Παρασκευή, 25 Ιουλίου 2014

Σύντομη παρατήρηση για τον ιμπεριαλισμό

Στις διάφορες προσπάθειες είτε να υποβαθμιστεί το νόημα και η αξία της αναλυτικής έννοιας του ιμπεριαλισμού είτε να στρεβλωθεί το περιεχόμενό της, εξέχουσα θέση έχει η ταύτιση, στη μία ή την άλλη κατεύθυνση, του ιμπεριαλισμού με χώρες, ώστε είτε να αναδειχθεί ο "δογματικός παραλογισμός" της έννοιας, είτε να μετασχηματιστεί η έννοια σε αστικο-πατριωτικό εργαλείο.


Εφόσον με τον "ιμπεριαλισμό" σηματοδοτούμε μια λενινιστική αναλυτική έννοια, οφείλουμε να διευκρινήσουμε στους κοσμοπολίτες και τους εθνικιστές ταυτοχρόνως κάτι πολύ βασικό: ο ιμπεριαλισμός δεν προέρχεται, γενικά και αφηρημένα, από "χώρες." Δεν ανήκει στην κατηγορία των γεωγραφικο-εθνογραφικο-πολιτισμικών εννοιών. Ο ιμπεριαλισμός, αντιθέτως, προέρχεται πολύ συγκεκριμένα από τις νομοτελειακές εξελίξεις στη μορφή και τον χαρακτήρα των επιδιώξεων μιας τάξης -- της αστικής τάξης. Είναι οικονομική έννοια, έννοια οικονομικής περιοδολόγησης, με απτές πολιτικές, και όταν το επιτρέπουν ή το επιβάλλουν οι συνθήκες, στρατιωτικές, συνεπαγωγές.

Οι τάξεις, βεβαίως, δεν υπάρχουν σε κοινωνικά κενά αέρος. Συγκροτούνται και αναπτύσσονται μέσα σε εθνικές κοινωνίες και οικονομίες. Όταν η συμμαχία χρηματοπιστωτικού και βιομηχανικού κεφαλαίου κυριαρχήσει σε αυτές τις κοινωνίες και οικονομίες, όταν τα συμφέροντά της φτάσουν να ταυτιστούν χωρίς αξιόλογες αντιστάσεις με τα "εθνικά" συμφέροντα, τότε η "χώρα" λειτουργεί ως φορέας του ιμπεριαλισμού, στον ίδιο ακριβώς βαθμό που λειτουργεί ως φορέας των συμφερόντων της ταξικής βάσης η οποία έχει εισέλθει στο ιμπεριαλιστικό στάδιο της ανάπτυξής της.

Τούτο σημαίνει, με πολύ απλά λόγια, ότι δεν υπάρχουν κοινωνίες που έχουν εμβολιαστεί κατά του "ιμπεριαλισμού", ότι ο κόσμος δεν χωρίζεται σε "χώρες" που "γεννήθηκαν" ιμπεριαλιστικές, και άλλες που "δεν τις πιάνει" το ιμπεριαλιστικό μικρόβιο. Αλλά δεν πρέπει να αγνοείται, ταυτοχρόνως, ότι το θεμελιακό εργαλείο και δεκανίκι του ιμπεριαλισμού, ο σωβινιστικός ρατσισμός απέναντι σε "υπανθρώπους", αφήνει βαθιά σημάδια στον πολιτικό πολιτισμό χωρών που διαποτίζονται για μακρύ χρονικό διάστημα από την κυριαρχία ιμπεριαλιστικών αστικών τάξεων, και ότι ως συνέπεια, το ιδεολογικό εποικοδόμημα σε τέτοιες κοινωνίες τείνει να κάνει αυτό που κάνει γενικά η ιδεολογία: να αναπαράγει διαρκώς τις συνθήκες εύκολης και αναντίρρητης κυριαρχίας του ιμπεριαλιστικού ταξικού προσανατολισμού σε όλη την κοινωνία και να ενθαρρύνει την "στενή" εκδήλωση του ιμπεριαλισμού ως πολεμοχαρούς σωβινιστικού εθνικισμού και βούλησης βίαιης επιβολής των αστικών συμφερόντων σε βάρος των λαών άλλων χωρών -- που τυχαίνει να είναι πολύ συγκεκριμένες ιστορικά και "φυλετικά". Με απλά λόγια: δεν έχουν όλες οι χώρες, όλες οι κοινωνίες αν προτιμάτε, τις ίδιες αντιστάσεις απέναντι στο πλήρες φάσμα εκδήλωσης της ιμπεριαλιστικής καπιταλιστικής βαρβαρότητας, όπως δεν έχουν όλες οι χώρες τις ίδιες δυνατότητες να θρέψουν τη συμμαχία χρηματιστικού και βιομηχανικού κεφαλαίου σε βαθμό τέτοιο ώστε να κυριαρχήσει απόλυτα εσωτερικά και να αναπτύξει διεθνή επιθετικότητα.

Αυτά γιατί έχω βαρεθεί να διαβάζω "αριστερές" (βλ. κοσμοπολίτικες) και "αριστεροπατριωτικές" (βλ. εθνικιστικές) ανοησίες και να παρακολουθώ την κοπιαστική διαδικασία γεώτρησης τρυπών στο νερό για το όλο θέμα.

18 σχόλια:

  1. Αναγνωρίζω πως έχω γίνει κουραστικός και πως ίσως καταχρώμαι της φιλοξενίας μου ως σχολιαστή σε ένα ιστολόγιο με συγκεκριμενες κατευθυνσεις. Επέτρεψέ μου αυτό το σχόλιο:
    Όπως είπες, δεν υπάρχει λόγος για ψευτο-ευγένειες. Δεν σου κρύβω λοιπόν πως θεωρώ αυτήν την εννοιολόγηση του ιμπεριαλισμού που παραθέτεις λαθεμένη. Όχι εντελώς λαθεμένη, σε σχέση π.χ με τις έννοιες των "θεωρητικών" της εξάρτησης, αλλά λαθεμένη. Θα ρωτήσει κανείς γιατί;
    Καταρχάς ας συμφωνήσουμε πως ο προσδιορισμός του τι είναι ιμπεριαλισμός είναι ένας από τους κρισιμότερους προσδιορισμούς για τό ότι σημαίνει κίνημα, εργατικό κίνημα και το ποιά στρατηγική-τακτική πρέπει να έχει βάσει των αναλύσεων (σε τελική άποψη της "γραμμής").
    Για να μην κουράσω από αυτή την θέση, θα περιοριστώ σε λίγες παρατηρήσεις, που νομίζω θα δώσουν και το στίγμα αυτών που θέλω να πω:

    α) Υπάρχει όντως ο κίνδυνος με μια (σκόπιμα) κάλπικη χρήση της έννοιας να παραχθεί μια ιδεολογία και μια πολιτική πρακτική που απλά μέσω της καταγγελίας του "ξένου" ιμπεριαλισμού ευνοεί την συμμαχία με την "εθνική" αστική τάξης της χώρας, είτε αυτή η αστική τάξη είναι ιμπεριαλιστική ή όχι. Υποι αυτή την έννοια είναι απαραίτητο να καταγγέλεται η "εθνικιστική" χρήση του αντι-ιμπεριαλισμού που σημαίνει υποταγή στα συμφέροντα της "δικής" μας αστικής τάξης. Από την άλλη το γεγονός πως στην καταδίκη του "ξένου" ιμπεριαλισμού" προβαίνει ένα τμήμα της αστικής τάξης (με "αριστερό" ή "δεξιό" πρόσημο), και της "αριστεράς" (εκφράζοντας τα προαναφερθέντα συμφέροντα), δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη πως αποκλείεται όντως ο "ξένος" ιμπεριαλισμός λόγω της ισχύος του να καταστρέφει την εθνική ανεξαρτησία της χώρας με αδυνατότερη αστική τάξη, ακόμα κι αν αυτή είναι "ιμπεριαλιστική" (παράδειγμα οι ευρωπαίκές χώρες υπο κατοχή και συγκυριαρχία των αστικών τάξεών τους με τους κατακτητές όπως η Γαλλία του Βισύ). Ακομα και τότε προέχει ο εσωτερικός ταξικός αγώνας του εργαζόμενου λαού έναντι της αστικής του τάξης αλλά υπο άλλους όρους που δεν είναι απλά "δευτερεύοντες'' (αυτό χρειάζεται μεγαλύτερη διασαφήνιση)..
    β) Η πολιτική ισχύς είναι προϊόν της οικονομικής και ο ιμπεριαλισμός ως μια έκφανση του μονοπωλιακού καπιταλισμού έχει και πολιτικά και στρατιωτικά αποτελέσματα ως αποτελέσματα και όχι ως αιτίες από την άλλη αυτή η βασική δομή αντιστρέφεται: η πολιτική-στρατιωτική ισχύς είναι καθοριστικός παράγοντας για την τοποθέτηση μιας χώρας σε ένα συγκεκριμένο σημείο της παγκόσμιας καπιταλιστικής ιεραρχίας ισχύος. Αυτό έχει, σε σχέση με το σημείο α) καθοριστική σημασία εφόσον περιπλέκει την αντιμετώπιση του θέματος "εθνική ανεξαρτησία" για το λαικό κίνημα.
    Ξέρω πως ακούγονται ολα αυτά και ξέρω επίσης την μοίρα μου. Δε βαριέσαι..η ζωή θα δείξει, όπως έλεγαν και οι συναγωνιστές της κνε στα νιάτα μας και όλοι οι άλλοι έξυπνοι (όχι εγώ) τους ειρωνεύονταν...
    Ο αντίθεος να βάλει το χέρι του

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Το παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι δεν κατάλαβα ποια είναι η διαφωνία. Τίποτε από τα δύο που λες δεν είναι πράγματα ασύμβατα με ό,τι γράφω. Και το λέω μετά λόγου γνώσεως, γιατί εγώ ξέρω πού πάει αυτό που γράφω. Και εκεί πού πάει είναι στην υπεράσπιση της Ανατολής απέναντι στη Δύση στις σημερινές συνθήκες και στην κριτική του βασικού όπλου της σημερινής σοσιαλδημοκρατίας απέναντι στον κομμουνισμό που δεν είναι άλλο απ' το "όλοι καπιταλιστές είναι, ίσες αποστάσεις", που δεν θα την πατάει οδηγούμενη στο σοσιαλσωβινιστικό κομμάτι που έχει απλώσει δίχτυα στην ίδια αυτή σοσιαλδημοκρατία (βλ. Ίσκρα).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε, στην Ουκρανία, στη Γάζα, στην Συρία, στο Ιράν, χτίζεται η νέα γραμμή που χωρίζει "Δύση" και "Ανατολή", χτίζεται ξανά η συμμαχία του ιμπεριαλισμού με τη δυτική σοσιαλδημοκρατία, και χτίζεται τσακίζοντάς μας με "μαρξιστικά" όπλα: "δεν μπορείς να στηρίζεις τη Ρωσία, καπιταλιστική χώρα είναι, πρόκειται απλώς για σύγκρουση αστικών συμφερόντων, κάτσε και κοίτα χωρίς να κάνεις κιχ. Αλλιώς παλεύεις αυτομάτως με ξένες σημαίες, παραδίδεσαι αυτομάτως στον σοσιαλσωβινισμό" (που οι ίδιοι οι κοσμοπολίτες φιλοξενούν επισήμως στους κομματικούς τους κόλπους!!!)

    Είναι ή δεν είναι αυτή η σημερινή κατάσταση;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Φίλε Αντώνη, μήπως μπορείς να αναλύσεις λίγο περισσότερο αυτό που λες περί "δυσης-ανατολής";

      viul

      Διαγραφή
    2. "Ανατολή" και "Δύση" από τη σκοπιά του επαναστατικού μαρξισμού, http://leninreloaded.blogspot.com/2014/06/blog-post_9789.html

      D. Losurdo: Για το σχίσμα μεταξύ δυτικού-ανατολικού μαρξισμού, http://waltendegewalt.wordpress.com/2014/07/24/d-losurdo-για-το-σχίσμα-μεταξύ-δυτικού-ανατολ/

      Διαγραφή
  4. Είναι οι λεπτοί τόνοι της διαφωνίας, και όχι τα κύρια σημεία της ταυτότητάς μου με σένα και με το κόμμα, την τελευταία ελπίδα μας. Θα τα διευκρινήσω καλύτερα κάπου αλλού. Όσον αφορά αυτά που λές και λέτε στο άλλο πόστ, για την ουδετερότητα των σοσιαλδημοκρατών απέναντι στα εγκλήματα του ιμπεριαλισμού και αφορούν αυτά με τα οποία κλείνεις, έχω να εκφράσω την πλήρη συμφωνία μου ανάμικτη με την οργή μου που μεγαλώνει κάθε μέρα για τους δολοφόνους των λαών (και του δικού τους), αλλά ακόμα περισσότερο για τους υποκριτές, τους άθλιους της "αριστεράς" και της "αυτονομίας''

