Κυριακή, 8 Ιουνίου 2014

Karl Marx-Για τις "τάξεις" στο φεουδαλικό κράτος

Karl Marx
Από το "Εβραϊκό ζήτημα", 1843
Μτφρ. Γ. Λυκιαρδόπουλος, εκδ. Έρασμος

Η πολιτική χειραφέτηση είναι συγχρόνως και η διάλυση της παλιάς κοινωνίας πάνω στην οποία στηρίζεται η δύναμη της κυριαρχίας, το πολιτικό σύστημα ως κάτι αποξενωμένο από το λαό. Η πολιτική επανάσταση είναι η επανάσταση της αστικής κοινωνίας. Ποιος ήταν ο χαρακτήρας της παλιάς κοινωνίας; Μπορεί ν' αποδοθεί με μια λέξη: φεουδαλισμός. Η παλιά αστική κοινωνία είχε άμεσα πολιτικό χαρακτήρα, δηλ. τα στοιχεία της αστικής ζωής όπως η ιδιοκτησία, η οικογένεια κι ο τρόπος εργασίας υψώνονταν, με τη μορφή της αυθεντίας, του κράτους και της συντεχνίας σε στοιχεία της πολιτικής ζωής. 


Με τη μορφή αυτή καθόριζαν τη σχέση κάθε ατόμου προς το σύνολο του κράτους, καθόριζαν δηλ. την πολιτική σχέση του ατόμου, τη σχέση που το ξεχώριζε και το απόκοβε από τα άλλα μέλη της κοινωνίας. Γιατί η φεουδαλική οργάνωση της ζωής δεν ανέδειξε την ιδιοκτησία ή την εργασία σε κοινωνικά στοιχεία αλλά μάλλον ολοκλήρωσε τον χωρισμό τους από τον κορμό του κράτους και τα εγκατέστησε σαν ξέχωρες κοινωνίες μέσα στην κοινωνία. Αλλά οι λειτουργίες και οι όροι της ζωής μέσα στην αστική κοινωνία παρέμειναν πολιτικοί, πολιτικοί όμως υπό τη φεουδαλική έννοια, δηλ. αποκλείοντας το άτομο από τον κορμό του κράτους, μεταμορφώνοντας την ιδιαίτερη σχέση της συντεχνίας του προς το κορμό του κράτους σε δική του [του ατόμου] γενική σχέση προς τη ζωή του λαού, με τον τρόπο ακριβώς που μεταμόρφωναν την ειδική δραστηριότητα και κατάστασή του σε γενική. Αναπόφευκτη συνέπεια αυτής της οργάνωσης είναι ότι η ενότητα του κράτους και μαζί η συνείδηση, η βούληση και δραστηριότητα της ενότητας του κράτους, η καθολική πολιτική εξουσία, εμφανίζονται σαν αποκλειστική υπόθεση του μονάρχη και των ανθρώπων του, χωρισμένων από το λαό.

Η πολιτική επανάσταση που ανέτρεψε αυτή την εξουσία και μετέτρεψε τις κρατικές υποθέσεις σε λαϊκές, που εγκαθίδρυσε το πολιτικό κράτος ως υπόθεση όλου του λαού, δηλ. ως πραγματικό κράτος, κατέστρεψε αναπόφευκτα όλες τις "τάξεις"*, τα σωματεία, τις συντεχνίες και τα προνόμια που εξέφραζαν τον χωρισμό των ανθρώπων από την κοινότητά τους. Η πολιτική επανάσταση επομένως κατάργησε τον πολιτικό χαρακτήρα της αστικής κοινωνίας. Τεμάχισε την αστική κοινωνία στ' απλά της συστατικά -- από τη μια μεριά άτομα και από την άλλη τα υλικά και πνευματικά στοιχεία που συνιστούν το περιεχόμενο της ζωής και την αστική κατάσταση των ατόμων. Ελευθέρωσε το πολιτικό πνεύμα που ήταν, μπορούμε να πούμε, διαλυμένο, κομματιασμένο και σκορπισμένο μέσα στα διάφορα αδιέξοδα της φεουδαλικής κοινωνίας· συμμάζεψε αυτό το πνεύμα από τη διασπορά του, το αποκάθαρε από το μπαστάρδεμά του με την αστική ζωή και το εγκατέστησε ως σφαίρα της κοινότητας, ως γενική υπόθεση του λαού που είναι, ιδεατά, ανεξάρτητη από τα ιδιαίτερα στοιχεία της αστικής ζωής. Η ιδιαίτερη δραστηριότητα και κατάσταση ενός προσώπου στη ζωή απέκτησε πλέον μια καθαρά ατομική σημασία. Έπαψαν να αποτελούν τη σχέση του ατόμου προς το κράτος ως όλο. Οι δημόσιες υποθέσεις ως τέτοιες έγιναν υπόθεση του κάθε ατόμου και η πολιτική λειτουργία έγινε η γενική λειτουργία (του ατόμου).

