Τετάρτη, 11 Ιουνίου 2014

Karl Marx-Μισθός, τιμή και κέρδος: Προσφορά και ζήτηση. Μισθοί και τιμές

IV. ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ

Ο φίλος μας Ουέστον παραδέχεται το λατινικό ρητό, πώς Repetitio ist mater studiorum, δηλαδή πως η επανάληψη είναι η μητέρα της μάθησης και γι’ αυτό επανάλαβε ξανά το αρχικό του δόγμα με καινούρια μορφή, πως ο περιορισμός της νομισματικής κυκλοφορίας, που θα προερχόταν από την ύψωση των μισθών, θα προκαλούσε μια ελάττωση στο κεφάλαιο κ.ο.κ. Μια που έδειξα πια τα λάθη στις παραδοξολογίες του για τη χρηματική κυκλοφορία, νομίζω πως είναι ολότελα περιττό να ασχοληθώ με τις φανταστικές συνέπειες που νομίζει πως απορρέουν από τις φανταστικές του κυκλοφοριακές περιπέτειες. Θα προχωρήσω αμέσως για να δώσω στο ένα και μοναδικό του δόγμα, που το επαναλαμβάνει με τόσες διαφορετικές μορφές, την απλούστερη θεωρητική του διατύπωση.


Ο καθόλου κριτικός τρόπος, που πραγματεύθηκε το θέμα του, γίνεται φανερός από μια απλή παρατήρηση. Κηρύσσεται ενάντια στην αύξηση των μισθών, η ενάντια στους υψηλούς μισθούς που θα ήταν το αποτέλεσμα μιας τέτοιας αύξησης. Τώρα τον ρωτάω: Τι είναι υψηλός και τι χαμηλός μισθός; Γιατί λ.χ. τα πέντε σελίνια τη βδομάδα να είναι χαμηλός και τα είκοσι σελίνια τη βδομάδα υψηλός μισθός; Αν το πέντε, σε σύγκριση με το είκοσι, είναι χαμηλό, και το είκοσι, σε σύγκριση με το διακόσια, είναι ακόμα πιο χαμηλό.

Αν κάποιος έκανε διάλεξη για το θερμόμετρο και άρχιζε να ρητορεύει για υψηλούς και χαμηλούς βαθμούς δεν θα πρόσφερε κανενός είδους γνώσεις. Πρέπει πρώτα να μου πει με τι τρόπο καθορίζεται το σημείο πήξης, με τι τρόπο βρίσκεται το σημείο βρασμού και με τι τρόπο τα σταθερά αυτά σημεία καθορίζονται από φυσικούς νόμους και όχι από τα γούστα εκείνων που πουλούν ή φτιάχνουν θερμόμετρα.

Σχετικά τώρα με το μισθό και το κέρδος, ο πολίτης Ουέστον όχι μόνο δεν κατάφερε να βρει από τούς οικονομικούς νόμους τέτοια σταθερά σημεία, μα ούτε καν αισθάνεται την ανάγκη να τα αναζητήσει. Ικανοποιείται με το να παραδέχεται τις συνηθισμένες λαϊκές εκφράσεις, χαμηλός και υψηλός, σαν κάτι που έχει ορισμένη σημασία, αν και είναι ολοφάνερο πως οι μισθοί τότε μόνον μπορούν να χαρακτηρισθούν υψηλοί ή χαμηλοί, όταν τους συγκρίνουμε με ένα σταθερό μέτρο, που μ’ αυτό θα μετρούμε το μέγεθος τους.

Δεν είναι σε θέση να μου πει, γιατί δίνουν ένα ορισμένο ποσό χρήματα για ένα ορισμένο ποσό εργασίας. Αν μου απαντούσε πως «αυτό καθορίστηκε από το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης», θα τον ρωτούσα πρώτα - πρώτα από πιο νόμο ρυθμίζεται η ίδια η προσφορά και η ζήτηση. Και μια τέτοια απάντηση θα τον έθετε αμέσως εκτός μάχης. Οι σχέσεις ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση της εργασίας μεταβάλλονται αδιάκοπα και μαζί μ’ αυτές και οι τιμές της εργασίας στην αγορά. Αν η ζήτηση ξεπερνάει την προσφορά, οι μισθοί ανεβαίνουν. Αν η προσφορά ξεπερνάει τη ζήτηση, οι μισθοί πέφτουν, αν και κάτω από τις συνθήκες αυτές θα χρειαζόταν ίσως να εξακριβωθεί η πραγματική κατάσταση στη ζήτηση και την προσφορά με μια λ.χ. απεργία ή με κάποια άλλη μέθοδο.

Αν όμως παραδέχεστε την προσφορά και τη ζήτηση σαν το νόμο που ρυθμίζει τούς μισθούς, θα ήταν παιδιάστικο και άσκοπο να ρητορεύετε ενάντια σε μια αύξηση των μισθών, γιατί, σύμφωνα με τον υπέρτατο νόμο που επικαλείσθε, μια περιοδική αύξηση των μισθών είναι τόσο αναγκαία και νόμιμη, όσο και μια περιοδική πτώση των μισθών. Αν δεν παραδέχεστε την προσφορά και τη ζήτηση σαν το νόμο που ρυθμίζει τούς μισθούς, τότε επαναλαμβάνω την ερώτηση: γιατί δίνουμε ένα ορισμένο ποσό χρήματα για ένα ορισμένο ποσό εργασίας;

Μα ας εξετάσουμε το ζήτημα πιο πλατιά: Θα είσαστε πέρα - πέρα γελασμένοι, αν νομίζετε πως η αξία της εργασίας ή οποιουδήποτε άλλου εμπορεύματος καθορίζεται, σε τελευταία ανάλυση, από την προσφορά και τη ζήτηση. Η προσφορά και η ζήτηση δεν ρυθμίζουν τίποτα άλλο, παρά τις παροδικές διακυμάνσεις των τιμών στην αγορά. Θα σας εξηγήσουν γιατί η τιμή ενός εμπορεύματος στην αγορά ανεβαίνει πάνω από την αξία του ή πέφτει κάτω απ’ αυτή, μα δεν θα μπορέσουν ποτέ να σας εξηγήσουν τι είναι αυτή η ίδια η αξία. Υπόθεσε πως η προσφορά και η ζήτηση ισορροπούν, ή, όπως λένε οι οικονομολόγοι, καλύπτει η μια την άλλη.

Λοιπόν, από τη στιγμή που οι δυο αντίθετες αυτές δυνάμεις γίνουν ίσες, η μια παραλύει την άλλη και παύουν να ενεργούν προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση. Από τη στιγμή, που η προσφορά και η ζήτηση ισορροπήσουν μεταξύ τους και, κατά συνέπεια, πάψουν να ενεργούν, η τιμή ενός εμπορεύματος στην αγορά ταυτίζεται με την πραγματική του αξία, με την κανονική τιμή που γύρω της κυμαίνονται οι τιμές στην αγορά. Όταν, λοιπόν, εξετάζουμε τη φύση της αξίας αυτής δεν μας ενδιαφέρουν καθόλου οι προσωρινές επιδράσεις της προσφοράς και της ζήτησης πάνω στις τιμές της αγοράς. Το ίδιο ισχύει για τούς μισθούς και για τις τιμές όλων των άλλων εμπορευμάτων.

V. ΜΙΣΘΟΙ ΚΑΙ ΤΙΜΕΣ

Όλα τα επιχειρήματα του φίλου μας Ουέστον, όταν αναχθούν στην πιο απλή θεωρητική τους έκφραση καταλήγουν σε τούτο το μοναδικό δόγμα: «Οι τιμές των εμπορευμάτων καθορίζονται ή ρυθμίζονται από τούς μισθούς».

Θα μπορούσα να επικαλεσθώ την πραχτική παρατήρηση για μάρτυρα ενάντια σ’ αυτή την απαρχαιωμένη και άχρηστη σοφιστεία. Θα μπορούσα να σας πω πως οι Άγγλοι εργοστασιακοί εργάτες, ανθρακωρύχοι, ναυπηγοί κλπ. που η εργασία τους πληρώνεται σχετικά υψηλά, βάζουν κάτω με την φτήνια των προϊόντων τους όλα σχεδόν τα άλλα έθνη, ενώ τούς Άγγλους εργάτες της γης, που η εργασία τους πληρώνεται σχετικά χαμηλά, τούς βάζουν κάτω όλα σχεδόν τα άλλα έθνη, εξ αιτίας της ακρίβειας των προϊόντων τους.

Αν συγκρίνω είδος με είδος στην ίδια χώρα και τα εμπορεύματα σε διάφορες χώρες, θα μπορούσα να αποδείξω, έξω από μερικές εξαιρέσεις, που είναι περισσότερο φαινομενικές παρά πραγματικές, πως, κατά μέσο όρο, η ακριβοπληρωμένη εργασία παράγει φτηνά εμπορεύματα και η εργασία που πληρώνεται φτηνά παράγει ακριβά εμπορεύματα. Αυτό, εννοείται, δεν αποτελεί απόδειξη πως η υψηλή τιμή της εργασίας στη μια περίπτωση και η χαμηλή τιμή στην άλλη είναι οι αντίστοιχες αιτίες για τα διαμετρικά αντίθετα αυτά αποτελέσματα, μα, οπωσδήποτε, θα ήταν μια απόδειξη πως οι τιμές των εμπορευμάτων δεν καθορίζονται από τις τιμές της εργασίας. Ωστόσο, είναι ολότελα περιττό σε μας να χρησιμοποιήσουμε την εμπειρική αυτή μέθοδο.

Θα μπορούσαν, ίσως, να αρνηθούν πως ο πολίτης Ουέστον διατύπωσε ποτέ το δόγμα: «οι τιμές των εμπορευμάτων καθορίζονται ή ρυθμίζονται από τους μισθούς». Πραγματικά, δεν το διατύπωσε ποτέ. Αντίθετα, είπε πως και το κέρδος και η γαιοπρόσοδος είναι κι αυτά ουσιαστικά μέρη της τιμής των εμπορευμάτων, γιατί από τις τιμές των εμπορευμάτων πρέπει να πληρωθούν όχι μόνο οι μισθοί των εργατών, μα και τα κέρδη του καπιταλιστή και η γαιοπρόσοδος του γαιοκτήμονα. Με ποιο, όμως, τρόπο, κατά τη γνώμη του, σχηματίζονται οι τιμές; Πρώτα από τους μισθούς.

Ύστερα προσθέτουν στην τιμή ένα πρόσθετο ποσοστό για τον καπιταλιστή και ένα ακόμα για το γαιοκτήμονα. Ας υποθέσουμε πως ο μισθός της εργασίας που χρησιμοποιήθηκε για να παραχθεί ένα εμπόρευμα είναι δέκα. Αν το ποσοστό του κέρδους είναι 100%, ο καπιταλιστής θα προσθέσει δέκα στο μισθό που έχει προκαταβάλει κι αν το ποσοστό για τη γαιοπρόσοδο είναι και αυτό 100%, ο καπιταλιστής θα προσθέσει άλλα δέκα ακόμα και η συνολική τιμή του εμπορεύματος θα φθάσει τα τριάντα.

Ένας τέτοιος όμως καθορισμός των τιμών είναι απλούστατα καθορισμός από το μισθό. Αν στην παραπάνω περίπτωση ο μισθός ανέβαινε στα είκοσι, η τιμή του εμπορεύματος θα ανέβαινε στα εξήντα κ.ο.κ. Κατά συνέπεια, όλοι οι συνταξιούχοι συγγραφείς πολιτικής οικονομίας, που προβάλλουν το δόγμα πως ο μισθός ρυθμίζει τις τιμές, προσπάθησαν να το αποδείξουν θεωρώντας το κέρδος και τη γαιοπρόσοδο σαν απλά πρόσθετα ποσοστά πάνω στο μισθό.

Κανένας τους, εννοείται, δεν είναι σε θέση να βάλει κάτω από ένα οποιοδήποτε οικονομικό νόμο τα όρια των ποσοστών αυτών. Αντίθετα, φαίνεται να πιστεύουν πως τα κέρδη καθορίζονται από την παράδοση, τη συνήθεια, τη θέληση του καπιταλιστή, ή από κάποια άλλη παρόμοια αυθαίρετη και ανεξήγητη μέθοδο. Αν ισχυρίζονται πως τα καθορίζει ο συναγωνισμός ανάμεσα στους καπιταλιστές, δεν λένε τίποτα. Ο συναγωνισμός αυτός εξισώνει, βέβαια, τα διάφορα ποσοστά κέρδους στους διάφορους κλάδους της παραγωγής ή τα φέρνει σε ένα μέσο επίπεδο, μα δεν μπορεί ποτέ να καθορίζει αυτό το ίδιο το επίπεδο ή το γενικό ποσοστό του κέρδους.

Τι εννοούμε όταν λέμε πως οι τιμές των εμπορευμάτων καθορίζονται από το μισθό; Μια και ο μισθός δεν είναι παρά διαφορετική ονομασία για την τιμή της εργασίας, εννοούμε πως οι τιμές, των εμπορευμάτων ρυθμίζονται από την τιμή της εργασίας. Επειδή όμως «τιμή» είναι η ανταλλακτική αξία -κι όταν μιλάω για αξία εννοώ πάντοτε την ανταλλακτική αξία -, ανταλλακτική αξία εκφρασμένη σε χρήμα, η θέση αυτή καταλήγει σε τούτο, πως η «αξία των εμπορευμάτων καθορίζεται από την αξία της εργασίας», ή πως «η αξία της εργασίας αποτελεί το γενικό μέτρο της αξίας».

Με τι τρόπο όμως καθορίζεται η «αξία» της ίδιας της «εργασίας»; Εδώ φτάνουμε σ’ αδιέξοδο. Φυσικά, φτάνουμε σ’ αδιέξοδο, μόνο όταν προσπαθούμε να κάνουμε λογικούς συλλογισμούς. Οι εισηγητές όμως αυτής της θέσης πολύ λίγο σκοτίζονται για τις απαιτήσεις της λογικής. Παράδειγμα, ο φίλος μας Ουέστον. Πρώτα μας έλεγε πως ο μισθός ρυθμίζει την τιμή τού εμπορεύματος και πως, κατά συνέπεια, όταν ανεβαίνουν οι μισθοί πρέπει να ανεβαίνουν και οι τιμές.

Ύστερα έκανε στροφή για να μας δείξει πώς μια αύξηση στους μισθούς δεν θα έβγαινε σε καλό, γιατί οι τιμές των εμπορευμάτων θα ανέβαιναν και γιατί οι μισθοί ουσιαστικά μετριούνται με τις τιμές των εμπορευμάτων, όπου ξοδεύονται. Έτσι αρχίζουμε λέγοντας, πως η αξία της εργασίας καθορίζει την αξία των εμπορευμάτων και καταλήγουμε λέγοντας, πως η αξία των εμπορευμάτων καθορίζει την αξία της εργασίας. Μ’ αυτό στριφογυρίζουμε μέσα στον πιο φαύλο κύκλο και δεν καταλήγουμε ποτέ σε κανένα συμπέρασμα.

Γενικά, είναι φανερό, πως όταν κάνουμε την αξία κάποιου εμπορεύματος, ας πούμε, της εργασίας, του σταριού ή οποιουδήποτε αλλού εμπορεύματος, γενικό μέτρο και ρυθμιστή της αξίας μετατοπίζουμε μόνο τη δυσκολία, τη στιγμή που καθορίζουμε τη μια αξία με μια άλλη, που κι αυτή με τη σειρά της χρειάζεται να καθοριστεί.

Αν εκφράσουμε το δόγμα, πως «ο μισθός καθορίζει τις τιμές των εμπορευμάτων» με την πιο αφηρημένη του μορφή, καταλήγουμε σε τούτο, πως «η αξία καθορίζεται από την αξία» και η ταυτολογία αυτή σημαίνει πως, στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε ολότελα τίποτα για την αξία. Αν παραδεχθούμε την υπόθεση αυτή, κάθε συλλογισμός σχετικά με τους γενικούς νόμους της πολιτικής οικονομίας καταντάει κούφια φλυαρία. Γι’ αυτό, η μεγάλη υπηρεσία που πρόσφερε ο Pικάρντο ήταν πως, στο έργο του «On the Principles of Political Economy» [Αρχές Πολιτικής Οικονομίας], που εκδόθηκε το 1817, γκρέμισε από τη βάση της την παλιά αγοραία και ξεφτισμένη σοφιστεία, πως «ο μισθός καθορίζει την αξία», μια σοφιστεία, που ο Άνταμ Σμιθ και οι Γάλλοι πρόδρομοι του είχαν περιφρονήσει στα πραγματικά επιστημονικά μέρη των έργων τους, μα που την επικαλούνταν ξανά στα επιφανειακά και κοινά κεφάλαιά τους.

22 σχόλια:

  1. ωχ ! πες στα παιδια (ΔΥ) εκει κατω να ...ετοιμαζονται
    http://www.protothema.gr/greece/article/386386/oi-kuprioi-dimosioi-upalliloi-varioudai-na-sikosoun-ta-tilefona/

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Σε μία πρόταση συνόψισε όλη την επιχειρηματολογία του !!!
    "Αν εκφράσουμε το δόγμα, πως «ο μισθός καθορίζει τις τιμές των εμπορευμάτων» με την πιο αφηρημένη του μορφή, καταλήγουμε σε τούτο, πως «η αξία καθορίζεται από την αξία» και η ταυτολογία αυτή σημαίνει πως, στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε ολότελα τίποτα για την αξία."

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Έχω μια ερώτηση που έχει να κάνει με αξία-υπεραξία κτλ. Μπορώ να καταλάβω το argument που εξηγεί γιατί η ανθρώπινη εργασία δημιουργεί υπεραξία. Διότι το κόστος της αναπαραγωγής της είναι μικρότερο από αυτό που τελικά εμφυσά μέσα στο εμπόρευμα. Αυτό όμως που δεν έχω καταλάβει, είναι γιατί το ίδιο πράγμα να μην ισχύει και για ένα μηχάνημα. Δεν θα μπορούσε όλη η θεωρία της υπεραξίας να διατυπωθεί χωρίς τρύπες, λέγοντας ότι η υπεραξία πηγάζει εν μέρεί και απο την κατανάλωση του μηχανήματος και την κατανάλωση της εργατικής δύναμης?

    Υπάρχει κάποιο λίνκ σε κάποια εκλαικευμένη εξήγηση?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. νομιζω οτι δεν το εχεις καταλαβει καλα εξαρχης.
      δεν εχει (αμεση)σχεση το κοστος αναπαραγωγης της εργασιας με την υπεραξια.
      ο εργατης για να παραξει ενα προιον στην μοναδα χρονου "κοστιζει" ενα αλφα ποσο. απλοικα η τιμη Α+Β (οπου Β το "καπελο") ειναι η υπεραξια που καρπωνεται ο καπιταλιστης.
      η εννοια κοστος αναπαραγωγης της ανθρωπινης εργασιας, αναφερεται στο ελαχιστο ποσο που μπορει να αμοιβεται ενας εργατης προκειμενου απλα να μπορει να πηγαινοερχετε στην δουλεια του και να τρωει για να μπορει να αντεχει.
      πολλες φορες αυτο ειναι κατο και απο την "τιμη" της εργασιας του.
      στο τελικο ποσο της "τιμης" ενος προιοντος ο καπιταλιστης βαζει μεσα και το κοστος αποσβεσης της μηχανης. υπολογιζει το ποση ενεργεια του τρωει, τα ανταλλακτικα κτλ.
      για να το διορθωσω λοιπον τελικο κοστος προιοντος = Α(εργατης)+Β(κοστος αποσβεσης μηχανων/πρωτες υλες)+Γ(υπεραξια)

      Διαγραφή
    2. Ευχαριστώ modesto. Εχω καταλάβει το διαχωρισμό της αξίας σε Α,Β και Γ. Δεν έχω καταλάβει γιατί λέγεται ότι το Γ (υπεραξία) πηγάζει αποκλειστικα και ΜΟΝΟ απο το ανθρώπινο input. (που κοστίζει Β ενω αφήνει πάνω στο εμπόρευμα Β+Γ). Γιατί δεν μπορει να πηγάζει και ως ενα βαθμό απο το input της μηχανής? Ποιός είναι ο λόγος? (σίγουρα κάποιος υπάρχει απλά δεν τον έχω βρεί σε απλά ελληνικά)

      Διαγραφή
    3. γιατι απλα ειναι μηχανη, ειναι παραγωγο του ανθρωπου και θα σε βοηθησει αν διαβασεις για το πως στην ΕΣΣΔ αλλα και σε οποιες χωρες θελουν να οικοδομησουν τον σοσσιαλισμο πρεπει να επενδυσουν πρωτα στην παραγωγη μηχανων και μετα με την χρηση των μηχανων για παραγωγικα προιοντα.
      οι μηχανες ειναι μεσα παραγωγης.

      Διαγραφή
    4. @Γιώργος: Δύο σημεία - αν κάνω λάθος, ας με διορθώσει κάποιος.

      Αξία (και υπεραξία) δημιουργείται από την εργασία (το χρόνο και το μόχθο) ανθρώπων. Μια μηχανή δε μπορεί να παράγει αξία. Αποτελεί μέρος του σταθερού κεφαλαίου, που ο modesto συμβολίζει με Β και οι λογιστές το λένε "πάγια στοιχεία της επιχείρησης". Δεν αποτελεί μέρος του μεταβλητού κεφαλαίου, που αναλώνεται σε μισθούς και ο modesto συμβολίζει με Α. Πηγή της υπεραξίας Γ, για το κεφάλαιο και τον καπιταλιστή, είναι το μεταβλητό κεφάλαιο Α και μόνο!

      Όμως μια μηχανή έχει η ίδια αξία χρήσης. Η αξία αυτή ενσωματώθηκε στη μηχανή κατά την επινόησή της (σύλληψη, σχεδίαση, δοκιμές πρωτοτύπων κλπ.) και πολύ περισσότερο κατά την κατασκευή της, στο πλαίσιο της μαζικής παραγωγής μέσων παραγωγής.

      Ο καπιταλιστής Κ1 που πούλησε τη μηχανή στην ανταλλακτική της αξία, εισέπραξε την αξία και την υπεραξία που ενσωματώθηκε στη μηχανή κατά τη διαδικασία της δημιουργίας της. Αυτός κέρδισε ήδη! Η αξία της ίδιας της μηχανής αντιπροσωπεύει υλοποιημένη (μέσα στη μηχανή) εργασία, που ήδη πληρώθηκε και συμπληρώθηκε με υπεραξία, η οποία πραγματοποιήθηκε (και την ιδιοποιήθηκε ο Κ1) όταν ο κεφαλαιούχος Κ2 ξόδεψε μέρος του Β (βλ. modesto) για την αγορά της μηχανής. Αυτός ο κύκλος, της μηχανής ως εμπόρευμα, κλείνει εδώ.

      Ο καπιταλιστής K2 που τη χρησιμοποιεί και την έχει πληρώσει στην ανταλλακτική της αξία, έχει τώρα στη διάθεσή του το προϊόν της εργασίας άλλων ανθρώπων, εκείνων που συνέβαλλαν στη δημιουργία της. Με άλλα λόγια, έχει στη διάθεσή του μια "ποσότητα εργασίας", υλοποιημένη ως μηχανή, που μπορεί να χρησιμοποιήσει για το σκοπό του (κέρδος). Δεν μπορεί όμως να δημιουργήσει ούτε αξία και συνεπώς ούτε υπεραξία από τη μηχανή! Αν η μηχανή αυξάνει τον όγκο της παραγωγής ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΑΛΛΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ, τότε αυξάνεται η μάζα του κέρδους και όχι το ποσοστό του κέρδους. Αν η μηχανή αυξάνει το χρόνο της παραγωγής (π.χ. το εργοστάσιο απασχολεί τρεις βάρδιες επειδή η μηχανή μπορεί και δουλεύει συνεχώς), ισχύει το ίδιο ακριβώς. Αυτό αποδεινύεται όταν ο καπιταλιστής δε θέλει ή δεν μπορεί να διαθέσει ποσότητα μεταβλητού κεφαλαίου Α (= μισθούς) για τρεις βάρδιες, επειδή π.χ. προτιμά να το στείλει στην Ελβετία "λόγω κρίσης"... Τότε η μηχανή θα υπολειτουργεί και οι εργάτες της 3ης ή και της 2ης βάρδιας θα απολυθούν. Αν οι υπόλοιποι "τυχεροί" εργάτες δουλέψουν 10 ώρες στη μία μόνο βάρδια που απέμεινε αντί για 8 και χωρίς υπερωρίες, επειδή φοβούνται για τη δουλειά τους, ο λόγος s = Γ/Α (ποσοστό εκμετάλλευσης) θα αυξηθεί. Μα αυτό ΔΕΝ οφείλεται στη μηχανή! Το ίδιο θα συμβεί, με κρίση ή χωρίς, αν η μηχανή μπορεί να εντατικοποιήσει το ΡΥΘΜΟ της παραγωγικής διαδικασίας. Μα πάλι, αυτό ΔΕΝ σημαίνει ότι το Γ προκύπτει απ' το Α (μέρος του οποίου είναι το κόστος της μηχανής), γιατί εδώ έχει αυξηθεί ο μόχθος του εργάτη μέσα στον ίδιο εργάσιμο χρόνο, προκειμένου αυτός να παρακολουθεί τον επιταχυμένο ρυθμό της μηχανής... Μόνο η ζωντανή εργασία (= εργάτης που δουλεύει με τη μηχανή) μπορεί να "βγάλει" αξία (που θα αναπληρώσει το Α του ιδιοκτήτη της μηχανής) και πρόσθετη αξία (το Γ που θα γίνει κέρδος για τον ιδιοκτήτη της μηχανής).

      gdmn1973

      Διαγραφή
    5. @modesto @gdmn1973

      Ευχαριστω για τις απαντησεις παιδιά. Μου φαίνεται όμως οτι απαντάτε με το ιδιο το ερωτημα σαν υποθεση. Πχ τι παει να πει ειναι μηχανη και παραγωγο του ανθρωπου? Απλα τυχαινει ο ανθρωπος να ηταν αυτος που ξεκινησε την παραγωγη του πρωτου εργαλείου. Αλλα οταν φτιαχνεται ενα ψυγειο απο εναν εργατη και ενα ρομποτ μαζι μεσα στο εργοστασιο, νομιζω ειναι καθαρα θεμα semantics αν θεωρησει καποιος οτι το ψυγειο φτιαχνεται απο τον ανθρωπο με τη βοηθεια του ρομποτ η απο το ρομποτ με την βοηθεια ενος ανθρωπου. Ειναι σαν μια χημικη αντιδραση που χρειαζεται και τα δυο στοιχεια ανθρωπο και ρομποτ, για να παραξει αυτο που λεμε υπεραξια. Γιατι λοιπον την αποδιδουμε ολη μονο στον ανθρωπο? Το τι οριζουμε σαν μεσο παραγωγης ειναι οπως νομιζω θα συμφωνησετε θεμα ορισμου. Ενω αυτο που λεμε υπεραξια ειναι ενα αντικειμενικο φαινομενο που παρατηρειται πανω στην ανταλαγη των εμπορευματων.

      Η απορια μου λοιπον παραμενει. Απο λογικης αποψεως, που ειναι το παραδοξο αν θεωρησουμε οτι η υπεραξια παραγεται και απο τους 2 (η και περισσοτερους) παραγοντες της εξισωσης και οχι μονο απο τον ενα?

      Επαναλαμβανω, για αποφυγη παρεξηγησεων, πιστευω 100% στο οτι η υπεραξια παραγεται απο τον εργαζομενο, και απο αυτον αλλοτριωνεται. Απλα επειδη ειναι τοσο κεφαλαιωδες κομματι της θεωριας, ηθελα να δω αν εχει λογικη αποδειξη, ή πρέπει να παρθει σαν αξίωμα. Ευχαριστώ.

      ΥΓ η δουλεια που γινεται εδωμεσα ειναι απιστευτη. εχω μαθει σε 2 μηνες οσα τα προηγουμενα 2 χρονια!

      Διαγραφή
    6. εχεις κανα δυο δομικα ζητηματα
      η υπεραξια ειναι αντικειμενικο φαινομενο αλλα δεν παρατηρειται πανω στην ανταλλαγη των προιοντων. ειναι ενα "φαινομενο" που υπαρχει εξορισμου οταν ο εργατης παραγει κατι και τα μεσα παραγωγης (εργαλεια, δλδ απο ενα φτυαρι,μολυβι, μεχρι ρομποτ) δεν τα εχει ο ιδιος αλλα ο καπιταλιστης. (και στον σοσσιαλισμο παραγει υπαρεξια αλλα αυτη διανεμεται αλλιως και ας μην το απλωσουμε ποιο πολυ).
      το εργαλειο ειναι μεσο παραγωγης και η υπεραξια του οπως ειπε και ο gdmn1973 εχει υπολογιστει στην αγορα του απο τον ενα στον αλλλο καπιταλιστη. επισης το κοστος αποσβεσης της μηχανης εχει υπολογιστει στο κοστος παραγωγης του προιοντος και δεν εχει σχεση με την υπεραξια.
      δεν ειναι αξιωμα αλλα πραγματικα θα σε βοηθησει να διαβασεις συνολικα καποια πραγματα γιατι πραγματικα ειναι πολυ χρονοβορο και επιπονο να προσπαθησεις μεσω πληκτρολογιου να εξηγησεις τετοια πραγματα.
      αλλωστε ενα διαβασμα στο βιβλιο που αναφερεται ο τιτλος θα σε βοηθησει

      Διαγραφή
    7. Η διαφορά ανάμεσα στην αξία της εργατικής δύναμης του εργάτη και στην αξία που παράγεται από την εργασία που ξοδεύει είναι η υπεραξία.
      Στην περίπτωση της μηχανής δεν υπάρχει τέτοια διαφορά.
      Η αξία της μηχανής μέσω της εργασίας μεταφέρεται αυτούσια στο συνολικό προϊόν που παράγεται με αυτή στη διάρκεια της "ζωής" της.
      Ο καπιταλιστής όση αξία δίνει για να αποκτήσει τη μηχανή, τόση αξία έχει αποκτήσει από τη χρησιμοποίησή της εωσότου αυτή φθαρεί.

      ζουπερμαν

      Διαγραφή
    8. Και μ' άλλα λόγια:

      Η μηχανή δεν παράγει αξία.
      Αξία παράγει η εργασία.
      Και εκτός από το ότι παράγει αξία, ταυτόχρονα μεταβιβάζει στο εμπόρευμα την αξία των υλικών μέσων που καταναλώνονται για την παραγωγή του.
      Των υλικών μέσων όπως των πρώτων υλών, των κτιρίων, των καυσίμων, των μηχανών κλπ.
      Όπως το κτίριο και οι πρώτες ύλες δεν παράγουν αξία, ακριβώς το ίδιο και οι μηχανές: το ότι έχουν μοτέρ που γυρνάει ένω τα κτίρια είναι στατικά, δεν αλλάζει την ουσία.
      Έτσι όταν η μηχανή έχει πια φθαρεί εντελώς κι είναι για τα παλιοσίδερα, η αξία της πια = 0. Την ίδια ώρα στο συνολικό εμπόρευμα που έχει παραχθεί με τη χρησιμοποίησή της, έχει μεταβιβαστεί "λίγη-λίγη" η αξία της, πχ τα 1000 ευρώ.
      Ο καπιταλιστής έχει αναπληρώσει το κεφάλαιο, τα 1000 ευρώ, που κατέβαλε για την αγορά της.
      Έτσι στην αξία του εμπορεύματος που παράχθηκε, περιλαμβάνεται: η μεταβιβασμένη αξία των υλικών μέσων που καταναλώθηκαν (μαζί και της μηχανής) για την παραγωγή του καθώς και: η νέα αξία που δημιουργήθηκε από την εργασία: ένα μέρος αυτής της τελευταίας αποτελεί την αξία της εργατικής δύναμης και το άλλο της μέρος την υπεραξία.

      ζούπερμαν

      Διαγραφή
    9. @modesto

      Εχεις δικιο, εννοουσα η ανταλλακτικη αξία (μερος της οποιας ειναι η υπεραξια) που παρατηρειται, με την εννοια του observable της φυσικης, κατα τη διαρκεια της ανταλλαγης. Το κοστος παραγωγης εχει οντως υπολογιστει στο κοστος παραγωγης, οπως και το 'κοστος' της εργατικης δυναμης εχει υπολογιστει. Καπου μεσα απο τη συνεργεια μηχανης και ανθρωπου, παραγεται υπεραξια. Δηλαδη μια τελικη ανταλλακτικη αξια που υπερβαινει σε μεγεθος και το κοστος της μηχανης, και της εργατικης δυναμης. Δεν εχω βρει ομως ακομα, λογικα πως αποδεικνυεται οτι η ανταλλακτικη αξια αντιστοιχει σε κοινωνικη εργασια ανθρώπινη (ζωντανη η αποκρυσταλλομενη) και ΜΟΝΟ. Νομιζω με καλυπτει η θεση του ημιαγριου που λεει πως ειναι ουσιαστικα μια υποθεση που οδηγει σε χρησιμες προβλεψεις- οπως πχ το αξιωμα της παραλληλιας του Ευκλειδη.

      Οσον αφορα τα βιβλια, εχεις δικιο, αλλα εχω διαβασει το συγκεκριμενο βιβλιο και ειναι οντως χρησιμοτατο. Παρολα αυτα παιρνει σαν δεδομενο την προελευση της ανταλλακτικης αξιας. Στα πρωτα κομματια του 1ου τομου του Κεφαλαιου, υπαρχει ενα argument που λεει οτι εφοσον ανταλλασσονται 2 εμπορευματα με καποια σχεση, ειναι δηλαδη συγκρισιμα, αρα θα υπαρχει απο πισω τους κατι κοινο. Και το μονο κοινο ειναι οτι προερχονται απο ανθρωπινη εργασια, αρα το μεγεθος αυτης της εργασιας προκαθοριζει την ανταλλακτικη σχεση. Μπορει να φταιει το background μου στα θετικα, και ως εκ τουτου το οτι η διαλεκτικη μου φαινεται εξαιρετικα δυσνοητη προσεγγιση, αλλα εμενα δεν με πειθει αρκετα αυτο το argument.

      Διαγραφή
  4. "Απο λογικης αποψεως, που ειναι το παραδοξο αν θεωρησουμε οτι η υπεραξια παραγεται και απο τους 2 (η και περισσοτερους) παραγοντες της εξισωσης και οχι μονο απο τον ενα?"

    "Απο λογικης αποψεως", δεν υπάρχει κανένα παράδοξο να θεωρήσουμε ότι η αξία παράγεται όχι από 2 αλλά από 22 παράγοντες, η μόνο από την προσφορά και την ζήτηση δηλ. μόνο από την σπανιότητα σε σχέση με την ένταση της επιθυμίας του πελάτη και όντως όλα αυτά τα έχουν θεωρήσει πράγματι οι αστικές οικονομικές θεωρίες.
    Ο Mαρξ κινείται κάτα κάποιο τρόπο όπως ο Αϊνστάιν στην Φυσική.
    Θέτει μια θεμελιακή αρχή, που είναι "αξιωματική", αλλά σε καμμιά περίπτωση αυθαίρετη, ότι σε μια πλήρως ανεπτυγμένη εμπορευματική οικονομία, οι ανταλλαγές γίνονται με ίσες αξίες, δεν είναι κατά μέσον όρο και εν τέλει συνολικά, άνισες ανταλλαγές.
    Ας πούμε ότι αυτό αντιστοιχεί στην αρχή ότι οι εξισώσεις του Maxwell ισχύουν και για κινούμενα φορτία.
    Στην συνέχεια καλείται να επιλύσει το πρόβλημα της πηγής του κέρδους για τους καπιταλιστές ΣΥΝΟΛΙΚΑ και εισάγει "αυθαίρετα" την έννοια της εργατικής δύναμης και την "απαγορευτική αρχή", ότι ΜΟΝΟ η ζωντανή ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ εργασία δημιουργεί νέα αξία.
    Αντίστοιχο θεώρησε το "αίτημα" του Αϊνστάιν ότι "η ταχύτητα του φωτός στο κενό είναι η ανώτερη ταχύτητα στην Φύση".
    Ιδού λοιπόν, ο Αlbert, με αυτήν την "αυθαίρετη" έμπνευση, εξηγεί όλα αυτά που η κλασσική φυσική δεν μπορούσε να εξηγήσει, προβλέπει σωστά μετρήσεις και φαινόμενα, που επιβεβαιώνονται πειραματικά και επεξηγεί με σαφήνεια τα λάθη της κλασσικής θεωρίας, της στηριγμένης στην εξίσου
    αυθαίρετη (αλλά οικεία στην αυθόρμητη εμπειρία - παρ΄όλα αυτά λανθασμένη υπόθεση ενός απόλυτου χώρου και χρόνου).
    Ιδού λοιπόν, και ο Karl, μάλλον τον ευνόησαν οι θεοί, γιατί λύνει τα προβλήματα στα οποία είχε "κολλήσει" η κλασσική πολιτική οικονομία, εξηγεί τα λάθη της όπως και τις επιτυχίες της, εντάσει τα φαινόμενα της πραγματικής καπιταλιστικής οικονομίας μέσα στο θεωρητικό του πλαίσιο, χωρίς αυθαίρετες εξωγενείς εξηγήσεις και δικαιολογίες παρουσίας "οχληρών παραμέτρων" και προβλέπει εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα 150 χρόνια μετά, όταν οι "ανασκευαστές" του πέφτουν ο ένας μετά τον άλλο από τα σύννεφα.

    ημιάγριος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ευχαριστώ ημιαγριε και υπολοιποιι ξεκαθαρίζει αρκετά το τοπίο. Θα καταχραστω την ανοχή του Αντώνη και για άλλο ενα ερώτημα, αλλά νομίζω ταιριάζει πιο πολύ στο επόμενο κομμάτι του κειμένου που ποσταρησε.

      Διαγραφή
  5. Πάντως κατά την πεποίθησή μου η ερμηνεία της οικονομικής ανάλυσης του Μαρξ στη βάση των θεωρητικών αξιωμάτων και της "εισαγωγής εννοιών" αντιλαμβάνεται, ενδεχομένως, το γράμμα της ανάλυσης όχι όμως το πνεύμα της. Κι αυτή η ερμηνευτική διάσταση μπορεί στην αφετηρία της να μη φαίνεται προβληματική, αλλά στην λογική της ανάπτυξη είναι ικανή να γίνει. Θα έλεγα ότι (εφόσον φυσικά δεν παρερμηνεύω ο ίδιος τον συγκεκριμένο τροπο ερμηνείας) πρόκειται για προσπάθεια ερμηνείας και επιβεβαίωσης του διαλεκτικού υλισμού με τη βοήθεια του αντικειμενικού ιδεαλισμού.

    Αλλά παίρνοντας το ζήτημα από την αρχή του και όπως τέθηκε σαν ερώτημα:
    Η απάντηση δεν βρίσκεται στο πεδίο των κανονων της λογικής, αλλά στο πεδίο της οικονομικής πραγματικότητας. Οι οικονομικοί νόμοι δεν είναι νόμοι της λογικής αλλά νόμοι της υλικής-κοινωνικής κίνησης.

    Ένας άνθρωπος που εργάζεται μόνος του, χωρίς μηχανή και γενικά χωρίς εργαλεία, χωρίς πρώτες ύλες, χωρίς υλικά μέσα, παράγει σε μια μέρα προϊόν που αξίζει εργασία μιας μέρας. Που στην ανταλλαγή του είναι αξιακά ισοδύναμο με κάθε προϊόν στο οποίο έχει υλοποιηθεί μια μέρα εργασίας.
    Αυτό δεν είναι θεωρητικό αξίωμα. Είναι κανόνας, οικονομικός "νόμος", χωρίς τον οποίο δεν θα υπήρχε μέτρο της ανταλλαγής των εμπορευμάτων. Και, επίσης, χωρίς τον οποίο θα ερχόταν αυθόρμητα η εμπορευματική ανταλλαγή να τον αποκαταστήσει και να τον επιβάλει σαν μέτρο της.

    Μια που από την εργασία του ανθρώπου μας αφαιρέσαμε κάθε υλικό μέσο, μπορούμε να σκεφτούμε ότι η εργασία του είναι λχ να κάνει αέρα με τα χέρια.
    Αν στη θέση αυτού του ανθρώπου βάλουμε έναν ανεμιστήρα που για την παραγωγή του δαπανήθηκε μια μέρα εργασίας και που η διάρκεια της ζωής του είναι 1000 μέρες, τότε στις 1000 αυτές μέρες λειτουργίας του ο ανεμιστήρας, που "δουλεύει" μόνος του (είναι κουρδισμένος), δεν παράγει καμιά νέα αξία, απλά στον αέρα των 1000 ημερών που παράγεται από αυτόν μεταβιβάζεται η αξία της 1 ημέρας εργασίας που δαπανήθηκε για την παραγωγή του.
    Ο αέρας 1000 ημερών λειτουργίας του ανεμιστήρα είναι αξιακά ίσοδύναμος με τον χειρωνακτικό αέρα 1 μέρας εργασίας του ανθρώπου μας.
    Αλλά κι εδώ δεν τίθεται θέμα θεωρητικού αξιώματος.
    Ο εμπορευματοπαραγωγός που κατέχει έναν ανεμιστήρα που, εντελώς αυτοματοποιημένα, παράγει επί 1000 μέρες αέρα, στο τέλος των 1000 ημερών δεν έχει να "βάλει" στην αξία του αέρα που πουλά, τίποτα περισσότερο από την αξία του ανεμιστήρα που καταναλώθηκε παραγωγικά λειτουργώντας σε αυτό το χρονικό διάστημα. Κι αυτό, παρά τις αντίθετες προθέσεις του, θα έρθει πιο αργά ή πιο γρήγορα να του το επιβάλει σαν νόμο της η ίδια η διαδικασία της εμπορευματικής ανταλλαγής.
    Ό,τι έδωσε ο εμπορευματοπαραγωγός για να αποκτήσει τον ανεμιστήρα, αυτό παίρνει πίσω μετά από τις 1000 μέρες της λειτουργίας του. Τώρα μπορεί απλώς να πάρει έναν καινούργιο ίδιο ανεμιστήρα.

