Σάββατο, 12 Ιουλίου 2014

Ο Κάφκα, ο Ράσελ, και οι Μπολσεβίκοι

Τα Γράμματα στη Μιλένα του Φραντς Κάφκα είναι και στην Ελλάδα ένα γνωστό και καταξιωμένο έργο ερωτικής επιστολογραφίας. Δεν περιορίζονται όμως πάντα στη διερεύνηση του βασάνου της μεταξύ τους, εξ αποστάσεως και κυρίως κειμενικής, σχέσης. Σε μια από τις επιστολές που στέλνει ο Κάφκα στην Γεσένσκα*, για παράδειγμα, διαβάζουμε:
Από τις γενικεύσεις τις οποίες έχω ως τώρα διαβάσει σχετικά με τη Ρωσία, το άρθρο που εσωκλείεις μου έχει κάνει την μεγαλύτερη εντύπωση, ή πιο συγκεκριμένα, την έχει κάνει στο σώμα, τα νεύρα και το αίμα μου. Είναι αλήθεια ότι δεν το εκλαμβάνω ακριβώς όπως γράφτηκε, αλλά πρώτ' απ' όλα το ανασύνθεσα για να παιχτεί απ' την ορχήστρα μου. (Το τέλος του άρθρου το έσκισα, διότι περιέχει κατηγορίες εναντίον των Κομμουνιστών οι οποίες δεν ανήκουν σ' αυτά τα συμφραζόμενα, καθώς όλο το άρθρο είναι στο τέλος της υπόθεσης μονάχα ένα απόσπασμα).

Και, σε μια δεύτερη επιστολή:
Δεν ξέρω αν κατανοείς σωστά την παρατήρησή μου για το άρθρο για τον Μπολσεβικισμό. Αυτό με το οποίο διαφωνεί ο συγγραφέας είναι για μένα το μεγαλύτερο εφικτό εγκώμιο στη γη.
Στα 1986, κυκλοφόρησε στη Γερμανία μια νέα έκδοση των επιστολών (η αρχική ήταν έργο του κοινού φίλου των Κάφκα και Γεσένσκα Willy Haas), με την επιμέλεια των Michael Müller και Jürgen Born. Η νέα έκδοση αποκαθιστά κάτι που έλειπε στην πρώτη, τις ημερομηνίες των επιστολών, κάτι που αλλάζει σε μεγάλο βαθμό τη σειρά εμφάνισής τους. Ορισμένα αποσπάσματα που ο Haas είχε απαλείψει για προσωπικούς λόγους εμφανίζονται για πρώτη φορά, όπως και κάποιες επιστολές που είχαν ολοκληρωτικά απαλειφθεί από την πρώτη έκδοση. Και, το σημαντικότερο για την περίπτωσή μας, παρέχεται σχολιασμός για ορισμένα σημεία-κλειδιά των επιστολών.

Σύμφωνα με την χρονολόγηση των Müller και Born, το πρώτο απόσπασμα είναι από επιστολή που γράφτηκε στις 29 και 30 Αυγούστου του 1920 στην Πράγα· το δεύτερο προέρχεται από επιστολή που γράφτηκε στις 7 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους. Όσο για το άρθρο που είχε εσωκλείσει η Γεσένσκα και το οποίο σχολιάζει και στα δύο αποσπάσματα ο Κάφκα, πρόκειται, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, για το "Im bolschewistischen Rußland", "Στην Μπολσεβίκικη Ρωσία", του Μπέρτραντ Ράσελ. Το άρθρο εμφανίστηκε στην εφημερίδα Prager Tagblatt στις 20 Αυγούστου του 1920.

Από τις δυο παρατηρήσεις του Κάφκα, μπορούμε να συνάγουμε ορισμένα βασικά πράγματα:

α) Ότι το άρθρο του έκανε μεγάλη εντύπωση, και όχι απλά διανοητικά. Καταγράφεται το γεγονός ότι ένιωσε έντονο πάθος διαβάζοντάς το.

β) Ότι το πάθος αυτό δεν αφορά τόσο το ίδιο το άρθρο, το οποίο ο ίδιος δεν εξέλαβε με τον ίδιο τρόπο που θα ήθελε να εκληφθεί ο συγγραφέας του, όσο κάτι που αυτό άφηνε να φανεί.

γ) Ότι ο Κάφκα έσκισε ένα κομμάτι του άρθρου γιατί περιείχε "κατηγορίες εναντίον των Κομμουνιστών" οι οποίες δεν ήταν κατά την κρίση του συναφείς.

και

δ) Ότι για αυτόν (και αυτό είναι ουσιαστικά επεξήγηση του Κάφκα στα (α) και (β)), αυτό που καταδικάζει ο συγγραφέας του άρθρου είναι αυτό ακριβώς που θαυμάζει ο ίδιος.

Σε άρθρο του με τίτλο "Ο Κάφκα και ο σοσιαλισμός" που δημοσιεύτηκε στην Sozialistische Zeitung (Ιούλιος 2004), ο επίσης γνωστός και μεταφρασμένος στην Ελλάδα Μίκαελ Λεβί αναφέρεται σε αυτά ακριβώς τα δύο σημεία της επιστολογραφίας Κάφκα και Γεσένσκα. Μεταφράζω με τη βοήθεια του google translate:
Σύμφωνα με τους υπεύθυνους της νέας έκδοσης των επιστολών στη Μιλένα, υπάρχει ένα άρθρο με τίτλο "Για τη Μπολσεβίκικη Ρωσία", το οποίο εκδόθηκε στις 25 Αυγούστου του 1920 στην καθημερινή εφημερίδα της Πράγας. [...] Ας δούμε τη βάση του άρθρου του Μπέρτραντ Ράσελ για να καταλάβουμε καλύτερα την γνώμη του Κάφκα. Το άρθρο περιέχει μια αμερόληπτη ανασκόπηση της Σοβιετικής εξουσίας, στην οποία δίνει έμφαση στην αφοσίωση των Μπολσεβίκων, την οποία συγκρίνει με τους Πουριτανούς του Κρόμγουελ για τον "συνδυασμό δημοκρατίας και θρησκευτικής πίστης" και λόγω του "άκαμπτου πολιτικο-ηθικού στόχου" τους -- τις δικτατορικές τους τάσεις και την μισαλλοδοξία τους.