Αλλά η ολοκλήρωση του ιδεαλισμού του κράτους ήταν συγχρόνως η ολοκλήρωση του υλισμού της αστικής κοινωνίας. Η αποτίναξη του πολιτικού ζυγού ήταν συγχρόνως και το σπάσιμο των δεσμών που συγκρατούσαν το εγωιστικό πνεύμα της αστικής κοινωνίας. Η πολιτική χειραφέτηση ήταν συγχρόνως και η χειραφέτηση της αστικής κοινωνίας από την πολιτική, και ακόμα από τη φαινομενικότητα ενός καθολικού περιεχομένου.

Η φεουδαλική κοινωνία ανάγονταν στο θεμέλιό της, στον άνθρωπο αλλά στον άνθρωπο που πράγματι αποτελούσε θεμέλιό της --στον εγωιστικό άνθρωπο. Αυτός ο άνθρωπος μέλος της αστικής κοινωνίας, αποτελεί τώρα το θεμέλιο, την προϋπόθεση του πολιτικού κράτους, ως τέτοιο τον αναγνωρίζει το κράτος, στα δικαιώματα του ανθρώπου.

[...]

Η σύσταση του πολιτικού κράτους και η αποσύνθεση της αστικής κοινωνίας σε ανεξάρτητα άτομα --που οι σχέσεις τους κανονίζονται από το νόμο όπως ακριβώς οι σχέσεις των ανθρώπων μέσα στις φεουδαλικές "τάξεις" και συντεχνίες κανονίζονται από τα προνόμια -- συντελείται με μια και την αυτή πράξη.


* "Τάξεις" με την παλιά νομική έννοια (états-estates-stande). [Σ.τ.Μ]

26 σχόλια:

  1. Η τάξη είναι επομένως προϊόν της χειραφέτησης της αστικής κοινωνίας από την πολιτική.
    Ο δουλοπάροικος δεν αποτελεί υπό την αυστηρή, νεωτερική έννοια τάξη, επειδή η θέση του προσδιορίζεται από τα φεουδαρχικά προνόμια. Δηλαδή δεν καθορίζεται αποκλειστικά από την παραγωγική του δραστηριότητα και την σχέση εκμετάλλευσης, αλλά προσδιορίζεται κυρίως με όρους υποτέλειας, η οποία δεν είναι (μόνο) οικονομική, αλλά πολιτική σχέση, σχέση κυριαρχίας-εξουσίας. Ως αγρότης ή προλετάριος, που γίνεται στην συνέχεια, όμως αποτελεί τάξη, καθώς ο προσδιορισμός του ως αγρότη ή ως προλετάριου είναι καθαρά οικονομική,δηλαδή σχετίζεται αποκλειστικά με την θέση του στην παραγωγική διαδικασία και τίποτα άλλο πέρα από αυτήν, καθώς στην πολιτική σφαίρα κυριαρχεί παράλληλα η αναγνώρισή του ως ατόμου, πολίτη. Δεν υφίσταται δηλαδή πλέον σχέση υποτέλειας που να συνδέεται με την παραγωγική του δραστηριότητα.

    Καταλαβαίνω σωστά αυτό που ήθελες να πεις και προηγουμένως;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καταλαβαίνεις ολόσωστα αυτό που θέλω να πω.

      Ανέβηκε και το "Η μέθοδος της πολιτικής οικονομίας" για να διασαφηνιστεί μια και καλή η μεθοδολογική πολυπλοκότητα της σκέψης του Μαρξ για το πώς εξετάζουμε τις προκαπιταλιστικές κοινωνίες και για την αδιάρρηκτη διαλεκτική ενότητα εννοιακής σκέψης και κοινωνικής εξέλιξης.

      Διαγραφή
    2. εννοιακής σκέψης=εννοιακής σύλληψης, ΠΩΣ σκεφτόμαστε για κάτι, με ποιους όρους, πώς το συλλαμβάνουμε και σε σχέση με τι

      ΚΑΙ

      πραγματικών αλλαγών στις κοινωνικές σχέσεις, πραγματική, αντικειμενική εξέλιξη του τρόπου παραγωγής και των δικαιϊκών, θεσμικών, τεχνολογικών και παραγωγικών του διαστάσεων.

      Διαγραφή
    3. Για να συνοψίσω τις άμεσα συναφείς παρατηρήσεις του Μαρξ για όσα προσπάθησα να εξηγήσω:

