Δευτέρα, 9 Ιουνίου 2014

Δίκαιο και τάξη: Καθορισμένη πολλαπλότητα και άρρητος δυϊσμός

"Αστοί και προλετάριοι" δεν υφίστανται στο αστικό δίκαιο. Ως τέτοιοι, με το συλλογικό όνομά τους, εμφανίζονται στο "Κομμουνιστικό Μανιφέστο", δηλαδή στην επαναστατική θεωρία:
Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, βαρόνος και δουλοπάροικος, μάστορας και κάλφας, με μια λέξη, καταπιεστής και καταπιεζόμενος, βρίσκονταν σε ακατάπαυστη αντίθεση μεταξύ τους, έκαναν αδιάκοπο αγώνα, πότε καλυμμένο, πότε ανοιχτό, έναν αγώνα που τελείωνε κάθε φορά με έναν επαναστατικό μετασχηματισμό ολόκληρης της κοινωνίας ή με την από κοινού καταστροφή των τάξεων που αγωνίζονταν. 
Στις προηγούμενες εποχές της ιστορίας βρίσκουμε σχεδόν παντού μια πλήρη διαίρεση της κοινωνίας σε διάφορες κλειστές τάξεις, μια πολύτροπη διαβάθμιση των κοινωνικών θέσεων. Στην αρχαία Ρώμη βρίσκουμε πατρίκιους, ιππείς, πληβείους, δούλους. Στο μεσαίωνα φεουδάρχες, υποτελείς, μαστόρους, καλφάδες, δουλοπάροικους κι επιπλέον σε καθεμιά απ' αυτές τις τάξεις βρίσκουμε ξανά ιδιαίτερες διαβαθμίσεις. 
Η σύγχρονη αστική κοινωνία που πρόβαλε από την καταστροφή της φεουδαρχικής κοινωνίας δεν κατάργησε τις ταξικές αντιθέσεις, έβαλε μονάχα στη θέση των παλιών νέες τάξεις, νέους όρους καταπίεσης, νέες μορφές πάλης.

Ωστόσο, η εποχή μας, η εποχή της αστικής τάξης, χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι απλοποίησε τις ταξικές αντιθέσεις. Ολόκληρη η κοινωνία όλο και περισσότερο χωρίζεται σε δύο μεγάλα αντίπαλα στρατόπεδα, σε δύο μεγάλες τάξεις, που βρίσκονται άμεσα αντιμέτωπες η μια με την άλλη: στην αστική τάξη και το προλεταριάτο.

Καθώς δηλαδή από την πολλαπλότητα και τον κατακερματισμό των κοινωνικών ομάδων εμφανίζονται για πρώτη φορά μαζικοποιημένες και δια βίας ομοιογενοποιημένες δύο τάξεις, καθώς αίρονται, μέσω συντριπτικών αλλαγών στον τρόπο παραγωγής, οι ποιοτικές διαφορές ανάμεσα στα παραγώμενα αγαθά και συνάμα ανάμεσα στους παραγωγούς τους --στον κατεστραμμένο τεχνίτη, τον ακτήμονα, τον απαλλοτριωμένο καλλιεργητή, τον χρεοκωπημένο μικροέμπορο, ή τον απολυμένο και άνεργο στρατιώτη, που συναντιούνται στις πύλες του υφαντουργείου-- καθώς δημιουργείται, από τα συντρίμμια διαφόρων κοινωνικών ομάδων, μία τάξη που ο Μαρξ ονομάζει προλεταριάτο και απέναντί της, μια άλλη τάξη, η αστική, καθώς η ίδια η λέξη "τάξη" αποκτά ορατότητα και νόημα στην κοινωνική συνείδηση, το δίκαιο αποσύρει κάθε αναφορά σε τάξεις. Τα υποκείμενά του είναι αποκλειστικά τα άτομα, τα οποία νοεί ως καταλαμβάνοντα καθαρά συγκυριακές θέσεις, ως "εργοδότες" ή ως "εργαζόμενοι", και τις σχέσεις των οποίων παραδίδει σε μια ακλεή υποκατηγορία του που ονομάζεται "εργασιακό δίκαιο."