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Διευκρινίζω ωστόσο ότι με το πιο πάνω δεν τελειώνει αλλά ξεκινάει μια προσπάθεια εκ μέρους μου να απευθυνθώ σε ένα πολύ δύσκολο θέμα, του οποίου συνθηματολογικός τίτλος θα μπορούσε να είναι "γιατί δήλωσε ο Κάστρο, κομμουνιστής άνθρωπος, ότι είναι πιθανό να είναι αναγκαία μια συμμαχία Ρωσίας-Κίνας για να σωθεί η ανθρωπότητα";

      Διαγραφή
    2. Πραγματικά αδημονώ να ανοίξει αυτό το θέμα. Ζούμε στην τελική εποχή, ή του καπιταλισμού ή της ανθρώπινης ζωής..αφήστε τους άλλους να (κάνουν πως) κοιμούνται..

      Διαγραφή
  5. Για να κάνω μια εισαγωγική ερώτηση που ίσως αφορά το νέο θέμα: είναι δυνατόν μια εργατική εξουσία λ.χ στην ελλάδα να μπορέσει να αντέξει την πίεση από τις "δυτικές" ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και τις εσωτερικές αντιφάσεις που αυτή θα προκαλέσει χωρίς να αποκτήσει συμμάχους στο διεθνο-πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο;
    Αν μείνουμε χωρίς αυτά πως θα ενώσουμε τις "θετικές" πολικότητες (διεθνισμός-πατριωτισμός) και δεν θα λυγίσουμε από τις "αρνητικές" (σωβινισμός-κοσμοπολιτισμος); (πολύ σχηματικά)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το ΚΚΕ, απ' όσο έχω καταλάβει, κάνει μια ανάλυση, που (σε υπερσυμπιεσμένη μορφή) λέει για το θέμα: Τον 19ο αιώνα, οι αντιθέσεις ανάμεσα στις διαφορετικές αστικές τάξεις, δεν ήταν τόσο μεγάλες, που να τις αποτρέψουν να ενωθούν ενάντια στον κοινό τους εχθρό, όπως π.χ. έγινε στην Κομμούνα.Στην ιμπεριαλιστική εποχή, αυτές οι αντιθέσεις έγιναν τόσο βαθιές, που αφ' ενός οδήγησαν σε παγκόσμιους πολέμους, αφ' ετέρου δε, δεν επέτρεψαν την από κοινού συντονισμένη επίθεση ενάντια στην Σοβιετική Ένωση.
      Σήμερα αυτές οι αντιθέσεις είναι πολύ πιο οξυμμένες και δημιουργούν αντικειμενικές δυνατότητες επιβίωσης σε μια πιθανή νικηφόρα επανάσταση.

      ημιάγριος

      Διαγραφή
    2. Σήμερα αυτές οι αντιθέσεις είναι πολύ πιο οξυμμένες= εξού και η προληπτική διάλυση του αντιπάλου όμως, και εδώ πρέπει να δει κανείς ιστορικά, μετά το 1945 πόσα ΚΚ απαγορεύτηκαν, πόσα διαλύθηκαν και πόσα μεταλλάχθηκαν σε σοσιαλδημοκρατικά.

      Οι αστοί ξέρανε ότι έχουν βαθύτατες αντιφάσεις και ότι πρέπει να καθαρίσουν το πεδίο προληπτικά για να μην κινδυνεύσουν από εσωτερικές ανατροπές καθώς οδηγούνται σε μεταξύ τους συγκρούσεις. Οι κομμουνιστές το ξέχασαν, υπέστειλαν τις σημαίες και έκλεισαν τα μαγαζιά.

      Όλοι;

      Όχι όλοι!

      Σε μια μικρή και νησιωτική χώρα, στα νοτιοανατολικά της ηπείρου...

      (συνεχίζεται)

      Διαγραφή
  6. Ο Eriugena θίγει ένα τεράστιο ζήτημα. Η άποψη μου είναι ότι η ταξική πάλη και οι αγώνες των κομμουνιστών, δεν μπορούν να σταματάμε μπροστά σε διλήμματα που μπορούν να απαντηθούν μόνο από προφήτες. Μια νικηφόρα σοσιαλιστική επανάσταση (στην Ελλάδα, αλλά και σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, ιδιαίτερα της Δύσης) θα έχει σίγουρα τεράστιες επιπτώσεις, κάθε είδους, σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι επιπτώσεις αυτές είναι μη προβλέψιμες επακριβώς, μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν και για τούτο δεν μπορούμε να ξέρουμε αν θα "ενώσουμε τις "θετικές" πολικότητες (διεθνισμός-πατριωτισμός) και δεν θα λυγίσουμε από τις "αρνητικές" (σωβινισμός-κοσμοπολιτισμός)" . Σε τελική ανάλυση αν τελικά θα θριαμβεύσει η επανάσταση ή αν θα συντριβεί.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. "το θεμελιακό εργαλείο και δεκανίκι του ιμπεριαλισμού, ο σωβινιστικός ρατσισμός απέναντι σε "υπανθρώπους", αφήνει βαθιά σημάδια στον πολιτικό πολιτισμό χωρών που διαποτίζονται για μακρύ χρονικό διάστημα από την κυριαρχία ιμπεριαλιστικών αστικών τάξεων".

    Συζήτηση στο fb, (https://www.facebook.com/lifo.mag/posts/827191450646844)
    με αφορμή την είδηση για τις κλειτοριδεκτομές στο χαλιφάτο.

    Kostas Spyropoulos Έλληνες στα αυγά μας, εμείς Χαμάς και ξερό ψωμί, οι "ταλιμπάν" όλου του κόσμου είναι φίλοι μας.
    15 · Χθες στις 8:24 π.μ.
    Αντωνης Μυλωνας Θα ήθελα να γράψω ζώα , μα δεν ειναι
    Να γράψω άγριοι
    δεν ειναι...Δείτε περισσότερα
    13 · Χθες στις 9:46 π.μ. · Τροποποιήθηκε
    Chris Pap 100 χρονια πισω....απο σπηλιες βγηκαν οι μαου μαου?
    10 · Χθες στις 8:24 π.μ.
    AlKmini Konstantinidou γιατι δεν τα κοβουν οι αντρες , να γινουν ολοι ευνουχοι?
    9 · Χθες στις 8:27 π.μ.
    Vasilis Djbillakos Papachristou B Μια ατομικη βομβα απο Τουρκια μεχρι Κινα! Εκει πισω κατι πηγε στραβα απο την αρχη!

    ημιάγριος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Καταλαβαίνω φυσικά ότι άλλο είναι το νόημα του άρθρου, αλλά θα ήθελα απλώς να σημειώσω ότι η έννοια του ιμπεριαλισμού έχει ξαναμπεί και σε αρκετές αστικές αναλύσεις, κυρίως από δημοσιολόγους πρώην σοσιαλιστικών χωρών οι οποίοι είναι κάργα φιλοδυτικοί (σε βαθμό δουλοπρέπειας) και αντιπουτινικοί, ώστε να ερμηνεύσει διάφορες κινήσεις της αστικής τάξης της Ρωσίας ως παλινόρθωση του "σοβιετικού ιμπεριαλισμού".

    Ξαναλέω ότι κατανοώ ότι δεν ασχολείται με αυτό το άρθρο, αλλά το αναφέρω ως ένα ακόμη δείγμα διαστρέβλωσης και κουρελοποίησης ενός πολιτικού όρου από την κυρίαρχη ιδεολογία (που έχει ιστορικό οδοστρωτήρα σε τέτοια ζητήματα -- εδώ είναι σχετικό ένα παλιότερο κείμενο του Αντώνη για την έννοια του εκσυγχρονισμού).

    Ijon Tichy

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θα πρέπει να θυμήσουμε ότι γενεαλογικά, ο όρος ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ σε ΑΣΤΙΚΕΣ αναλύσεις (Τζ. Α. Χόμπσον) ΠΡΙΝ μετασχηματίσει το νόημά του ο Λένιν. Αυτό οπωσδήποτε δημιουργεί επιπρόσθετα προβλήματα και συγχύσεις.

      Διαγραφή
    2. Δεν διαφωνώ, αλλά νομίζω ότι ο τρόπος με τον οποίο πρωτοεμφανίστηκε ο όρος στις αναλύσεις των αστών δεν έχει καμία σχέση με τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζεται στις περιπτώσεις που αναφέρω. Στις τελευταίες έχουμε ξεκάθαρα προσπάθεια καπήλευσης και επαναπροσδιορισμού του όρου. Να ληφθεί υπ'όψιν κιόλας το ότι μιας και πολλοί από αυτούς τους πολιτικούς αναλυτές της κακιάς ώρας μεγάλωσαν στην ΣΕ, φέρουν και τον μανδύα του ειδικού επί αυτών των θεμάτων αφού υποτίθεται πως τα διδάχτηκαν σε κάποια φάση της ζωής τους.

      Ijon Tichy

      Διαγραφή