      "οι νόμοι της αφηρημένης σκέψης, που υψώνεται από το απλό στο σύνθετο, αντιστοιχούνε στην πραγματική ιστορική εξέλιξη. [...] Η εργασία είναι μια εντελώς απλή κατηγορία. Και η αντίληψη της εργασίας σε αυτή τη γενικότητα –ως εργασία γενικά– είναι πολύ παλιά. Ωστόσο, όταν την εργασία την εννοούμε από οικονομική άποψη σ’ αυτή την απλότητα, είναι «εργασία», δηλαδή μια κατηγορία νεότερη, όσο νεότερες είναι κι οι συνθήκες που γεννούν αυτή την αφαίρεση. [....] Οι πιο γενικές αφαιρέσεις δημιουργούνται εκεί όπου υπάρχει η πιο πλούσια συγκεκριμένη ανάπτυξη [...] η εργασία έχει γίνει, όχι μόνο ως έννοια, αλλά και πραγματικά, μέσο για την παραγωγή πλούτου γενικά [...] ακόμη κι οι πιο αφηρημένες κατηγορίες, μ’ όλο που ισχύουν –ακριβώς επειδή είναι αφηρημένες– για όλες τις εποχές, ωστόσο, με τον καθορισμένο χαραχτήρα που παίρνει κάθε φορά η αφαίρεση, είναι κι αυτές προϊόν που βγαίνει από ορισμένες ιστορικές συνθήκες και μόνο γι’ αυτές τις συνθήκες και μέσα στο πλαίσιο αυτών των συνθηκών έχουνε πλέρια εφαρμογή. [...] Αν λοιπόν οι κατηγορίες της αστικής οικονομίας αληθεύουνε για όλες τις κοινωνικές μορφές, αυτό δεν πρέπει να το πάρουμε cum grano salis (τοις μετρητοίς). Μπορούνε να τις περιέχουν αναπτυγμένες, ξέθωρες, γελοιογραφημένες, μα πάντα ουσιαστικά διαφορετικές. Η λεγόμενη ιστορική εξέλιξη στηρίζεται γενικά στο γεγονός ότι η τελευταία μορφή θεωρεί τις περασμένες μορφές σαν σκαλοπάτια που οδηγούνε σ’ αυτήν την ίδια, γιατί σπάνια και μέσα σε εντελώς ειδικές συνθήκες είναι ικανή να κάμη αυτοκριτική."

      Ευχαριστώ θερμά για την διάθεση κατανόησης και την γόνιμη στάση.

      Διαγραφή
    4. Απολογούμαι για τη μετάφραση Πουλιόπουλου, που έχει κάποια σοβαρά προβλήματα, αλλά δεν έχω χρόνο να "χτυπήσω" τη μετάφραση της Σ.Ε.

      Ωστόσο, είναι κρίσιμη για την κατανόηση του κειμένου μια διόρθωση:

      Όχι: "Αν λοιπόν οι κατηγορίες της αστικής οικονομίας αληθεύουνε για όλες τις κοινωνικές μορφές, αυτό ΔΕΝ πρέπει να το πάρουμε cum grano salis (τοις μετρητοίς)"

      Αλλά: "αν και είναι αλήθεια ότι οι κατηγορίες της αστικής οικονομίας διαθέτουν ΕΝΑ ΜΕΡΙΔΙΟ ΑΛΗΘΕΙΑΣ για όλες τις κοινωνικές μορφές, αυτό θα πρέπει να κατανοείται ΜΟΝΟ cum grano salis (όχι κατά γράμμα, αλλά με συγκεκριμένη έννοια)."

      Έκδοση Σ.Ε, σελ. 346.

      Διαγραφή
    5. "Ευχαριστώ θερμά για την διάθεση κατανόησης και την γόνιμη στάση."

      Πάντα, Αντώνη, αν είναι δυνατόν! Στο κάτω κάτω και να καταλάβω ήθελα και δεν διαφωνώ καθόλου. Τώρα καταλαβαίνω εξάλλου ακριβώς το ζήτημα που έθεσες, καθώς και τον τρόπο που το έθεσες.

      Διαγραφή
  2. Χωρίς να έχω διαβάσει ούτε το σχόλιο για μεταφραστικά λάθη ούτε το συγκεκριμένο έργο του Μαρξ, που όπως έχεις πει το θεωρείς πολύ σηματνικό, αλλά μόνο διαβάζοντας την ανάρτηση, σχημάτισα την απλή απορία : "αστική" μήπως θα έπρεπε να έχει μεταφραστεί ως αριστοκρατική ή μπουρζουάδικη; Τι θα πει "η παλιά αστική κοινωνία"; Χρησιμοποιείται συχνά αυτός ο όρος από το Μαρξ και τι εννοεί;

    τσαφ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Είναι κακή η μετάφραση εδώ. "Παλιά αστική κοινωνία" είναι στην πραγματικότητα η "παλιά πολιτική κοινωνία", η παλιά "κοινωνία των ιδιωτών."

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Είναι και αυτές οι "τάξεις" που μπερδεύουν τους "Κυρίους" της εποχής μας. Παλιά κάνανε τους φτωχούς να πολεμάνε για μια βασίλισσα άντε και να την έλεγαν Ελένη. Δοκίμασαν και τις θρησκείες για να τους σκοτώνουν και ήρθαν τα έθνη και οι πατρίδες για να φεύγουν που και που οι μισοί φτωχοί.
    Σήμερα ο Καπιταλιστής πληρώνει τους μισούς φτωχούς να γίνουν φασίστες ώστε να μακελευτούν με τους υπόλοιπους.
    8/6
    Η Φιλανδία και η Σουηδία κάνανε κοινή πρόταση εισόδου στο ΝΑΤΟ.
    Η Βουλγαρία αποφάσισε να μην προχωρήσει στην κατασκευή του Ρώσικου αγωγού.
    Σπίτια, πολλά σπίτια να καίγονται σήμερα σε χωριά.
    Για ακόμα μία φορά να σκοτώσουν οι φτωχοί όσους περισσοτέρους από αυτούς μπορούν.

