Παρασκευή, 20 Ιουνίου 2014

Karl Marx-Κριτική του προγράμματος της Γκότα (1875): Πρόλογος του Φ. Ένγκελς

Καρλ Μαρξ
Κριτική του προγράμματος της Γκότα
Πρόλογος του Φρίντριχ Ένγκελς [1]
Εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 2007

Το χειρόγραφο που δημοσιεύεται εδώ --το συνοδευτικό γράμμα προς τον Μπράκε, καθώς και η κριτική του σχεδίου προγράμματος-- στάλθηκε το 1875, λίγο πριν το ενωτικό συνέδριο της Γκότα [2], στον Μπράκε, για να το δείξει και στους Γκάιμπ, Άουερ, Μπέμπελ και Λίμπκνεχτ και να το επιστρέψει ύστερα στον Μαρξ. Μια που το συνέδριο του Χάλε έβαλε στην ημερήσια διάταξη στο κόμμα τη συζήτηση για το πρόγραμμα της Γκότα, νόμισα πως θα έκανα υπεξαίρεση αν δεν έδινα πια στη δημοσιότητα αυτό το σημαντικό --ίσως το σημαντικότερο-- ντοκουμέντο που αφορά αυτή τη συζήτηση.


Το χειρόγραφο, όμως, έχει και μια άλλη, πλατύτερη σημασία. Για πρώτη φορά διατυπώνεται εδώ καθαρά και σταθερά η θέση του Μαρξ για τη γραμμή που χάραξε ο Λασάλ από την αρχή της δράσης του και μάλιστα τόσο σχετικά με τις οικονομικές αρχές, όσο και με την τακτική του Λασάλ.

Η ανελέητη οξύτητα με την οποία αναλύεται εδώ το σχέδιο προγράμματος, ο αδυσώπητος τρόπος με τον οποίο εκφράζονται τα συμπεράσματα και ξεσκεπάζονται οι αδυναμίες του σχεδίου, όλα αυτά δεν μπορούν πια σήμερα, ύστερα από δεκαπέντε χρόνια, να θίξουν κανέναν. Συγκεκριμένοι λασαλικοί υπάρχουν πια μόνο στο εξωτερικό σαν μεμονωμένα ερείπια, ενώ το πρόγραμμα της Γκότα το εγκατέλειψαν ακόμα και οι ίδιοι οι δημιουργοί του σαν ολότελα ανεπαρκές [3].

Ωστόσο παρέλειψα και αντικατέστησα με αποσιωπητικά μερικές τσουχτερές εκφράσεις και κρίσεις προσωπικού χαρακτήρα, όπου αυτό δεν έβλαφτε το θέμα. Ο Μαρξ ο ίδιος θα το έκανε αυτό, αν δημοσίευε σήμερα το χειρόγραφο. Η βίαιη, εδώ και εκεί, γλώσσα του είχε προκληθεί από δύο περιστατικά: Πρώτα, ο Μαρξ κι εγώ ήμασταν πιο στενά δεμένοι με το γερμανικό κίνημα, παρά με οποιοδήποτε άλλο. Το αποφασιστικό πισωγύρισμα που φανέρωνε αυτό το σχέδιο προγράμματος, έπρεπε λοιπόν να μας αναστατώσει εξαιρετικά βίαια. Δεύτερο, όμως, βρισκόμασταν τότε, μόλις δυο χρόνια ύστερα από το συνέδριο της Διεθνούς στη Χάγη [4] σε σφοδρότατο αγώνα με τον Μπακούνιν και τους αναρχικούς του, που μας θεωρούσαν υπεύθυνους για καθετί που συνέβαινε στη Γερμανία μέσα στο εργατικό κίνημα. Έπρεπε λοιπόν να περιμένουμε πως θα μας φόρτωναν και τη μυστική πατρότητα αυτού του προγράμματος. Αυτοί οι λόγοι δεν υπάρχουν πια και μαζί τους δεν υπάρχει η ανάγκη να μπουν τα σημεία που αναφέραμε. Επίσης εξαιτίας του νόμου για τον τύπο σημειώνω μερικές φράσεις μόνο με αποσιωπητικά. Όπου αναγκάστηκα να διαλέξω μια πιο μαλακή έκφραση, την έβαλα σε αγκύλες. Κατά τα άλλα το κείμενο δημοσιεύεται κατά λέξη.

Λονδίνο, 6 του Γενάρη 1891
Φρ. Ένγκελς

Σύμφωνα με τη Νόιε Τσάιτ
Γράφτηκε από τον Φρίντριχ Ένγκελς, Δημοσιεύτηκε στη Νόιε Τσάιτ, 1891 (Marx-Engels-Werke, τομ. 22, σελ. 90-91).

Σημειώσεις
[1] Το έργο του Μαρξ, η Κριτική του προγράμματος της Γκότα, δημοσιεύτηκε από τον Ένγκελς, παρά τη θέληση της οπορτουνιστικής ηγεσίας της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας. Το γράμμα του Ένγκελς στον Κάουτσκι, που δημοσιεύτηκε στις σελ. 53-56 αυτού του τόμου, δείχνει ότι ο Ένγκελς είχε να υπερνικήσει και την αντίσταση του Κάουτσκι για τη δημοσίευση και αναγκάστηκε να αμβλύνει μερικά από τα οξύτερα μέρη της Κριτικής του προγράμματος της Γκότα. Σε τούτη την έκδοση έχει εντελώς αποκατασταθεί, σύμφωνα με το χειρόγραφο που διατηρήθηκε (σημ. γερμ. συντ.).

[2] Στο κομματικό συνέδριο της Γκότα (22-27 του Μάη 1875) ενώθηκαν οι δύο τοτινές εργατικές οργανώσεις --το Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα, που ηγέτες του ήταν ο Β. Λίμπκνεχτ και ο Μπέμπελ (οι λεγόμενοι αϊζεναχικοί) με τη λασαλική Γενική Γερμανική Εργατική Ένωση, που ηγέτες της ήταν ο Χάζενκλεβερ, ο Χάσελμαν και ο Τέλκε--και συγκρότησαν το Ενιαίο Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα της Γερμανίας (σημ. γερμ. συντ.).

[3] Το συνέδριο του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας στο Χάλε, το πρώτο ύστερα από την κατάργηση του νόμου ενάντια στους σοσιαλιστές, αποφάσισε στις 16 του Οκτώβρη 1890, με πρόταση του Βίλχελμ Λίμπκνεχτ, του κύριου συντάκτη του προγράμματος της Γκότα, να επεξεργαστεί για το επόμενο συνέδριο ένα νέο σχέδιο προγράμματος. Το νέο πρόγραμμα εγκρίθηκε τον Οκτώβρη του 1891 από το συνέδριο της Ερφούρτης ("Πρόγραμμα της Ερφούρτης"") (σημ. γερμ. συντ.).

[4] Το συνέδριο της Πρώτης Διεθνούς, που συνήλθε το Σεπτέμβρη του 1872 στη Χάγη, το χαρακτήριζε η πάλη ενάντια στους μπακουνικούς. Η πλειοψηφία του συνεδρίου στάθηκε με το μέρος του Γενικού Συμβουλίου, που το διεύθυνε ο Μαρξ. Ο Μπακούνιν διαγράφηκε από τη Διεθνή (σημ. γερμ. συντ.).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου