Παρασκευή, 6 Ιουνίου 2014

Karl Marx-Προοδευτική παραγωγή ενός σχετικού υπερπληθυσμού ή βιομηχανικού εφεδρικού στρατού (Ι)

Karl Marx
Προοδευτική παραγωγή ενός σχετικού υπερπληθυσμού ή βιομηχανικού εφεδρικού στρατού
Κεφάλαιο (1867), τομ. 1, κεφ. 23, τμ. 3
Μτφρ. Π. Μαυρομάτης, Εκδ. Σύγχρονη Εποχή

Η συσσώρευση του κεφαλαίου, που αρχικά εμφανίστηκε σαν ποσοτική του διεύρυνση, συντελείται, όπως είδαμε, μέσα σε διαρκή ποιοτική αλλαγή της σύνθεσής του, σε αδιάκοπη αύξηση του σταθερού του συστατικού σε βάρος του μεταβλητού.


Ο ειδικά κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής, η αντίστοιχή του ανάπτυξη της παραγωγικής δύναμης της εργασίας, η αλλαγή στην οργανική σύνθεση του κεφαλαίου που προκαλεί δε συμβαδίζουν μόνο με την πρόοδο της συσσώρευσης ή με την αύξηση του κοινωνικού πλούτου. Προχωρούν ασύγκριτα πιο γρήγορα, γιατί η απλή συσσώρευση ή η απόλυτη επέκταση του συνολικού κεφαλαίου συνοδεύεται από τη συγκεντροποίηση των ατομικών του στοιχείων, ενώ η τεχνική ανατροπή του πρόσθετου κεφαλαίου συνοδεύεται από την τεχνική ανατροπή του αρχικού κεφαλαίου. Έτσι με την πρόοδο της συσσώρευσης αλλάζει η σχέση του σταθερού προς το μεταβλητό μέρος του κεφαλαίου, αν αρχικά ήταν 1: 1,  γίνεται σε συνέχεια 2: 1, 3: 1, 4: 1, 5: 1, 7:1, κλπ, έτσι που, με την αύξηση του κεφαλαίου, μετατρέπεται σε εργατική δύναμη προοδευτικά αντί το 1/2 της συνολικής του αξίας μόνο το 1/3, 1/4, 1/5, 1/6 κλπ., ενώ αντίθετα μετατρέπονται σε μέσα παραγωγής τα 2/3, 3/4, 4/5, 5/6, κλπ. Επειδή λοπόν η ζήτηση εργασίας δεν καθορίζεται από το μέγεθος του συνολικού κεφαλαίου, μα από το μέγεθος του μεταβλητού συστατικού του μέρους, η ζήτηση εργασίας πέφτει προοδευτικά όταν αυξάνει το συνολικό κεφάλαιο, αντί ν' αυξάνει στην ίδια αναλογία με την αύξησή του, όπως είχαμε υποθέσει προηγούμενα. Πέφτει σχετικά με το μέγεθος του συνολικού κεφαλαίου και πέφτει με επιταχυνόμενη πρόοδο όταν αυξάνει το μέγεθος αυτό. Με την αύξηση του συνολικού κεφαλαίου αυξάνει βέβαια και το μεταβλητό του συστατικό, ή η εργατική δύναμη που ενώνεται μ' αυτό, αυξάνει όμως σε διαρκώς φθίνουσα αναλογία. Γίνονται πιο σύντομες οι ανάπαυλες, όπου η συσσώρευση δρα σαν απλή διεύρυνση της παραγωγής πάνω σε δοσμένη τεχνική βάση. Δεν απαιτείται μόνο μια επιταχυμένη κατά αυξανόμενη πρόοδο συσσώρευση του συνολικού κεφαλαίου, για ν' απορροφηθεί ένας πρόσθετος αριθμός εργατών δοσμένου μεγέθους, ή ακόμα και για ν' απασχολείται ο αριθμός των εργατών που ήδη εργάζονται, παρά τη διαρκή μεταμόρφωση του παλιού κεφαλαίου. Αυτή η ίδια αυξανόμενη συσσώρευση και συγκεντροποίηση ξαναμετατρέπεται με τη σειρά της σε πηγή νέων αλλαγών της σύνθεσης του κεφαλαίου ή σε εκ νέου επιταχυμένη μείωση του μεταβλητού συστατικού του μέρους σε σύγκριση με το σταθερό. Αυτή η σχετική μείωση του μεταβλητού συστατικού μέρους του κεφαλαίου, που επιταχύνεται με την αύξηση του συνολικού κεφαλαίου και με μάλιστα με ρυθμό πιο γοργό από τη δική του αύξηση, εμφανίζεται εξάλλου αντίστροφα σαν διαρκώς πιο γρήγορη απόλυτη αύξηση του εργατικού πληθυσμού από την αύξηση του μεταβλητού κεφαλαίου ή των μέσων απασχόλησης του εργατικού πληθυσμού. Πιο σωστά, η κεφαλαιοκρατική συσσώρευση παράγει διαρκώς, και μάλιστα σε σχέση με την ένταση και την έκτασή της, ένα σχετικό, δηλ. για τις μέσες ανάγκες αξιοποίησης του κεφαλαίου, περίσσιο, επομένως περιττό ή πρόσθετο εργατικό πληθυσμό.

[...]

Επομένως ο εργατικός πληθυσμός, παράγοντας ο ίδιος τη συσσώρευση του κεφαλαίου, παράγει ταυτόχρονα σε αυξανόμενη έκταση τα μέσα που τον κάνουν σχετικά υπεράριθμο. Πρόκειται για ένα νόμο κίνησης του πληθυσμού, χαρακτηριστικό για τον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής, όπως πραγματικά κάθε ιδιαίτερος ιστορικός τρόπος παραγωγής έχει τους δικούς του ιδιαίτερους νόμους κίνησης του πληθυσμού που έχουν ιστορική ισχύ. Ένας αφηρημένος νόμος του πληθυσμού υπάρχει μόνο για τα φυτά και τα ζώα, κι αυτό εφόσον ο άνθρωπος δεν επεμβαίνει ιστορικά.

Αν όμως ο εργατικός υπερπληθυσμός είναι αναγκαίο προϊόν της συσσώρευσης ή της ανάπτυξης του πλούτου πάνω σε κεφαλαιοκρατική βάση, αντίστροφα, ο υπερπληθυσμός αυτός γίνεται με τη σειρά του μοχλός της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης, ή κι ακόμα όρος ύπαρξης του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Ο εργατικός αυτός υπερπληθυσμός αποτελεί ένα διαθέσιμο βιομηχανικό εφεδρικό στρατό, που ανήκει στο κεφάλαιο τόσο απόλυτα, σαν να τον είχε φτιάξει με δικά του έξοδα. Δημιουργεί για τις εναλασσόμενες ανάγκες αξιοποίησής του το πάντα έτοιμο εκμεταλλεύσιμο ανθρώπινο υλικό, ανεξάρτητα από τα όρια της πραγματικής αύξησης του πληθυσμού. Με τη συσσώρευση και την ανάπτυξη της παραγωγικής δύναμης της εργασίας, που τη συνοδεύει, μεγαλώνει η απότομη επεκτατική δύναμη του κεφαλαίου, όχι μόνο επειδή μεγαλώνουν η ελαστικότητα του λειτουργούντος κεφαλαίου και ο απόλυτος πλούτος, που το κεφάλαιο αποτελεί απλώς ένα ελαστικό μέρος του, όχι μόνο επειδή η πίστη ύστερα από κάθε ιδιαίτερο κίνητρο βάζει μονομιάς στη διάθεση της παραγωγής σαν πρόσθετο κεφάλαιο ένα εξαιρετικά μεγάλο μέρος αυτού του πλούτου. Μα και οι τεχνικοί όροι του ίδιου του προτσές παραγωγής, οι μηχανές, τα μέσα μεταφοράς κλπ. κάνουν δυνατή σε πλατύτατη κλίμακα την ταχύτατη μετατροπή υπερπροϊόντος σε πρόσθετα μέσα παραγωγής. Η μάζα του κοινωνικού πλούτου,που με την πρόοδο της συσσώρευσης ξεχειλίζει και μπορεί να μετατραπεί σε πρόσθετο κεφάλαιο, τείνει ξέφρενα προς τους παλιούς κλάδους παραγωγής, που η αγορά τους ευρύνεται μονομιάς, ή προς νέους κλάδους, που έχουν μόλις εγκαινιαστεί, όπως είναι οι σιδηρόδρομοι, κλπ., που η ανάγκη τους προκύπτει από την ανάπτυξη των παλιών. Σ' όλες αυτές τις περιπτώσεις πρέπει στ' αποφασιστικά σημεία να μπορούν να ρίχνουν ξαφνικά και χωρίς περιορισμό της παραγωγής σε άλλες σφαίρες μεγάλες μάζες ανθρώπων. Ο υπερπληθυσμός προσφέρει αυτές τις μάζες. Η χαρακτηριστική πορεία ζωής της σύγχρονης βιομηχανίας, που έχει τη μορφή ενός διακοπτόμενου από μικρότερες διακυμάνσεις δεκάχρονου κύκλου περιόδων μέσης ζωογόνησης, παραγωγής με μεγάλη ένταση, κρίσης και στασιμότητας, στηρίζεται στο διαρκή σχηματισμό του βιομηχανικού στρατού ή του υπερπληθυσμού, στη μεγαλύτερη ή μικρότερη απορρόφησή του και στο μεγαλύτερο ή μικρότερο ξανασχηματισμό του. Με τη σειρά τους οι εναλλαγές του βιομηχανικού κύκλου αυξάνουν το υπερπληθυσμό και γίνονται ένας από τους πιο δραστικούς παράγοντες αναπαραγωγής του.