    Ντουνιάς

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. "Η παλιά αστική κοινωνία είχε άμεσα πολιτικό χαρακτήρα, δηλ. τα στοιχεία της αστικής ζωής όπως η ιδιοκτησία, η οικογένεια κι ο τρόπος εργασίας υψώνονταν, με τη μορφή της αυθεντίας, του κράτους και της συντεχνίας σε στοιχεία της πολιτικής ζωής"

    Δεν ξέρω ποια είναι στο πρωτότυπο η φράση που μεταφράζεται "παλιά αστική κοινωνία", δεν νομίζω όμως ότι υπάρχει πρόβλημα στην ορολογία, και συμπεραίνω ότι δεν υπάρχει μεταφραστικό πρόβλημα:
    "Παλιά αστική κοινωνία" πρέπει να σημαίνει την κοινωνία της φεουδαρχικής πόλης, την κοινωνία των συντεχνιών, την κοινωνία του φεουδαρχικού άστεως, εκ του οποίου και η μετάφραση "αστική".
    Κι επειδή σίγουρα θα υπάρξουν ενστάσεις ότι "αστική" είναι άλλο πράγμα, πρέπει να πούμε ότι η αστική τάξη ονομάστηκε αστική ακριβώς επειδή σχηματίστηκε μέσα σε αυτή τη φεουδαρχική πόλη, στο φεουδαρχικό άστυ, Burg στα γερμανικά και κάτι ομόηχο στα γαλλικά από όπου ονομάστηκε επίσης και μπουρζουαζία που δεν σημαίνει παρά αστική τάξη με την ίδια έννοια που η εργατική τάξη λέγεται και εργατιά.
    Αστική κοινωνία υπήρχε λοιπόν και εντός των φεουδαλικών σχέσεων παραγωγής, δεν υπήρχε όμως η αστική τάξη που σχηματίστηκε εντός της και επέφερε με τη δραστηριότητά της την ανατροπή των φεουδαρχικών σχέσεων αντιστρέφοντας και την κυριαρχία της υπαίθρου επί της φεουδαρχική πόλης σε κυριαρχία της καπιταλιστικής πόλης και σε αντίθεσή της απέναντι στην ύπαιθρο, από την οποία στη συνέχεια άντλησε και "στρατολόγησε" τις σύγχρονες προλεταριακές μάζες σαν εργατική δύναμη, καταστρέφοντας τα στρώματα των ανεξάρτητων παραγωγών της υπαίθρου.
    Κατά κάποιο τρόπο το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην ορολογία της (φεουδαλικής) "αστικής κοινωνίας". Βρίσκεται στην ορολογία της "αστικής τάξης" ή "μπουρζουαζίας", στην οποία ορολογία επικρατεί ένα στοιχειο εμπειρισμού: εμπειρισμού γύρω ακριβώς από το χώρο στον οποίο σχηματίστηκε η νέα κοινωνική τάξη (ουσιαστικά η τάξη των κεφαλαιοκρατών), όπως και γύρω από την αντίθεσή της με τις μάζες των παραγωγών της υπαίθρου. Αυτά για την ορολογία.

    υπεραστικός

    (συνεχίζεται)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Δεν ξέρω ποια είναι στο πρωτότυπο η φράση που μεταφράζεται "παλιά αστική κοινωνία","

      Ο όρος είναι πολύ απλά απλώς Gesellschaft (κοινότητα, κοινωνία):

      alten Gesellschaft (παλιά κοινωνία)

      "Die politische Emanzipation ist zugleich die Auflösung der alten Gesellschaft" ("Η πολιτική χειραφέτηση είναι συγχρόνως η διάλυση της παλιάς κοινωνίας")

      "Welches war der Charakter der alten Gesellschaft?" (Ποιος ήταν ο χαρακτήρας της παλιάς κοινωνίας;")

      Το "αστική" είναι ουσιαστικά το "αστεακή", των burg, των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται στην πόλη (των μελών των μεσαιωνικών συντεχνιών):

      "Die politische Revolution ist die Revolution der bürgerlichen Gesellschaft" ("Η πολιτική επανάσταση είναι η επανάσταση της κοινωνίας της πόλης")

      "Die alte bürgerliche Gesellschaft" ("η παλιά κοινωνία της πόλης"), κλπ.