Η θέση του Κάφκα ξεκαθαρίζεται σε μια δεύτερη επιστολή του Κάφκα λίγες εβδομάδες αργότερα: "Δεν ξέρω αν κατανοείς σωστά την παρατήρησή μου για το άρθρο για τον Μπολσεβικισμό. Αυτό με το οποίο διαφωνεί ο συγγραφέας είναι για μένα το μεγαλύτερο εφικτό εγκώμιο στη γη." Σε ποια κριτική του Μπέρτραντ Ράσελ αναφέρεται; Ο Άγγλος φιλόσοφος εξέφρασε έντονη κριτική των Ρώσων Κομμουνιστών, αλλά αυτό που του φαινόταν πιο επικίνδυνο ήταν η φιλοδοξία τους να εξαπλώσουν την επανάσταση παγκόσμια, ο φανατικός τους διεθνισμός: "Ο πραγματικός κομμουνιστής είναι εντελώς διεθνιστής. Ο Λένιν, για παράδειγμα, δεν ενδιαφέρεται περισσότερο για τη Ρωσία από ό,τι για τις άλλες χώρες. Η Ρωσία είναι αυτή τη στιγμή ο πρωταγωνιστής της κοινωνικής αυτής επανάστασης και έτσι έχει μια αξία για τον κόσμο, αλλά ο Λένιν θα θυσίαζε πιο εύκολα τη Ρωσία παρά την επανάσταση αν παρουσιαζόταν το δίλημμα." Με άλλα λόγια, αυτό που ο Κάφκα θεώρησε ότι είναι άξιο εγκωμιασμού στους Ρώσους επαναστάτες είναι αυτό ακριβώς για το οποίο τους κατηγορεί ο Ράσελ: η ριζοσπαστική αφοσίωσή τους στον διεθνισμό.
Ας αρχίσουμε από τα πεζά θέματα. Σύμφωνα με το δικό μου αντίγραφο της νέας έκδοσης των επιστολών, το άρθρο στην Prager Tagblatt δημοσιεύτηκε στις 20 και όχι στις 25 Αυγούστου. Η διαφορά δε ανάμεσα στις επιστολές 29-30 Αυγούστου και τις 7 Σεπτεμβρίου δεν είναι "λίγες εβδομάδες", όπως γράφει ο Λεβί, αλλά μονάχα μία. Το λάθος μου φαίνεται ανεξήγητο με δεδομένο ότι ο Λεβί αναφέρεται στην νέα έκδοση των επιστολών, η οποία και δίνει ακριβώς αυτές τις ημερομηνίες για τα δύο αποσπάσματα. Επιπλέον, η αλληλογραφία Κάφκα-Γεσένσκα είναι ακόμα στο σημείο αυτό πολύ συχνή, και δεν θα είχε λογική να περιμένει "λίγες εβδομάδες" ο Κάφκα για να διευκρινήσει ένα επιμέρους και παρενθετικό σημείο σε προηγούμενη επιστολή του.

Ας περάσουμε στα πιο ουσιώδη: Ο Λεβί περιγράφει το άρθρο του Ράσελ ως "αμερόληπτο", την στιγμή που ο ίδιος παραδέχεται ότι περιέχει συγκρίσεις των Μπολσεβίκων με τους Πουριτανούς στη βάση ενός υποτιθέμενου κοινού θρησκευτικού φανατισμού, δικτατορικών τάσεων και μισαλλοδοξίας. Προφανώς ο Λεβί θεωρεί μια τέτοια σύγκριση και απόδοση χαρακτηρισμών --η οποία όντως υπάρχει στο άρθρο του Ράσελ-- "αμερόληπτη" και όχι προπαγανδιστική. Αυτό όμως μας λέει πολύ περισσότερα για τον Λεβί από ό,τι για το νόημα των σχολίων του Κάφκα.

Και αυτό που είναι προφανώς σημαντικότερο να κατανοήσουμε εδώ για τα σχόλια του Κάφκα είναι ποιο ακριβώς είναι αυτό το στοιχείο του άρθρου του Ράσελ που αποτελεί ταυτόχρονα την μεγαλύτερη κατηγορία απ' τη σκοπιά του Ράσελ και, απ' αυτή του Κάφκα, το μεγαλύτερο εγκώμιο στους Μπολσεβίκους. Ο Λεβί μας λέει ότι αυτή η υπέρτατη κατηγορία του Ράσελ αφορά τον διεθνισμό των Μπολσεβίκων. Ακόμα και αν δεν έχει διαβάσει κανείς το εν λόγω άρθρο του Ράσελ, το πόρισμα φαντάζει το λιγότερο "τραβηγμένο." Στο απόσπασμα --για τον διεθνισμό του Λένιν-- που παραθέτει ο ίδιος ο Λεβί μπορεί να εκφράζεται κάτι που ο αναγνώστης του Ράσελ θα μπορούσε να εκλάβει ως αρνητικό, αλλά ο ίδιος ο Ράσελ δεν διατυπώνει καμία κατηγορία. Σε δραματική αντίθεση, οι αναφορές που και πάλι ο ίδιος ο Λεβί όχι μόνο αναπαράγει αλλά και υιοθετεί, περί "θρησκευτικού φανατισμού", "δικτατορικών τάσεων" και "μισαλλοδοξίας" των Μπολσεβίκων φαντάζουν αμέσως ως πολύ πιο πειστικές εκδοχές βαριών κατηγοριών. Και είναι βέβαια τέτοιες. Αλλά ο σκοπός του Λεβί δεν είναι να ερμηνεύσει· είναι να αναθεωρήσει τόσο το τι έβρισκε άκρως επικίνδυνο ο Ράσελ όσο και το τι έβρισκε άμεσα ελκυστικό ο Κάφκα: ουσιαστικά, μας λέει ο Λέβι, αυτό που συνάρπασε τον Κάφκα ήταν...ο Τρότσκι που κατασκεύασε η νέα σοσιαλδημοκρατία. Δηλαδή, ο κατ' εξοχήν εκφραστής για την "νέα αριστερά" του Λέβι του νεφελωδώς νοούμενου "διεθνισμού" ως "κοσμοπολίτικου αντιεθνικισμού" (βλ. ΣΥΡΙΖΑ) κόντρα στον "σωβινισμό" του "σοσιαλισμού σε μία χώρα" του Στάλιν.

Δεν είπαμε ως τώρα τίποτε επί της ουσίας για το αρχικό άρθρο του Ράσελ. Πρώτα από όλα λοιπόν, θα πρέπει να πούμε ότι ο Ράσελ δεν έγραψε απλώς άρθρο εφημερίδας για να ασκήσει κριτική στη Ρωσική επανάσταση αλλά ολόκληρο βιβλίο (ο Κάφκα είχε από αυτή τη σκοπιά απόλυτο δίκαιο όταν έγραφε ότι ουσιαστικά όλο το άρθρο ήταν απλώς ένα απόσπασμα). Το Η πρακτική και η θεωρία του Μπολσεβικισμού εκδόθηκε τον Νοέμβρη του 1920 από τον εκδοτικό οίκο William Allen και μπορείτε να το "κατεβάσετε" από διάφορους ιστότοπους, για παράδειγμα από εδώ. Θυμίζω ότι το "Η δικτατορία του προλεταριάτου", το έργο με το οποίο ο Κάουτσκι επιτέθηκε στη Ρωσική επανάσταση, δημοσιεύτηκε το 1918. Με μια πρώτη ματιά, φαίνονται να υπάρχουν πολλά κοινά σημεία ανάμεσα στα δύο έργα, ιδιαίτερα δε μια από κοινού έμφαση στον "ανατολίτικο δεσποτισμό" που χαρακτηρίζει τους Μπολσεβίκους, και που τους διαχωρίζει κάθετα από τους "πολιτισμένους" σοσιαλδημοκράτες της Δύσης και τους καθιστά ανεπιθύμητους ως μοντέλο για τη δυτική σοσιαλδημοκρατία. Είναι γνωστό ότι με ενδιαφέρει ιδιαίτερα αυτό το δίπολο, και δεσμεύομαι να επιστρέψω στο θέμα αυτό σε άλλες αναρτήσεις.

Τώρα, για το άρθρο στην Prager Tagblatt, στο οποίο αναφέρεται, κατά πάσα πιθανότητα, ο Κάφκα: δεν στάθηκε εφικτό να το εντοπίσω στην εφημερίδα, ήταν όμως εύκολο να βρω μια γερμανόφωνη και μια αγγλόφωνη εκδοχή του. Η γερμανόφωνη παρουσιάζεται, με την δέουσα αντικομμουνιστική εισαγωγή, σε ιστότοπο αυστριακών αναρχικών. Η αγγλόφωνη, η οποία είναι λογικά η μήτρα του άρθρου στο οποίο αναφέρεται ο Κάφκα, δημοσιεύτηκε με τίτλο "Η Σοβιετική Ρωσία" στις 31 Ιουλίου του 1920 --δηλαδή 20 μέρες πριν εμφανιστεί το άρθρο της Prager Tagblatt και ένα μήνα περίπου πριν το πρώτο σχόλιο Κάφκα-- στο περιοδικό The Nation, και μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ.

Όσοι διαβάσουν το άρθρο στα αγγλικά, θα έχουν την ευκαιρία να δουν ότι ο διεθνισμός όπως τον αντιλαμβάνεται και τον παρουσιάζει ο Λεβί δεν παρουσιάζεται καθόλου σαν μεγάλης σημασίας απειλή για τη Δύση απ' τον Ράσελ -- το πολύ, αποτελεί κάτι αξιοπερίεργο. Αυτό το οποίο τρέμει ο Ράσελ είναι η πολύ συγκεκριμένη διάσταση του κινδύνου εξάπλωσης της ρωσικής επανάστασης και του μπολσεβίκικου μοντέλου, ιδιαίτερα στην Αγγλία του ίδιου. Και επειδή είναι το ίδιο το υπόδειγμα της επανάστασης κόντρα στο "ειρηνικό πέρασμα στο σοσιαλισμό" που ο Ράσελ βλέπει ξεκάθαρα ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο που επιφυλάσσει ο Μπολσεβικισμός, τα στοιχεία συντείνουν στο ότι αυτή ακριβώς η επαναστατική απόρριψη του σοσιαλδημοκρατικού κοινοβουλευτισμού και του "ειρηνικού"-"μεταρρυθιστικού" δρόμου στο σοσιαλισμό είναι που ο Κάφκα νιώθει να συνταράσσει "το σώμα, τα νεύρα και το αίμα μου", και αυτή την οποία θεωρεί το μεγαλύτερο εγκώμιο στους Μπολσεβίκους. Κλείνω παραθέτοντας μεταφρασμένα τα σχετικά αποσπάσματα από το αγγλόφωνο άρθρο του Ράσελ και αφήνω στον αναγνώστη να κρίνει κατά πόσο η προηγηθείσα σύνοψη του Λεβί ανταποκρίνεται στο "ζουμί" των όσων διατυπώνει στο άρθρο του ο Ράσελ:
Η κομμουνιστική θεωρία των διεθνών σχέσεων είναι εξαιρετικά απλή. Η επανάσταση που προέβλεψε ο Μαρξ, η οποία θα καταργήσει τον καπιταλισμό σε όλο τον κόσμο, έτυχε να ξεκινήσει στη Ρωσία, αν και η μαρξιστική θεωρία θα φαινόταν πως απαιτεί να ξεκινήσει στην Αμερική. [...] Τίποτε καλό δεν μπορεί να γίνει σε μια χώρα χωρίς αιματηρή επανάσταση: μπορεί οι Άγγλοι εργάτες να θεωρούν ότι είναι εφικτή μια ειρηνική επανάσταση, αλλά θα ανακαλύψουν πως κάνουν λάθος. Ο Λένιν μου είπε ότι ελπίζει να δει εργατική κυβέρνηση στην Αγγλία, και θα ήθελε οι υποστηρικτές του να εργαστούν σ' αυτή την κατεύθυνση, αλλά μόνο για να γίνει τελειωτικά σαφής η ματαιότητα του Κοινοβουλευτισμού στην Βρετανική εργατική τάξη. Τίποτε δεν θα βοηθήσει παρά μονάχα ο οπλισμός του προλεταριάτου και ο αφοπλισμός της μπουρζουαζίας. Αυτοί που διδάσκουν οτιδήποτε άλλο δεν είναι παρά κοινωνικοί προδότες ή πλανημένοι ανόητοι.  
Σε ό,τι με αφορά, και αφού ζύγισα προσεκτικά αυτή τη θεωρία, και αφού παραδέχτηκα το σύνολο της καταδίκης του αστικού καπιταλισμού, βρίσκω τον εαυτό μου κάθετα και έντονα αντίθετο μ' αυτή. Η Τρίτη Διεθνής είναι μια οργάνωση που υπάρχει για να προωθεί τον ταξικό πόλεμο και για να επισπεύσει την έλευση της επανάστασης παντού. Η αντίρρησή μου δεν είναι ότι ο καπιταλισμός είναι λιγότερο κακός από ό,τι πιστεύουν οι Μπολσεβίκοι, αλλά ότι ο σοσιαλισμός είναι λιγότερο καλός, τουλάχιστο με τη μορφή που μπορεί να πάρει με τον πόλεμο. [...] Για τους λόγους αυτούς δεν μπορώ να στηρίξω κανένα κίνημα το οποίο έχει ως στόχο την παγκόσμια επανάσταση. Το κακό που κάνει η επανάσταση στον πολιτισμό σε μια χώρα μπορεί να διορθωθεί από την επίδραση μιας άλλης στην οποία δεν υπάρχει επανάσταση. Αλλά σε έναν παγκόσμιο κατακλυσμό, ο πολιτισμός μπορεί να βυθιστεί για χίλια χρόνια. (σελ. 123) 
[Κατά την επίσκεψή μου στον Λένιν] αδημονούσα να μάθω αν η υπεράσπιση της βίαιης επανάστασης είναι αναντικατάστατη προϋπόθεση για είσοδο στην Τρίτη Διεθνή, αν και δεν του έθεσα άμεσα το ερώτημα, γιατί το έθεταν άλλοι επίσημα. Η απάντησή του δεν ήταν ικανοποιητική. Παραδέχτηκε πως δεν υπάρχουν πολλές πιθανότητες για επανάσταση στην Αγγλία τώρα, ότι ο εργάτης δεν έχει ακόμα αηδιάσει με την κοινοβουλευτική δημοκρατία. Αλλά ελπίζει ότι αυτό το αποτέλεσμα μπορεί να δημιουργηθεί αν οι εργατικοί αναλάβουν υπουργεία. [...] Οι λόγοι για τους οποίους οι προσπάθειες για βίαιη επανάσταση φαίνονται στους περισσότερους από εμάς απίθανες και ανεπιθύμητες δεν έχουν αξία για τον Λένιν, και του φαίνονται απλές αστικές προλήψεις. (σελ. 125) 
Η δύναμη του [του Λένιν] προέρχεται, νομίζω, από την εντιμότητα, το θάρρος και την αταλάντευτη πίστη του -- θρησκευτική πίστη στο μαρξιστικό ευαγγέλιο, η οποία παίρνει τη θέση των ελπίδων για τον Παράδεισο του Χριστιανού μάρτυρα, αν και είναι λιγότερο εγωιστική. Ο Λένιν αγαπάει την ελευθερία το ίδιο λίγο που την αγαπούσαν οι Χριστιανοί που υπέφεραν κάτω απ' την εξουσία του Διοκλητιανού και εκδικήθηκαν για αυτό όταν απέκτησαν εξουσία. Ίσως η αγάπη για την ελευθερία να είναι ασύμβατη με την εγκάρδια πίστη σε μια πανάκεια για όλα τα ανθρώπινα κακά. Αν είναι έτσι, δεν μπορώ παρά να χαίρομαι που ο Δυτικός κόσμος έχει σκεπτικιστική προδιάθεση. Πήγα στη Ρωσία νομίζοντας πως είμαι κομμουνιστής· αλλά η επαφή με αυτούς που δεν έχουν αμφιβολίες επέτεινε τις δικές μου επί χίλια -- όχι μόνο τις αμφιβολίες μου για τον κομμουνισμό, αλλά και για κάθε δόγμα που υποστηρίζεται τόσο αταλάντευτα ώστε για χάρη του οι άνθρωποι να είναι πρόθυμοι να προκαλέσουν τη δυστυχία σε ευρεία κλίμακα. (σελ. 126)
* H Μιλένα Γεσένσκα έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Τσεχοσλοβακίας μετά το δεύτερο γάμο της, στις αρχές της δεκαετίας του 1930, και αποχώρησε από αυτό το 1936. Πέθανε στις 17 Μάη του 1944 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ravensbrück, από αποτυχημένη εγχείρηση στο συκώτι.

16 σχόλια:

  1. «Η ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΑΓΑΣ» ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΤΙΝΑ

    Αντώνη, το σώμα του 1920 της «Ημερησίας της Πράγας» [«Prager Tagblatt»] υπάρχει εδώ ψηφιοποιημένο

    http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=ptb&datum=1920&zoom=33

    δυστυχώς μόνο για τους τελευταίους τέσσερις μήνες του χρόνου· επειδή εικάζω ότι πρόκειται να ψηφιοποιηθεί και το υπόλοιπο του συγκεκριμένου σώματος, ρίχνε πού και πού καμιά ματιά.

    Το θέμα μ’ ενδιαφέρει πολύ, γιατί αγαπώ πολύ τον Κάφκα που τον διαβάζω από μαθητής Γυμνασίου (τότε τον διάβαζα σε ελληνική μετάφραση) και πρέπει να σου ομολογήσω ότι η ανάγνωσή του (τώρα στο πρωτότυπο) εξακολουθεί να με ηλεκτρίζει. Για το συγκεκριμένο γράμμα θα δω τον αντίστοιχο (είναι ο τέταρτος) τόμο της κριτικής έκδοσης «Φραντς Κάφκα, Γράμματα 1918–1920» που κυκλοφόρησε πέρυσι τον Ιούλιο.

    Αν χρειαστείς βοήθεια στα γερμανικά, ειδοποίησέ με χωρίς δισταγμό.

    Κάποτε πρέπει να σου γράψω γιατί τόσες δεκαετίες μετά ο Κάφκα εξακολουθεί να με ηλεκτρίζει όπως όταν ήμουν γυμνασιόπαις…

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    Υ. Γ.

    Επί τη ευκαιρία: Μήπως είδες την καινούργια βιογραφία του Βάλτερ Μπένγιαμιν (Howard Eiland and Michael W. Jennings, Walter Benjamin: A Critical Life, The Belknap Press: Cambridge, Massachusetts-London, England 2014); Την αγόρασα, την ξεφύλλισα, αλλά δεν προλαβαίνω τώρα να την διαβάσω, γιατί μελετώ αυτόν τον καιρό συστηματικά Επίκουρο, επειδή θέλω να αποτιμήσω μιαν παλιά μονογραφία για την σύνταξη των σωζόμενων κειμένων και αποσπασμάτων του. Αν κι όποτε μπορέσεις να την διαβάσεις, την βιογραφία του Μπένγιαμιν εννοώ, γράψε την γνώμη σου, καλό θα ’ταν.

    Μη Απολιθωμένος κλπ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Από το τέλος προς την αρχή: Όχι, δεν το έχω δει ακόμα, το τελευταίο που πήρα ήταν η έκδοση Harvard/Belknap για τα πρώιμα γραπτά του.

      Για τον Κάφκα: Κάθε βοήθεια ή διευκρίνηση ευπρόσδεκτη και κάτι παραπάνω!

      Έχω γράψει εκτεταμένα για τον Κάφκα, αλλά μαζί με τον Μπένγιαμιν είναι τα μόνα γραπτά μου που δουλεύω ατελείωτα και δεν τολμάω να στείλω για δημοσίευση στο εξωτερικό. Προφανώς, το ίδιο τους το θέμα επιβάλλει την βάσανο της ατέρμονης ερμηνείας.

      Ο Κάφκα είναι ο λόγος για τον οποίο αποφάσισα να αφιερωθώ στη λογοτεχνία στη ζωή μου. Νομίζω αυτό είναι αρκετό για το πόσο σημαντικός είναι για μένα.

      Διαγραφή
    2. ΚΑΤΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΦΚΑ

      Αντώνη, χαίρομαι πάρα πολύ που γράφεις και μου γράφεις για τον Κάφκα. Δράττομαι της ευκαιρίας της εξαιρετικής σου ανάρτησης για να γράψω κι εγώ κάτι για τον Κάφκα που στον ελληνόφωνο χώρο είναι σχεδόν άγνωστο.

      Κι είναι άγνωστο εξαιτίας της πρόσληψης του έργου του Κάφκα μέσω του Μαξ Μπροντ που συνέβαλε μαζί μ’ άλλους στην δημιουργία της εικόνας ενός βαθύτατα απολιτικού και έντονα ανθρωπολόγου Κάφκα. Στο άρθρο όμως του Μίκαελ Λεβί, στο οποίο παραπέμπεις, ο οξυδερκέστατος Τ. Β. Αντόρνο επισημαίνει τον «εξτρεμιστικά αριστερό τόνο» του έργου του Κάφκα. Πετυχαίνει διάνα πραγματικά εδώ ο Αντόρνο!

      Αλλά από πού ξεκινάει ο ριζοσπαστισμός του Κάφκα; Μα από το επάγγελμά του ως υπαλλήλου στον Ασφαλιστικό Οργανισμό Εργατικών Ατυχημάτων του Βασιλείου της Βοημίας (μετά τον πόλεμο: Βοημίας) στην Πράγα (1909–1922). Μέσω του επαγγέλματός του ήρθε σε άμεση επαφή με τις συνθήκες εργασίας του προλεταριάτου, είδε με τα μάτια του τι θα πει εργατικό ατύχημα, συνειδητοποίησε τι τράβαγε ο λόγω εργατικού ατυχήματος ανάπηρος εργάτης για να μπορέσει είτε να πάρει σύνταξη αναπηρίας είτε να επανενταχθεί στην εργατική/παραγωγική διαδικασία κι άλλα πολλά διάφορα.

      Υπάρχουν σε ολόκληρο ειδικό τόμο τα «Υπηρεσιακά Έγγραφα» του Κάφκα. Επί δεκαετίες αγνοημένα συγκεντρώθηκαν από δύο Γερμανούς (ΓΛΔ) κι έναν Τσέχο (Τσεχοσλοβακική Σοσιαλιστική Δημοκρατία) φιλολόγους κι εκδόθηκαν πριν από 30 χρόνια στο Βερολίνο από τον εκδοτικό οίκο της Ακαδημίας Επιστημών της ΓΛΔ στις γλώσσες των πρωτοτύπων (γερμανικά και τσεχικά· ο τόμος είναι τώρα εξαντλημένος, αλλά το περιεχόμενό του υπάρχει διευρυμένο και συμπληρωμένο ως τόμος της Κριτικής Έκδοσης των Απάντων του Κάφκα, τα οποία βρίσκονται ακόμα υπό έκδοση).

      Τα υπηρεσιακά αυτά έγγραφα (πάνω από 300 σελίδες στην πρώτη έκδοση του Βερολίνου/ΓΛΔ), η σημασία των οποίων για ευνόητους λόγους επιμελώς αποσιωπάται ακόμα και σήμερα, ρίχνουν ένα ιδιαίτερο φως στην προσωπικότητα του συγγραφέα και καταρρίπτουν «εύκολους» μύθους δεκαετιών. Εκεί θα βρει ο προσεκτικός αναγνώστης κι ερευνητής πολλά που εξηγούν τον ριζοσπαστισμό του Φραντς Κάφκα.

      Αυτά κυριολεκτικά επιτροχάδην και τα ξαναλέμε.

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
    3. Το άρθρο του Αντόρνο από όπου η φράση που παραθέτεις βρίσκεται στα αγγλικά στη συλλογή Prisms (MIT Press). Εκεί υπάρχουν και άλλες κατά την γνώμη μου πολύ οξυδερκείς διαπιστώσεις για το έργο του.

      Τα έγγραφά του για τα εργατικά ατυχήματα μεταφράστηκαν στα αγλλικά και κυκλοφορούν από το Princeton University Press: http://press.princeton.edu/titles/8791.html

      Με την πολιτική στον Κάφκα έχουν ασχοληθεί αρκετά λίγοι, οπωσδήποτε όμως αυτό που διατυπώνεις εδώ είναι σημαντικό, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη η φράση του που παραθέτει στη βιογραφία του ο Μπροντ: "Πόσο ταπεινοί είναι αυτοί οι άνθρωποι [οι εργάτες]! Πέφτουν στα πόδια μας ζητιανεύοντας αντί να καταλάβουν το κτίριο [των Ασφαλειών] με έφοδο και να το κάνουν φύλλο και φτερό."

      Για τον Μπροντ επίσης να θυμήσω την έντονη αντιπάθεια του Μπένγιαμιν, για αυτόν. Στην αλληλογραφία του με τον Σόλεμ γράφει ότι όλη του η ερμηνεία στον Κάφκα στρέφεται ενάντια στα γραπτά του Μπροντ, τον οποίο θεωρεί εντελώς ανίκανο να καταλάβει τον Κάφκα, παρά την στενή τους σχέση.

      Πόση ειρωνεία όταν σκέπτεται κανείς ότι ο Σόλεμ, στον οποίο γράφονται αυτά, ήταν ο Μπροντ του Μπένγιαμιν, Σιωνιστής όπως ο Μπροντ, στενός φίλος όπως ο Μπροντ, και εντελώς ενάντιος στον κομμουνισμό του φίλου του όπως ο Μπροντ!

      Διαγραφή
    4. Με την πολιτική στον Κάφκα έχουν ασχοληθεί αρκετά λίγοι: Αυτό είναι λανθασμένη διατύπωση. Με την πολιτική στον Κάφκα ασχολήθηκαν πάρα πολλοί. Αλλά για να ισχυριστούν ότι τα έργα του είναι προφητικές αλληγορίες του...ναι, το μαντέψατε, του Σοβιετικού γραφειοκρατικού Ολοκληρωτισμού.

      Ένα από τα βασικά θέματα που με απασχολούν στην ως τώρα δουλειά μου για αυτόν λοιπόν, είναι ακριβώς η απόκρυψη και καταστολή του είδους των πολιτικών συμπαθειών που είχε ο Κάφκα, ώστε να εξυπηρετηθεί η κραυγαλέα ανιστόρητη ανάγνωσή του ενάντια στην ΕΣΣΔ (ο Κάφκα πέθανε το 1924, θυμίζω). Για αυτό και αυτή η πολύ μικρή λεπτομέρεια με την οποία ασχολείται εκτεταμένα η ανάρτηση έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα.

      Για να μιλήσω λοιπόν ακριβέστερα: Ελάχιστοι έχουν ασχοληθεί με την ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ πολιτική διάσταση στον Κάφκα, καθώς το κυρίαρχο παράδειγμα τον θέλει προφητικό αντικομμουνιστή. Σ' αυτό έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο η εξέλιξη των πραγμάτων στην Τσεχοσλοβακία και η επίδραση ανθρώπων όπως ο Κούντερα, αλλά όχι μόνο. Κάποιες από τις πρώιμες αναγνώσεις του Κάφκα στη Δύση είναι από τη σκοπιά του αναρχισμού, όπως πχ το βιβλίο "Η προσευχή του Κάφκα" του αμερικανού αναρχικού Paul Goodman. Νομίζω ότι εν πολλοίς, αυτή είναι και η κατεύθυνση στα καθ' ημάς του Κώστα Δεσποινιάδη, του μόνου Έλληνα που ξέρω που έχει ασχοληθεί με τον πολιτικό Κάφκα.

      Τις επιστολές στη Μιλένα τις ξαναδιάβασα πρόσφατα και αυτή τη φορά "έπιασα" αυτό που μου είχε διαφύγει την πρώτη, αυτές τις δύο σύντομες αναφορές, κι θέλησα να εκθέσω τα πορίσματά μου.

      Ο Λέβι είναι ένας από τους λίγους που ασχολήθηκε με τον σοσιαλισμό στον Κάφκα, στην κατεύθυνση όμως του "αναρχικού ελευθεριασμού", όπως λέει. Και το βιβλίο του Γκούσταβ Γιάνους, στο οποίο ο συγγραφέας ανασυνθέτει, χωρίς βέβαια τεκμήρια, πράγματα που υποτίθεται ότι του είπε ο Κάφκα, περιέχει εκτεταμένες αναφορές, αρκετά αρνητικές όμως, για τον κομμουνισμό και την ΕΣΣΔ. Η διαφορά ανάμεσα σε αυτά που υποτίθεται ότι είπε ο Κάφκα κατά τον Γιάνους και όσα διαπιστωμένα έγραψε στην Γεσένσκα νομίζω ότι θέτει πολύ σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία των αναμνήσεων Γιάνους.

      Τέλος, μια βασικής αξίας πηγή για τον "πολιτικό" Κάφκα είναι οι καταγεγραμμένες από τον Μπένγιαμιν συνομιλίες του με τον Μπρεχτ για το έργο του. Στα αγγλικά, μια από τις πηγές όπου μπορούν να βρεθούν είναι ο συλλογικός τόμος Aesthetics and Politics, που περιέχει επίσης άρθρα των Λουκάτς, Αντόρνο, Μπλοχ και Τζέιμσον.

      Διαγραφή
    5. του "αναρχικού ελευθεριασμού",= της "ελευθεριακής ουτοπίας", μάλλον.

      Πρόκειται για το πέμπτο κεφάλαιο στο βιβλίο του Λεβί Redemption and Utopia: Jewish Libertarian Thought in Central Europe. A Study in Elective Affinity, σελ. 71-94.

      Διαγραφή
    6. Η ΧΑΡΗ ΘΕΛΕΙ ΑΝΤΙΧΑΡΗ

      Αντώνη, σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ για τις τόσο σημαντικές πληροφορίες· την αντιπάθεια του Μπένγιαμιν προς τον Μπροντ την αγνοούσα (για την σχέση Μπένγιαμιν-Σόλεμ θα δω την καινούργια βιογραφία μόλις ευκαιρήσω).

      Επειδή στο χωριό μου λένε «Η χάρη θέλει αντίχαρη» κι έχεις δίκιο επισημαίνοντας ότι με την πολιτική στον Κάφκα έχουν ασχοληθεί ουσιαστικά —αυτό το «ουσιαστικά» είναι δικό μου προς αντιδιαστολή— αρκετά λίγοι, σημείωσε το βασικό βιβλίο του ειδικού επί του Κάφκα στην ΓΛΔ, Κλάους Χέρμσντορφ [Klaus Hermsdorf] (είναι δυστυχώς στα γερμανικά και προ πολλού εξαντλημένο) που ανήκει σ’ αυτούς τους ουσιαστικά αρκετά λίγους:

      Klaus Hermsdorf, Kafka. Weltbild und Roman, Rütten & Loening: Berlin/DDR 1978 (3. Auflage)

      [Κλάους Χέρμσντορφ, Κάφκα. Κοσμοεικόνα και Μυθιστόρημα, Εκδόσεις «Ριούτεν και Λένινγκ»: Βερολίνο 1978 (3η έκδοση)]


      Ο Κλάους Χέρμσντορφ ήταν ο βασικός επιμελητής της πρώτης έκδοσης των «Υπηρεσιακών Εγγράφων» το 1984 γράφοντας κι ένα εκτεταμένο (80 σελίδες) δοκίμιο («Εργασία και υπηρεσία ως εμπειρία και διαμόρφωση» [Arbeit und Amt als Erfahrung und Gestaltung]) σαν ένα είδος εισαγωγής στην έκδοση· επιμελήθηκε εξ ολοκλήρου την δεύτερη έκδοση των «Εγγράφων» στα πλαίσια της Κριτικής Έκδοσης των «Απάντων» του Φραντς Κάφκα.

      Ο Γιάνους είναι κατά την ταπεινή μου γνώμη εξαιρετικά αναξιόπιστος· όσο για την πρώτη έκδοση της αλληλογραφίας Φραντς Κάφκα-Μιλένας Γιεσένσκα μου φαίνεται πως είναι «έξυπνα πειραγμένη», αλλά θέλω να δω την νέα κριτική έκδοση πριν γράψω περισσότερα.

      Πολύ ενδιαφέρουσα είναι κι η νεκρολογία του Κάφκα που έγραψε στα τσεχικά η Γιεσένσκα και η οποία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Narodni Listy [«Εθνικά Φύλλα»], στο φύλλο 156 της 6ης Ιουνίου 1924 (υπάρχει γερμανική μετάφραση στην πρώτη έκδοση των «Εγγράφων», δεν ξέρω αν η αγγλική έκδοση την συμπεριλαμβάνει).