1 σχόλιο:

  1. "Όπως είδαμε, όλες οι προηγούμενες κοινωνίες στηρίζονταν στην αντίθεση ανάμεσα σε τάξεις που καταπιέζουν και σε τάξεις που καταπιέζονται. Για να μπορεί όμως κανείς να καταπιέζει μια τάξη, πρέπει να εξασφαλίσει στην τάξη αυτή τέτοιους όρους ύπαρξης, που να της δίνουν τη δυνατότητα να ζει τουλάχιστον τη ζωή του σκλάβου. Ο δουλοπάροικος στην εποχή της φεουδαρχίας κατάφερε ν' ανέβει με τη δουλειά του και να γίνει μέλος της κοινότητας, όπως και o μικροαστός κατάφερε να γίνει αστός κάτω από το ζυγό του φεουδαρχικού απολυταρχισμού. Αντίθετα, ο σύγχρονος εργάτης, αντί ν' ανυψώνεται με την πρόοδο της βιομηχανίας, βυθίζεται όλο και πιο χαμηλά, πιο κάτω ακόμα κι από τις συνθήκες ζωής της ίδιας του της τάξης. Ο εργάτης πέφτει στην αθλιότητα και η μαζική αθλιότητα αυξάνει ακόμα πιο γρήγορα από τον πληθυσμό και τον πλούτο. Έτσι γίνεται φανερό ότι η αστική τάξη είναι ανίκανη να παραμείνει άλλο κυρίαρχη τάξη της κοινωνίας και να επιβάλει στην κοινωνία σαν ρυθμιστικό νόμο τους όρους ύπαρξης της τάξης της. Είναι ανίκανη να κυριαρχεί γιατί είναι ανίκανη να εξασφαλίσει στο σκλάβο της την ύπαρξη, ακόμα και μέσα στη σκλαβιά του, γιατί είναι υποχρεωμένη να τον ρίξει ως την κατάσταση που θα χρειάζεται να τον τρέφει αυτή αντί να τρέφεται η ίδια απ΄' αυτόν. Η κοινωνία δεν μπορεί πια να ζήσει κάτω από την κυριαρχία της αστικής τάξης, δηλαδή η ύπαρξη της αστικής τάξης δεν συμβιβάζεται άλλο με την κοινωνία."

    KARL MARX - 1848 (Κομμουνιστικό μανιφέστο)

    "...το βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης αυξάνεται και θα συνεχίσει να αυξάνεται, ότι η μόνιμη ανεργία δεν είχε πια -και δε θα είχε στο μέλλον- την αριθμητική σημασία που είχε στη διάρκεια των προηγούμενων 150 χρόνων της καπιταλιστικής ανάπτυξης και ότι ο καπιταλισμός είχε καταφέρει να ελέγξει το επίπεδο της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας και να προλαμβάνει σοβαρές οικονομικές κρίσεις υπερπαραγωγής..."

    Καστοριάδης - 1974 (Σύγχρονος καπιταλισμός και επανάσταση)


    Σίβυλλα δὲ μαινομένῳ στόματι ἀγέλαστα καὶ ἀκαλλώπιστα καὶ ἀμύριστα φθεγγομένη χιλίων ἐτῶν ἐξικνεῖται τῇ φωνῇ διὰ τὸν θεόν.

    οὐ γὰρ φρονέουσι τοιαῦτα πολλοί, ὁκόσοι ἐγκυρεῦσιν, οὐδὲ μαθόντες γινώσκουσιν, ἑωυτοῖσι δὲ δοκέουσι

    ημιάγριος


    ΑπάντησηΔιαγραφή