      Διαγραφή
    2. Το πρωτότυπο εδώ: http://www.mlwerke.de/me/me01/me01_347.htm

      Διαγραφή
  6. (συνέχεια)

    Για το θέμα της νομικής υπόστασης των τάξεων ("τάξεων") και το θέμα της κοινωνικής υπόστασης των τάξεων (χωρίς εισαγωγικά), νομίζω ότι πρέπει να αποφύγουμε τη σύγχυση κάτω από το βάρος της οποίας θα θεωρούσαμε ότι η δεύτερη καθοριζεται από την πρώτη,
    Η πρώτη (η νομική υπόσταση) αντανακλά και θεσμοθετει την κυρίαρχη ιδεολογία. Η δεύτερη εκφράζει υλικές ιστορικές σχέσεις. Αν αυτό γίνεται ίσως πιο δύσκολα κατανοητό στη φεουδαλική κοινωνία, φανερώνεται με μεγαλύτερη ευκολία στη δουλοκτητική:
    Όλες οι δουλοκτητικές κοινωνίες ορίζουν νομικά τις τάξεις (ευγενείς - ιππείς, πατρικιοι - πληβείοι κλπ) εξαιρώντας από τον νομικό καθορισμό τους τους δούλους.
    Στην ανώτατη μορφή του δουλοκτητικού δικαίου οι δούλοι όχι μόνο δεν αποτελούν τάξη αλλά οι ίδιοι ως υλική υπόσταση δεν είναι παρά "πράγματα".
    Ο νομικός αυτός ορισμός βέβαια δεν αναιρεί ότι οι δούλοι ήταν η πολυπληθέστερη κοινωνική τάξη της ρωμαϊκής λχ εποχής, ότι η δουλοκτητική κοινωνία στήριζε την παραγωγική της ικανότητα ακριβώς πάνω στην κοινωνική τάξη των δούλων, κι ότι επίσης ο ορισμός των δούλων ως "πράγματα" αντανακλούσε την σχέση ή το καθεστώς της οικονομικής και πολιτικής κυριαρχίας, συνιστούσε νομική μορφή της κυρίαρχης ιδεολογίας και όχι την συνείδηση των δούλων για τον εαυτό τους δηλαδή την ταξική τους συνείδηση.

    Αν κανείς εξακολουθεί να αμφιβάλλει μήπως τυχόν ο δούλος ήταν όντως "πράγμα", ας θυμηθεί ότι και ο ελεύθερος ρωμαίος αν αιχμαλωτιζόταν πχ από τους γότθους μάλλον μάταια θα προσπαθούσε να τους πείσει ότι είναι "άνθρωπος" ακόμα κι αν οι γότθοι δεν είχαν εκλεπτύνει νομικά τις απόψεις τους γύρω από την υπόσταση και τα δικαιώματα του ανθρώπου (δηλαδή του γότθου).

    Παρομοια λοιπόν, το τι πραγματικά είναι ο μάστορας ή ο χωρικός του μεσαιωνα, δεν θα το βρούμε "καθαρο" στους μεσαιωνικούς νομικούς θεσμούς, αλλά στην επιστημονική υλική ιστορική ανάλυση των κοινωνικών - οικονομικών σχέσεων της εποχής.
    Αντιστροφα, αν βασιστούμε στους σύγχρονους νομικούς θεσμούς, πρέπει να συμπεράνουμε ότι "πλέον" δεν υπάρχουν τάξεις παρά μόνο ελεύθερα και ίσα άτομα.
    Το ότι σήμερα υπάρχουν κοινωνικές τάξεις παρά τις προβλέψεις του νόμου, δεν σημαινει ότι πρέπει να αντιστρέψουμε το σχήμα συμπεραίνοντας ότι πριν, παρά τις προβλέψεις του νόμου, τάξεις δεν υπήρχαν...

    υπεραστικός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Συμφωνώ με την παρατήρηση. Ωστόσο ένα από τα θέματα που έθεσα, και συγκεκριμένα η καθαρά ενδογενής αναπαραγωγή του προλεταριάτου από τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής μετά το στάδιο της πρωταρχικής συσσώρευσης, δεν αφορά μια υποτιθέμενη αντίθεση μεταξύ νομικής και κοινωνικής υπόστασης, αλλά τη διαφορά ανάμεσα στην εμμενή, οικονομικά καθορισμένη αναπαραγωγή της θέσης στην παραγωγή στον καπιταλισμό και την σημασία της βίας για την εξασφάλιση της αναπαραγωγής αυτής της θέσης.

      Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των πληβείων, από την άλλη, καθορίζονταν νομικά στη Ρώμη (12 πλάκες, κλπ), και οι πληβείοι ονομάζονταν ως τέτοιοι στο δίκαιο. Αλλά κανένα αστικό δίκαιο, καμία αστική νομοθεσία δεν κάνει λόγο για "ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΤΑΞΗ." Για το αστικό δίκαιο ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΝΤΑΙ ΤΑΞΕΙΣ, αλλά άτομα σε συμβασιακές σχέσεις. Υφίσταται λοιπόν "εργοδότης" και "εργαζόμενος" ή και "εργολήπτης", αλλά κανένας νόμος δεν νομοθετεί σχέσεις ανάμεσα σε "αστική τάξη" και "εργατική τάξη."

      "Όλες οι δουλοκτητικές κοινωνίες ορίζουν νομικά τις τάξεις (ευγενείς - ιππείς, πατρικιοι - πληβείοι κλπ) εξαιρώντας από τον νομικό καθορισμό τους τους δούλους."

      Αυτό είναι λάθος. Ασφαλώς και καθορίζεται νομικά ο δούλος και οι σχέσεις με τον δούλο στην αρχαία δουλοκτησία: http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Servus.html.

      Το τι είναι όμως ο "προλετάριος" δεν απασχολεί το αστικό δίκαιο, και το ποια είναι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του αποτελούν αποκλειστικά ζήτημα "συμβάσεων εργασίας", ατομικών ή συλλογικών.

      Αυτό δεν αλλάζει σε τίποτα το γεγονός ότι και ο ένας και ο άλλος αποτελούν μέλη κοινωνικών ομάδων που τυγχάνουν συστηματικής εκμετάλλευσης. Αυτό το είπα εξ αρχής ξεκάθαρα. Εκμετάλλευση υπάρχει, και μπορεί να υπάρξει, από τότε που υπάρχει ατομική ιδιοκτησία και κατ' επέκταση και κράτος. Αλλά μόνη της η εκμετάλλευση δεν αρκεί για να ομοιογενοποιήσει το είδος "τάξης" που αποτελεί ο πληβείος ή ο δούλος και της τάξης που αποτελεί ο προλετάριος. Ούτε αναιρεί το γεγονός ότι η "τάξη" αποτελεί ανακάλυψη της νεωτερικότητας, και της μετάλλαξης των κοινωνικών σχέσεων και της φύσης του κράτους όπως αυτή περιγράφεται, για παράδειγμα, στο πιο πάνω κείμενο.

      Διαγραφή
    2. Συμφωνώ με την παρατήρηση=περί διαφοράς μεταξύ νομικής και κοινωνικής υπόστασης, νοουμένου ότι γίνεται βέβαια κατανοητό ότι αν και μπορεί να υπάρξει κοινωνική υπόσταση χωρίς νομική αποτύπωση, νομική αποτύπωση χωρίς συναφή και αντίστοιχη κοινωνική υπόσταση δεν νοείται.

      Διαγραφή
    3. Έχει κρίσιμη σημασία λοιπόν στο θεωρητικό επίπεδο να γίνει αντιληπτό ότι ενώ στο προκαπιταλιστικό δίκαιο οι ιεραρχικά χωρισμένες κοινωνικές ομάδες ΟΝΟΜΑΖΟΝΤΑΙ ΩΣ ΤΕΤΟΙΕΣ, λέει δηλαδή το δίκαιο "αυτές είναι οι προβλέψεις μου για τους ΠΛΗΒΕΙΟΥΣ", "αυτές είναι οι διαταγές μου για τους ΔΟΥΛΟΥΣ", οι κοινωνικές τάξεις στον καπιταλισμό ΕΞΑΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ από το δίκαιο, δεν ονομάζονται ποτέ ως τέτοιες.

      Διαγραφή
    4. Αυτό που θέλει να πει ο Αντώνης, νομίζω, είναι, ότι η οικονομική υπόσταση της τάξης γίνεται αντιληπτή μόνο με την ανάδυση της γενικευμένης καπιταλιστικής παραγωγής. Δεν σημαίνει ότι οι ταξική διάρθρωση πριν δεν ήταν συνδεδεμένη με την παραγωγική διαδικασία, αλλά δεν βασιζόταν μόνο σε αυτήν, αλλά κυρίως σε ένα πλαίσιο υποτέλειας και κυριαρχίας πολιτικό-νομικού χαρακτήρα. Στον καπιταλισμό η εκμετάλλευση της εργατικής τάξης προκύπτει καθαρά από τις σχέσεις ιδιοκτησίας, δηλαδή καθαρά από την ίδια την παραγωγική διαδικασία. Ο εργάτης δεν είναι "υποτελής" του καπιταλιστή με την άμεση έννοια. Υποτάσσεται στις βουλές του κεφαλαίου "οικειοθελώς"(=ως "ελεύθερο άτομο", συναλλασσόμενο νομικό πρόσωπο) για να επιβιώσει. Η υποταγή του δηλαδή βασίζεται καθαρά στους νόμους λειτουργίας της οικονομίας.
      Αυτό το γεγονός μας επιτρέπει να δούμε αναδρομικά την οικονομική-εκμεταλλευτική βάση την ταξική διάρθρωση (δηλαδή τις μορφές υποτέλειας) προγενέστερων κοινωνιών ή σύγχρονων "υπολειμμάτων" τους.

      Διαγραφή
    5. Είναι αυτό που γράφει ο Μαρξ για την μέθοδο. Η έννοια προκύπτει ιστορικά, ακόμα και αν μπορεί να "εφαρμοστεί" αναδρομικά, μια "εφαρμογή" ωστόσο που δεν πρέπει να μας οδηγεί στην ταύτιση των μορφών. Η έννοια αυτή λοιπόν είναι καθολική, αλλά μόνον στον βαθμό που έχει προκύψει μέσα στην ίδια την πραγματικότητα, αποτελεί παράγωγό της ιστορικής διαδικασίας. Αν η ιστορική εξέλιξη δεν έχει φτάσει σε ένα σημείο πολυπλοκότητας, αλλά και αποσαφήνισης της φύσης των κοινωνικών σχέσεων, η έννοια παραμένει μια αφαίρεση. Στον καπιταλισμό επομένως γίνεται πραγματικότητα αυτό, δηλαδή η τάξη, που πριν θα μπορούσε να θεωρηθεί μόνο αποτέλεσμα αφαίρεσης, δηλαδή θα έπρεπε να αφαιρέσουμε όλα τα πολιτικά, νομικά χαρακτηριστικά της, ώστε να αντικρίσουμε την οικονομική της φύση. Στον καπιταλισμό όμως η τάξη, με βάση την παραγωγική διαδικασία, προκύπτει "αβίαστα", κάτι που δεν σημαίνει ότι προκύπτει απλά εμπειρικά. Προκύπτει όμως ως θεμελιώδης κατηγορία της κοινωνικής πραγματικότητας. Δηλαδή δεν είναι απλά μια αφαίρεση, αλλά η ίδια η βάση, η κινητήριος δύναμης της κοινωνίας.

      Μην ξεχνάμε: μαρξιστικά η τάξη αφορά την παραγωγική σχέση, την σχέση εκμετάλλευσης. Αυτή ενυπάρχει σε όλες τις κοινωνικές διαρθρώσεις, αλλά πριν τον καπιταλισμό όχι ΩΣ ΤΕΤΟΙΑ. Και αυτό δεν επουσιώδες, δεν είναι απλά θέμα καθαρότητας του χαρακτήρα της σχέσης. Γιατί η ταξική κυριαρχία της αστικής τάξης βασίζεται αποκλειστικά σε αυτόν τον καθαρά ταξικό χαρακτήρα της παραγωγικής σχέσης. Μόνο η καταστροφή των προνομίων - δηλαδή "η χειραφέτηση της αστικής κοινωνίας από την πολιτική" μπορούσε να επιτρέψει την κυριαρχία της αστικής τάξης.

      Διαγραφή
    6. Κρυστάλλινος και περιεκτικότατος. Μπράβο.

      Διαγραφή
    7. Ευχαριστώ, Αντώνη, αν και αυτό το χρωστάω μόνο σε σένα. Στις αναρτήσεις σου και στα σχόλιά σου.

      Διαγραφή
    8. Και για να προβοκάρω λίγο τον waltendegewalt, αυτό δεν είναι κατ' ανάγκην "αντιπλατωνισμός", φτάνει ο πλατωνισμός μας να είναι ιστορικός, διαλεκτικός. :-)
      (μην με φας...)

      Διαγραφή
  7. ----"Όλες οι δουλοκτητικές κοινωνίες ορίζουν νομικά τις τάξεις (ευγενείς - ιππείς, πατρικιοι - πληβείοι κλπ) εξαιρώντας από τον νομικό καθορισμό τους τους δούλους."

    Αυτό είναι λάθος. Ασφαλώς και καθορίζεται νομικά ο δούλος και οι σχέσεις με τον δούλο στην αρχαία δουλοκτησία: http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Servus.html-----------

    Δεν είπα πως το ρωμαϊκό δίκαιο δεν ασχολείται με τους δούλους. Είπα ότι δεν ασχολείται μαζί τους ως να είναι κοινωνική τάξη («εξαιρώντας από τον νομικό καθορισμό τους» = τον νομικό καθορισμό των τάξεων, «τους δούλους») αλλά ως να είναι "πράγματα".
    Εμείς όμως ξέρουμε ότι ήταν κοινωνική τάξη.
    Και παρά τον νομικό τους καθορισμό, το ήξεραν κι οι ίδιοι, διαφορετικά δεν θα ήταν δυνατό να συνενωθούν, να οργανωθούν και να προχωρήσουν σε δυο μεγάλες και μακρόχρονες δουλικές επαναστάσεις (και πολλές άλλες μικρότερες). Αυτό εννοούσα με τη φράση αυτή.