Πόσο διαφορετική η αρχαία κοινωνία, όπου οι "τάξεις" ονομάζονται και καθορίζονται ως τέτοιες απ' το δίκαιο, όπου αποτελούν παράγωγα της δικής του --λίγο πολύ αυθαίρετης-- ταξινομητικής λογικής, όπου, τέλος, η ύπαρξή τους για τον νομοθέτη δεν αποτελεί απλώς υποσημείωση αλλά κεντρικής σημασίας αρχή για την δόμηση της κοινωνίας! Ή ριζική απλοποίηση στις πραγματικές κοινωνικές σχέσεις και εξαφάνιση των συλλογικών συνεπαγωγών αυτής της απλοποίησης απ' το δίκαιο (νεωτερικότητα), ή ονομασία από το δίκαιο αλλά με όρους κατακερματισμένης πολλαπλότητας (αρχαιότητα)! Αυτό, τουλάχιστον, είναι το --φαινομενικό έστω-- παράδοξο που αναδύεται αν συγκρίνει κανείς τη σιωπή για τις τάξεις στο αστικό δίκαιο μετά τις επαναστάσεις του 18ου αιώνα και, για παράδειγμα, την απ' τα πάνω κατασκευή "τάξεων" στη νομοθεσία του Σόλωνα στην Αρχαία Αθήνα:

Τιμοκρατία

Η Τιμοκρατία ήταν πολιτικό σύστημα που εφαρμοζόταν στην αρχαία Ελλάδα. Με το σύστημα αυτό η συμμετοχή των πολιτών στα κοινά και στη διακυβέρνηση της πόλεως - κράτους καθοριζόταν με την περιουσιακή τους κατάσταση.

Την τιμοκρατία ως πολίτευμα, ο Πλάτων το αποκαλούσε "ολιγαρχία", "τιμαρχία", καθώς και "φιλότιμο πολιτεία". Ο δε Ξενοφών "πλουτοκρατία" και ο Αριστοτέλης, που το θεωρούσε ως το χειρότερο, "πολιτεία από τιμημάτων" και "τιμοκρατία".

Το τιμοκρατικό ως σύστημα αξιολόγησης των πολιτών είχε εισαγάγει στην αρχαία Αθήνα ο Σόλων, που θεωρείται ως ένας των επτά σοφών της αρχαιότητας, ο οποίος διαίρεσε τους πολίτες ανάλογα με το ετήσιο αγροτικό τους εισόδημα, το λεγόμενο "τίμημα", σε τέσσερις κατηγορίες - τάξεις, (τους πεντακοσιομέδιμνους, τριακοσιομέδιμνους κ.λπ.).


(Το τίμημα = η υπολογιζόμενη σε μέδιμνους* αξία της περιουσίας του πολίτη)

* Ο μέδιμνος = περίπου 80 κιλά προϊόντων

Οι πολίτες της Αττικής κατατάχθηκαν σε κατηγορίες ανάλογα με το τίμημα για τον καθένα, ως εξής:

κατηγορία
Πεντακοσιομέδιμνοι

καθήκοντα - υποχρεώσεις
9 άρχοντες
μέλη του Άρειου Πάγου
μέλη της Βουλής
μέλη της Ηλιαίας
μέλη της Εκκλησίας
υπηρετούσαν στο ιππικό - αξιωματικοί στο στρατό
πλήρωναν Εισφορές

κατηγορία
Τριακοσιομέδιμνοι
ή ιππείς

καθήκοντα - υποχρεώσεις
9 άρχοντες
μέλη του Άρειου Πάγου
μέλη της Βουλής
μέλη της Ηλιαίας
μέλη της Εκκλησίας
υπηρετούσαν στο ιππικό - αξιωματικοί στο στρατό
πλήρωναν Εισφορές

κατηγορία
Διακοσιομέδιμνοι
ή ζευγίτες

καθήκοντα - υποχρεώσεις
μέλη της Βουλής
Κατώτερα αξιώματα
μέλη της Ηλιαίας
μέλη της Εκκλησίας
Οπλίτες της στρατιωτικής "φάλαγγας"
Εισφορές

κατηγορία
Θήτες

καθήκοντα - υποχρεώσεις
μέλη της Ηλιαίας
μέλη της Εκκλησίας
"ψιλοί" στρατιώτες

Αυτά, χωρίς να υπολογίζονται ιερείς, μέτοικοι, δούλοι και γυναίκες...

8 σχόλια:

  1. Ε να για παράδειγμα: οι τάξεις ως "παράγωγα της --λίγο πολύ αυθαίρετης-- ταξινομητικής λογικής του νομθέτη".

    Κι όμως: μέσα σ' αυτό τον καθορισμό της ταξικής διαστρωμάτωσης στο εσωτερικό της κοινωνικής κατηγορίας των ελεύθερων πολιτών, των μη δούλων, προβάλλει ένα κριτήριο όχι γενικά φτώχιας - πλούτου, αλλά ένα κριτήριο που κατηγοριοποιεί σχέσεις παραγωγής.
    Η ποσότητα προϊόντων (μέδιμνοι) συμβαδίζει με το μέγεθος της γαιοκτησίας και με τη σειρά του το μέγεθος της γαιοκτησίας καθορίζει τη σχέση του ιδιοκτήτη με την άμεση παραγωγική λειτουργία.

    Στους 500 μέδιμνους, ο πολίτης είναι απλώς γαιοκτήμονας για λογαριασμό του οποίου δουλεύουν άλλοι.
    Στους 300 η ιδιοκτησία αρκεί για να συντηρήσει άλογο.
    Στους 200 δεν αρκεί για άλογο, και δύσκολα υπάρχει πλεόνασμα για χρησιμοποίηση δουλικής εργασίας: εδώ αυτή είτε είναι πολύ περιορισμένη είτε δεν υπάρχει..
    Από το 200 ως το 300 η διαφορά είναι ένα άλογο.
    Τέλος Θήτες = Οι ελεύθεροι μεν, άκληροι δε.

    Με άλλα λόγια δεν είναι ταξινομητική λογική λίγο πολύ αυθαίρετη, αλλά ταξινομητική λογική που λίγο πολύ κατηγοριοποιεί συγκεκριμένες παραγωγικές σχέσεις.

    Δεν θα επανέλθω, ειλικρινά αυτή τη φορά. (όχι επειδή σνομπάρω το θέμα, εννοείται, αλλά λόγω χρονικών καταναγκασμών)

    υπεραστικός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Κι όμως: μέσα σ' αυτό τον καθορισμό της ταξικής διαστρωμάτωσης στο εσωτερικό της κοινωνικής κατηγορίας των ελεύθερων πολιτών, των μη δούλων, προβάλλει ένα κριτήριο όχι γενικά φτώχιας - πλούτου, αλλά ένα κριτήριο που κατηγοριοποιεί σχέσεις παραγωγής."

      Δεν θα το έλεγα ότι κατηγοριοποιούνται σχέσεις παραγωγής. Κατηγοριοποιούνται μεγέθη ιδιοκτησίας, και ασφαλώς μπορεί κάποιος να κάνει υποθέσεις για το σε τι αντιστοιχούν με όρους παραγωγικών σχέσεων, αλλά αυτό δεν μου φαίνεται καθόλου απλό, και σίγουρα δεν ανήκει στην ίδια την κατηγοριοποίηση του νομοθέτη αλλά είναι μια δυνητική (και συζητήσιμη) επαγωγή αυτής.

      Λίγο πολύ αυθαίρετη είναι διότι θα μπορούσαν οι κατηγορίες να είναι 600, 400 και 200 μέδιμνες, ή 500, 250 και 50, ή 500, 100 και 0, ή οποιαδήποτε άλλη κλίμακα μέτρησης. Το ότι ο Σόλων έκρινε αυτή χρήσιμη με κανέναν τρόπο δεν ισοδυναμεί "αντικειμενική αντιστοιχία" με σχέσεις παραγωγής που ούτε ο ίδιος ούτε κανείς άλλος στον καιρό του θα μπορούσε να συλλάβει πέρα απ' το πιο χοντροκομμένο και απλοποιημένο επίπεδο.

      Διαγραφή
  2. Παραβαίνω την υπόσχεσή μου ξανά (ελπίζω τελευταία φορά) για μια προσπάθεια να πάρουμε τα πράγματα (οικονομία, βία, νόμο) από την αρχή.
    (Πριν από αυτό όμως και επ' ευκαιρία: Νομίζω ότι σίγουρα μπορούσε να συλλάβει ο καθένας τη διαφορά του άρχειν και του άρχεσθαι με τις ενδιάμεσες κλίμακές τους και με την οικονομική έννοια των λέξεων, κι αυτή δεν είναι παρά διαφορά ανάμεσα σε παραγωγικές σχέσεις. Που ταυτόχρονα στηρίζονται την κατοχή καθορισμένων από την εμπειρία μεγεθών παραγωγικών δυνάμεων - γης. Αλλά πάμε παρακάτω)

    Βρισκόμαστε λοιπόν ακόμα στην εποχή της φυλογενετικής κοινωνικής οργάνωσης, και δουλεία δεν υπάρχει. Τους αιχμαλώτους των (οικονομικών – για τις πηγές της τροφής κλπ) πολέμων με άλλες φυλές απλώς τους σκοτώνουν: Σε μια κοινότητα που, λόγω της χαμηλής ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, το προϊόν μόλις που της φτάνει για να τραφεί η ίδια, που να χωρέσουν και δούλοι;

    Σταδιακά εξελίσσεται η γεωργία κι η κτηνοτροφία, ανεβαίνει λοιπόν το επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων και της παραγωγικότητας της εργασίας, και δημιουργείται ένα πλεόνασμα προϊόντος. Συνέπεια αυτού του πλεονάσματος είναι, όχι μόνο ότι αρχίζουν ανταλλαγές μεταξύ διαφορετικών φυλετικών κοινοτήτων. Όχι μόνο ότι δημιουργούνται προϋπόθεσες συγκέντρωσης του πλούτου και της εξουσίας, δηλ. προϋποθέσεις ταξικής διαφοροποίησης στο εσωτερικό της κοινότητας (όπου κατά βάση, όμως, δούλος δε γίνεται κανείς, ακόμα κι ο κατώτερος διατηρεί τα δικαιώματα που προέρχονται από τους ως τότε οικονομικά «βασικούς» φυλογενετικούς δεσμούς) . Αλλά επίσης, το παραγωγικό πλεόνασμα έχει τη συνέπεια, ότι πλέον μπορεί να τραφεί και μια πρόσθετη μάζα δούλων, ότι πλέον συμφέρει τους αιχμαλώτους να τους κρατάνε ζωντανούς και να τους χρησιμοποιούν σαν δούλους. Πράγμα που πια δεν το κάνει μόνο η μια κοινότητα αλλά και η αντίπαλη, πια το κάνουν όλοι: η δουλοκτησία αποτελεί μια αμοιβαία σχέση ανάμεσα σε διαφορετικές φυλές και γένει. Από αυτή την άποψη λοιπόν η δουλοκτησία δεν είναι παράγωγο της βίας αλλά της μη-βίας: Ποίος αιχμάλωτος δε θέλει να μείνει ζωντανός, και συγκριτικά με την προηγούμενη «φυσικότητα» της εξόντωσης των αιχμαλώτων, τι πιο φυσικό από το να γίνονται οι αιχμάλωτοι δούλοι;
    Η δουλοκτησία λοιπόν δεν εμφανίζεται σαν αφύσικη βία, αλλά σαν φυσική πρόοδος και εξάλειψη βίας στην ιστορία της ανθρωπότητας.

    υπεραστικός

    συνεχίζεται

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. συνέχεια

    Παραπέρα: Ή εξέλιξη είναι σχετικά και οι σχέσεις σχετικά σταθερές. Η σχετικά σταθερή και ομοιόμορφη πρακτική στη βάση των συγκεκριμένων οικονομικών σχέσεων παίρνει τη μορφή δικαίου και το δίκαιο τη μορφή νόμου γύρω από την καθορισμένη ταξική διαστρωμάτωση τόσο στο εσωτερικό της κοινότητας όσο και ανάμεσα στο σύνολο της κοινότητας, δηλαδή των «ελεύθερων», και τους δούλους.
    Όσο, λοιπόν, σήμερα η ανυπαρξία σχετικού νόμου δεν μπορεί να κρύψει την ύπαρξη κοινωνικών τάξεων, άλλο τόσο δεν μπορεί να αναχθεί η ύπαρξη των κοινωνικών τάξεων της αρχαιότητας σε νομική αυθαιρεσία.

    Από εκεί και πέρα η σχετική νομοθεσία αναπτύσσεται ακολουθώντας την κοινωνικοοικονομική εξέλιξη. Φτάνει στην κορύφωσή της στο ρωμαϊκό δίκαιο (εντός του όπου περνά επίσης εξελικτικές φάσεις). Και όταν η ιστορική εξέλιξη και το δίκαιο που της αντιστοιχεί «κορυφώνεται», έχει πια φτάσει και το δουλοκτητικό σύστημα στη φάση της οικονομικής αποσύνθεσής του με όλες τις (νέες) συνέπειες: μεγάλες δουλικές επαναστάσεις, ανατροπή της αρχαίας θρησκείας, απαρχή μιας διαδικασίας ερήμωσης της υπαίθρου και βαθμιαία επικράτηση των φεουδαρχικών σχέσεων.
    Είμαστε στην εποχή όπου η Ρώμη έχει υποδουλώσει «εθνικά» όλο σχεδόν τον τότε γνωστό κόσμο. Από τον όλο τον τότε γνωστό κόσμο έχει συγκεντρώσει μια ακόμα πιο βαθιά υποδουλωμένη διεθνική κοινωνική τάξη, το μίσος ή η κατανόηση δεν είναι πια αμοιβαία: Η κατανόηση υπάρχει μεταξύ αλλόφυλων δούλων και υπόδουλων «εθνών» και το μίσος συγκεντρώνεται όλο εναντίον της ρωμαϊκής εξουσίας. Το φυσικό έχει μετατραπεί σε αφύσικο. Το νέο «φυσικό» θα επικρατήσει με τον καιρό, κι όταν θα σταθεροποιηθεί θα δημιουργήσει δίκαιο που πολύ αργότερα θα δίνει κι αυτό την εντύπωση της βίας και της αυθαιρεσίας...
    …Αλλά ήδη έχει δημιουργηθεί μια νέα κοινωνική τάξη: η αστική. Νομική σημαία της η ελευθερία των συμβάσεων. Σε πόσο καιρό άραγε η «σύμβαση» θα δίνει πια την εντύπωση μιας νομικής αυθαιρεσίας που βίαια κράτησε για αιώνες μια τάξη υπόδουλη σε μια άλλη τάξη;

    υπεραστικός

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πού το 'χεις διαβασμένο ότι η παρουσιάζεται βαθμιαία επικράτηση της φεουδαρχίας κατά την περίοδο όπου "η Ρώμη έχει υποδουλώσει «εθνικά» όλο σχεδόν τον τότε γνωστό κόσμο" ? (Αναφέρεσαι στο διάστημα των ετών -50 με +100 ή +200 ή +300?).

      Όσο για τη βία με τη θανάτωση των αιχμαλώτων και τη μη-βία με την υποδούλωσή τους, μάλλον, αν θυμάμαι καλώς, ο Λοκ το υποστήριξε και έδινε και δίκιο στην πρακτική αυτή, στα πλαίσια ενός συμβολαίου κλπ κλπ. Και θέλει μπόλικη καλή θέληση να δεχτεί κανείς να συζητήσει τη θέση αυτή στα σοβαρά.

      οχ/μαλ

      Διαγραφή
    2. @οχ/μαλ

      Για τη χρονική τοποθέτηση της "βαθμιαίας επικράτησης της φεουδαρχίας": Η ασάφεια οφείλεται μάλλον στο βιαστικό τη γραφής.
      Η σειρά, όπως την έγραψα, είναι: "...το δουλοκτητικό σύστημα στη φάση της οικονομικής αποσύνθεσής του με όλες τις (νέες) συνέπειες:μεγάλες δουλικές επαναστάσεις, ανατροπή της αρχαίας θρησκείας, απαρχή μιας διαδικασίας ερήμωσης της υπαίθρου και βαθμιαία επικράτηση των φεουδαρχικών σχέσεων".
      Στη συνέχεια ξαναγυρνάω από την αρχή: "Είμαστε στην εποχή όπου η Ρώμη έχει υποδουλώσει «εθνικά» όλο σχεδόν τον τότε γνωστό κόσμο" (δηλαδή στη φάση της τελικής ακμής και αποσύνθεσης), όπου "το φυσικό έχει μετατραπεί σε αφύσικο" και "το νέο «φυσικό» θα επικρατήσει με τον καιρό" (δηλ. με τη βαθμιαία επικράτηση των φεουδαρχικών σχέσεων). Πρόκειται ουσιαστικά για την περιγραφή του ίδιου πράγματος εις διπλούν. Νομίζω ότι η συγκεκριμένη ασάφεια αποκαταστάθηκε. Αν και δεν είμαι καλός στις χρονολογίες, εννοώ (ως προς τη βαθμιαία επικράτηση κλπ) +300 και βάλε, Τα πριν χρόνια είναι, νομίζω, χρόνια όλο και μεγαλύτερης κοινωνικής αποσύνθεσης αλλά και κρατικών - νομικών - θρησκευτικών μετασχηματισμών και ανατροπών.

      Για την υποδούλωση, δεν ξέρω γιατί δεν μπορείς τη θέση αυτή να τη συζητήσεις στα σοβαρά, πάντως πηγή μου δεν ήταν ο Λοκ αλλά ο Ένγκελς (Α/Ντύρινγκ):
      "...Ως τώρα δεν ήξεραν τι να κάνουν τους αιχμαλώτους πολέμου και τους σκότωναν και παληώτερα ακόμα τους έτρωγαν. Μα στο επίπεδο που είχε φτάσει τώρα η "οικονομική κατάσταση" της κοινωνίας, απόχτησαν οι αιχμάλωτοι μιαν αξία.. τους χάριζαν λοιπόν τη ζωή και χρησιμοποιούσαν την εργασία τους.
      Έτσι η βία, αντί να κυριαρχεί πάνω στην οικονομική κατάσταση, μπήκε αντίθετα και εξ ανάγκης, στην υπηρεσία της οικονομικής κατάστασης..." (σελ. 266 Αναγνωστίδης)

      Δε μου φαίνεται σε τίποτα παράλογη αυτή η θέση, όσο κι αν τα περιγραφόμενα είναι αποτρόπαια.
      Χρειάζεται άραγε να διευκρινίσω ότι όταν κάνω λόγο για "μη-βία" και για "εξάλειψη βίας", το λέω μόνο συγκριτικά με την προηγούμενη κατάσταση και δεν εννοώ ότι η υποδούλωση είναι "μη βία"; Πόσο μάλλον που στη συνέχεια η "πατέντα" της δουλείας οδήγησε σε πολέμους και ληστρικές επιδρομές με ειδικό σκοπό την αρπαγή δούλων.
      Το επίπεδο της βίας, λοιπόν μειώθηκε ποιοτικά (σε σύγκριση με την προηγούμενη τύχη των αιχμαλώτων), αλλά αυξήθηκε εκτατικά - ποσοτικά.

      υπεραστικός


      Διαγραφή
    3. "πάντως πηγή μου δεν ήταν ο Λοκ αλλά ο Ένγκελς (Α/Ντύρινγκ ....."
      αν είναι έτσι διατυπωμένο (και όχι "βια-μη βια"), δεν έχω αντίρρηση.

      Μέχρι το +493 υφίσταται τυπικά η δυτική ρωμαική αυτοκρατορία. Η διάλυση της ρωμαικής αυτοκρατορικής διοίκησης είχε ξεκινήσει αρκετές δεκάδες χρόνια πρίν. Ενώ οι δούλοι έβρισκαν κάθε ευκαιρία να το σκάνε δεξιά και αριστερά, η ρωμαική διοίκηση, σταδιακά "γερμανοποιημένη", πάσχιζε να εμφυσήσει την ιδέα της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέλη των γερμανικών νομαδικών φύλων και γι αυτό τους μοιράζονταν κομμάτια ακαλλιέργητης και από χρόνια μαρασμένης γης, την οποία έπρεπε να μάθουν να καλλιεργούν. Η πορεία προς τη φεουδαρχία δεν πρέπει να υπήρξε σταδιακή (δηλ. κάτι που είχε σταθερό και σίγουρο ρυθμό εξέλιξης) αλλά συγκυριακή (δεν εννοώ "τυχαία" σαν από καπρίτσιο της ιστορίας αλλά ούτε και ντετερμινιστικά αποτυπωμένη) και μάλλον ενισχύθηκε από τον ρόλο που απέκτησαν τα μοναστήρια στη διατήρηση των τρόπων συστηματικής και μεθοδικής καλλιέργειας. Αρκετά αργότερα υπεισέρχονται χίλιοι δυο άλλοι λόγοι για τους οποίους η αποκατεστημένη κεντρική εξουσία μοιράζει γη (άλλες φορές παρέχει τίτλους ιδιοκτησίας, άλλες μόνο τη χρήση) σε δικούς της ανθρώπους που νοικιάζουν αγροτόκοσμο και τον θέτουν υπό πολλά και διαφορετικά καθεστώτα εκμετάλλευσης.

      Αν κάποιος είναι ειδικός επί του θέματος (εγώ είμαι ένας απλός αναγνώστης ιστορίας) ας με διορθώσει ή ας συνεισφέρει στη συζήτηση.

      οχ/μαλ

      Διαγραφή
    4. "Η πορεία προς τη φεουδαρχία δεν πρέπει να υπήρξε σταδιακή (δηλ. κάτι που είχε σταθερό και σίγουρο ρυθμό εξέλιξης) αλλά συγκυριακή (δεν εννοώ "τυχαία" σαν από καπρίτσιο της ιστορίας αλλά ούτε και ντετερμινιστικά αποτυπωμένη)"

      Πάντως μιλώντας για "βαθμιαία" εννοώ οτι δεν είναι κάτι που γίνεται μια κι έξω.

      Πέρα από αυτό τώρα, αν και δεν είμαι ειδικός επί του θέματος, από σκόρπια διαβάσματα που δεν μπορώ πια να εντοπίσω την συγκεκριμένη πηγή, μου έχει μείνει η εντύπωση, ότι εκτός από όσα περιγράφεις, στις απαρχές του φεουδαρχισμού ή σχέση συνίσταται στο ότι οι χωρικοί εκτός από τη γη που τους "ανήκει" καλλιεργούν τα κτήματα του άρχοντα με αντάλλαγμα την στρατιωτική προστασία που προσφέρει στις κοινότητες από εχθρικές επιδρομές κλπ. Σχέση που επιβάλλεται απο πραγματικές ανάγκες και που λύνει εκείνη τη στιγμή το πρόβλημα της παραγωγικότητας της εργασίας την οποία έχει ρίξει στο "μηδέν" η αποσύνθεση των δουλοκτητικών σχέσεων και, κατά κάποιο τρόπο, η απάρνησή τους από τις δουλικές μάζες. Και στην πορεία αυτή η αμοιβαία σχέση μεταβάλλεται σε σχέση γυμνή εκμεταλλευτική, "παράλογη" πια.

      υπεραστικός

      Διαγραφή