Τρίτη, 24 Ιουνίου 2014

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Εισαγωγή και πρώτο ντοκουμέντο

Στις αμέσως επόμενες μέρες, αναμένεται η κυκλοφορία στην Κύπρο ενός βιβλίου του δημοσιογράφου Μακάριου Δρουσιώτη, με τίτλο Η εισβολή και οι μεγάλες δυνάμεις: Η realpolitik των ΗΠΑ και το διπλό παιχνίδι της ΕΣΣΔ. Ο Δρουσιώτης, γνωστός τόσο για παλιότερα βιβλία που εξέταζαν την αμερικανική εμπλοκή στο Κυπριακό και τη συμβολή του αντικομμουνισμού στην Κυπριακή τραγωδία (ΕΟΚΑ Β και CIA, 1974, το άγνωστο παρασκήνιο της τουρκικής εισβολής, ΕΟΚΑ: Η σκοτεινή όψη, κλπ.) ανέκρουσε πρύμναν εδώ και αρκετά χρόνια, δια της γνωστής οδού του "αντιεθνικιστικού κοσμοπολιτισμού", και το ριξε στο επικερδές σπορ του αντικομμουνισμού. Το βιβλίο του, όπου επιχειρείται ταυτόχρονα αθώωση των ΗΠΑ στον μέγιστο εφικτό βαθμό, και συνάμα ενοχοποίηση της ΕΣΣΔ, επίσης στον μέγιστο εφικτό βαθμό, για την εισβολή και την διχοτόμηση της Κύπρου, έχει προκαλέσει θύελλα ενθουσιασμού στους περί το ΔΗΣΥ "διανοουμένους", μιας και έρχεται, όλως τυχαίως, σε μια πολύ καλή συγκυρία για την περιπόθητη για τους ίδιους ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ. Έχει επίσης προκαλέσει ήδη κάποιες πρώτες αντιδράσεις από το ΑΚΕΛ και από την εξω-ΑΚΕΛική αριστερά στην Κύπρο, και η λογική λέει ότι μετά την κυκλοφορία του θα συνεχίσει να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης και αντιπαραθέσεων.

Η γνώμη μου είναι ότι η κυκλοφορία αυτού του βιβλίου δεν μπορεί να αφήσει αδιάφορο το ΚΚΕ, καθώς είναι τόσο μια απόπειρα αντικομμουνιστικής αναθεώρησης της ιστορίας της περιοχής όσο και ένα προπαγανδιστικό εργαλείο για την πραγματοποίηση σχεδίων στα οποία το ΚΚΕ αντιτίθεται σθεναρά. Υποθέτω, κατά συνέπεια, ότι πολύ αρμοδιότεροι και ικανότεροι εμού θα ασχοληθούν με την ιστορική απάντηση στα επιχειρήματα και τους ισχυρισμούς Δρουσιώτη, ο οποίος, όπως μου υποδείχθηκε μέσω προδημοσιευμένου αντιτύπου, ισχυρίζεται περηφάνως ότι επειδή δεν γνωρίζει ρωσικά, βασίστηκε αποκλειστικά σε ... αμερικανικές και βρετανικές πηγές για το θέμα, έγραψε δηλαδή την ιστορία του Ολυμπιακού με βάση τις απόψεις της Θύρας 13 του ΠΑΟ. 

Είμαι, όπως είπα ήδη, από τους λιγότερο αρμόδιους για το θέμα, καθώς ούτε κυπρολόγος είμαι, ούτε ιστορικός, ούτε, φευ, γνωρίζω ρωσικά. Αυτό δεν μου επιτρέπει να πράξω το καθήκον μου απέναντι στο βιβλίο αυτό με τον τρόπο που αρμόζει. Θα ήθελα όμως στον βαθμό που μου είναι εφικτό να συμβάλλω ό,τι μπορώ στην επεξεργασία και συζήτηση όσων ισχυρίζεται ο Δρουσιώτης. Επειδή το βιβλίο δεν το έχω ακόμα διαβάσει, δεν θα ξεκινήσω φυσικά με κριτική του αλλά με συλλογή των στοιχείων εκείνων που εγώ είμαι σε θέση να συλλέξω. Λόγω έλλειψης χρόνου, δεν θα μπορώ πάντοτε να μεταφράζω όσα προσκομίζω εδώ. Απολογούμαι λοιπόν εκ των προτέρων για όλες τις παραπάνω ελλείψεις και αδυναμίες.

Σε κείμενο του ιδίου όπου συνοψίζει το εν λόγω βιβλίο, ο Δρουσιώτης, ανάμεσα σε άλλα (όπως είπαμε, θα πάρει πολύ χρόνο και πολλές αναρτήσεις αυτή η συζήτηση, οπότε συγχωρέστε την αποσπασματικότητα) διατείνεται ότι:
Από το 1964 μέχρι το 1973, οι ΗΠΑ συνέδραμαν για τη συντήρηση της ΟΥΝΦΙΚΥΠ 64 εκατ. δολάρια, ενώ η Σοβιετική συνεισφορά ήταν μηδενική. Οι ΗΠΑ πλήρωναν αυτά τα αστρονομικά, για τα δεδομένα της εποχής, ποσά, για να έχουν σταθερότητα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οι Ρώσοι αρνούνταν να συνδράμουν για τον αντίθετο λόγο.
Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ ήταν γαλαντόμες με τους Κύπριους και οι Σοβιετικοί τσιγκούνηδες, οπότε καλούμαστε να δούμε την εισβολή με μεγαλύτερη κατανόηση σε ό,τι αφορά το ρόλο των πρώτων. Άλλωστε, όπως λέει ο Δρουσιώτης λίγο αργότερα:
Μηδαμινή ήταν η ανταπόκριση της ΕΣΣΔ και στην έκκληση της Κύπρου προς τη διεθνή κοινότητα για ανθρωπιστική βοήθεια [μετά την εισβολή]. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1974 ο πρέσβης Αστάβιν ανακοίνωσε τη "γενναία δωρεά" της χώρας του: 500 τόνοι ζάχαρη, 500 τόνοι σπορέλαιο, 10.000 κυτία γάλα Μάνα, και 50.000 κονσέρβες ιχθύος ("κουτοτσάρτελα"). Για σκοπούς σύγκρισης, η συνολική ξένη βοήθεια για την ανακούφιση των προσφύγων μέχρι το τέλος του 1975 ήταν 52 εκατ. δολάρια, εκ των οποίων τα 25 εκατ. δόθηκαν από τις ΗΠΑ.
Προσπερνάω εντελώς, τουλάχιστον προς το παρόν, την ανείπωτα χυδαία διάσταση των παραπάνω ("μας βίασαν, αλλά τουλάχιστον μας πλήρωσαν κιόλα") και επικεντρώνομαι αποκλειστικά για τώρα, και πιθανώς και στο μέλλον, στην εκτίμηση των κινήτρων των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ, λέει ο Δρουσιώτης, έδωσαν "αστρονομικά ποσά" ως τη χρονιά της εισβολής για "να έχουν σταθερότητα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις". Αυτό ήταν το κίνητρό τους, η "σταθερότητα των ελληνοτουρκικών σχέσεων", και σ' αυτή την κατεύθυνση ξόδεψαν τα "αστρονομικά ποσά."

Το πρώτο ντοκουμέντο, λοιπόν, το οποίο δυστυχώς δεν προλαβαίνω να μεταφράσω, είναι άρθρο του καθόλα υπολήψιμου στην φιλελεύθερη Δύση Times Higher Education, από τις 12 Νοεμβρίου του 1999. Περιορίζομαι στην επισήμανση με έντονα και υπογραμμίσεις των σημαντικότερων και συναφέστερων σημείων του.
LR
---
What Jim knew and Henry did
12 NOVEMBER 1999

Twenty-five years after Turkey invaded Cyprus, James Callaghan admits there were secret US spy bases on the island. But, asks Brendan O'Malley, did Washington turn a blind eye to the invasion to protect them?

Cock-up or conspiracy? Many Cypriots look with envy on the way the West has saved East Timor from Indonesian militias and reversed the exodus of ethnic Albanians from Kosovo. It is 25 years since the Greek military dictators in Athens staged a coup in Cyprus, ousting its Greek-Cypriot leader, Archbishop Makarios, and Turkey retaliated by seizing more than a third of the island in a two-phase invasion.

Greek Cypriots have long believed the Americans were to blame for failing to prevent the bloody events of 1974, which left the island "ethnically cleansed" long before the phrase was conjured up.

In Washington congressmen demanded to know why their country, as the main supplier of arms to Greece and Turkey, both Nato partners, was allowing one country to usurp democracy in a friendly state and the other to occupy a slice of its territory, bringing both to the brink of war. In London MPs cross-examined foreign secretary James Callaghan on why Britain, as a guarantor of Cyprus's independence, with two military bases, numerous spying facilities and thousands of troops on the island, took no military action to prevent the crisis. But no one could cut through the shroud of secrecy that descended on the subject. MPs concluded: "The full truth will never be known unless, and until, all official papers of the period can be seen."

I began investigating the story behind the Cyprus crisis after Lord Callaghan privately admitted that Britain sent a task force to Cyprus in the hope of taking joint military action with the United States to deter a Turkish invasion. "It was the most frightening moment of my career," he said. "We nearly went to war with Turkey. But the Americans stopped us." Drawing on interviews with key players and hundreds of State Department, CIA, Foreign Office and British defence papers, I discovered crucial evidence that suggests that Turkey's invasion of Cyprus in 1974 was no failure of American foreign policy but the realisation of a long-held plan to divide the island - to save top-secret defence and spying facilities from a potential communist take-over.

Although Callaghan has in the past shunned interviews about Cyprus, last month he relented. In his Sussex farm, he handed me a piece of House of Lords notepaper. On it was a hand-written quote from A. J. P. Taylor's Who Burned the Reichstag? "Events happen by chance and men mould them into a pattern. That is the way of history."

"International plot?" he asks. "I dispute your conclusion." He rattled off several criticisms. If the Americans wanted to divide the island in 1974, why did they lead a peace initiative to put it back together in 1978? How could such a plot have been executed at the height of the Watergate denouement when Nixon's energies and the White House's communications channels were consumed with handling the presidency's collapse? There were times when even he could not contact Henry Kissinger, US secretary of state, directly because the lines were clogged up. "I give you the challenge that Kissinger gave you. Where's the evidence of the plot?" Buried away in State Department papers I and my co-writer Ian Craig found records of plans the Americans made in 1964 to allow the Turks to invade a triangle of northern Cyprus. Senior US officials also proposed forcing Greece and Turkey to split the island between them along lines eerily similar to events in 1974. At the time there had been fierce fighting between the Greek Cypriots, who made up 80 per cent of the population, and the Turkish Cypriots. Acting US secretary of state George Ball told a British commander who secured a plan to return people from both sides to their mixed villages under UN guard: "You've got it wrong, son. There's only one solution to this island, and that's partition." The partition plans were shelved because the Americans were being sucked ever deeper into the war against communism in Vietnam. But the sentiment behind them remained.

In 1969 Ball said of Makarios: "That son of a bitch will have to be killed before anything happens in Cyprus." Over the next few years the archbishop, who increasingly relied on the support of the island's popular communist movement and flirted with Moscow, suffered a spate of assassination attempts, by rebels allegedly funded by the CIA via the military junta in Athens. By 1974 the tension between the junta's new leader, Brigadier Ioannides, and Makarios was spiralling out of control.

Into this unstable mix add a new Labour government in Britain. It came to power in March 1974 determined to slash defence spending at a time when the Cyprus spying bases had become critically important.

"We took a decision to cut down on defence and closing one or two of the major bases on Cyprus was a strong runner," Callaghan says, adding that US military and "high-level" State Department officials repeatedly asked for the intelligence bases to be saved. Under the terms of an earlier agreement, if Britain had pulled out of Cyprus, America could not have taken over the running of sovereign bases and separate spying sites inside Cypriot territory. Cyprus had "extreme value" as a "centre for electronic surveillance of the Soviet Union's nuclear activities, the cold war was hotting up and there were new Soviet missile test facilities being developed near the Caspian Sea, which we were able to look over. So the Americans didn't want us to go." Cyprus's key role in monitoring Soviet nuclear missile tests has never been admitted by the British or Americans before.

By 1974 the nuclear arms race had reached a critical stage. The Soviets overtook the Americans in the numbers of intercontinental missiles they held. If Britain pulled out of Cyprus, vital facilities would be lost for spying on long and medium-range missile tests at Kapustin Yar and Tyruratam, as well as key spy stations for eavesdropping on the Middle East.

Callaghan also confirmed that when Wilson sent the British task force, led by assault carrier Hermes, to Cyprus on July 16, the day after the coup and four days before the invasion, the Labour government believed that "if the American Sixth Fleet and elements of the British Navy had put themselves between the Turkish mainland and Cyprus, the Turks could have decided to back off". But, Callaghan believed, the Americans were in no mood to take such action and he thought it would be risking a "second Suez" to go in without them.

Even defending the bases would have been fraught with difficulty, he said. On one occasion the Turkish prime minister threatened to bomb British and Canadian troops holding Nicosia airport; on another Turkish tanks lined up at the perimeter of a British base and fired shells into it but were talked out of further action. "We would have had great problems defending the bases," Callaghan says. "We would have been totally exposed and it would have been humiliation for us again. Suez was ingrained in our hearts."

With Britain impotent, leverage rested with the United States. Kissinger thwarted Callaghan's attempts to muster urgent international pressure on the junta to withdraw its officers from Cyprus and end the coup. He also slapped down attempts by Callaghan to threaten military force against Turkey to avert the invasion.

"I clearly remember when he sent (assistant secretary of state) Hartman to see me. Hartman was usually very friendly, we had an easy relationship. But this time he was so cold - under instruction from Kissinger - because he thought we might take action."

But the most damaging evidence is the Americans' failure to avert the coup in the first place. Without that the invasion would not have followed. Evidence from the CIA and the State Department Bureau of Intelligence shows that Washington was repeatedly warned of the junta's intentions and Turkish preparations for a retaliatory invasion, but the State Department failed to act to stop them, as it had in the past.

CIA analysts said: "More and clearer warning of the coup against Makarios was given in this case than is usual." Callaghan rejects the suggestion that this had anything to do with a plan for partition. He likens the American reaction to that of "villagers who live on the slopes of mount Etna cultivating their vines: they know there's going to be an explosion one day, but they get so many alarms they just carry on tending the vines".

He also insists that he never discussed such a plan with Kissinger in the thick of the situation. "Of course, we both knew about talk of partition. Everybody thought it was a last resort. It wasn't a notion anyone wanted to turn to - there might have been some idiots in the CIA, or even MI5."

Curiously, the Americans never discussed with the British arrangements to defend their own intelligence facilities on Cyprus - which have not been publicly acknowledged before. Yet, in an astonishing revelation, Callaghan confirmed not only that the American bases existed, but that, during the invasion, the Turks advanced to a line, drawn up on maps used by Britain, Turkey and Greece, that left the major British facilities intact in the south - and the American ones in the north.

The invasion left secret US spying stations operating in the occupied area, even though officially the US refused to recognise the Turkish-Cypriot administration. "I assumed they were operating after the crisis, certainly. I would have been told if they were not," Callaghan said. "The Turks were willing to let the Americans carry on operating because their presence was a political safeguard against the Russians." Eventually the Americans persuaded the British to stay in Cyprus too.