    Για να βγάλει κέρδος ο εμπορευματοπαραγωγός μας, πρέπει η παραγωγική διαδικασία του αέρα να απαιτεί δίπλα στον ανεμιστήρα και έναν άνθρωπο που θα τον χειριζεται και θα τον επιβλέπει.
    Ο άνθρωπος αυτός, στερημένος από παραγωγική ιδιοκτησία, θα ξοδέψει μια μέρα εργασίας και θα την ανταλλάξει με μια μέρα ζωής.
    Η μέρα εργασίας μπορει να παραγάγει τα υλικά μέσα 10 ημερών ζωής. Επομένως η μέρα ζωής την οποία ανταλλάσσει ο άνθρωπος αυτός αξίζει το 1/10 του προϊόντος μιας μέρας εργασίας, κι ο άνθρωπός μας είναι τώρα υποχρεωμένος να ξοδέψει εργασία 1 μέρας ανταλλάσσοντάς την με το ένα δέκα του προϊόντος αυτής της εργάσιμης μέρας ή με το 1/10 του χρόνου εργασίας του ή της εργασίας που ξόδεψε, δηλαδή είναι υποχρεωμένος να δώσει 10 φορές την αξία της εργατικής του δύναμης και να πληρωθεί απλώς με την αξία της.
    Αλλά κι εδώ δεν πρόκειται για "εισαγωγή έννοιας" ή για θεωρητικό αξίωμα, πρόκειται για οικονομικό νόμο που τον αποκαθιστά και τον επιβάλει η ίδια η υλική διαδικασία της ανταλλαγής εν προκειμένω του εμπορεύματος της εργατικής δύναμης, για οικονομικό νόμο που μέσω της υλικής διαδικασίας της εμπορευματικής ανταλλαγής αποκαθιστά και επιβάλλει την εργατική δύναμη σαν εμπόρευμα,

    ζούπερμαν

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "πρόκειται για προσπάθεια ερμηνείας και επιβεβαίωσης του διαλεκτικού υλισμού με τη βοήθεια του αντικειμενικού ιδεαλισμού. "

      "Ένας άνθρωπος που εργάζεται μόνος του, χωρίς μηχανή και γενικά χωρίς εργαλεία, χωρίς πρώτες ύλες, χωρίς υλικά μέσα, παράγει σε μια μέρα προϊόν που αξίζει εργασία μιας μέρας."

      Δε μιλάμε για μπάλα καλύτερα; Ήταν καλή η Ιταλία χτες;

      Διαγραφή
    2. Αν στην πρώτη φράση σε πείραξε το περιεχόμενο, δεν έχω κάτι να διορθώσω σ' αυτό.
      Αν στη δεύτερη φράση σε πείραξε η αφαίρεση κάθε υλικού μέσου από τον άνθρωπο που εργάζεται, μπορείς να συμβιβαστείς με την αφαίρεση, διαφορετικά θα πρέπει να δώσω στον άνθρωπό μας ένα φτερό ή ένα πανί για εργαλείο και να αφαιρέσω κατόπιν την αξία τους από το προϊόν του σαν αμελητέα και σαν αχρείαστη στο αντικείμενο που εξετάζουμε.

      Αν, τέλος, στη δεύτερη φράση σε πειράζει το ταυτολογικό της διατυπώσης ("ένας άνθρωπος σε μια μέρα εργασίας παράγει αξία μιας μέρας εργασίας"), μπορώ πράγματι να διορθώσω τη διατύπωση:

      "Στο προϊόν ενός ανθρώπου που εργάζεται μόνος, χωρίς οποιοδήποτε υλικό μέσο (εργαλείο, μηχανές, πρώτες ύλες), δεν υπάρχει άλλο στοιχείο που να μπορεί να αποτελέσει συστατικό της αξίας του προϊόντος της παραγωγής, εκτός από την ίδια την εργασία του"

      (Αυτά σχετικά με το θέμα της κουβέντας. Για τη μπάλα κλπ, δεν...)

      ζούπερμαν

      Διαγραφή
    3. Κι εγώ δεν μ' αυτά που γράφεις ("αντικειμενικός ιδεαλισμός", παραγωγή σε απομόνωση χωρίς εργαλεία και χωρίς ύλη ως και καλά "επεξήγηση" του Μαρξ), οπότε...

      Διαγραφή
    4. @ζουπερμαν
      συγνωμη αγαπητε αλλα το σεντονι που εγραψες ποιο πολυ μου μοιαζει με την γνωστη τοποθετηση εδεσσαικου.
      αν θες να πεις κατι προσπαθησε να το ξαναπεις καπως αλλιως

      Διαγραφή
    5. @modesto
      Το ερέθισμα για όλον αυτό τον πετυχημένο ή αποτυχημένο/κατανοητό ή ακατανόητο/σχετικό ή άσχετο συλλογισμό ήταν η άποψη ότι η ανταλλαγή ίσων αξιών είναι αξίωμα, ότι η εργατική δύναμη είναι "έννοια που εισάγεται", ότι η παραγωγή νεάς αξίας έξω από την εργασία είναι "απαγορευτική αρχή".

      Προσπάθησα να υποστηρίξω ότι δεν πρόκειται για "έννοιες που εισάγονται" κλπ επιτρέποντας στη συνέχεια τη λογική θεωρητική ανάπτυξη, αλλά ότι πρόκειται για περιγραφή και για ανακάλυψη πραγματικών οικονομικών σχέσεων.

      Τέλος, σε σχέση με το αρχικό ερώτημα για την παραγωγή αξίας από τη μηχανή, χρησιμοποίησα ένα παράδειγμα επιχειρώντας να φανεί ότι η μηχανή δεν δημιουργεί αξία, απλά μεταβιβάζεται η αξία της στο προϊόν ενόσω η μηχανή καταναλώνεται παραγωγικά.

      Επ' αυτού συμπληρωματικά θα μπορούσα να πω ότι η μηχανή δε δημιουργεί αξία ακριβώς όπως δε δημιουργεί αξία ο αέρας στον ανεμόμυλο, το νερό στον υδρόμυλο και η ήλιος στο φωτοβολταϊκά (με τη διάφορα ότι από τον ήλίο, το νερό, τον αέρα, όχι μόνο δεν δημιουργείται αξία αλλά ούτε και μεταβιβάζεται).

      Αυτά προς το παρόν.

      ζούπερμαν

      Διαγραφή
    6. ναι ρε φιλε, αλλα ομολογω οτι δεν καταφερα να το διαβασω ολο και ακομα και η περιλιψη με "τσακισε"
      ισως φταιω εγω, αλλα..... :)

      Διαγραφή
  6. Μου φαίνεται ότι η μαρξιστική θεωρία της αξίας, πρέπει να παίρνει το παγκόσμιο κύπελλο, στο πλήθος "ανασκευών" που πυροδότησε, και στην ποσότητα "φαιάς ουσίας" που επιστρατεύθηκε για την απόρριψη της.

    http://www.nytimes.com/roomfordebate/2014/03/30/was-marx-right

    http://thenextrecession.wordpress.com/2014/03/31/marx-blogged-to-death/



    ημιάγριος

    ΑπάντησηΔιαγραφή