διαγραμμένοι και αποχωρήσαντες σε διάφορα χρονικά σημεία, έχουν υποστηρίξει ότι η παρακμή του αντι-ιμπεριαλιστικού κινήματος οφείλεται στη δική του επιμονή να εντάσσει την ίδια την Ελλάδα στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα.

Αναρωτιέμαι όμως αν η αναντίρρητα κάθετη πτώση στο μαζικό αντι-ιμπεριαλιστικό λαϊκό αίσθημα δεν είναι ακριβώς ένδειξη της ορθότητας αυτής της θέσης, αν δηλαδή δεν είναι ακριβώς στον βαθμό που ο λαός  έχει πάψει στην πλειοψηφία του να βλέπει τον εαυτό του ως "εκτός" ιμπεριαλιστικών συμφερόντων (αυτό ισχύει και για την Κύπρο, ας σημειωθεί), στον βαθμό που έχει αποδεχτεί τη σύνδεση της Ελλάδας με όλο και στενότερα δεσμά με τις ισχυρές ιμπεριαλιστικές χώρες, που του είναι εξαιρετικά δύσκολο συνειδησιακά να "διαμαρτυρηθεί" για τις ιμπεριαλιστικές σφαγές. Οι "κομμουνιστογενείς" επικριτές του ΚΚΕ στην Ελλάδα συμφωνούν, εξ όσων αντιλαμβάνομαι, ότι η ΕΕ είναι μια ιμπεριαλιστική σε χαρακτήρα ένωση. Αλλά δεν είναι ακριβώς συνέπεια της ένταξης επί δεκαετίες σε μια τέτοια ένωση ο σταδιακός εκφυλισμός των αντι-ιμπεριαλιστικών συναισθημάτων στον ελληνικό λαό (συνυπολογίζοντας, βέβαια, και τις ενισχυτικές συνέπειες της ανατροπής του σοσιαλισμού αλλά και, σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου, της κατάργησης της Κομμουνιστικής Διεθνούς); Δεν έγινε το ίδιο ακριβώς στο εργατικό κίνημα κάθε χώρας που εντάχθηκε στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα -- η αφομοίωση μεγάλης μερίδας της εργατικής τάξης από τον οπορτουνισμό, η γιγάντωση της ενσωμάτωσης του εργατικού κινήματος στην παθητική και ενίοτε ενεργητική στήριξη της ιμπεριαλιστικής πολιτικής;

Κάπως έτσι φτάνει κανείς να δει την σύγκρουση ανάμεσα στις θέσεις του ΚΚΕ και στις θέσεις που πηγάζουν από τη λεγόμενη "θεωρία της εξάρτησης" από μια νομίζω ενδιαφέρουσα οπτική γωνία:

Η θεωρία της εξάρτησης είναι μια πάρα πολύ παρηγορητική θεωρία· για αυτήν, το εργατικό και λαϊκό κίνημα παραμένει εις το διηνηκές και υπεριστορικά αμόλυντο από την διαπλοκή με τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα, η οποία είναι μια "μόλυνση" που περιορίζεται μονίμως σε ολιγομελείς "ελίτ". Άρα, όσο προκρίνεις αυτή τη θεωρία, είναι επόμενο να θεωρείς πάρα πολύ εύκολη, σχεδόν αυτόματη, υπόθεση την "ανατροπή" αυτών των "ελίτ" από την πλειοψηφία, για την οποία προϋποθέτεις ότι δεν έχει καμία ανάμιξη και καμία δική της προσδοκία εξυπηρέτησης συμφερόντων μέσα απ' τον ιμπεριαλισμό. Όταν δε αυτή η δεδομένη ως βέβαιη "ανατροπή" δεν εμφανίζεται πουθενά στον ορίζοντα...φταίει το ΚΚΕ, γιατί η θεωρία του "απογοητεύει" το λαό και του στερεί αγωνιστικό φρόνημα. Πουθενά σ' αυτό το σενάριο δεν υπάρχει εξήγηση για το γιατί η παρακμή του αντι-ιμπεριαλισμού τυχαίνει να αφορά το σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών, στις περισσότερες από τις οποίες όχι μόνο δεν υπάρχει ΚΚΕ για να φταίει, αλλά ούτε καν μεγάλο κομμουνιστικό κόμμα.

Η αντίληψη του ΚΚΕ από την άλλη, πραγματικά δεν έχει και πολλά παρηγορητικά πράγματα να μας πει. Είναι μια αντίληψη που εκκινεί από τις αναλύσεις του Λένιν για την "εργατική αριστοκρατία" στις χώρες, όπως η Αγγλία αρχικά και η Γερμανία αργότερα, όπου το εργατικό κίνημα ενσωματώθηκε "οργανικά" και "φυσιολογικά" από τον οπορτουνισμό στον βαθμό ακριβώς που είχε ενσωματωθεί επίσης μεγάλο κομμάτι του λαού στην στήριξη του ιμπεριαλισμού. Υπό το πρίσμα μιας τέτοιας αντίληψης, όσο προχωρά η ενσωμάτωση της χώρας στην ΕΕ, τόσο αδυνατίζει η δυνατότητα αντίστασης στον παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό καπιταλισμό (και άρα και στην ίδια αυτή ενσωμάτωση), σε έναν φαινομενικά φαύλο κύκλο: η φύση, με άλλα λόγια, του ιμπεριαλισμού, είναι ταυτόχρονα να οξύνει τις ενδο-αστικές αντιθέσεις και να υποβαθμίζει, εξαπλωνόμενος, τις δυνατότητες της πλειοψηφίας των λαϊκών στρωμάτων να κάνει οτιδήποτε άλλο απ' το να τις παρακολουθεί παθητικά να ξεδιπλώνονται, όταν δεν σπεύδει κιόλας να συνταχθεί με τη μία ή άλλη "ξένη σημαία". Τα φαινόμενα, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλες τις άλλες χώρες της ΕΕ, δείχνουν να επιβεβαίωνουν την ορθότητα αυτής της διάγνωσης· το ζήτημα, βεβαίως, είναι να πάει κανείς πέρα από την ορθή διάγνωση. Το ζήτημα είναι να επιλύσει το πρόβλημα.

Οι υπερασπιστές της "εξάρτησης" αποπειρώνται να το κάνουν καλλιεργώντας την ευχάριστη ψευδαίσθηση ότι δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα άλλο από τις θέσεις του ΚΚΕ· αρκούν ένα-δυο φλογερά μανιφέστα περί αποτίναξης του ξένου ζυγού και ο άσπιλος και αμέτοχος στην συνολική εξέλιξη της οικονομικής πραγματικότητας λαός θα τσακίσει τη διεφθαρμένη μειονότητα των ξενόδουλων "Γκαουλάιτερ", η οποία βεβαίως δεν περιλαμβάνει την "αριστερά", που απλώς ονειρεύεται μια "άλλη Ευρώπη", με "καλύτερους θεσμούς." Το διαρκές φιάσκο τέτοιου είδους "τακτικών" δεν επηρεάζει σε οτιδήποτε που να θυμίζει αυτοκριτική τους εμπνευστές τους, οι οποίοι καταφεύγουν αμέσως μετά σε οιμωγές για όσους (πάρα πολλούς!) "δεν ξεσηκώνονται", και στις γνωστές "θεωρητικές αναλύσεις" περί τραγωδίας της εγκατάλειψης της εξ ουρανού πανάκειας του ΑΑΔΜ.

Αυτό δεν αναιρεί τις δικές μας ευθύνες να εντοπίσουμε, σε θεωρητικό επίπεδο αλλά και μέσα από τον πρακτικό πειραματισμό, τρόπους διαφυγής από την τανάλια απογοήτευσης, ηττοπάθειας, εξασθένισης αντανακλαστικών και τελικά παράλυσης στην οποία είναι αναμφίβολα πιασμένο το μεγάλο ποσοστό του λαού σήμερα. Η επαναστατική πολιτική σήμερα δεν μπορεί παρά να περνά μέσα από την επιτυχή αναμέτρηση με τις τοξικές συνέπειες της εξάπλωσης του αυτονόητου του ιστορικού ορίζοντα του ιμπεριαλισμού στο ντόπιο και διεθνές εργατικό κίνημα. Και φυσικά, η απλή αποκήρυξη του συμπτώματος του οπορτουνισμού δεν επαρκεί για να λύσει τον σημερινό γόρδιο δεσμό.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου