Πέμπτη, 26 Ιουνίου 2014

Φάκελος ΕΣΣΔ-ΗΠΑ-Κύπρος: Τηλεγραφήματα για τη "Σοβιετική δράση για την Κύπρο", 1974. Τηλεγράφημα 21 Μαρτίου 1974

Την επομένη του τηλεγραφήματος από την πρεσβεία των ΗΠΑ στη Μόσχα σχετικά με τις εκπεφρασμένες ανησυχίες των Σοβιετικών για φασιστικό πραξικόπημα στην Κύπρο, στις 21 δηλαδή του Μάρτη του 1974, στέλνεται από την Πρεσβεία της Λευκωσίας το ακόλουθο τηλεγράφημα προς τους εξής παραλήπτες: ΥΠΕΣ ΗΠΑ, Αξιωματικός Εγγράφων των Συμμαχικών Δυνάμεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ΝΑΤΟ, Αθήνα, Ελλάδα [Αμερικανική Πρεσβεία], Μόσχα, Ρωσία [Αμερικανική Πρεσβεία], Αγ. Πετρούπολη [Αμερικανικό Προξενείο], Υπουργός Εσωτερικών ΗΠΑ, Άγκυρα, Τουρκία [Αμερικανική Πρεσβεία], Λονδίνο, ΗΒ,  Ηνωμένα Έθνη (Νέα Υόρκη), και Ευρωπαϊκή Διοίκηση των ΗΠΑ:

Σύνοψη. Η Πρεσβεία προτείνει να μην, επαναλαμβάνω να μην, υποστηρίξουμε το Σοβιετικό διάβημα, αλλά αντί για αυτό να ακολουθήσουμε τα σχόλια του Davies, λέγοντας στους Σοβιετικούς ότι εκτιμούμε τις ανησυχίες τους και ότι θα παρακολουθούμε την κατάσταση στην Κύπρο προσεκτικά στα πλαίσια συνεχιζόμενων διαβουλεύσεων με την Αθήνα, την Άκυρα και τη Λευκωσία. Τέλος σύνοψης.


1. Η Σοβετική Ένωση (και οι τοπικοί σύμμαχοί της ΑΚΕΛ/Λυσσαρίδης) σπέρνουν φήμες ότι θα γίνει πραξικόπημα απ' την Ελλάδα εδώ. Δεν υπάρχει καμιά αξιόπιστη απόδειξη που να υποστηρίζει τις Σοβιετικές ανησυχίες. Νομίζουμε ότι θα ήταν σοβαρό λάθος να υποστηρίξουμε τα Σοβιετικά διαβήματα στις πρωτεύουσες των ηπειρωτικών χωρών [Ελλάδας, Τουρκίας]. Οποιαδήποτε υποστηρικτή δράση της Αμερικανικής κυβέρνησης θα απέδιδε ουσία σε κάτι το οποίο θεωρούμε τέχνασμα της Σοβιετικής προπαγάνδας, και θα επέτρεπε στους Ρώσους να διεκδικήσουν τις δάφνες επειδή παρεμπόδισαν "προσχεδιασμένο πραξικόπημα."

2. Η Πρεσβεία έχει αναφέρει πρόσφατη ανησυχία των αριστερών σχετικά με τη φήμη για "λύση" Αθήνας/Άγκυρας και σχετικά με πιο επιθετικό ελληνικό ρόλο στις τοπικές κυπριακές υποθέσεις (κυρίως σε σχέση με την όλο και εμφανέστερη εμπλοκή της Αθήνας με τη δράση της ΕΟΚΑ Β). Επίσης, ο Τούρκος πρεσβευτής μάς λέει ότι οι Ρώσοι (πιθανώς ακολουθώντας τα διαβήματα στην Άγκυρα/Αθήνα) προειδοποίησαν τον Μακάριο για σχέδιο πραξικοπήματος που εκπόνησε η Ελλάδα (Βλ. Λευκωσία τηλ. 452). 

3. Ο υπαρχηγός της Σοβιετικής αποστολής [DCM, Deputy Chief of Mission] πίεσε επίσης πρόσφατα δικό μας άνθρωπο για πληροφορίες απ' την κυβέρνηση των ΗΠΑ σε σχέση με φήμες για πραξικόπημα. Η συζήτηση μάς φάνηκε σαν εκδρομή για ψάρεμα και ο άνθρωπός μας ξεκαθάρισε ότι απ' τη δική μας σκοπιά, τα συμφέροντα της Αθήνας δεν θα εξυπηρετούνταν, επαναλαμβάνω δεν θα εξυπηρετούνταν, από επέμβαση της Ελλάδας [στην Κύπρο]. Οι παρατηρήσεις Βορόντσοφ μπορεί να εκπροσωπούν παρόμοιο σοβιετικό ταξίδι για ψάρεμα, ώστε να επιβεβαιώσουν αν οι φήμες έχουν ουσία και να διαπιστώσουν αν εμπλέκονται οι ΗΠΑ.

4. Η προσέγγιση των Σοβιετικών δημιουργεί πολλά σοβαρά προβλήματα για τις σχέσεις της αμερικανικής κυβέρνησης με την ΕΣΣΔ, τους συμμάχους του ΝΑΤΟ και την κυβέρνηση της Κύπρου:

A. Σχέσεις ΗΠΑ/ΕΣΣΔ. Δεν θα δώσουμε πράσινο φως, επαναλαμβάνω, δεν θα δώσουμε πράσινο φως για μεγαλύτερο σοβιετικό ρόλο στην Κύπρο, ούτε θα αφήσουμε τους Σοβιετικούς να έχουν την εντύπωση ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ ενδιαφέρεται για "από κοινού ευθύνη" για τη σταθεροποίηση της εδώ κατάστασης. Η ΕΣΣΔ έχει μεγαλύτερα διακυβεύματα στην Κύπρο από ό,τι εμείς. Η από κοινού δράση των υπερδυνάμεων μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα ως προηγούμενο αν δεν συμφωνήσουμε, επαναλαμβάνω, αν δεν συμφωνήσουμε για τα βήματα που πρέπει να γίνουν ώστε να αντιμετωπιστεί η υποθετική "επόμενη κυπριακή κρίση." Η αναφορά του Βορόντσοφ ση Μέση Ανατολή (Reftel [αναφερόμενο τηλεγράφημα], παράγραφος 2Ε) δείχνει ότι η ΕΣΣΔ θεωρεί την Κύπρο ως στενά συνδεδεμένη με την κατάσταση Αράβων-Ισραήλ. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν το θεωρεί αυτό, επαναλαμβάνω δεν το θεωρεί αυτό, και πρέπει να αποφύγουμε κάθε προσπάθεια να συνδεθούν δύο πολύ διαφορετικά προβλήματα.

Β. ΗΠΑ/Σύμμαχοι του ΝΑΤΟ. Η Σοβιετική προσπάθεια να υπάρξει συνδυασμένη δράση ΗΠΑ/ΕΣΣΔ θα ήταν πιο πειστική αν δεν μας ζητούσαν, επαναλαμβάνω, αν δεν μας ζητούσαν, να στηρίξουμε διαβήματα που έγιναν ήδη στις πρωτεύουσες των συμμάχων μας. Η Ελλάδα και η Τουρκία θα ήταν λογικό να αμφισβητήσουν γιατί μπαίνει τόσο αργά στην υπόθεση η κυβέρνηση των ΗΠΑ, και με λιγότερα ακόμα τεκμήρια από όσα έχει η ΕΣΣΔ.

Γ. ΗΠΑ/Κυβέρνηση Κύπρου. Κάθε από κοινού δράση [ΗΠΑ-ΕΣΣΔ] θα επέστρεφε αναπόφευκτα στον Μακάριο και θα του έστελνε το σημάδι ότι οι ΗΠΑ τελικά θεωρούν την Κύπρο σημαντικό κομμάτι του μωσαϊκού των σχέσεών της με την ΕΣΣΔ. Ένα τέτοιο σημάδι θα ερχόταν εντελώς σε σύγκρουση με τις πρόσφατες προσπάθειές μας να αποκολλήσουμε την κυβέρνηση των ΗΠΑ από την ιστορικά στενή εμπλοκή με τα κυπριακά θέματα και την επιθυμία μας να καταστήσουμε σαφές και στις δύο κοινότητες (και τις πρωτεύουσες των πατρόνων τους) ότι η ευθύνη για το μέλλον είναι στα δικά τους χέρια, όχι, επαναλαμβάνω, όχι, στα δικά μας.

5. Έχοντάς το πει αυτό, μην, επαναλαμβάνω, μην θεωρήσετε ότι το Υπουργείο πρέπει να απορρίψει ανοιχτά την Σοβιετική προσέγγιση, δεδομένης της πολιτικής της κυβέρνησης των ΗΠΑ για την διεύρυνση της εξειρήνευσης [detente] με την ΕΣΣΔ, και με δεδομένη την πιθανότητα ότι, αν επιδεινωθεί πολύ η κατάσταση, μπορεί να χρειαστούμε τη βοήθεια της ΕΣΣΔ για να περιορίσουμε οποιαδήποτε ανάφλεξη στην Κύπρο. Για αυτό, προτείνουμε το Υπουργείο να ακολουθήσει τα σχόλια του υφυπουργού Davies, λέγοντας στους Σοβιετικούς ότι εκτιμούμε τις ανησυχίες τους και ότι μοιραζόμαστε την άποψη τους ότι το κυπριακό πρόβλημα θα αντιμετωπιστεί καλύτερα μέσα από τις υφιστάμενες διαπραγματεύσεις. Και στις τρεις πρωτεύουσες [Αθήνα, Άγκυρα, Λευκωσία], οι Πρέσβεις των ΗΠΑ έχουν εκφράσει αυτή τη θέση ως τμήμα των συχνών διαβουλεύσεών τους. Πιο συγκεκριμένα, η πρόσφατη πολιτική των ΗΠΑ, όπως την εξέφρασε ο πρόεδρος Νίξον στην πρόσφαση ελετή παρουσίασης του Δημητρίου, έχει διασαφηνιστεί σε όλους τους εμπλεκομένους. Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ μοιράζονται το συμφέρον στο να διατηρηθεί μία, κυρίαρχη και ανεξάρτητη Κύπρος είναι ενθαρρυντικό και θα ελαττώσει τον κίνδυνο μείζονος απειλής για τη σταθερότητα του νησιού. Προτείνω να σημειώσουμε ακόμα ότι σε απάντηση στις ερωτήσεις μας, οι Τούρκοι και οι Έλληνες (να σχολιάσει παρακαλώ η Πρεσβεία μας στην Αθήνα) αξιωματούχοι αρνούνται ότι υπάρχουν οποιαδήποτε σχέδια για κοινή τους δράση. Οι έρευνές μας δεν έχουν, επαναλαμβάνω δεν έχουν, οδηγήσει σε τεκμήρια ότι υπάρχει σχέδιο πραξικοπήματος, και αναρωτιώμαστε ποια είναι η πηγή των Σοβιετικών ανησυχιών αφού δεν υπάρχουν απτά τεκμήρια. Η Κύπρος είναι ένας παραγωγικός μύλος φημολογίας, και αμφιβάλλουμε για τη σοφία του να βασίζονται σημαντικά διαβήματα σε κάτι τόσο άνευ ουσίας όσο οι φήμες.

Grant.

2 σχόλια:

  1. "οι Τούρκοι και οι Έλληνες (να σχολιάσει παρακαλώ η Πρεσβεία μας στην Αθήνα) αξιωματούχοι αρνούνται ότι υπάρχουν οποιαδήποτε σχέδια για κοινή τους δράση."

    Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αναφορά. Στο προηγούμενο τηλεγράφημα, υποτίθεται ότι οι Σοβιετικοί ανησυχούσαν για ελληνικό πραξικόπημα στην Κύπρο, και ότι οι Αμερικανοί δεν ήξεραν τίποτε.

    Εδώ, μια μέρα μετά, λένε μεταξύ τους ότι ρωτήθηκαν και αρνήθηκαν ότι υπάρχει "κοινό σχέδιο" οι Τούρκοι και οι Έλληνες αξιωματούχοι.

    Αλλά στην υποτιθέμενη πρωτοβουλία της ΕΣΣΔ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΜΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ "ΚΟΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ-ΤΟΥΡΚΙΑΣ."

    Αφού λοιπόν οι Αμερικανοί δηλώνουν άγνοια και απορρίπτουν τις ανησυχίες ως προϊόντα του "μύλου φημολογίας της Κύπρου", πώς και τους περνά από το μυαλό να "ρωτήσουν" αν Αθήνα και Άγκυρα έχουν καταστρώσει σχέδιο (πραξικόπημα-εισβολή) διχοτόμησης της Κύπρου;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. αν Αθήνα και Άγκυρα έχουν καταστρώσει σχέδιο (πραξικόπημα-εισβολή) διχοτόμησης της Κύπρου;=αν Αθήνα και Άγκυρα έχουν καταστρώσει ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟ σχέδιο (ελληνικό πραξικόπημα-τουρκική εισβολή) διχοτόμησης της Κύπρου;

    ΑπάντησηΔιαγραφή