Opposing my argument of an international plot, Callaghan complains that Kissinger, who still keeps in touch, has become a "convenient villain - it is now open season for taking pot shots at him". He says people should realise that the special relationship between Britain and America became much more businesslike after the 1970s, but until then there was a "complete interchange of ideas, starting at nuclear weapons and going all the way through international policy".

"I remember having a wonderful time with Jimmy Carter at Guadaloupe, sitting in the captain's cabin of a British guardship discussing the war. I can't imagine Blair and Clinton doing that."

Brendan O'Malley is foreign editor of the Times Educational Supplement. Ian Craig is political editor of the Manchester Evening News. Their book, The Cyprus Conspiracy, is published by I. B. Tauris, Pounds 19.95.


* Labour MP Andrew Dismore is to raise The THES's revelations in Parliament.

12 σχόλια:

  1. Υπάρχει και το ενδεχόμενο να πιστεύει ο συγγραφέας ότι δεν είχαν δα και τόσο μεγάλη ανάμιξη οι ΗΠΑ, αφού είναι κάργα υπέρ της αστικής αφήγησης της ιστορίας, όπως ομολογεί έτσι κι αλλιώς από μόνος του...

    Κώστας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έχει ήδη γράψει δύο-τρία βιβλία τουλάχιστο για την ανάμιξη των ΗΠΑ ο Δρουσιώτης. Απλώς τώρα...τα παίρνει πίσω.

      Διαγραφή
    2. Από ό,τι όμως καταλαβαίνω, επειδή δεν φυτρώνουν του σπανού τα γένια, δε γίνεται δηλαδή να αθωωθούν εντελώς οι ΗΠΑ, μας λέει, πρώτον ότι "γαμήσανε και πληρώσανε" οι άνθρωποι, κιμπάρηδες καθώς είναι, και δεύτερον ότι η ΕΣΣΔ συναίνεσε στο έγκλημα για να μην ενωθεί η Κύπρος με την Ελλάδα και μπει έτσι στο ΝΑΤΟ.

      Η πρώτη μου βέβαια απορία είναι ποια θα ήταν η "ορθά κομμουνιστική" στάση της ΕΣΣΔ. Η στήριξη του Ιωαννίδη και του Σαμψών; Αν είναι αλήθεια πως η μη απόκρουση των σχεδίων της Ελλάδας θα έβαζε την Κύπρο στο Νάτο, και δεν αμφισβητείται ο ρόλος του ΝΑΤΟ στην επέμβαση, τότε είναι επίσης αλήθεια ότι η κατάσταση ήταν lose/lose ήδη, δηλαδή ότι οι Αμερικάνοι θα έκαναν ό,τι ήθελαν και με τον ένα και με τον άλλο τρόπο.

      Κάνω λάθος;

      Διαγραφή
    3. Νομίζω και εγώ ότι έχεις δίκιο να το δεις έτσι.
      Στο κάτω κάτω ή θα βοηθούσαν στρατιωτικά-διπλωματικά-οικονομικά ένα φασιστικό καθεστώς που είχαν καταδικάσει με δεκάδες τρόπους (Ελλάδα), ή θα το παίζανε αμερικανοί στην θέση των αμερικανών (παγκόσμιος χωροφύλακας) ή μαζί με τους βασικούς εχθρούς τους γενικά, θα χαντάκωναν τους ίδιους έμμεσα και άμεσα, χωρίς να βοηθήσουν κανέναν που το άξιζε πραγματικά...
      Δηλαδή μάλλον καμία επιλογή για ένα κράτος σαν την ΕΣΣΔ...

      Κώστας

      Διαγραφή
    4. Η θέση της θα μπορούσε να είναι ότι αποφάσιζε ο κυπριακός λαός με δημοψήφισμα.