      Και πάλι σ’ ευχαριστώ και σου εύχομαι καλό Σαββατοκύριακο από την πολύ βροχερή Ανατολική Βαλτική,

      Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

      Διαγραφή
    7. Σ' ευχαριστώ. Αν βρω το χρόνο, θα σου δώσω περισσότερες λεπτομέρειες για όσα λέει για τον Μπροντ ο Μπένγιαμιν.

      Η νεκρολογία της Γεσένκα, που μαζί με άλλα έγγραφα, υπάρχει στο μουσείο Κάφκα που επισκέφθηκα αυτές τις μέρες στην Πράγα, περιλαμβάνεται στην νέα έκδοση των επιστολών στα αγγλικά, όπως και τέσσερα δοκίμια της Γεσένκα (εκδ. Vintage, 1990).

      Διαγραφή
    8. ειστε ενα περιβολι γνωσεων και οι δυο !! Σας ευχαριστουμε ...

      Διαγραφή
  2. Πολύ ενδιαφέρον όπως πάντα.
    Ακόμα πιο ενδιαφέρον ήταν το κείμενο:"Η λογική του ρεφορμισμού και η απάντηση του επαναστατικού Μαρξισμού σήμερα", που λινκάρεις στο τέλος!
    Ευχαριστώ!

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. «η επίδραση ανθρώπων όπως ο Κούντερα»

    Πράγματι. Η προβολή του ως συνεχιστή των μεγάλων συγγραφέων (Κάφκα, Μούζιλ, Μπροχ) που γεννήθηκαν στην Αυστροουγγαρία έχει δημιουργήσει πολλές στρεβλώσεις. Επιπλέον, αν θυμάμαι καλά, στις «Προδομένες Διαθήκες» απορρίπτει ενδεχόμενες σοσιαλιστικές συμπάθειες του Κάφκα. Πάνε χρόνια όμως από τότε που διάβασα το βιβλίο και μάλιστα το είχα δανειστεί από βιβλιοθήκη, οπότε δεν μου είναι εύκολο να ανατρέξω σ' αυτό για να δω αν όσα θυμάμαι είναι ακριβή.

    Ευτυχώς όμως έχω στο σπίτι την ελληνική έκδοση των «Γραμμάτων στη Μιλένα», το ξεφύλλισα με την ευκαιρία της ανάρτησης και έπεσε το μάτι μου στο τέλος μίας επιστολής όπου ρωτάει: «ο Λεβίνε εκτελέστηκε στο Μόναχο, έτσι δεν είναι;». Σημειώνω ότι η ερώτηση δεν σχετιζόταν με το περιεχόμενο του υπόλοιπου γράμματος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πράγματι, στην νέα έκδοση υπάρχει και σχετική επεξηγηματική υποσημείωση για την αναφορά του Κάφκα σε άρθρο για τον Leviné.

      Εν τω μεταξύ, σε επιστολή της στον Μπροντ που η νέα έκδοση χρονολογεί στον Γενάρη-Φλεβάρη του 1921, η Γεσένκα τον ρωτά αν θα τον πείραζε να προλογίσει την έκδοση των μεταφράσεών της σε έργα του Κάφκα (στα τσέχικα) από τον εκδοτικό οίκο Cerven: "ο Cerven είναι κομμουνιστικός, αλλά η σειρά δεν έχει ρητή πολιτική γραμμή [...] φυσικά, το όνομά σας θα εμφανιζόταν στον τόμο. Σας ενοχλεί αυτό; Αν όχι, σας παρακαλώ να το κάνετε [...] Σας παρακαλώ, αν δεν έχετε πολιτικές ενστάσεις, κάντε το για μένα." Αυτά τρία χρόνια πριν το θάνατο του Κάφκα, και πριν τις τελικές σωσμένες επιστολές του σ' αυτή.

      Διαγραφή
  4. Η γενική θεώρηση του Λεβί για τον Κάφκα εδώ: Michael Löwy, Franz Kafka, rêveur insoumis, Paris, Stock, 2004

    http://books.google.fr/books/about/Franz_Kafka_r%C3%AAveur_insoumis.html?id=8Fre1U8gONQC&redir_esc=y

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙ ΚΑΦΚΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΜΑΘΕΙΣ

    Συνιστώ στους γερμανομαθείς τις παρακάτω βιβλιοκρισίες που έγραψε ο Κουρτ Τουχόλσκι (Kurt Tucholsky, 1907–1935) για ορισμένες από τις πρώτες δημοσιεύσεις έργων του Φραντς Κάφκα:

    http://www.textlog.de/tucholsky-strafkolonie.html

    (βιβλιοκρισία της «Σωφρονιστικής Αποικίας», 3/6/1920)

    http://www.textlog.de/tucholsky-prozess-kafka.html

    (βιβλιοκρισία της «Δίκης», 9/3/1926)

    http://www.textlog.de/tucholsky-kafka-amerika.html

    (βιβλιοκρισία της «Αμερικής» [«Ο Αγνοούμενος»], 1929).

    Κι οι τρεις βιβλιοκρισίες είναι πολύ καλές για να κατατοπιστεί κανείς αναφορικά με την πρώτη πρόσληψη του έργου του Κάφκα· σημαντικότερη απ’ αυτήν την άποψη βρήκα την βιβλιοκρισία της «Δίκης» που είναι —σε έκταση— και η μεγαλύτερη χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι άλλες δύο που είναι αρκετά μικρότερες, υπολείπονται.

    Καλή ανάγνωση!

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    Υ.Γ.

    Από επίσκεψη σε έκθεση στην οποία παρουσιάζονται μεταξύ άλλων και ανέκδοτα γράμματα της Milena Jesenská από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ράβενσμπρυκ [Ravensbrück] όπου και πέθανε στις 17/5/1944, έμαθα ότι οι διαγραφές «επίμαχων σημείων» στο κείμενο των γραμμάτων του Κάφκα προς την Μιλένα δεν οφείλονται στην ίδια, αλλά στον πρώτο εκδότη των γραμμάτων Willy Haas. Η έκθεση με τίτλο «Milena Jesenská — Μια αναδρομή. Πράγα – Βιέννη – Δρέσδη – Ράβενσμπρυκ» πραγματοποιείται στο Μουσείο της Πόλης της Δρέσδης στα πλαίσια των «Τσεχο-Γερμανικών Ημερών Πολιτισμού» (23/10–9/11/2014) και θα διαρκέσει από τις 24/10/2014 ως τις 4/1/2015.

    Μη Απολιθωμένος κ.λπ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. ΑΜΟΙΡΕ ΚΑΦΚΑ, ΠΑΛΙ ΤΗΝ «ΠΛΗΡΩΣΕΣ» ΛΟΓΩ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ «ΔΑΙΜΟΝΙΟΥ»…

    Τις προάλλες, με αφορμή την επέτειο του θανάτου του Φραντς Κάφκα (3 Ιουνίου 1924), αναρτήθηκε στο tvxs σχετικό σημείωμα (http://tvxs.gr/news/%CF%83%CE%B1%CE%BD-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1/%CF%83%CE%B1%CE%BD-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1-%CE%AE%CF%81%CE%B8%CE%B5-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%B6%CF%89%CE%AE-%CE%BF-franz-kafka) με τους ακόλουθους «μαργαρίτες» που παραθέτω (●) και σχολιάζω σύντομα (►) προς «τέρψιν» αναγνωστών κι αναγνωστριών:

    ● Παρότι ο Κάφκα θεωρείται ένας συγγραφέας με τεράστια επιρροή, ιδιαίτερα τον 20ό αιώνα, κατά τη διάρκεια της ζωής του το έργο του δεν είχε αναγνωριστεί.
    ►Το δημοσιευμένο «εν ζωή» έργο του Κάφκα ήταν πολύ καλά αναγνωρισμένο σε ένα, βέβαια, σχετικά πολύ μικρό κοινό «μυημένων» (πρβλ. Stimmt es, dass Kafka zu Lebzeiten ein ›unbekannter‹ Autor war? [Ισχύει το ότι όσο ζούσε ο Κάφκα ήταν ένας «άγνωστος» συγγραφέας;], εδώ http://www.franzkafka.de/franzkafka/was_sie_schon_immer_ueber_kafka_wissen_wollten/antwort/1126320).

    ● Ως καλός μαθητής στο αναγνωρισμένου κύρους γερμανικό σχολείο όπου φοίτησε, κατάφερε το 1906 να πάρει το πτυχίο του στη Νομική.
    ► Ο Κάφκα είχε διδακτορικό νομικών επιστημών του Πανεπιστημίου του Καρόλου της Πράγας (Ιούλιος 1906).

    ● Ο Kafka έζησε εξαρτώμενος συναισθηματικά από τους γονείς του, τους οποίους λάτρευε και μισούσε ταυτόχρονα.
    ►Ο Κάφκα είχε βασικά και κύρια σοβαρά προβλήματα με τον πατέρα του κι όχι τόσο πολύ με την μητέρα του όπως μαρτυρεί το «Γράμμα προς τον πατέρα» (Νοέμβριος 1919).

    ● Κανένα από τα έργα του δεν εκδόθηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του, […]
    ► Ο Κάφκα δημοσίευσε κατά την διάρκεια της ζωής του μια σειρά μικρά του έργα ή μικρά αποσπάσματα από μεγαλύτερα του έργα· ο τόμος των «Απάντων» του με τα δημοσιευμένα πριν τον θάνατό του έργα αριθμεί σχεδόν 450 σελίδες κειμένου (πρβλ. Franz Kafka, Drucke zu Lebzeiten, Frankfurt am Main: S. Fischer, 1994 [Φραντς Κάφκα, Τυπωμένα Έργα κατά την διάρκεια της ζωής του, Εκδόσεις Σ. Φίσερ, Φραγκφούρτη επί του Μάιν 1994]).

    ● Τέλος, το Αμέρικα (1927), δείχνει τον χωρίς τέλος αγώνα μιας νεαρής μετανάστριας να εξασφαλίσει μια θέση σε μια ξένη, ακατάληπτη χώρα.
    ►Στο μυθιστόρημα, του οποίου ο κανονικός τίτλος είναι «Ο Αγνοούμενος» [Der Verschollene], το κύριο πρόσωπο είναι ένας νεαρός μετανάστης ονόματι Karl Rossmann [Καρλ Ρόσμαν].

    Άγνοια, ευήθεια, τσαπατσουλιά; Μάλλον το νεοελληνικό «δαιμόνιο» στις δόξες του…

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΑΝΑΡΤΗΣΗΣ

    Η εικονογράφηση της αρχικής ανάρτησης δίπλα σε μια φωτογραφία του Κάφκα την εποχή που ήταν γυμνασιόπαις (ο Κλάους Βάγκενμπαχ την χρονολογεί γύρω στα 1899, πρβλ. Klaus Wagenbach, Franz Kafka. Bilder aus seinem Leben, Verlag Klaus Wagenbach, Berlin 1989 [Κλάους Βάγκενμπαχ, Φραντς Κάφκα. Εικόνες από την ζωή του, Εκδόσεις Κλάους Βάγκενμπαχ, Βερολίνο 1989], σελ. 38–39) υπάρχει στην χειρόγραφη μορφή τού πρωτοτύπου το εξής απόσπασμα από το «Γράμμα προς τον πατέρα» (πρβλ. Φραντς Κάφκα, Επιστολή προς τον πατέρα, Μετάφραση-Ερμηνευτικές σημειώσεις: Αλέξανδρος Κυπριώτης, Εκδόσεις «Ίνδικτος», Αθήνα 2003, σελ. 15 κε.):

    Εγώ ήμουν ένα φοβητσιάρικο παιδί, παρά ταύτα ήμουν σίγουρα και ξεροκέφαλος [μάλλον: άτακτος, φασαριόζος («störrisch») ― δική μου διόρθωση, Μη Απολιθωμένος κ.λπ.], όπως είναι τα παιδιά, με κακομάθαινε σίγουρα κι η μητέρα, αλλά δεν μπορώ να πιστέψω πως ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να καθοδηγηθώ, δεν μπορώ να πιστέψω πως ένας ευγενικός λόγος, ένα ήρεμο κράτημα του χεριού, ένα καλοκάγαθο βλέμμα δεν θα μπορούσε να είχε αξιώσει [μάλλον: απαιτήσει, αποσπάσει («abfördern») ― δική μου διόρθωση, Μη Απολιθωμένος κ.λπ.] από μένα ό,τι θα ήθελε κανείς.

    Και δυο παροράματα στο προηγούμενό μου σχόλιο:

    αντί: της ζωής του, […] να διαβαστεί παρακαλώ: της ζωής του, […].

    αντί: μεγαλύτερα του να διαβαστεί παρακαλώ: μεγαλύτερά του

    Μη Απολιθωμένος (ακόμα!) από τις ακτές της Ανατολικής Βαλτικής

    ΑπάντησηΔιαγραφή