Παρασκευή, 20 Ιουνίου 2014

Karl Marx-Κριτική του προγράμματος της Γκότα: Παρατηρήσεις στο Πρόγραμμα του Γερμανικού Εργατικού Κόμματος, Ι.1

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ

Ι. 

1."Η εργασία είναι η πηγή κάθε πλούτου και κάθε πολιτισμού και μια πολύ ωφέλιμη εργασία μπορεί να υπάρχει μονάχα μέσα στην κοινωνία και μέσω της κοινωνίας, το έσοδο της εργασίας ανήκει ακέραιο και με ίσο δικαίωμα σε όλα τα μέλη της κοινωνίας."

Πρώτο μέρος της παραγράφου: "Η εργασία είναι η πηγή κάθε πλούτου και κάθε πολιτισμού".



Η εργασία δεν είναι η πηγή κάθε πλούτου. Η φύση είναι εξίσου η πηγή των αξιών χρήσης (και από αξίες χρήσης αποτελείται βέβαια ο εμπράγματος πλούτος!), όπως και η εργασία, που η ίδια είναι μονάχα η έκφραση μιας φυσικής δύναμης, της ανθρώπινης εργατικής δύναμης. Η παραπάνω φράση βρίσκεται σε όλα τα παιδικά αλφαβητάρια και είναι σωστή εφόσον υπονοείται ότι η εργασία γίνεται με τα αντίστοιχα αντικείμενα και μέσα. Ένα σοσιαλιστικό πρόγραμμα, όμως, δε μπορεί να επιτρέπει σε τέτοια αστικά σχήματα λόγου ν' αποσιωπούν τους όρους που μοναχά αυτοί τους δίνουν νόημα. Και στο βαθμό που ο άνθρωπος εκ των προτέρων συμπεριφέρεται απέναντι στη φύση, την πρώτη πηγή κάθε μέσου και αντικειμένου εργασίας, σαν ιδιοκτήτης και τη μεταχειρίζεται σαν να του ανήκει, η εργασία του γίνεται πηγή αξιών χρήσης, άρα και πλούτου. Οι αστοί έχουν κάθε λόγο να αποδίδουν στην εργασία υπερφυσική δημιουργική δύναμη. Γιατί ακριβώς από το γεγονός ότι η εργασία καθορίζεται από τη φύση, βγαίνει ότι ο άνθρωπος που δεν κατέχει άλλη ιδιοκτησία εκτός από την εργατική του δύναμη, σε όλες τις καταστάσεις της κοινωνίας και του πολιτισμού είναι υποχρεωτικά δούλος των άλλων ανθρώπων, που έχουν κάνει τον εαυτό τους ιδιοκτήτη των αντικειμενικών όρων της εργασίας. Μόνο με την άδειά τους μπορεί να δουλεύει, δηλαδή μόνο με την άδειά τους μπορεί να ζει. 

Ας αφήσουμε τώρα τη φράση αυτή όπως πάει, ή καλύτερα όπως κουτσαίνει. Τι θα περίμενε κανείς σα συμπέρασμα; Προφανώς τούτο: 

"Μια που η εργασία είναι η πηγή κάθε πλούτου, τότε και στην κοινωνία επίσης κανείς δε μπορεί να ιδιοιποιείται πλούτο εκτός κι αν είναι προϊόν της εργασίας του. Αν λοιπόν δεν δουλεύει ο ίδιος, τότε ζει από ξένη δουλειά και ιδιοποιείται και τον πολιτισμό του σε βάρος ξένης εργασίας." 

Αντί γι αυτό, με το συνδετικό "και μια που" προσθέτουν μια δεύτερη φράση για να βγάλουν απ' αυτή, και όχι από την πρώτη, ένα συμπέρασμα. 

Δεύτερος μέρος της παραγράφου: "Ωφέλιμη εργασία μπορεί να υπάρχει μονάχα μέσα στην κοινωνία και μέσω της κοινωνίας".

Σύμφωνα με την πρώτη φράση, η εργασία ήταν η πηγή κάθε πλούτου και κάθε πολιτισμού, ώστε καμία κοινωνία δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς εργασία. Τώρα μαθαίνουμε, αντίθετα, ότι καμιά “ωφέλιμη” εργασία δε μπορεί να υπάρχει χωρίς κοινωνία. Θα μπορούσε κανείς εξίσου καλά να πει ότι μόνο μέσα στην κοινωνία η ανώφελη και ακόμα και η βλαβερή για το σύνολο εργασία μπορεί να γίνει κλάδος βιοπορισμού, ότι μόνο μέσα στην κοινωνία μπορεί κανείς να ζήσει από το χασομέρι, κλπ, κλπ, κοντολογίς θα μπορούσε κανείς ν' αντιγράψει ολόκληρο τον Ρουσό

Και τι είναι "ωφέλιμη" εργασία; Βέβαια, μονάχα η εργασία που παράγει το επιδιωκόμενο ωφέλιμο αποτέλεσμα. Ένας άγριος -και ο άνθρωπος ήταν άγριος, όταν έπαψε να είναι πίθηκος- που σκοτώνει ένα ζώο με μια πέτρα, που μαζεύει καρπούς, κλπ, εκτελεί ωφέλιμη εργασία; 

Τρίτο. Το συμπέρασμα: "Και μια που ωφέλιμη εργασία μπορεί να υπάρχει μονάχα μέσα στην κοινωνία και μέσω της κοινωνίας, το έσοδο της εργασίας ανήκει ακέραιο και με ίσο δικαίωμα σε όλα τα μέλη της κοινωνίας." 

Ωραίο συμπέρασμα! Αν η ωφέλιμη εργασία μπορεί να υπάρχει μονάχα μέσα στην κοινωνία και μέσα της κοινωνίας, το έσοδο της εργασίας ανήκει στην κοινωνία -και στον κάθε εργάτη πέφτει τόσο μόνο, όσο δεν είναι απαραίτητο για να διατηρηθεί ο "όρος" της εργασίας, η κοινωνία. 

Πραγματικά και αυτή τη φράση την επέβαλλαν πάντοτε οι υπερασπιστές της κάθε φορά κοινωνικής κατάστασης. Πρώτα έρχονται οι απαιτήσεις της κυβέρνησης με όλα όσα κολλάνε σ' αυτήν, γιατί αυτή είναι το κοινωνικό όργανο για τη διατήρηση της κοινωνικής τάξης. Ύστερα έρχονται οι απαιτήσεις των διαφόρων ειδών ατομικής ιδιοκτησίας, γιατί τα διάφορα είδη ατομικής ιδιοκτησίας είναι τα θεμέλια της κοινωνίας κλπ. Βλέπουμε ότι τέτοιες κούφιες φράσεις μπορεί κανείς να τις στρίβει και να τις γυρίζει όσο θέλει. 

Το πρώτο και το δεύτερο μέρος της παραγράφου έχουν μια κάποια κατανοητή συνοχή μόνο με τούτη τη διατύπωση: 

"Πηγή του πλούτου και του πολιτισμού γίνεται η εργασία μόνο σαν κοινωνική εργασία" ή, πράγμα που είναι το ίδιο, "μέσα στην κοινωνία και μέσω της κοινωνίας". 

Αυτή η φράση είναι αδιαφιλονίκητα σωστή, γιατί και αν ακόμα η ξεχωριστή εργασία (οι εμπράγματοι όροι της προϋποτίθεται ότι υπάρχουν) μπορεί να δημιουργήσει αξίες χρήσης, δεν μπορεί ωστόσο να δημιουργήσει ούτε πλούτο ούτε πολιτισμό

Αλλά εξίσου αδιαφιλονίκητη είναι και η άλλη φράση: 

"Στο βαθμό που αναπτύσσεται κοινωνικά η εργασία και γίνεται έτσι πηγή πλούτου και πολιτισμού, αναπτύσσονται και η φτώχεια και η εγκατάλειψη για τον εργάτη, ο πλούτος και ο πολιτισμός για τον μη εργαζόμενο."

Αυτός είναι ο νόμος όλης της μέχρι τώρα ιστορίας. Αντί λοιπόν να σκαρώνουν γενικές φράσεις για "την εργασία" και "την κοινωνία", χρειαζόταν εδώ ν' αποδείξουν συγκεκριμένα πώς μέσα στη σημερινή καπιταλιστική κοινωνία δημιουργήθηκαν επιτέλους οι υλικοί κλπ. όροι που κάνουν τους εργάτες ικανούς να τσακίσουν, και τους αναγκάζουν να τσακίσουν, αυτή την κοινωνική κατάρα

Πραγματικά όμως ολόκληρη η παράγραφος, λαθεμένη από άποψη ύφους και περιεχομένου, υπάρχει μόνο για να γραφεί στην κορφή της σημαίας του κόμματος σαν σύνθημα η λασσαλική διατύπωση "ακέραιο έσοδο της εργασίας". Πιο κάτω ξανάρχομαι στο "έσοδο της εργασίας" στο "ίσο δικαίωμα", κλπ. μια και το ίδιο πράγμα επαναλαμβάνεται με κάπως διαφορετική μορφή.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου