Δευτέρα, 21 Ιουλίου 2014

Σχετικά με τη "δομή Σοβιετικού τύπου" (τρίτο μέρος)

Κοινόβιο χίπις, ή "συνεταιρισμός ελεύθερων παραγωγών"
Πριν όμως πάμε στον ίδιο τον Μαρξ, είναι χρήσιμο να δούμε, σε έναν σχετικά ικανοποιητικό εποπτικό βαθμό τουλάχιστο, τι κατανόησαν διαχρονικά οι αναγνώστες του ότι είναι "η κοινωνία [ή ένωση, ή συνεταιρισμός] των ελεύθερων παραγωγών" ή τι είναι το συστατικό της στοιχείο, ο "ελεύθερος παραγωγός".

Στο άρθρο του Bestimmung, η ένωση αυτή περιγράφεται ως: "κοινωνία των ''ελεύθερα συνεταιρισμένων παραγωγών'' (σοσιαλισμός->κομμουνισμός)", δηλαδή, όπως τουλάχιστον το καταλαβαίνω εγώ, ως κάτι συνώνυμο με τον σοσιαλισμό στην μετάβασή του προς το ανώτερο στάδιο του κομμουνισμού (δεν μου είναι σαφές αν είναι επίσης συνώνυμη του κομμουνισμού για τον συγγραφέα).

Είδαμε όμως επίσης ότι για την "Αυγή", η "κοινωνία ελεύθερων παραγωγών", είναι "μια εξωκρατική δημιουργία και ένα επιχειρείν"--δηλαδή κάτι σαν την google, την Apple, και πολλές άλλες καπιταλιστικές επιχειρήσεις που ξεκίνησαν από κουλ τύπους που είχαν όραμα το οποίο δεν καταλάβαιναν πιο συντηρητικοί και σκουέρ επιχειρηματίες. Ίσως ο Τζήμερος να βιάστηκε να βρίσει τον Μαρξ;

Θεωρώ εξαιρετικά άστοχο, ωστόσο, να αρκεστεί κανείς στο να καγχάσει το άρθρο της Αυγής για χυδαίο τσαρλατανισμό. Γιατί τότε θα χάσει την ευκαιρία να συνειδητοποιήσει ότι ως φράση, η "ένωση ελεύθερων παραγωγών" είναι τόσο αόριστη που κάλλιστα μπορεί να την ερμηνεύσει κανείς με πολύ διαφορετικούς τρόπους.


Σε μια πρώτη ερμηνεία, που είναι αυτή της "Αυγής" αλλά όχι μόνο, "ελεύθερη" σημαίνει "χωρίς καταναγκασμό", "εθελοντικά", "αυτοβούλως" και "χωρίς κρατική παρέμβαση." Και για να είμαι ειλικρινής, δεν βλέπω κανένα στοιχείο ότι το Bestimmung την καταλαβαίνει διαφορετικά από ό,τι η "Αυγή" :
Στη πρώτη περίπτωση ο δεσμός είναι εθελοντικός [...] Στη δεύτερη περίπτωση, ο δεσμός των συνεταιρισμένων είναι κρατικά επιβεβλημένος [...] Στη δεύτερη περίπτωση του κρατικού σοσιαλισμού, υπάρχει τόσο κρατική-εξωτερική προς την κοινωνία βία, όσο και η βία της Αγοράς
Ας δούμε μερικά παραδείγματα:  H Pixar, όπου πολλοί ταλαντούχοι άνθρωποι συνενώθηκαν ελεύθερα για να φτιάχνουν κατά κανόνα πολύ ωραία καρτούν δεν είναι παράδειγμα ένωσης παραγωγών με εθελοντικό δεσμό; Βεβαίως και είναι. Επιβλήθηκε από το κράτος και με τη βία να συνεργαστούν; Ασφαλώς και όχι. Συνεργάστηκαν λόγω της "βίας της αγοράς"; Δεν ήταν άνεργοι με πρόβλημα επιβίωσης αλλά πετυχημένοι σε άλλες εταιρείες καρτούν που επέλεξαν αυτόβουλα να φτιάξουν μια διαφορετική επιχείρηση. Δεν θα συμφωνούσαν καθόλου ότι τους κατανάγκασε η κακούργα η βία της αγοράς. Ergo, ιδού ο σοσιαλισμός, πιθανώς στο ανώτερο στάδιό του, αυτό το κομμουνισμού;

Κι ένα κοινόβιο χίπηδων που φτιάχνει χαϊμαλιά και πίπες για μαύρο προς πώληση; Ισχύουν τα ίδια ακριβώς και για αυτό, όπως και ότι αναμφίβολα αισθάνονται "κοινότητα ελεύθερων παραγωγών". Λοιπόν;

Μια ουτοπική κοινότητα [intentional community], από τις δεκάδες υφιστάμενες (κυρίως στις ΗΠΑ), όπου άνθρωποι επιλέγουν να ζουν μαζί και να φτιάχνουν έπιπλα ή πλεχτά ή να φυτεύουν μπρόκολα, και μάλιστα μπορεί να έχουν ελεύθερα συμφωνήσει να μην έχουν και ατομική ιδιοκτησία, ούτε καν στο σεξ; Πάλι ο αναπτυγμένος σοσιαλισμός της κοινότητας ελεύθερων παραγωγών που οραματίστηκε ο Μαρξ και απέτυχε να εφαρμόσει ο Λένιν και ο Στάλιν;

Ένα αυτοδιαχειριζόμενο εργοστάσιο που φτιάχνει προϊόντα καθαρισμού για πολιτικά ευαισθητοποιημένους όπως η ΒΙΟΜΕ;

Μα πόσος αληθινός και ανώτερος σοσιαλισμός μας περιβάλλει τελικά;

Κι όμως, δεν χαριτολογώ. Κάθε ανάλογη κοινότητα ή μόρφωμα έχει κάθε λόγο να αυτοπεριγράφεται ως "συνεταιρισμός ελεύθερων παραγωγών" και δεν έχει κανένα πρόβλημα να το κάνει. Εκεί ακριβώς έγκειται η μαγεία και η θελκτικότητά της ως φράσης, ως ωραίου και χωρίς περικείμενο τσιτάτου: δεν λέει απολύτως τίποτε συγκεκριμένο.

Πράγματι, είδαμε ήδη ότι δεν είναι μόνο η "Αυγή" που καταλαβαίνει τη φράση ως κάτι τελείως διαφορετικό από συνώνυμη του σοσιαλισμού και δη στον δρόμο προς τον κομμουνισμό: οι Petkov και Thirkell, θυμίζω, γράφουν πως η μόνη σοσιαλιστική κοινωνία όπου βρήκε εφαρμογή το όραμα του Μαρξ ήταν η Γιουγκοσλαβία της εργατικής αυτοδιαχείρισης. Αν αυτός ήταν ο αληθινός σοσιαλισμός ή ακόμα και ο κομμουνισμός, τότε το λιγότερο που θα μπορούσε κανείς να πει είναι ότι ο αληθινός σοσιαλισμός απέτυχε παταγωδώς οικονομικά πολύ πριν η χώρα ρημαχτεί από τον εμφύλιο πόλεμο.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτή η δυνητική ερμηνεία της φράσης, και αυτό έχει επίσης αποδειχτεί στην πράξη. "Ελεύθερος παραγωγός" μπορεί να είναι επίσης ο παραγωγός, ο τεχνίτης που έχει ακόμα την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής του, που δεν έχει απωλέσει αυτά τα μέσα. Η "ελευθερία" εδώ προσδιορίζει τη δυνατότητα ελέγχου στα μέσα παραγωγής και όχι την εθελοντική συνεύρεση με άλλους παραγωγούς, ούτε βέβαια την "ελευθερία" από τη "βία της αγοράς", η οποία υφίσταται κανονικότατα με την συνηθισμένη μορφή της αναγκαιότητας της εργασίας σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Ο "ελεύθερος παραγωγός" εδώ είναι ελεύθερος αφεντικού και εργοδότη, όχι μισθωτός, μαθητευόμενος, κάλφας, παραπαίδι, υπηρέτης, δούλος και κολλίγας. Είναι αυτό για το οποίο περηφανεύονταν ότι ήταν πριν την εισβολή των Φράγκων οι Άγγλοι που ζητούσαν "γη και ελευθερία" στον 17ο αιώνα, ή ο Κρεβεκέρ, στις Επιστολές ενός Αμερικανού αγρότη στα τέλη του 18ου.

Παράδειγμα χρήσης με αυτή την έννοια; Ριζοσπάστης, 8 Ιούλη 2012, για την βία της πρωταρχικής συσσώρευσης:
Η συγκέντρωση της γης στα χέρια μιας νέας γενιάς γαιοκτημόνων, με το βλέμμα στραμμένο στην αναδυόμενη καπιταλιστική αγορά και τους μεγάλους παχτωτές, που οργάνωναν τη γεωργική εκμετάλλευση με καπιταλιστικό τρόπο, επιταχύνθηκε, με την απαλλοτρίωση των εκκλησιαστικών γαιών, την καταχρηστική εκποίηση της κρατικής περιουσίας, και την κλοπή της κοινοτικής ιδιοκτησίας, η οποία στη μεσαιωνική Αγγλία ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη. 
Οι βίαιες αυτές οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές, επιτάχυναν τη διείσδυση του καπιταλισμού στη γεωργία, μέσα από την προσάρτηση της γης στο κεφάλαιο. Παράλληλα, έχουμε τη δημιουργία σε μαζική κλίμακα, μιας εργατικής τάξης, η οποία προήλθε από τη βίαιη προλεταριοποίηση των παλιών ελεύθερων παραγωγών, που είχαν χάσει τα πάντα και κάτω από άθλιες συνθήκες, συγκεντρώνονταν στα μεγάλα αστικά κέντρα. Στους χώρους αυτούς ανθεί το φαινόμενο του παουπερισμού, των φτωχών και ρακένδυτων ανθρώπων, οι οποίοι αποτελούν το αναγκαίο ντεκόρ στον πίνακα των ταχύτατα αναπτυσσόμενων βιομηχανικών κέντρων της Αγγλίας.
Εδώ βέβαια ο "ελεύθερος παραγωγός" είναι προκαπιταλιστικό φαινόμενο, και συνεπώς θα ήταν εξίσου παράλογο να θεωρήσει κανείς ότι αυτό οραματίστηκε ο Μαρξ, την επιστροφή στη φεουδαρχία, όσο θα ήταν και να νομίζει ότι μιλούσε για την Pixar. Κι όμως, δεν είναι εξαίρεση η αναφορά του Ριζοσπάστη στον "ελεύθερο παραγωγό" ως προκαπιταλιστικό φαινόμενο. A.L. Harris, από το Race, Radicalism and Reform, για ένα παράδειγμα που συνδυάζει στοιχεία της πρώτης δυνατότητας ερμηνείας ("εθελοντική σύμπραξη με άλλους παραγωγούς") και της δεύτερης ("ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής", "ελευθερία από μισθωτή δουλεία σε εργοδότη"):
...η πραγματική ισότητα του ατόμου κάτω από τον πρωτόγονο κομμουνισμό αναδύεται εξαιτίας του χαρακτήρα των οικονομικών του θεσμών και τις "συνθήκες εργασίας" που αυτοί χαρακτηρίζουν. Τα χαρακτηριστικά αυτά μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: 
1. η παραγωγική εργασία διεκπεραιώνεται από τον συνεταιρισμό ελεύθερων παραγωγών, που έχουν στην συλλογική ιδιοκτησία τους τα μέσα παραγωγής, περιλαμβανομένης της γης
2. Εφόσον οι εργαζόμενοι έχουν δικά τους και ελέγχουν τα μέσα παραγωγής δεν ρυθμίζουν απλώς τον συνολικό χρόνο εργασίας που είναι απαραίτητος για να συντηρηθεί η κοινότητα, αλλά κατανέμουν και το προϊόν για την ατομική τους συντήρηση 
3. Κάθε σωματικά ακέραιο άτομο συνεισφέρει το δικό του μερίδιο στη συνολική εργασία που είναι απαραίτητη για να συντηρηθεί η κοινωνία 
και 
4. Αφού κάθε άτομο έχει συνεισφέρει το δικό του μερίδιο προσπάθειας στη συνολική εργασία που είναι απαραίτητη για να συντηρηθεί η κοινωνία, είναι ελεύθερο να αναπτύξει τις δυνατότητές του όπως επιθυμεί, εφόσον η ανάπτυξή του δεν παρεμποδίει άλλα άτομα ή την ομάδα ως σύνολο.
Δεν χρειάζεται να πούμε ότι η εκτίμηση του Μαρξ για τον πρωτόγονο κομμουνισμό δεν πρέπει να εκληφθεί ως πρόταση για επιστροφή σ' αυτόν.
Τι υπέροχο όραμα και πόσο απογοητευτικό ότι όλα αυτά είναι απλώς "πρωτόγονος", προκαπιταλιστικός κομμουνισμός!!! Απογοητευτικό, γιατί πραγματικά θα ήθελα να γνωρίζω σε τι διαφέρει η καλύτερη φαντασιακή εκδοχή αυτού που αντιπαράθεσαν στην ΕΣΣΔ ως όραμα οι "αριστεροί κομμουνιστές" του Appel, και αυτού που ονειρεύονται οι λογής κριτές του υπαρκτού σοσιαλισμού, από αυτό που ο συγγραφέας μας εδώ μας λέει με πλήρη νηφαλιότητα ότι προφανώς δεν απασχολούσε ως όραμα τον Μαρξ (απασχολούσε, βεβαίως, κάθε είδους ουτοπιστές από τον καιρό ήδη του Gerrard Winstanley στα μέσα του 17ου αιώνα), και που για πολλούς λέγεται και σήμερα "μαρξισμός", σε αντιπαράθεση με τον κακό και εξαναγκαστικό "κρατικό σοσιαλισμό"...

Είναι εφιαλτικό, αλλά ούτε τώρα εξαντλήσαμε το φάσμα του τι μπορεί να σημαίνει "ελεύθερος παραγωγός", ιδιαίτερα στην μαρξιστική ή μαρξιστοφανή βιβλιογραφία. Γιατί το "ελεύθερος" έχει κι ένα τρίτο (ή τέταρτο) νόημα, άμεσα αντίθετο του δεύτερου και άσχετο με το πρώτο: σημαίνει αυτόν από τον οποίο έχει αφαιρεθεί η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, τον απαλλοτριωμένο, αυτόν που "λευτερώθηκε" από τα μέσα διαβίωσής του και είναι "ελεύθερος" να γίνει προλετάριος. Το νομικό υποκείμενο του αστικού συμβασιακού δικαίου, δηλαδή:

Laurent Baronian, Marx and Living Labor:
[...] έτσι η μετάβαση [στον καπιταλισμό] περιλαμβάνει δυο ταυτόχρονες διαδικασίες: τη δημιουργία μιας τάξης παραγωγών που είναι νομικά ελεύθερη, δηλαδή την κατάργηση της δουλοπαροικίας, και τον χωρισμό των παραγωγών από τα μέσα διαβίωσης του, η οποία προϋποθέτει την διαδικασία απαλλοτρίωσης της γης, την οποία παλιότερα οι παραγωγοί κατείχαν είτε με όρους χρησικτησίας είτε με ελεύθερη χρήση ως κοινά.
Kevin Doogan, New Capitalism:
Βασικό χαρακτηριστικό της ελεύθερης μισθωτής εργασίας είναι ότι ο αγοραστής της εργατικής δύναμης είναι ελεύθερος από τα βάρη της συντήρησης τα οποία συνδέονται με την υποτελή ή δουλική εργασία. Η θεμελίωση της "ελεύθερης εργασίας", η οποία αντικατέστησε την φεουδαλική υποτέλεια και τη δουλεία, γίνεται μέσα από τον μηχανισμό της εμπορευματικής ανταλλαγής. Αυτή η συμβασιακή σχέση εμπλέκει ελεύθερους παραγωγούς --νομικά ελεύθερους και απελευθερωμένους από τα μέσα παραγωγής-- κι έναν απαλλοτριωτή ο οποίος έχει απόλυτη ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής. 
Ο τελευταίος των "ελεύθερων παραγωγών" μας λοιπόν είναι ακριβώς ο προλετάριος, το θύμα της καπιταλιστικής απαλλοτρίωσης που δεν έχει πια τίποτα να χάσει από τις αλυσίδες του. Μαρξ, Κεφάλαιο, τομ. 1:
Από μόνα τους, το χρήμα και τα εμπορεύματα δεν είναι κεφάλαιο περισσότερο από ό,τι είναι τα μέσα παραγωγής και διαβίωσης. Χρειάζεται να μεταμορφωθούν σε κεφάλαιο. Αλλά αυτή η ίδια μεταμόρφωση μπορεί να συμβεί μόνο κάτω από ορισμένες συνθήκες που επικεντρώνονται στο εξής, ότι δυο πολύ διαφορετικά είδη ιδιοκτητών εμπορευμάτων πρέπει να έλθουν σε επαφή πρόσωπο με πρόσωπο:  απ' τη μιά, οι ιδιοκτήτες του χρήματος, των μέσων παραγωγής, των μέσων διαβίωσης, οι οποίοι αδημονούν να αυξήσουν το σύνολο των αξιών που κατέχουν, αγοράζοντας την εργατική δύναμη άλλων· απ' την άλλη, ελεύθεροι εργάτες, πωλητές της δικής τους εργατικής δύναμης, και άρα πωλητές εργασίας. Ελεύθεροι εργάτες, με τη διπλή έννοια ότι ούτε αποτελούν οι ίδιοι μέρος των μέσων παραγωγής, ούτε τους ανήκουν τα μέσα παραγωγής, όπως άνηκαν στους αγρότες-ιδιοκτήτες. Είναι λοιπόν ελεύθεροι, δεν παρεμποδίζονται από κανένα δικό τους μέσο παραγωγής
Τρεις, πιθανώς και τέσσερις, διαφορετικές ερμηνείες του τι είναι ο "ελεύθερος παραγωγός", λοιπόν -- κάποιες εμφανώς ασύμβατες με τον μαρξισμό ως ριζοσπαστική κριτική του καπιταλισμού και των μικροαστικών ονειροπολημάτων "εναλλακτικής", άλλες ασύμβατες με το τι θα μπορούσε να είναι ένα μαρξιστικό όραμα για το σοσιαλιστικό μέλλον. Καμία, πάντως, που να "κολλάει" σημασιολογικά με το τι υποτίθεται ότι όλοι ξέρουμε ότι είπε ο Μαρξ (κάτι με "σοσιαλισμό" και "ελευθερία", το δίχως άλλο...). Κι όμως, όλοι όσοι παραθέσαμε ενάντια στην ΕΣΣΔ στην προηγούμενη ανάρτηση --και μαζί τους, το Bestimmung-- μοιάζουν τόσο σίγουροι για το πώς οραματίστηκε τον αληθινό σοσιαλισμό ο Μαρξ -- ασφαλώς, τον οραματίστηκε στη βάση του "συνεταιρισμού ελεύθερων παραγωγών"!

(συνεχίζεται)

13 σχόλια:

  1. Να κάνουμε μια παύση εδώ και να ρωτήσουμε:

    τι τέλος πάντων είναι αυτοί οι "ελεύθεροι παραγωγοί" που αναφέρει ο Μαρξ στον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου, και σε τι συνίσταται η ρημάδα η ελευθερία τους;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Το ευρύτερο απόσπασμα, είναι στο Κεφάλαιο, Σύγχρονη Εποχή, σελ. 89-92.

    Δυο χάρες:

    α) το έχει κάποιος σε κόπι-πέιστ μορφή;

    β) πού λέει σ' αυτό το απόσπασμα (ειδικά στο περί "συλλόγου ελεύθερων ανθρώπων", σελ. 91-92) ο Μαρξ: "αυτό, τέκνα μου, είναι ο κομμουνισμός"; Όσο και να το διαβάσω, βρίσκω μια σύντομη αναφορά σε τύπους παρελθοντικών και δυνητικών κοινωνιών που δεν περιέχει καμία τέτοια διακήρυξη.

    Βοήθεια;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. ΔΕΝ ΤΟ ΛΕΕΙ ΠΟΥΘΕΝΑ Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Ο ΜΑΥΡΙΤΑΝΟΣ (1/2)

      β) πού λέει σ' αυτό το απόσπασμα (ειδικά στο περί "συλλόγου ελεύθερων ανθρώπων", σελ. 91-92) ο Μαρξ: "αυτό, τέκνα μου, είναι ο κομμουνισμός"; Όσο και να το διαβάσω, βρίσκω μια σύντομη αναφορά σε τύπους παρελθοντικών και δυνητικών κοινωνιών που δεν περιέχει καμία τέτοια διακήρυξη.

      Αντώνη, έπεσες στην περίπτωση!

      Διαβάζοντας, όπως έγραφα τις προάλλες, συστηματικά Επίκουρο και θέλοντας να βρω τις αναφορές ή παραπομπές του Μαυριτανού (εκτός της διδακτορικής του διατριβής εννοείται) σ’ αυτόν, εντόπισα αναφορά στην επόμενη παράγραφο απ’ αυτήν που αναφέρεσαι.

      Λοιπόν, όπως φαίνεται κι από το πρωτότυπο της σχετικής αλλά και της επόμενης παραγράφου που παραθέτω στην συνέχεια για του λόγου το ασφαλές, πουθενά σ’ αυτό το απόσπασμα δεν υπάρχει «τέτοια διακήρυξη».

      Και μια και το ’φερε η κουβέντα: Ο Παναγιώτης Μαυρομμάτης μεταφράζει το «intermundium» του πρωτοτύπου της επόμενης παραγράφου ως «ενδιάμεσο» (βλ. Καρλ Μαρξ, Το Κεφάλαιο, Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας, Τόμος Πρώτος, Βιβλίο Ι, Το προτσές παραγωγής του κεφαλαίου, Μετάφραση Παναγιώτη Μαυρομμάτη, «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα 2002, σελίδα 92)· η μετάφραση εδώ δεν είναι ακριβής, γιατί ο Μαυριτανός χρησιμοποιεί στο συγκεκριμένο σημείο τον επικούρειο όρο «μετακόσμιον» (πρβλ. Επίκουρος, απόσπασμα 359 Usener: […] καθῆσθαι γὰρ τὸν θεὸν ἐν τοῖς μετακοσμίοις οὕτω καλουμένοις ὑπ’ αὐτοῦ […]).

      Ακολουθεί το πρωτότυπο.


      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
    2. ΔΕΝ ΤΟ ΛΕΕΙ ΠΟΥΘΕΝΑ Σ’ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ Ο ΜΑΥΡΙΤΑΝΟΣ (2/2)

      Και το πρωτότυπο (συν την επόμενη παράγραφο):

      |92| […]

      Stellen wir uns endlich, zur Abwechslung, einen Verein freier Menschen vor, die mit gemeinschaftlichen Produktionsmitteln arbeiten als eine gesellschaftliche Arbeitskraft verausgaben. Alle Bestimmungen von Robinsons Arbeit wiederholen sich hier, nur gesellschaftlich statt individuell. Alle Produkte Robinsons |93| waren sein ausschließlich persönliches Produkt und daher unmittelbar Gebrauchsgegenstände für ihn. Das Gesamtprodukt des Vereins ist ein gesellschaftliches Produkt. Ein Teil dieses Produkts dient wieder als Produktionsmittel. Er bleibt gesellschaftlich. Aber ein anderer Teil wird als Lebensmittel von den Vereinsgliedern verzehrt. Er muß daher unter sie verteilt werden. Die Art dieser Verteilung wird wechseln mit der besondren Art des gesellschaftlichen Produktionsorganismus selbst und der entsprechenden geschichtlichen Entwicklungshöhe der Produzenten. Nur zur Parallele mit der Warenproduktion setzen wir voraus, der Anteil jedes Produzenten an den Lebensmitteln sei bestimmt durch seine Arbeitszeit. Die Arbeitszeit würde also eine doppelte Rolle spielen. Ihre gesellschaftlich planmäßige Verteilung regelt die richtige Proportion der verschiednen Arbeitsfunktionen zu den verschiednen Bedürfnissen. Andrerseits dient die Arbeitszeit zugleich als Maß des individuellen Anteils des Produzenten an der Gemeinarbeit und daher auch an dem individuell verzehrbaren Teil des Gemeinprodukts. Die gesellschaftlichen Beziehungen der Menschen zu ihren Arbeiten und ihren Arbeitsprodukten bleiben hier durchsichtig einfach in der Produktion sowohl als in der Distribution.

      Für eine Gesellschaft von Warenproduzenten, deren allgemein gesellschaftliches Produktionsverhältnis darin besteht, sich zu ihren Produkten als Waren, also als Werten, zu verhalten und in dieser sachlichen Form ihre Privatarbeiten aufeinander zu beziehn als gleiche menschliche Arbeit, ist das Christentum mit seinem Kultus des abstrakten Menschen, namentlich in seiner bürgerlichen Entwicklung, dem Protestantismus, Deismus usw., die entsprechendste Religionsform. In den altasiatischen, antiken usw. Produktionsweisen spielt die Verwandlung des Produkts in Ware, und daher das Dasein der Menschen als Warenproduzenten, eine untergeordnete Rolle, die jedoch um so bedeutender wird, je mehr die Gemeinwesen in das Stadium ihres Untergangs treten. Eigentliche Handelsvölker existieren nur in den Intermundien der alten Welt, wie Epikurs Götter [30] oder wie Juden in den Poren der polnischen Gesellschaft. Jene alten gesellschaftlichen Produktionsorganismen sind außerordentlich viel einfacher und durchsichtiger als der bürgerliche, aber sie beruhen entweder auf der Unreife des individuellen Menschen, der sich von der Nabelschnur des natürlichen Gattungszusammenhangs mit andren noch nicht losgerissen hat, oder auf unmittelbaren Herrschafts- und Knechtschaftsverhältnissen. Sie sind bedingt durch eine niedrige Entwicklungsstufe der Produktivkräfte der Arbeit und entsprechend befangene Verhältnisse der Menschen innerhalb ihres materiellen Lebenserzeugungsprozesses, daher zueinander und zur Natur. […]

      |848| […]

      [30] Epikurs Götter – Nach Ansicht des altgriechischen Philosophen Epikur existieren die Götter in den Intermundien, den Zwischenräumen der Welten; sie haben weder auf die Entwicklung des Weltalls noch auf das Leben des Menschen irgendwelchen Einfluß. 93

      […]

      Karl Marx-Friedrich Engels, Werke, Band 23, Dietz Verlag, Berlin/DDR 1962, S. 92–93, 848


      Χαιρετώ,

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
    3. Γεια σου σύντροφε. Ασφαλώς και δεν το λέει πουθενά. Έχω διαβάσει το απόσπασμα δέκα φορές. Έλα όμως που σε αυτό παραπέμπουν όλοι όσοι επαναλαμβάνουν εσαεί το "ο Μαρξ όρισε τον σοσιαλισμό/κομμουνισμό ως "συνεταιρισμό ελεύθερων παραγωγών"!!!

      Και να ταν μόνο αυτό! Οι κύριοι κύριοι Petkov και Thirkell εδώ: http://books.google.gr/books?id=RNeC2wSIDUkC&pg=PA44&lpg=PA44&dq=%22association+of+free+producers%22+marx&source=bl&ots=K-YFka1I2o&sig=3J9_PcJNNef4u7u2D5971HxaHsw&hl=el&sa=X&ei=JkHKU6S4E8Kv7AaSq4GQDQ&ved=0CCsQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22association%20of%20free%20producers%22%20marx&f=false

      το βρήκαν στον...τρίτο τόμο του Κεφαλαίου, κεφάλαιο 48 (The Trinity Formula). Όπου βέβαια καμία τέτοια αναφορά δεν υπάρχει.

      Μιλάμε άραγε για μια από τις μεγαλύτερες και πιο "επιστημονικά" νομιμοποιημένες τρολιές στην ιστορία της μαρξολογίας;

      Γιατί πέρα από μια αναφορά στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο, που όμως μπάζει νερά από δέκα κατευθύνσεις, εγώ αναφορά του Μαρξ σε "συνεταιρισμό/ένωση/κοινωνία ελεύθερων παραγωγών" δεν ξέρω καμία άλλη εκτός του αποσπάσματος που δεν την ταυτίζει με τον σοσιαλισμό στον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου.

      Γνωρίζει κανείς άλλος περισσότερα;

      Διαγραφή
  3. Το Κεφάλαιο υπάρχει σε pdf σκαναρισμένο (πράγμα μάλλον γνωστό) και γι' αυτό χωρίς δυνατότητα κόπι-πεϊστ σε διάφορες δ/σεις, λχ εδώ
    http://rosalux.gr/sites/default/files/1st_volume_marx.pdf

    Στη σελ. 90 του α τόμου, χρησιμοποιείται για την εξέταση της κοινωνικοποιημένης παραγωγής, στη μια παράγραφο, το ιστορικά κοντινό παράδειγμα της "αγροτικής πατριαρχικής παραγωγής μιας αγροτικής οικογένειας που παράγει για τις δικές της ανάγκες (...)".
    Στην επόμενη παράγραφο, για τον ίδιο σκοπό, χρησιμοποιείται το "φανταστικό" παράδειγμα "ενός συλλόγου ελεύθερων ανθρώπων, που εργάζονται με κοινά μέσα παραγωγής και ξοδεύουν αυτοσυνειδητα τις πολλές τους ατομικές εργατικές δυνάμεις σαν μια κοινωνική εργατική δύναμη".

    Είναι προφανές νομίζω, ότι τα δυο αυτά "περιορισμένα" παραδείγματα αποσκοπούν στην περιγραφή όρων παραγωγής και ανταλλαγής, οι οποίοι στην κοινωνικοποιημένη παραγωγή (αυτό τον οικονομικό όρο χρησιμοποιεί γενικά ο Μαρξ στο Κεφάλαιο για τον κομμουνισμό) εκτείνονται σε όλη την κοινωνική κλίμακα.
    Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην Ιδρυτική Διακήρυξη της Α Διεθνούς:

    "...η πείρα της περιόδου 1848-1864 απόδειξε χωρίς αμφισβήτηση ότι η συνεταιριστική εργασία, όσο θαυμάσια κι αν είναι σαν αρχή και χρήσιμη στην πράξη, αν περιοριστεί μέσα στο στενό κύκλο των συμπτωματικών προσπαθειών των χωριστών εργατών, δε θα μπορέσει ποτέ να σταματήσει τη γεωμετρική ανάπτυξη του μονοπωλίου και ν' απελευθερώσει τις μάζες, είτε ακόμα και να ελαφρύνει αισθητά το βάρος της αθλιότητάς τους.[...] Για ν' απελευθερώσει τις εργαζόμενες μάζες, η συνεταιριστική εργασία πρέπει να αναπτυχθεί σε εθνικές διαστάσεις και να προαχθεί με εθνικά μέσα. Ομως οι αφέντες της γης και οι αφέντες του χρήματος θα χρησιμοποιούν πάντα τα πολιτικά τους προνόμια για την υπεράσπιση και τη διαιώνιση των οικονομικών μονοπωλίων τους.[...] Γι' αυτό, το μεγάλο καθήκον της εργατικής τάξης είναι σήμερα η κατάχτηση της πολιτικής εξουσίας..."
    http://www.rizospastis.gr/story.do?id=6425650&publDate=11/9/2011

    Στη συνέχεια, στο Κεφάλαιο σελ. (92-93), η σε εκείνο το σημείο εξέταση του θέματος κλείνει, κατά κάποιο τρόπο, ως εξής:

    "Η μορφή του κοινωνικού προτσές ζωής, δηλ. του υλικού προτσές της παραγωγής, θ' αποβάλει τον μυστικιστικό νεφελώδικο πέπλο της μόνο από τη στιγμή που σαν προϊόν μιάς ελεύθερης κοινωνικής ένωσης ανθρώπων θα βρίσκεται κάτω από τον συνειδητο σχεδιασμένο έλεγχό τους. Για το σκοπό αυτό απαιτούνται ωστόσο μιά υλική βάση της κοινωνίας ή μιά σειρά υλικοί όροι ύπαρξης που με τη σειρά τους πάλι είναι το αυθόρμητο προϊόν ενος μακρόχρονιου και βασανιστικού προτσές ανάπτυξης".

    Δεν ξέρω αν λύνουν το ζήτημα τα παραπάνω, κι αν η αναφορά στην ελεύθερη κοινωνική ένωση των ανθρώπων απαντά στον πυρήνα του ερωτήματος που τέθηκε.

    άλλος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ευχαριστώ. Ανέβηκε το τέταρτο μέρος της ανάρτησης που αφορά μια πρώτη συγγενική αναφορά στο "Κομμουνιστικό Μανιφέστο."

      Διαγραφή
    2. Παρεμπιπτόντως, συμφωνώ ως προς το ότι παρουσιάζονται παραδείγματα που αφορούν ευρύτερα την "περιγραφή όρων παραγωγής και ανταλλαγής", αν και η σχέση των τεσσάρων (και όχι δύο) συνολικά παραδειγμάτων είναι διαλεκτικά διαρθρωμένη :

      "Είναι προφανές νομίζω, ότι τα δυο αυτά "περιορισμένα" παραδείγματα αποσκοπούν στην περιγραφή όρων παραγωγής και ανταλλαγής, οι οποίοι στην κοινωνικοποιημένη παραγωγή (αυτό τον οικονομικό όρο χρησιμοποιεί γενικά ο Μαρξ στο Κεφάλαιο για τον κομμουνισμό) εκτείνονται σε όλη την κοινωνική κλίμακα. "

      Διαγραφή
  4. Αν αναφέρεσαι στο σημείο του σχολίου μου για τη συνεταιριστική εργασία ως το "τρίτο παράδειγμα", αυτό δεν είναι από το Κεφάλαιο αλλά από την ιδρυτική Διακήρυξη της Α Διεθνούς. Διαφορετικά πρόκειται για κάτι στο Κεφάλαιο που δεν το πρόσεξα μιλώντας για "δυο παραδείγματα" (πατριαρχική αγροτική παραγωγή" και "σύλλογος ελεύθερων ανθρώπων").
    Στη συνέχεια, η "ελεύθερη κοινωνική ένωση ανθρώπων" που βάζει "το υλικό προτσές της παραγωγής ... κάτω από τον συνειδητο σχεδιασμένο έλεγχό τους", δεν είναι με την κυριολεκτική έννοια παράδειγμα. Θα το θεωρούσα ως τη γενίκευση των προηγουμένων, η οποία αναφέρεται ακριβώς στην κοινωνικοποιημένη παραγωγή δηλαδή τον κομμουνισμό.
    Αν τώρα είναι η λέξη "ελεύθερη" αυτή που μπερδεύει, νομίζω πρόκειται για την ελευθερια που στην αφετηρία της βρίσκεται η πολιτική κυριαρχία του προλεταριάτου και που στην ανάπτυξή της εξαφανίζεται κάθε ταξική πολιτική κυριαρχία. Δεν πρόκειται για την ελευθερία με τη μορφή του ατομικού εθελοντισμού αλλά για την ελευθερία της κοινωνικής συνένωσης των ανθρώπων με αυτή την καθορισμένη -στη γενικότητά της- μορφή.
    Δεν πρόκειται δηλαδή τόσο (ή με μια έννοια καθόλου) για χαρακτηρισμό των πολιτικών όρων της μετάβασης, αλλά για χαρακτηρισμό των σχέσεων της κοινωνίας που πια αναπτύσσεται στις δικές της βάσεις.

    Κατά τα άλλα είναι κατά τη γνώμη μου διαφορετικό θέμα η ανακάλυψη στην πράξη των μορφών, των ρυθμών κλπ που ανάλογα με την κλίμακα των παραγωγικών μεγεθών, των αντιθέσεων κλπ ανταποκρίνονται σε αυτή τη γενίκευση και στη μετάβαση από το παρόν σε αυτήν. Νομίζω αυτό που έχουμε θεωρητικά "χειροπιαστό" είναι, από τον Ένγκελς, η αφετηρία της μετάβασης ως το πέρασμα στην κατοχή της κοινωνίας των παραγωγικών δυνάμεων των αναπτυγμένων ώστε πια να μην επιδέχονται άλλη διεύθυνση από την κοινωνική και το "τελικό" της περιεχόμενο όπου "η ατομική ιδιοκτησία ξεχωριστών ατόμων στη γήινη σφαίρα θα εμφανίζεται τόσο πέρα για πέρα ανούσια, όσο και η ατομική ιδιοκτησία ενός ανθρώπου πάνω σε έναν άλλο άνθρωπο" (Κεφάλαιο 3ος τομος σελ. 254)

    άλλος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Αν τώρα είναι η λέξη "ελεύθερη" αυτή που μπερδεύει, νομίζω πρόκειται για την ελευθερια που στην αφετηρία της βρίσκεται η πολιτική κυριαρχία του προλεταριάτου και που στην ανάπτυξή της εξαφανίζεται κάθε ταξική πολιτική κυριαρχία. Δεν πρόκειται για την ελευθερία με τη μορφή του ατομικού εθελοντισμού αλλά για την ελευθερία της κοινωνικής συνένωσης των ανθρώπων με αυτή την καθορισμένη -στη γενικότητά της- μορφή."

      Αν πρόκειται για μια ελευθερία που έχει ως αφετηρία, προϋπόθεση, βάση και θεμέλιο την πολιτική κυριαρχία του προλεταριάτου -- και συμφωνώ απολύτως για αυτό-- τότε πρόκειται επίσης για μια ελευθερία ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΑ ΑΔΙΑΝΟΗΤΗ από την σκοπιά των αστικών σχέσεων παραγωγής, δηλαδή από την σκοπιά της δικής μας ζωής. Δεν έχουμε ιδέα για το τι είναι. Και αυτός είναι ένας εξαιρετικός λόγος για τον οποίο ο Μαρξ είναι εξαιρετικά λιτός και σπαρτιάτης ως προς την περαιτέρω ανάπτυξής της, σε σφόδρα και καταθλιπτική αντίθεση με τους σοφολογιώτατους μαρξολόγους της Δύσης, που είναι απολύτως βέβαιοι, οι δυστυχείς, ότι ξέρουν τι είναι αυτό, και όχι μόνο ξέρουν, αλλά ξέρουν και ότι δεν το είχε η ΕΣΣΔ.

      Από μια σκοπιά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι έκλεισα έτσι ήδη τη συζήτηση, και από μια σκοπιά την έκλεισα.

      Αλλά για λόγους διεξοδικότητας, θα την συνεχίσω στις αναρτήσεις, και όποιος θέλει διαβάζει.

      Για τον αριθμό των παραδειγμάτων, δεν έγινε κατανοητό το τι λέω. Βάσει έκδοσης Σ.Ε:

      1. σελ. 89-90. Πρώτο παράδειγμα: Ο απομονωμένος (-) ελεύθερος (+)παραγωγός. Ροβινσώνας Κρούσο. Από: "Και μιας που της πολιτικής οικονομίας της αρέσουν οι ροβινσωνιάδες..." ως "μέσα σ' αυτές περιέχονται όλα τα ουσιαστικά στοιχεία που καθορίζουν την αξία."