      Αν οι αστικές τάξεις της Ελλάδας και της Τουρκίας ερχόνταν σε σύγκρουση, δηλαδή δυο χώρες του ΝΑΤΟ ερχόνταν σε σύγκρουση μέσα σε συνθήκες σκληρού Ψυχρού Πολέμου, γιατί αυτό δε θα βοηθούσε στην απεξάρτηση της εργατικής τάξης των δυο χωρών και στην απόσπαση μιας τουλάχιστον χώρας από το στρατόπεδο του αντιπάλου με παράλληλο πλήγμα στην ισχύ της "συμμαχίας"; Και που δε μπήκε η Κύπρος στο ΝΑΤΟ σε τι αλήθεια βοηθήθηκε τελικά η ΕΣΣΔ όταν εκεί υπήρχαν και υπάρχουν κράτος εν κράτει οι αγγλικές βάσεις;

      alex

      Διαγραφή
    5. Θα σε συμβούλευα να κάνεις υπομονή και να διαβάσεις πρώτα προσεκτικά τα στοιχεία. Προφανώς, είναι σουρεαλιστικό να μιλάς για "δημοψήφισμα" όταν τα ιστορικά δεδομένα είναι πραξικόπημα και εισβολή. Η ΕΣΣΔ πήρε θέση απέναντι και στα δύο, και θα πρέπει να μάθεις πρώτα τα βασικά της υπόθεσης, τουλάχιστον όσα μπορούμε να ξέρουμε από τα μυστικά έγγραφα των ΗΠΑ.

      Διαγραφή
    6. Δεν ξέρω αν διάβασες καν το πιο πάνω άρθρο για τις μυστικές βάσεις των ΗΠΑ στο νησί κι τη σημασία τους για την αμερικανική μη υποστήριξη παρέμβασης στην εισβολή, πάντως.

      Διαγραφή
    7. πριν εκφερεις οποιαδηποτε γνωμη alex θεωρω οτι πρεπει να εχεις διαβασει για ολα τα δεδομενα της εποχης οπως: την κατασταση στην ιδια την κυπρο και τους συσχετισμους, τις ακροβασιες του μακαριου που την μια αγοραζε οπλα απο την ρωσια και την αλλη τα γυρναγε και τα ξαναβρισκε με το νατο, το τι εκανε το ελληνικο κρατος μεχρι τον απριλη του 67 και τι μετα. επισης νομιζεις οτι υπηρχε η στοιχειωδης ελευθερια για δημοψηφισμα;

      Διαγραφή
  2. Καλημέτα Αντώνη,
    ¨Η γνώμη μου είναι ότι η κυκλοφορία αυτού του βιβλίου δεν μπορεί να αφήσει αδιάφορο το ΚΚΕ, καθώς είναι τόσο μια απόπειρα αντικομμουνιστικής αναθεώρησης της ιστορίας της περιοχής όσο και ένα προπαγανδιστικό εργαλείο για την πραγματοποίηση σχεδίων στα οποία το ΚΚΕ αντιτίθεται σθεναρά¨ Όντως έτσι είναι και νομίζω ότι μια πρώτη απόπειρα είναι και αυτή η εκδήλωση - ημερίδα http://www.inep.org.cy/index.php/gr/259/epistimoniki-imerida/ με την συμμετοχή και του συν. Γιώργου Μαργαρίτη.
    Χ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Απαντήσεις στο βιβλίο μεταξύ άλλων δόθηκαν και σε εκπομπή του Άστρα FM (κύπρου) την προηγούμενη Τετάρτη και θα συνεχιστεί και σήμερα η εκπομπή στις 18:00 με κομμουνιστή ακαδημαϊκό ιστορικό, για το ρόλο του ΝΑΤΟ.

    Προφανώς και ετοιμάζεται σχέδιο "διευθέτησης" και προετοιμάζουν το έδαφος.

    Αντρέας

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Άστρα ακούω καθημερινά στο αυτοκίνητο αλλά δεν έτυχε να ακούσω την εκπομπή. Ευχαριστώ για την ενημέρωση.

      Διαγραφή