    Παραπέρα, σχετικά με την προγενέστερη (δουλοκτητική και φεουδαρχική) βία και την καπιταλιστική μη-βια ή για τον προγενέστερο νομικό καθορισμό και τον καπιταλιστικό μη καθορισμό των τάξεων, πρέπει να δούμε ότι στην εποχή του αυτός ο νομικός καθορισμός και αυτή η βία, πρώτον, αντανακλούν και περιγράφουν εντελώς οικονομικές σχέσεις και, δεύτερο, ότι εμφανίζονται -στην εποχή τους- σαν "φυσικός" νομικός καθορισμός και σαν "φυσική" βία, που πηγάζει από οικονομικές σχέσεις ("φυσικότητα" που πρέπει να φτάσει η δουλοκτησία σε αποσύνθεση για να αποκαλυφθεί το "αφύσικό" της). Αντίστοιχα εξίσου "φυσική" φαντάζει σήμερα, και περνάει έτσι απαρατήρητη, η νομική προστασία της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας, η "μη-θεσμοθέτηση" μιας τάξης που λέγεται εργατική παρόλο που υπάρχει ένας κλάδος του δικαίου που λέγεται επίσης "εργατικό" κλπ. Επίσης, όμως, «φυσικότητα» που εμφανίζεται όλο και πιο «αφύσικη» όσο αυξάνεται ο πλούτος που κατέχουν οι 100 πλουσιότεροι άνθρωποι της γης λόγου χάρη.
    Για το θέμα της «βίας» ως λόγου ύπαρξης της δουλοκτησίας αναφέρεται, από όσο θυμάμαι, ο Ένγκελς στο Αντι-Ντύρινγκ επιμένοντας στην οικονομική βάση των δουλοκτητικών σχέσεων.
    Παρόμοια (το έγραψα και στην προηγούμενη σχετική ανάρτηση) η βία της πρωταρχικής συσσώρευσης θα μπορούσε να αποκρύψει την οικονομική βάση του σχηματισμού της τάξης των προλετάριων.
    Πάντως, ΔΕΝ αμφισβητώ τον απογυμνωμένο οικονομικό μηχανισμό ταξικής διαφοροποίησης και κυριαρχίας στον καπιταλισμό. Αμφισβητώ όμως την παράβλεψη του οικονομικού μηχανισμού της ταξικής διαφοροποίησης και κυριαρχίας στους προγενέστερους σχηματισμούς για το λόγο ότι σε αυτούς δεν ήταν απογυμνωμένος. Όπως και την αναγωγή αυτής της απογύμνωσης ή μη, σε στοιχείο καθορισμού της ύπαρξης ή της μη ύπαρξης κοινωνικών τάξεων με τη σύγχρονη έννοια του όρου.

    Δεν θα επιμείνω περισσότερο.

    υπεραστικός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. δεν ασχολείται μαζί τους ως να είναι κοινωνική τάξη («εξαιρώντας από τον νομικό καθορισμό τους» = τον νομικό καθορισμό των τάξεων, «τους δούλους») αλλά ως να είναι "πράγματα".

      Και πάλι λάθος. Πρώτον, διότι δεν υπάρχουν νόμοι για το πώς μπορείς να διαχειριστείς ή όχι, πχ, μια τσουγκράνα, που είναι πράγμα, αλλά υπάρχουν νόμοι για το πώς μπορείς να διαχειριστείς ένα δούλο. Με άλλα λόγια, ακόμα και ως "πράγμα", ο δούλος διαχωρίζεται από τα άλλα "πράγματα" νομικά ως ιδιαίτερη κατηγορία "πράγματος."

      Δεύτερον, δεν αντιμετωπίζεται δικαιϊκά πάντα ή αποκλειστικά ως πράγμα. Π.χ: "A naturalis obligatio might result from the dealings of a slave with other persons than his master"

      Η τσουγκράνα δεν μπορεί να δημιουργήσει μόνη της naturalis obligatio σε κάποιον.

      Ή: "various subsequent Constitutions gave freedom to slaves who discovered the perpetrators of certain crimes"

      Δεν έχει νόημα για μια τσουγκράνα η κατηγορία της "χειραφέτησης" για τον α ή β λόγο.

      Τρίτον, ασφαλώς και τους ορίζει ως τάξη, δηλαδή ως συνομοταξία ατόμων με το ίδιο κοινωνικό στάτους, τις ίδιες υποχρεώσεις απέναντι στους αφέντες τους, τις ίδιες προβλέψιμες τιμωρίες, κλπ. Όχι τάξη όμως με τον ίδιο τρόπο που είναι το προλεταριάτο, αυτό το είπα εξ αρχής.

      Διαγραφή
  8. Ακρως ενδιαφέρουσα η συζήτηση για το θέμα της τάξης και ποτέ δεν θα φανταζομουν οτι έχει τόσες πτυχές και οπτικές.

    Και ήθελα να ρωτήσω αν είναι ακαδημαϊκό το θέμα 'η είναι δυνατόν κάποιες ερμηνείες να οδηγήσουν σε θέσεις μη μαρξιστικες?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ούτε εγώ το φανταζόμουν...

      Κατά την γνώμη μου υπάρχουν, αλλά είναι δύσκολο να προσδιοριστούν.
      Εγώ εντοπίζω μια τάση, να αλλοιώνεται ο ταξικός χαρακτήρας στον σύγχρονο καπιταλισμό. Ακούει κανείς συχνά για "νέα φεουδαρχία" και άλλα αντί άλλων.
      Κάτι τέτοια ίσως σχετίζονται με την μη κατανόηση όχι μόνο της καπιταλιστικής παραγωγικής διαδικασίας, αλλά και με τον χαρακτήρα που έχουν οι τάξεις στον καπιταλισμό.

      Διαγραφή
    2. Ναι, τελικά νομίζω ότι η διαφορά που υπάρχει στην φύση της λειτουργίας των τάξεων προ του καπιταλισμού και της εργατικής (η εργατική τάξη έχει άλλη δυναμική σε σχέση με τις αντίστοιχες τάξεις των προκαπιταλιστικών κοινωνιών λόγω του θεμελιώδους ρόλου της στην καπιταλιστική παραγωγική διαδικασία) είναι ένα αρκετά σημαντικό θέμα, στο οποίο ουσιαστικά βασίζεται ο μαρξισμός.

      Διαγραφή