      2. σελ. 90-91 Δεύτερο παράδειγμα: ο συλλογικός (+) υποτελής (-) παραγωγός. Φεουδαρχία. Από "Ας μεταφερθούμε τώρα από το φωτεινό νησί του Ροβινσόνα στο σκοτεινό ευρωπαϊκό μεσαίωνα" ως "των προϊόντων της εργασίας".

      3. σελ. 91. Τρίτο παράδειγμα. Η αγροτική πατριαρχική παραγωγή. Ο συλλογικός, μη υποτελής παραγωγός. Από: "Για να εξετάσουμε την κοινή, δηλ. την άμεσα κοινωνικοποιημένη εργασία..." σε "της κοινής εργατικής δύναμης της οικογένειας."

      4. σελ. 91-92. Τέταρτο παράδειγμα: Ο σύλλογος ελεύθερων ανθρώπων. Το αντικαθρέφτισμα του Ροβινσώνα, αλλά σε κοινωνική αντί ατομική κλίμακα. Ο συλλογικός (+) ελεύθερος (+) παραγωγός. Από: "Ας φανταστούμε τέλος για λόγους ποικιλίας έναν σύλλογο ελεύθερων ανθρώπων..." ως παραμένουν εδώ διάφανα απλές τόσο στην παραγωγή όσο και στη διανομή."

      Αυτή, κατά την κρίση μου είναι η δομή του συνολικού αποσπάσματος, και αυτή η πλήρης έκτασή του.Έχεις ενστάσεις;

      Κατά τα άλλα, ευχαριστώ για τα διεισδυτικά και καίρια σχόλια.

      Διαγραφή
    2. "Αυτή, κατά την κρίση μου είναι η δομή του συνολικού αποσπάσματος, και αυτή η πλήρης έκτασή του.Έχεις ενστάσεις;"

      Όχι, ξέχασα τα 1 και 2 και στάθηκα στα 3 και 4 λόγω της ροής της συζήτησης.

      άλλος

      Διαγραφή
  5. Αν καταλαβαίνω τί γράφεις, για αρχή, από το γνωστό έργο του Ενγκελς, το επίσης γνωστό απόσπασμα

    http://marxwirklichstudieren.files.wordpress.com/2012/11/engels-ursprung-der-familie-usw.pdf

    Die Gesellschaft,die die Produktion auf Grundlage freier und gleicher Assoziation der Produzenten neu organisiert,versetzt die ganze Staatsmaschine dahin,wohin sie dann gehören wird:ins Museum der Altertümer,neben das Spinnrad und die bronzene Axt
    .
    H αγγλική μετάφραση

    https://www.marxists.org/archive/marx//works/1884/origin-family/

    Society, which will reorganise production on the basis of a free and equal association of the producers, will put the whole machinery of state where it will then belong: into the museum of antiquity, by the side of the spinning-wheel and the bronze axe

    Ο Λένιν χρησιμοποιεί το απόσπασμα στο Κράτος και Επανάσταση, κεφάλαιο 1 τμήμα 3.

    Δεν υπάρχει κανένα ''μπέρδεμα'' στη λέξη ελευθερία όταν χρησιμοποιείται στο context της κλασικής-μαρξιστικής γλώσσας, εκτός αν επιθυμούμε να βγάλουμε τη λέξη εκτός πλασίου (εκτός του κειμένου πχ του Ένγκελς).

    Τα πρώτα δύο μέρη που δημοσίευσες μου φάνηκαν πιο ενδιαφέροντα. Τώρα για ΒΙΟΜΕΤ και τα λοιπά, ακριβώς από αυτά οριοθετείται το κείμενο. Τελοσπάντων, θα επανέλθω.

    Έχουμε επίσης ανεβάσει αυτό http://bestimmung.blogspot.gr/2014/01/o-m.html?q=%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%87%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B7. Υπάρχει και ένα πολύ καλό άρθρο στην κομεπ για το θέμα.

    Επίσης, κάτι που νομίζω ήδη αναφέρθηκε από προηγούμενο σχολιαστή

    http://www.rizospastis.gr/story.do?id=6425650&publDate=11/9/2011

    Ο Μάρξ ξεκινάει από το ''αυθόρμητο'' των συνεταιρισμών, το οποίο δεν μπορεί να παραγνωρίσει, για να πει, μεταξύ άλλων:

    ''Για ν' απελευθερώσει τις εργαζόμενες μάζες, η συνεταιριστική εργασία πρέπει να αναπτυχθεί σε εθνικές διαστάσεις και να προαχθεί με εθνικά μέσα''.

    Ονειρμός




    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Δεν υπάρχει κανένα ''μπέρδεμα'' στη λέξη ελευθερία όταν χρησιμοποιείται στο context της κλασικής-μαρξιστικής γλώσσας, εκτός αν επιθυμούμε να βγάλουμε τη λέξη εκτός πλασίου (εκτός του κειμένου πχ του Ένγκελς). "

      Παρέθεσα και επεξήγησα τρία ή και τέσσερα νοήματα που έχει η φράση "ελεύθεροι παραγωγοί" στη μαρξιστική, μαρξίζουσα και "αριστερή" αρθρογραφία και βιβλιογραφία.

      Επίσης, δεν σου απέδωσα αναφορά ΒΙΟΜΕΤ, παρατήρησα ότι στα ουσιαστικά της σημεία η ερμηνεία σου για το τι σημαίνει "συνεταιρισμός ελεύθερων παραγωγών" δεν διαφοροποιείται από αυτή της "Αυγής". Το τι γράφεις για τον όρο το έχω ήδη παραθέσει.

      Διαγραφή